D08. 20231206 Regio Deal.pdf

Aan de (duo)leden van Van de de gemeenteraad van Papendrecht

datum behandeld door ons kenmerk doorkiesnummer onderwerp

5 december 2022 J.K. de Jong 0167525 2659 Regio Deal

Geachte (duo)raadsleden, In het afgelopen halfjaar is hard gewerkt aan een propositie voor een nieuwe Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem. U bent hierover een eerste keer geïnformeerd in de raadsinformatiebrief van 20 juni jl.. Vervolgens bent u op 5 september jl. tijdens een regiobijeenkomst bijgepraat over de voorbereidingen voor deze aanvraag. Eind oktober is de aanvraag voor de Regio Deal ingediend bij het Rijk. Alle gemeenteraden in de regio hebben hierover op 26 oktober bericht ontvangen vanuit Smart Delta Drechtsteden (bijlage 1 t/m 5). In aanvulling op dat bericht informeert het college u bij deze over het aandeel van de gemeente Papendrecht in deze aanvraag. Met deze raadsinformatiebrief wordt invulling gegeven aan de toezegging die portefeuillehouder Van der Borg heeft gedaan tijdens de oordeelsvormende raadsbijeenkomst van 23 oktober jl. (toezegging T165). Hiermee wordt deze toezegging als afgedaan beschouwd. Kernboodschap van de Regiodeal Het college onderschrijft de boodschap die doorklinkt in de propositie. De leefbaarheid in onze regio, de bestaanszekerheid en gezondheid van onze inwoners en de regionale economie staan onder druk. Dat betekent dat een schep boven op de huidige inzet nodig is én dat nieuwe manieren verkend moeten worden om meer effect te hebben.

Ruim 70 bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en onderwijs/kennisinstellingen hebben voor deze Regio Deal-aanvraag de handen ineengeslagen. De gemeente Papendrecht is daarin één van de partners. Het projectportfolio (bijlage 5) die onder de propositie ligt weerspiegelt de energie en betrokkenheid van alle partners om een gerichte impuls te realiseren. Gemeente Papendrecht neemt deel in twee projecten Papendrecht levert met twee regionale projecten een stevige bijdrage aan de Regio Deal. Deze projecten zijn hieronder beknopt beschreven. I.

Impuls gezonde wijken en inwoners in de Drechtsteden en Gorinchem Een aantal wijken in onze regio is kwetsbaar op het gebied van gezondheid. Er liggen verschillende oorzaken aan ten grondslag zoals armoede, laag inkomen,

werkloosheid of ongunstige leefomstandigheden. Deze zijn allemaal van invloed zijn op de (ervaren) gezondheid. Dit maakt de aanpak complex. Dit project richt zich op meerdere wijken in de regio. In innovatielabs wordt aan de slag gegaan met een systemische aanpak om een blijvende verbetering in gezondheid van inwoners te realiseren. Het project bouwt voort op de reeds bestaande aanpak in Dordrecht-Sterrenburg. Daar werken maatschappelijke- en zorgorganisaties, bewoners, hoger onderwijs en gemeente samen aan vraagstukken in de wijk. Dit dient als model voor andere wijken en wordt verrijkt door een relatie te leggen met de wetenschap. Dit project is gezamenlijk ingediend door Resilient Delta, Hoger Onderwijs Drechtsteden en de gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Gorinchem. II.

Groenblauwe verbindingen en rivieroever ontwikkeling in de Alblasserwaard: De kwaliteit van onze woon- en leefomgeving staat onder druk. Dit project is gericht op het realiseren van groenblauwe verbindingen bij gebiedsontwikkelingen in zowel Papendrecht als Sliedrecht. In Papendrecht krijgt de rivieroever bij Slobbengors en in verbinding met de Jachthaven een impuls met nieuwe klimaatadaptieve maatregelen, sport, recreatie, evenementen en leisure. Deze ontwikkeling wordt via het centrum en een aantrekkelijke groenblauwe verbinding ontsloten naar de polder. Met een Noord-zuidverbinding als overbrugging van de A15 en de inrichting van de polder in Sliedrecht Noord, wordt een groene verbinding gemaakt tussen de polder van Molenlanden, Sliedrecht en de Merwede/Biesbosch. Daarbij in het bijzonder het fiets -en wandelnetwerk. Dit project is gezamenlijk ingediend door de gemeenten Sliedrecht en Papendrecht.

Een derde project dat door gemeente Papendrecht is ingediend onder de titel "Voortgezet onderwijsscholen als motor voor brede welvaart en arbeidsmarkt", is helaas afgevallen. Dat project had als inzet de schoollocaties ook te positioneren als multifunctionele centra. Daarmee zouden de VO scholen zowel bijdragen aan het versterken van doorlopende technische leerlijnen als ook aan de vitaliteit van onze inwoners. Vervolgproces In de komende maanden zal de Rijksoverheid de aanvragen voor de vijfde tranche Regio Deals beoordelen. We verwachten begin 2024 duidelijkheid te krijgen over of en voor welke bijdrage aan onze Regio Deal middelen worden toegekend. We zullen u daar dan ook weer over informeren. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,

J.M. Ansems

M.J.M. van Driel

Bijlagen: I. Brief Regio Deal propositie aan de gemeenteraden II. Propositie Regio Deal III. Factsheet IV. Kernboodschappen

V. Projectportfolio

Datum: 26 oktober 2023 Onderwerp: Regio Deal propositie gemeenteraden

Geachte raadsleden in de regio Drechtsteden-Gorinchem, In de afgelopen maanden is hard gewerkt aan een propositie voor een nieuwe Regio Deal. U bent hier eerder dit jaar met een raadsinformatiebrief over geïnformeerd. En op 5 september bent u tijdens de regiobijeenkomst bijgepraat over de voorbereidingen voor een nieuwe Deal-aanvraag. Inmiddels is het zover. Onze propositie is klaar. Ruim 70 partijen, bedrijfsleven, overheden, maatschappelijke organisaties en onderwijs-/kennisinstellingen hebben hiervoor de handen ineengeslagen. De Regio Deal is een stevige impuls waarvoor we een rijksbijdrage vragen van € 36,5 mln. Alle partners tezamen verdubbelen deze bijdrage ruimschoots om onze regio economisch én sociaal sterker te maken. Ons ambitieuze plan wordt eind deze week ingediend bij Hugo de Jonge, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Komende week zal hierover verdere communicatie plaatsvinden, maar hierbij willen we u alvast informeren over onze aanvraag. In de bijlage bij dit bericht vindt u de propositie van onze Regio Deal. Daarnaast sturen we u een handzaam overzicht van de kernboodschappen van onze Regio Deal en een overzicht van de opgaven en economische kansen van onze regio. Deze overzichten kunt u gebruiken om te vertellen over de Regio Deal bij gesprekken die u als raadslid voert.

In dit filmpje doen we samen met partners van de propositie een oproep om onze opgaven en ambities te delen. Zo vertellen we samen het verhaal van onze Regio Deal! In de komende maanden zal de Rijksoverheid de aanvragen voor de vijfde tranche Regio Deals beoordelen. We verwachten begin 2024 duidelijkheid te krijgen over of en voor welke bijdrage aan onze Regio Deal middelen worden toegekend. Uiteraard zullen we u daar dan ook weer over informeren. Namens het Triple Helix Netwerk van de Regio Deal, Wouter Kolff

Reinie Melissant

Burgemeester Dordrecht en voorzitter Smart Delta

Burgemeester Gorinchem

Drechtsteden

Alblasserdam • Dordrecht • Hardinxveld-Giessendam • Hendrik-Ido-Ambacht • Papendrecht • Sliedrecht • Zwijndrecht • Gorinchem

POSTADRES Postbus 8 3300 AA Dordrecht

BEZOEKADRES Spuiboulevard 300 3311 GR Dordrecht

WEBSITE www.smartdeltadrechtsteden.nl

SLIM SAMEN VOORUIT! PROPOSITIE

REGIO DEAL DRECHTSTEDEN-GORINCHEM

HOOFDSTUK 1

EUROPESE MOTOR IN DE MAAKINDUSTRIE, MAAR EEN ACHTERBLIJVENDE BREDE WELVAART

Langs de drukst bevaren rivieren van Europa vormt de regio Drechtsteden-Gorinchem letterlijk en figuurlijk het scharnierpunt tussen de Rotterdamse metropool en de Noordwest-Europese delta. Op het kruispunt van wegen, water en spoor is onze regio de zuidelijke toegangspoort tot de Randstad. Met meer dan 160.000 schepen die jaarlijks door onze wateren varen en onze befaamde maritieme industrie, levert onze regio een enorme waarde voor de BV Nederland. De relatie met het water is diepgeworteld in het karakter van de regio. In onze regio wordt gewoond, geleerd, gewerkt en ontspannen op en naast het water. Nationaal Park De Biesbosch, de historische binnensteden, Unesco Werelderfgoed Kinderdijk, het eiland van Dordt, de dijken en dorpen langs de Merwede, Noord en Oude Maas vormen de thuishaven voor onze inwoners en ondernemers. Europese motor in de maakindustrie Een van de troeven van onze regio is dat we de Europese motor zijn voor innovatie, technologie en toepassingen in de maakindustrie. Het zijn onze mensen en bedrijven die dit elke dag weer voor elkaar boksen. Vanuit een sterke innovatiedrang, met hard werken, pragmatisme en een ‘rauw randje’. Met startups, scale-ups, mkb en internationale topbedrijven als Van Oord, Boskalis, Fokker, Royal IHC, Bolidt, Oceanco en Damen Shipyards als drijvende kracht achter vernieuwende toepassingen en de werkgelegenheid van het gebied.

Een kwart van onze beroepsbevolking werkt in de maakindustrie. Daar zijn we trots op en dat willen we zo houden. Om voor onze regio, voor Nederland en voor Europa innovaties te ontwikkelen en toe te passen. Zodat we oplossingen bieden voor opgaven op het gebied van gezondheid, water, circulariteit en klimaat.

De strategische autonomie van de maritieme maakindustrie is in het licht van de huidige mondiale situatie van groot belang voor zowel de Nederlandse economie alsook de veiligheid in Europa. In de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie wordt onze regio (h)erkend als een belangrijke internationale hotspot op het vlak van scheepsbouw en -ontwerp, waar extra investeringen nodig zijn. De concurrentie, vooral van de maakindustrie in lagelonenlanden, is moordend en maakt onze economie kwetsbaar. Dat heeft een negatief effect op het perspectief van onze inwoners en de leefbaarheid van onze regio. Om die concurrentie voor te blijven, banen te behouden en onze regio aantrekkelijker te maken zijn onze mensen ons belangrijkste kapitaal. Brede welvaart onder druk Onze hardwerkende inwoners houden onze economie draaiend. Toch zien we dat een toenemend deel van de mensen het steeds lastiger heeft. Dat raakt de kwaliteit van leven, wonen en werken. Dit blijkt niet alleen uit de regionale monitor Brede Welvaart; we zien dit direct in onze gemeenschappen, wijken en buurten. Onze inwoners maken zich zorgen over hun bestaanszekerheid. We zien een toenemende sociale onbalans, zeker in kwetsbare wijken in Dordrecht, Gorinchem en Zwijndrecht.

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

1

Het inkomen en opleidingsniveau in onze regio blijft achter ten opzichte van vergelijkbare regio’s. We zien lage WOZ-waarden en te hoge cijfers op criminaliteit. Inwoners maken zich zorgen over hun fysieke en mentale gezondheid. Ze worden minder oud dan gemiddeld, zijn minder gezond en de kwaliteit van hun leefomgeving is lager dan gemiddeld in Nederland. Ze hebben al jaren te maken met slechte luchtkwaliteit en wonen vlak bij het spoor dat intensief gebruikt wordt voor vervoer van gevaarlijke stoffen. Ook maken zij zich zorgen of zij als gevolg van klimaatverandering in de toekomst nog droge voeten hebben. Daarbovenop worden inwoners nu geconfronteerd met milieuschandalen als gevolg van Chemours. Delen van speeltuinen worden gesloten, (zwem)water is niet meer toegankelijk voor recreatie en het wordt afgeraden om zelf verbouwde groenten uit de moestuin te eten. Kortom, de leefbaarheid in onze regio, de bestaanszekerheid en gezondheid van onze inwoners en de regionale economie staan onder druk. Deze neerwaartse spiraal moeten we krachtig doorbreken. Dat betekent dat een schep boven op de huidige inzet nodig is én dat we nieuwe manieren moeten verkennen om meer effect te hebben. Voor onze eigen inwoners, maar ook voor het verdienvermogen van Nederland en de strategische positie van Europa. Dat kunnen we niet alleen. Daar hebben we deze Regio Deal keihard voor nodig.

Partijen: een multi helix propositie We hebben voor deze propositie de handen met veel enthousiasme ineengeslagen. Vanuit de bestaande samenwerking Drechtsteden-Gorinchem als robuuste basis zijn er in de afgelopen maanden vanuit alle hoeken nieuwe coalities gesmeed, tussen partners binnen de regio (zoals het Zero Emission Platform) én daarbuiten (zoals met de TU Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam). Dit proces hebben we bottomup aangepakt: vanuit de energie en ideeën van onze partners. Met gezamenlijke werksessies en schrijfdagen zijn initiatieven en projectvoorstellen over de gemeenteen bedrijfsgrenzen heen verbonden en versterkt. De propositie leeft onder bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen. Dat heeft veel opgeleverd. Niet alleen in samenwerking en mooie projecten; er is veel energie vrijgekomen om met elkaar en met deze Regio Deal aan de slag te gaan voor maximale impact op het verbeteren van de kwaliteit van wonen, werken en leven voor onze inwoners.

We zijn er trots op dat we onze propositie indienen vanuit het Triple Helix Netwerk bestaande uit overheden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen.

Voortbouwen op en verbreden van het fundament van de vorige Regio Deal Investeren in mensen. Goed leven in een maritieme topregio. Onder die titel sloten we in 2020 een eerste Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem. Met de Rijksoverheid en provincie Zuid-Holland, maar vooral samen met heel veel betrokkenen in de regio hebben we hier de afgelopen drie jaar aan gewerkt. We hebben ons gericht op het verbeteren van de crisisbestendigheid van het gebied door een innovatieve economie te stimuleren en onderwijs en arbeidsmarkt beter te verbinden. En we hebben gewerkt aan de verbetering van onze omgeving, met focus op de oevers van de rivieren die door ons gebied stromen. We hebben flinke stappen gezet en lopen op koers om de Regio Deal halverwege 2025 af te ronden. De Regio Deal heeft de samenwerking in onze regio versterkt. Gorinchem en de regio Drechtsteden hebben elkaar gevonden. De triple helix-samenwerking in onze regio bloeit, onder het merk Smart Delta Drechtsteden. Deze samenwerking smaakt naar meer! Maar we zijn er nog niet.Onze regio staat nog altijd voor grote uitdagingen. We hebben ondervonden dat een Regio Deal een mooi instrument is om aan deze uitdagingen te werken en een impuls geeft aan projecten die anders moeilijk van de wal af komen. We werken daarom graag op die manier door. Tegelijkertijd kiezen we in deze propositie een nieuwe richting.

Begin 2023 hebben we een analyse gemaakt van de brede welvaart in onze regio. Dit laat zien dat de gezondheid en bestaanszekerheid van de inwoners van onze regio onder druk staat. Ook heeft de kwaliteit van onze leefomgeving een stevige boost nodig. En op de snijvlakken van deze onderwerpen liggen grote uitdagingen. Hiermee slaan we een andere weg in met deze Regio Deal en gebruiken we de ervaringen en opgedane kennis uit de huidige deal om tot een nieuwe aanpak te komen, waarbij we nadrukkelijk ook de verbinding met de wetenschap hebben gezocht om gerichter te kunnen leren en lessen beter te kunnen borgen. We houden de energie vast die is ontwikkeld en werken van daaruit door aan de problemen waar we nu voor staan.

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

2

Wij maken ons in de regio – als geheel en in specifieke gebieden – dus met reden zorgen over ontwikkelingen die de kwaliteit van wonen, werken en leven van onze inwoners negatief beïnvloeden. Met deze Regio Deal willen we dat tij keren. Voor onze huidige én toekomstige inwoners. Zoals het staat verwoord in de Groeiagenda Smart Delta Drechtsteden: onze ultieme opgave is het verbeteren van de leef- en werkomstandigheden van álle inwoners van de regio. Hieronder maken we concreet wat de opgave in onze regio is: vanuit de huidige situatie naar wat we willen bereiken en wat dat betekent voor de inzet in onze Regio Deal.

HOOFDSTUK 2

EEN REGIO MET GROTE EN URGENTE OPGAVEN

Onze regio heeft al jaren te maken met een lage gemiddelde brede welvaart. We lopen (gemeten in 2014, 2018, 2020 en nog steeds) achter op de rest van Nederland. Dat is, gelet op de ligging van onze regio, opvallend: terwijl andere regio’s vaak profiteren van hun ligging in de Randstad, staat het leven, wonen en werken van de inwoners in onze regio aan de rand van de Randstad onder druk. Onderzoek van RaboResearch onderschrijft de achterblijvende brede welvaart in de regio: onze regio heeft vergelijkbare brede welvaartsproblematiek als de regio’s Oost-Groningen en Zuid-Limburg1. Onze regio is ook divers. Dat betekent dat in het gebied verschil is in uitdagingen tussen wijken en tussen gemeenten. In onze regio hebben we extra zorgen over de stedelijke gebieden Dordrecht, Gorinchem en Zwijndrecht. Daar zien we een stapeling van de genoemde problemen. Zo is Dordrecht één van de dertien gemeenten in Nederland waar de brede welvaartsscore het allerlaagst is – niet voor niets is Dordt West aangewezen als gebied binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) – en hoort ook Zwijndrecht bij de 50 slechtst scorende gemeenten in Nederland.

Onze inwoners zijn minder financieel gezond en welvarend. Onze inwoners werken hard: de regio scoort in de bovenste 10% van regio’s met de hoogste arbeidsduur per week2. Dit betekent echter niet dat onze mensen aan het einde van de maand de eindjes aan elkaar kunnen knopen. Met name in de stedelijke gebieden van Gorinchem (20,8%), Zwijndrecht (19,3%) en Dordrecht (20,5%) hebben veel van onze inwoners van 18 jaar en ouder moeite met rondkomen3. Ook het mediaan besteedbaar inkomen en het BBP per inwoner in de regio zijn fors lager dan landelijk gemiddeld4. We maken ons daarom zorgen over een toename van de groep ‘werkende armen’. In de stedelijke gebieden van Dordrecht, Zwijndrecht en Gorinchem zien we bovendien dat de sociaaleconomische status van inwoners lager is dan in de rest van Nederland5. Met de Regio Deal zetten we daarom in op het vergroten van de bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners. Het is slecht gesteld met de gezondheid van onze inwoners6. Onze inwoners ervaren een slechtere gezondheid dan landelijk gemiddeld. De levensverwachting van inwoners van Sliedrecht, Dordrecht, Gorinchem, Zwijndrecht en HardinxveldGiessendam behoort tot de laagste in Nederland zo blijkt uit de CBS Monitor Brede Welvaart. Inwoners in onze regio worden blootgesteld aan veel meer stikstofdioxide en fijnstof dan elders.

Slechts 44,8% van de inwoners beweegt voldoende – dat cijfer ligt maar liefst 6% lager dan het landelijk gemiddelde. Meer dan de helft van onze inwoners heeft dan ook te maken met overgewicht (53,5%); dit is fors meer dan landelijk gemiddeld (49,4%). Dit leidt tot toename van COPD, dibetes en hartziekten.

1 RaboResearch, Vijf typen Nederlandse regio’s als aanknopingspunt voor regionaal welvaartsbeleid, 2023 2 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Menselijk kapitaal (Corop-niveau Zuidoost-Zuid-Holland) 3 GGD, CBS & RIVM, Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 4 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Materiële welvaart 5 CBS, Sociaaleconomische status 6 Cijfers uit deze paragraaf zijn gebaseerd op het CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Gezondheid en indicator Milieu

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

3

Als gevolg hiervan gebruiken inwoners van onze regio meer zorg dan gemiddeld in Nederland. Dat geldt voor huisartsenzorg, wijkverpleging en farmaceutische zorg. De sterk stijgende demografische druk heeft eveneens gevolgen voor het zorgaanbod, de toegankelijkheid van zorg voor de (vergrijzende) populatie en daarmee hun gezondheid en welzijn. Met de Regio Deal zetten we daarom in op verbetering van de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners.

lagelonenlanden met minder milieuwetgeving moordend en is er sprake van een enorme krapte en toenemende ‘mismatch’ op de arbeidsmarkt12. Er is in onze regio grote behoefte aan personeel in de bouwen installatietechniek, de industrie en in de zorg. Dat vraagt om omscholing en het beter benutten van het arbeidspotentieel dat we hebben.

De kwaliteit van onze woon- en leefomgeving staat onder druk. Er is relatief weinig groenblauwe ruimte per inwoner in vergelijking met andere regio’s7 en de ruimte die er wél is staat op verschillende vlakken onder druk8. Groenblauwe ruimte in de stad en in de omgeving is nodig om hittestress te voorkomen en neerslag tijdens piekbuien af te voeren, zodat het stedelijk en landelijk gebied droge voeten houden. Zeker in een delta als de onze brengt dit serieuze risico’s met zich mee. Daarnaast biedt het plek voor recreatie, maar ook daar hebben we grote uitdagingen, niet in de laatste plaats door de lozing van giftige stoffen door Chemours. Het grondwater en de bodem zijn ernstig vervuild. De natuurgebieden zijn bovendien moeilijk bereikbaar vanuit het stedelijk gebied en slecht met elkaar verbonden. De doorvoerfunctie en de grote infrastructuurknopen zorgen voor geluidshinder en hoge emissies van fijnstof: de regio behoort tot de slechtste 15% van regio’s met betrekking tot fijnstofemissies9. Deze uitstoot wordt mede veroorzaakt door de langste files van Nederland op de A15, de A16 en de A27 en transport van binnenvaartschepen op de drukst bevaren route van Noordwest-Europa10. De files leiden tot ontevredenheid bij inwoners over hun woon- en werkomgeving11 en verslechteren ons vestigingsklimaat.

Met de Regio Deal zetten we in op verbetering van onze woon-en leefomgeving: de kwaliteit van verbindingen, de lucht, water en natuur voor onze inwoners.

Onze arbeidsmarktpopulatie kent relatief veel praktisch opgeleiden13. Dit zijn enorm waardevolle krachten, maar hoe zorgen we ervoor dat deze mensen ‘fit’ en toekomstbestendig blijven voor de veranderende arbeidsmarkt? En hoe halen we ook voldoende theoretisch opgeleid talent naar onze regio? De poule waaruit we die mensen moeten halen wordt steeds kleiner, omdat het aandeel werkenden naar verhouding afneemt. De demografische druk ligt in onze regio hoger dan landelijk gemiddeld en stijgt ook de komende jaren verder, van 75,8% in 2023 naar 92% in 204014. Met de Regio Deal zetten we in op een innovatieve economie met een veerkrachtige arbeidsmarkt voor onze inwoners en bedrijven.

Onze economie is kwetsbaar vanwege concurrentie en een mismatch op de arbeidsmarkt. Ons toegepaste innovatiecluster is een belangrijke troef van onze regionale economie, maar staat voor de opgave om enerzijds te verduurzamen en anderzijds banen en bedrijvigheid voor de regio te behouden. Dat vraagt om nieuwe manieren van werken, denken en waarde creëren. Ondertussen is de concurrentie vanuit

De opgave die hieruit volgt, de leef-, woon- en werkomstandigheden van onze inwoners te verbeteren, is integraal. Het verbeteren van de gezondheid en bestaanszekerheid van onze inwoners is nauw verbonden met het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en de ontwikkeling van een duurzamere en innovatieve economie.

7 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 8 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 9 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu (Corop-niveau Zuidoost-Zuid-Holland) 10 Regionale Klimaatmonitor; CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 11 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Arbeid en vrije tijd 12 Cijfers UWV 13 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Arbeid en vrije tijd 14 Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde ‘productieve leeftijdsgroep’ van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking (CBS).

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

4

HOOFDSTUK 3

ONZE REGIONALE AANPAK VOOR EEN FLINKE IMPULS OP ONZE BREDE WELVAART Onze regionale opgave vraagt om een samenhangende aanpak waarmee we een gerichte impuls kunnen realiseren op de leef-, woon-, en werkomstandigheden van inwoners in ons gebied. Met de middelen en doorlooptijd van een Regio Deal 5e tranche kunnen we uiteraard niet de gehele achterstand op brede welvaart wegwerken. Deze Regio Deal aanvraag richt zich daarom bewust op de brede welvaartsindicatoren die het meest prangend zijn voor onze inwoners: bestaanszekerheid, gezondheid, de kwaliteit van de leefomgeving en een innovatieve, toekomstbestendige economie. Deze Regio Deal is een belangrijk vliegwiel om op die indicatoren meer impact te maken. Vanuit een aanpak die bestaat uit drie pijlers realiseren we een verbetering op elk van deze brede welvaartsindicatoren. 1. De bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners. 2. Gezonde en verbonden oevers én inwoners. 3. Toegepaste innovatie voor een duurzame delta.

Deze drie pijlers staan niet op zichzelf. Ze staan in verbinding met elkaar én versterken elkaar. Vitale inwoners met een goede uitgangspositie op de arbeidsmarkt zijn essentieel voor ons bedrijfsleven

om voorop te lopen in het toepassen van technische en sociale innovaties op onze klimaat-, circulaire-, en wateropgaven. We gebruiken deze innovaties ook om de kwaliteit van lucht, water en natuur in onze leefomgeving te verbeteren. Zo zorgen we voor een aantrekkelijker gebied voor onze inwoners om in te wonen, werken en recreëren en meer verbondenheid onderling door ruimte voor ontmoeting. Dat heeft weer positieve effecten op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners en ondernemers en op het vestigingsklimaat van de regio. Dit betekent dat inspanningen en resultaten van projecten binnen de ene pijler ook positieve neveneffecten hebben op de andere pijler. Per pijler werken we uit wat onze aanpak en focus is, op wie dit gericht is, wat dit voor hen oplevert en hoe de inzet bijdraagt aan landelijke doelstellingen. Achter elke pijler hebben we clusters van projecten klaarstaan (en de benodigde capaciteit en cofinanciering) waarmee we snel van start kunnen om samen met het Rijk de doelen te realiseren. 1. Bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners. Veel inwoners in Drechtsteden-Gorinchem hebben een slechtere bestaanszekerheid en gezondheid dan gemiddeld. Met de Regio Deal willen we hun uitgangspositie verbeteren om mee te kunnen doen in de samenleving.

We zorgen met deze Regio Deal dat onze inwoners perspectief op werk hebben, er meer opleidingsmogelijkheden zijn en sociale en maatschappelijke innovaties in de wijk. Dat doen we met projecten die de mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen, door opleidingen en vaardigheidstrainingen te bieden voor een leven lang ontwikkelen en door in kwetsbare wijken aan de slag te gaan met sociale innovaties en maatschappelijk initiatief op onderwijs, werk, wonen en de leefomgeving. Om zo bij te dragen aan wijkontwikkeling, kansengelijkheid en onderlinge verbinding. Binnen deze pijler richten we ons specifiek op inwoners in kwetsbare wijken, werkzoekenden, werkenden die willen omscholen en jongeren die de arbeidsmarkt op gaan. Via een gerichte inzet vanuit de Regio Deal zorgen we dat onze inwoners nu en later duurzaam klaar zijn voor de toekomst. We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de volgende doelen: (a) De mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen. Onze projecten zijn gericht op het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en de instroom en doorstroom van medewerkers. We zetten projecten op om inwoners van opleiding naar werk, van werk naar werk en van een afstand tot de arbeidsmarkt

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

5

naar werk te krijgen. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor banen in de klimaat-, grondstoffen-, en energietransitie. Zo werken gemeenten, Da Vinci College, de Duurzaamheidsfabriek, de Beroepentuin en aannemers samen in het Wijkproject energietransitie en werkgelegenheid. Inwoners krijgen de kans hun talenten te ontdekken en ontwikkelen via een leerwerktraject. Dit wordt afgerond met een erkende MBO-praktijkverklaring, waarna zij bij een aannemersbedrijf in de energietransitie, aan de slag kunnen en door kunnen leren.

in onze regio. We geven met onze projecten concrete invulling aan beleid van het ministerie van SZW om duurzame inzetbaarheid en leven lang ontwikkelen te stimuleren en werkenden met een kwetsbare arbeidsmarktpositie aan het werk te helpen en te houden. In lijn met het beleid van het ministerie van OCW zorgen we voor opleidingsaanbod in co-creatie tussen bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Ook geven we hiermee invulling aan de Groeiagenda van provincie ZuidHolland.

(b) Inwoners meer mogelijkheden bieden een leven lang te ontwikkelen. Dit realiseren we door de beweging die we hebben ingezet met de lopende Regio Deal, door te ontwikkelen. Met onze projecten creëren we een stevige infrastructuur voor ontwikkeling en scholing voor werkenden en werkzoekenden. We hebben in het bijzonder aandacht voor het betrekken van het midden- en kleinbedrijf en richten ons op technische (vak)opleidingen. Samen met partners als Fokker, Hoger Onderwijs Drechtsteden en i_lab realiseren we een High Tech Campus, breiden we het aanbod Associate Degrees uit en zorgen we voor een stevig aanbod van gerichte vaardigheidstrainingen.

2. Gezonde en verbonden oevers én inwoners. De natuur en het water zijn in deze regio kwetsbaarder dan in de rest van Nederland: zowel de kwaliteit van de natuur als de verbinding daartussen is onvoldoende. Door de lozingen van Chemours staat de natuur nog eens extra onder druk. De oplossing voor dit milieuschandaal kent zijn eigen traject, maar met de Regio Deal pogen we wél wat te doen aan het verbeteren van de leefomgeving. We transformeren de oevers van een hindernis naar een verbonden netwerk van natuur, recreatiegebied en groene ontsluiting van onze regio. Door de oevers groen, gezond en verbonden te maken, is de leefomgeving klaar voor het veranderende klimaat en stimuleren wij huidige en toekomstige generaties om gezondere leefstijlkeuzes te maken en creëren we ruimte voor ontmoeting. We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de volgende doelen:

(c) De kansengelijkheid in kwetsbare wijken vergroten. Dordrecht, Zwijndrecht en Gorinchem hebben kwetsbare wijken waarin inwoners te maken hebben met een stapeling van achterstanden. Zij hebben daarmee niet dezelfde kansen als anderen. Daar willen we wat aan doen op het vlak van onderwijs, werk, wonen en de leefomgeving. Op dit moment doen we waardevolle ervaring op met het Nationaal Programma DordrechtWest. Met de Regio Deal zetten we lessen van die aanpak gericht in op andere kwetsbare wijken in de regio. Daarmee vergroten we de kansengelijkheid. De aanpak geven we samen vorm met ondernemers, inwoners, woningcorporaties, politie, de Sociale Dienst Drechtsteden en wijkteams. Voorbeeldprojecten zijn de Inwoner-innovatielabs van Career Boost (onderdeel van Hogeschool Drechtsteden) en Spring (een consortium van Erasmus Universiteit, Erasmus MC, TU Delft en Hogeschool Rotterdam). In deze labs werken we met inwoners samen aan vraagstukken over gezondheid, leefstijl en leefomgeving in de wijk. Dankzij de verbinding met de wetenschap en uitwisseling met het NPLV DordtWest kunnen we op basis van monitoring best practise interventies ontwikkelen die ook voor kwetsbare wijken elders in onze regio en Nederland relevant zijn. Onze aanpak versterkt het ingezette Rijksbeleid. We bouwen de ingezette lijn van het NPLV, om kwetsbare wijken een impuls te geven verder uit naar andere wijken

(a) De verbondenheid en verblijfswaarde van oevers en natuurgebieden verbeteren. Met de aanleg van recreatieve groenblauwe verbindingen langs en vanuit de rivieren, door het stedelijk gebied naar het achterland en richting de groene kerngebieden, zijn we in staat om belangrijke ruimtelijke uitdagingen op integrale wijze in ons deltagebied het hoofd te bieden. Dat geeft een impuls aan de natuur- en waterkwaliteit in onze regio en nodigt uit om erin te bewegen en de natuur te beleven. Als gemeenten en waterschappen hebben we vanuit één verbindende visie diverse initiatieven klaarliggen om hiermee aan de slag te gaan. Een concreet voorbeeld is het project Groenblauwe dooradering Drechtsteden: de ontwikkeling van een groen stedelijk netwerk dat woon-, werk- en recreatielocaties met elkaar verbindt en te voet en per fiets toegankelijk maakt. Gemeenten, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en diverse bedrijven werken hierbij samen. (b) De kwaliteit van onze lucht, water en natuur verbeteren. Om de kwaliteit van de natuur en het water in de regio te versterken, werken we vanuit de Regio Deal met waterschap, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen (Erasmus Universiteit Rotterdam, TU Delft, Resilient

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

6

Delta) aan technische en sociale innovaties die een positieve impact hebben op klimaat(adaptatie), gezondheid, biodiversiteit, duurzaamheid, circulariteit, (water)veiligheid en energie. Zo werken partijen in het project De Waterkraan aan het verbeteren van de waterkwaliteit, het voorkomen van wateroverlast en het vergroten van de biodiversiteit in de Nieuwe Dordtse Biesbosch. (c) De gezondheid van onze inwoners verbeteren. Mensen zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor hun gezondheidskeuzes. Maar niet iedereen heeft altijd de mogelijkheid om gezonde keuzes te maken. We willen deze mogelijkheid vergroten en stimuleren maatschappelijk initiatief. Samen met Energiek Dordt, FC Dordrecht, het Albert Schweitzer Ziekenhuis, Resilient Delta en Hoger Onderwijs Drechtsteden zetten we projecten op die oplossingen bieden voor vitaliteitsvraagstukken als een rookvrije generatie, het verbreden van de preventieaanpak naar mentale gezondheid en sport en beweging. Bovendien zorgen we voor een omgeving die dit faciliteert met voorzieningen en bestemmingen op loop- en fietsafstand, verbonden met goede loop- en fietsroutes, gebaseerd op het STOMP 15 -principe. Onze aanpak levert een belangrijke bijdrage aan urgente landelijke opgaven.

Aan de opgave om binnen de NOVEX Zuidelijke Randstad naast woningbouw en spoor ook invulling te geven aan groene kwaliteit en inrichting van de gebiedsontwikkelingen. Én aan de doelstellingen op het vlak van klimaatadaptatie, waterkwaliteit, verduurzaming en natuurkwaliteit. We geven ook concreet invulling aan het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Preventieakkoord. Tot slot sluit onze aanpak aan bij provinciaal beleid op deze thema’s en de City Deal. 3. Toegepaste innovatie voor een duurzame delta Met deze pijler zetten wij betekenisvolle stappen in de transitie richting een schone, duurzame en circulaire economie. De regio, gekenmerkt door haar (maritieme) maakindustrie, gaat vol voor zero emission en oplossingen voor onze klimaat-, water-, en circulaire opgaven. Daarvoor is het nodig om praktisch en technisch opgeleiden naar onze regio te trekken, ze te binden en te zorgen dat ze een zo goed mogelijk arbeidsmarktperspectief hebben. Om de transitie – en de daarvoor benodigde systeemverandering – door te kunnen maken, is een goede infrastructuur voor innovatie

en samenwerking cruciaal. Het fysiek samenbrengen van studenten, startups en bedrijfsleven vormt de motor voor toegepaste innovatie en de regionale kenniseconomie. We bouwen daarom aan een florerend ecosysteem waarin we samen in concrete projecten leren hoe we fossiele grondstoffen kunnen uitfaseren met behoud van duurzame businessmodellen, hoe we naast economische waarde ook ecologische en sociale waarde tot stand brengen en hoe we mensen zo snel mogelijk naar ander werk kunnen brengen. We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de volgende doelen: (a) De binnenvaart, waterbouw en vervoer verduurzamen. Samen met onze maakindustrie ontwikkelen we innovaties en passen deze toe om de kwaliteit van onze leefomgeving te versterken en een bijdrage te leveren aan onze klimaatdoelstellingen. Concrete projecten in ons Regio Deal portfolio zetten in op de ontwikkeling van waterstof- en methanol aangedreven schepen en duurzame last mile delivery. Onze bijdrage aan de transitie naar zero-emission binnenvaartschepen zorgt bij 160.000 passerende schepen per jaar voor een flinke emissiereductie. Dit doen we vanuit het Zero Emission Platform, waar meer dan 100 bedrijven (o.a. Refit Alliantie, ZEDhub, Logistiek Centrum Gorinchem, GKN Fokker, Oceanco) in verschillende toepassingsgebieden aan deelnemen. (b) Florerend ecosysteem voor ondernemerschap, vaklieden en talenten.

Onze regio wil excelleren in de ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologie. Daar is een intensieve samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en overheid voor nodig, zodat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter aansluiten en jongeren en vaklieden worden voorbereid op technieken van de toekomst. Met de Regio Deal geven we dit ecosysteem een boost. Vanuit gerichte projecten versterken we het duurzaam ondernemerschap in onze regio, verbinden we bedrijven, opleidingen en stageplaatsen en helpen we bedrijven én gemeenten om sociale en ecologische impact te maken. Dat doen we samen met partners als IKG, i_lab, ZERA, Stichting Maatschappelijk Betrokken Ondernemen en anderen. De toepassing van innovaties die resulteert uit onze aanpak op deze pijler, levert een directe bijdrage aan de klimaatdoelstelling om in 2030 60% C02 reductie te realiseren. Daarnaast draagt het bij aan het Schone Lucht Akkoord dat is afgesloten tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten (waaronder Dordrecht) om een gezondheidswinst van minimaal 50% te realiseren in 2030 t.o.v. 2016.

15 STOMP is een ordeningsprincipe waarmee prioriteit wordt gegeven aan meer duurzame vormen van mobiliteit (lopen, fietsen en OV) en minder prioriteit aan minder duurzame mobiliteitsvormen (zoals de auto). De volgorde is (1) stappen, (2) trappen, (3) openbaar vervoer, (4) Mobility as a Service, en (5) Privéauto

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

7

Overzicht pijlers en doelen

Verbeteren van de leef-, woon- en werkomstandigheden van onze inwoners Impact op bestaanszekerheid, gezondheid, kwaliteit leefomgeving, economie en arbeidsmarkt 1. Bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners

2. Gezonde en verbonden oevers en inwoners

3. Toegepaste innovatie voor een duurzame delta

Doelen

Doelen

Doelen

Mismatch arbeidsmarkt verkleinen

Inwoners meer mogelijkheden bieden om leven lang te ontwikkelen

Kansengelijkheid kwetsbare wijken vergroten

Verbondenheid en verblijfswaarde oevers en natuurgebieden verbeteren

Kwaliteit van onze Gezondheid en lucht, water en vitaliteit van onze natuur verbeteren inwoners verbeteren

HOOFDSTUK 4

MEER DAN DE SOM DER DELEN: HOE WIJ ONS ORGANISEREN

Het Triple Helix Netwerk De eindverantwoordelijkheid van de Regio Deal ligt bij het Triple Helix Netwerk. Dit is samengesteld uit bestuurlijke vertegenwoordigers vanuit de overheden, het bedrijfsleven, maatschappelijke partners en onderwijs- en kennisinstellingen. Het netwerk fungeert als stuurgroep en beslist namens alle partijen om middelen uit de rijksbijdrage toe te kennen aan projecten, hiermee te sturen op prestaties, hierop te monitoren en de verantwoording naar het Rijk te organiseren. Deze propositie is nadrukkelijk ontwikkeld én ingediend door het Triple Helix Netwerk. Daarbij maken we gebruik van de mogelijkheid in de vijfde tranche om ook private cofinanciering mee te nemen. Door een groot aantal projecten samen met onze triple helix partners te ontwikkelen en straks te gaan uitvoeren, zorgen we voor brede én langdurige betrokkenheid van nietoverheidspartijen bij de Regio (Deal). De governance sluit hierop aan.

De binnenvaart, waterbouw en vervoer verduurzamen

Florerend ecosysteem voor ondernemerschap, vaklieden en talenten

Programmabureau Regio Deal Een programmabureau voor de Regio Deal ondersteunt het Triple Helix Netwerk. Dit staat onder leiding van een programmamanager vanuit de overheden. In het bureau zijn de verschillende pijlercoördinatoren ondergebracht. Het programmabureau heeft voldoende capaciteit en kwaliteit om komende jaren intensief met alle regionale partners en het Rijk op te trekken en de realisatie van de Regio Deal voortvarend ter hand te nemen. Ook voor de bedrijfsvoeringaspecten (financiële en juridische zaken) is adequate capaciteit beschikbaar. We bouwen hiermee voort op de ervaring die we met de lopende Regio Deal hebben opgedaan, zodat we efficiënt en effectief te werk kunnen gaan. Ons projectportfolio Onder deze propositie ligt een stevig projectportfolio dat ter besluitvorming aan het Triple Helix Netwerk is voorgelegd. De thematiek van de propositie én de projecten zijn van onderop tot stand gekomen in werksessies met betrokken gemeenten, waterschappen, provincie Zuid-Holland, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Alle projecten zijn gemeentegrens overstijgend (gericht op regionale impact) en ingediend door meerdere partners (draagt bij aan versterking van de multi helix samenwerking).

De projecten zijn getoetst op hun bijdrage aan relevant Rijks- en provinciaal beleid, beschikbare dekking bij de co-financiers, en de fase van uitwerking (dit laatste zodat het project snel van start kan en binnen de looptijd van de Regio Deal kan worden afgerond). Oftewel: regio Drechtsteden-Gorinchem kan vliegend uit de startblokken!

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

8

Regionale Multi Helix Leergang én leren van andere regio’s Onze samenwerking versterken we door in een multi helix leergang met elkaar te leren over wat (niet) werkt en wat we van elkaar nodig hebben om de sociale, ruimtelijke en economische transities te maken waar we met deze Regio Deal een impuls aan willen geven. We staan als multi helix stil bij de dilemma’s die deze transities met zich meebrengen. Hoe gaan we bijvoorbeeld om met exnovatie en het verlies dat daarmee voor partners gepaard gaat (het ontdoen van bestaande verouderde praktijken)? Of als we in 2050 circulair willen zijn, wat vraagt dat dan nu aan keuzes (backcasting) die we als politiek en bedrijfsleven te maken hebben? In de leergang verknopen we innoveren, leren en beter worden in het samen aanpakken van de grote maatschappelijke opgaven. We krijgen inzicht in elkaars wereld, blikveld en taal én creëren synergie door te bouwen aan gezamenlijk handelingsperspectief. Deze inzichten en lessen kunnen we direct in de uitvoering van projecten benutten én de duurzame samenwerking in de regio er door versterken. Deze leergang betekent dat we tijdens de looptijd van de Regio Deal inzetten op praktijkleren, waardoor we snel en tijdig kunnen bijsturen. De leergang zetten we samen op vanuit Da Vinci College, Hoger Onderwijs Drechtsteden, Resilient Delta en de Economic Development Board Drechtsteden.

van deals en implementatie van maatregelen in de deals wordt versterkt. Zo wordt het lerend vermogen vergroot en worden kostbare euro’s voor inwoners en maatschappelijke partners beter besteed. Ook zoeken we uitwisseling met Regio Deals elders in Nederland die op vergelijkbare thematiek als wij inzetten. Betrokkenheid bewoners, ondernemers en volksvertegenwoordigers Bewoners en ondernemers worden op een actieve manier betrokken binnen alle pijlers. Het sociale karakter van deze Regio Deal aanvraag maakt dat inwoners centraal staan. Zij worden betrokken bij de projecten die zijn gericht op het verbeteren van hun woon-, leef-, en werkomgeving. Zoals met Energiek Dordt en het Albert Schweitzer Ziekenhuis, waar het gaat om maatschappelijke participatie en sociale innovatie. We benutten de kennis en ervaring van onze partners (zoals de Erasmus Universiteit) over het vormgeven van participatie in en communicatie over onze projecten. Ook ondernemers spelen een grote rol in deze Regio Deal. Zij zijn actief betrokken, bijvoorbeeld bij de aanpak van de oevers, het vestigingsklimaat en de mismatch op de arbeidsmarkt. Volksvertegenwoordigers zijn actief betrokken in de ontwikkeling van deze propositie en blijven dat gedurende de looptijd van de Regio Deal, onder meer via onze regiobijeenkomsten.

Vanzelfsprekend zullen wij actief deelnemen in de Werkplaats Regio Deals die de provincie gaat inrichten om kennis en ervaring over de Regio Deals in ZuidHolland te delen, waardoor de effectiviteit

Gemeente

Hardinxveld-Giessendam

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

9

HOOFDSTUK 5

FINANCIËN

bijdragen aan welke resultaten en doelen en de gewenste effecten op brede welvaart.

Rijksbijdrage van €36.687.550 In totaal liggen er plannen voor een periode van 2024 – 2028 met een totale begroting van circa €154.066.280. Bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheden zijn bereid een bedrag van € 117.378.730 te investeren, onder voorbehoud van toekenning van de Regio Deal 5e tranche. De rest van het totale budget wordt gevraagd vanuit de Regio Deal envelop: €36.687.550. Deze rijksbijdrage zorgt voor integrale plannen voor de verbetering van de brede welvaart, een versnelling en opschaling van projecten en borgt de versterkte samenwerking. De inzet van middelen is evenwichtig verdeeld over de drie pijlers. De voorlopige begroting ziet er als volgt uit: Pijler

Totaalbudget (100%)

1 2 3 Regionale leergang

€56.525.000 €32.964.780 €64.051.500 €525.000

Eindtotaal

€154.066.280

Som van Som van cofinanciebijdrage regioring Rijksoverheid nale partners €44.798.000 €11.727.000 €20.080.730 €12.884.050 €51.975.000 €12.076.500 €525.000 €117.378.730

€36.687.550

Per pijler hebben we een uitgewerkt projectportfolio waarin de cofinanciering is geborgd. Als triple helix partners dragen we deels financieel en deels ‘in natura’ bij, bijvoorbeeld via het beschikbaar stellen van fysieke ruimtes, projectleiding en expertise. De exacte bijdragen van de verschillende partijen kunnen definitief worden bepaald zodra er toekenning vanuit het ministerie van BZK is en de plannen verder kunnen worden uitgewerkt in overleg met het ministerie. De Regio Deal als doelmatige en doeltreffende versneller met langjarige impact We hebben in de lopende Regio Deal waardevolle inzichten opgedaan over sturing en effectieve en doelmatige uitvoering. De lessen die we hieruit trekken, zijn uitvoerig besproken met het Rijk en met onze triple helix partners en nemen we nadrukkelijk mee in deze nieuwe aanvraag: 1. Scherp geformuleerde doelstellingen, vanuit een samenhangende opgaveboom. Om zicht te houden op de doelmatigheid van de bestedingen in deze Regio Deal werken we onze propositie en projectportfolio uit via de methodiek opgavegericht programmeren naar een opgaveboom met doelen en resultaten die SMART zijn. De basis ligt er al, in de dealmakingsfase met het Rijk maken we dit concreet. De opgaveboom maakt vanuit samenhang inzichtelijk welke projecten en investeringen

2. Gelijk van start. We hebben in de propositiefase al uitgebreid de tijd genomen voor het uitwerken van projecten. Zo weten we zeker dat er straks een Regio Deal ligt die uitvoerbaar is qua capaciteit, middelen en planning. We zorgen voor een structureel vervolg na de tijdelijke impuls van de Regio Deal. Het projectportfolio is hierop getoetst. 3. Monitoring én leren vanaf het begin. Ook op het gebied van monitoring en leren zetten we stappen. De uitvoering, monitoring en verantwoording van onze programmatische aanpak wordt belegd in langdurige programma’s met bijbehorende financiering. Onze doelen en resultaten koppelen we aan kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren op het niveau van outcome en output. Daarmee krijgen we goed zicht of we de goede dingen doen (hebben de projecten de gewenste effecten) en of we de dingen goed doen (doen we ook wat is afgesproken). In onze leergang verrijken we onze monitoring vanuit praktijkervaringen. Ons Triple Helix Netwerk benutten we voor reflexieve monitoring: we voeren periodiek het strategische gesprek over de ambitie van onze regio, wat we leren vanuit de inzet van de projecten en waar we op moeten bijsturen. De financiële verantwoording volgt de monitoringslijn en is belegd bij de regiokassier van de gemeente Dordrecht. Het Onderzoekscentrum Drechtsteden heeft ervaring opgedaan met monitoring van de lopende Regio Deal.

Dit onderzoekscentrum zetten we ook in voor de nieuwe deal. 4. Duurzame inzet van middelen. De projecten krijgen zoals gezegd een duurzaam vervolg. De pijler over bestaanszekerheid wordt nadrukkelijk verbonden aan het NPLV-programma in Dordt West. De vliegwiel- en spillover-effecten zorgen ervoor dat ook de rest van de regio van de geleerde lessen en geïnvesteerde middelen blijft profiteren. Voor de innovatiepijler geldt dat door de Regio Dealmiddelen te investeren in sterke consortia en innovatieve clusters, de samenwerking structureel van aard wordt. Hierdoor blijft de positieve energie behouden die ontstaan is in het proces tot deze propositie. Daarnaast kan in de toekomst gebruik worden gemaakt van Europese stimuleringsregelingen om de ingezette lijn te borgen. Voor de projecten uit de pijler over gezonde en verbonden oevers en inwoners geldt dat er met deze Regio Deal een proces in gang wordt gezet met een groot hefboomeffect. Hierdoor volgen veel investeringen in ruimtelijke ontwikkelingen, waar diverse partijen aan bijdragen.

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

10

OPGAVE: BREDE WELVAART ONDER DRUK

20

DE INWONERS % VAN

van 18 jaar en ouder komt nauwelijks rond met het inkomen.

10.7

% SCHULDEN PROBLEMATIEK

77

%

55

€ 800 IS HET INKOMEN

in de Drechtsteden-regio gemiddeld lager dan in Nederland

€ 46.000 is de negatieve gemiddelde WOZ waarde in de Drechtsteden ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 369.000 euro. De laagste waarde van Zuid Holland.

in Centrumstad van de regio ten opzichte van 7% landelijk.

VAN DE INWONERS

werkt ten opzichte van 70% landelijk. Daarmee is de demografische druk erg hoog voor werkenden.

DE INWONERS % VAN

heeft te maken met leefstijl en fijnstof gerelateerde aandoeningen. COPD, overgewicht, diabetes, hartziekten.

TOP

5

bereikbaarheidsknelpunten van Nederland in de regio. A15, A16 en A27 lopen vast. Verbinding Randstad, Brabant, Gelderland verstopt. regio met de slechtste luchtkwaliteit en meeste uitstoot van fijnstof. Oorzaak fileverkeer, scheepvaart.

52

%

het VERSNELLEN van onze brede welvaart aanpak

VAN DE INWONERS

is niet hoger opgeleid ten opzichte van landelijk 40%. De regio telt maar liefst 11.113 MBO-studenten en slechts 3.321 wo-studenten.

Bronnen: CBS Monitor Brede Welvaart 2022; Nationale Maritieme Monitor 2022; ‘Elke Regio telt!’ 2022; Toenemende Economische Ongelijkheid tussen Regio’s, RaboResearch, 2022; Planbureau voor de Leefomgeving de Planmonitor NOVI 2023; Atlas voor gemeenten 2023; Onderzoeks­bureau Drechtsteden. Regiobeeld Waardenland 2023 (De Juiste Zorg op de Juiste Plek).

KANSEN: BASIS VERSTERKEN OM BREDE WELVAART TE REALISEREN

326.000 INWONERS

in de Drechtstedengemeenten en Gorinchem en daarmee één van de grotere regio’s in Nederland.

25

%

2 4 WERELDWIJD

grootste bedrijven qua kustbescherming, haven­­aanleg en berging zijn gevestigd in de Drechtsteden: Van Oord en Boskalis.

omzet in maritiem innovatiedistrict Drechtsteden Daarmee grootste maritieme werkregio van Nederland.

20

PROJECTEN

Gemeente

Hardinxveld-Giessendam

vestigen zich in de regio. Van ZZP, MKB tot internationale bedrijven.

> € 5.200.000.000 RUIM

3

Europees maritiem innovatiedistrict hightech maakindustrie in Drechtsteden. Ruim 1200 gespecialiseerde maritieme bedrijven.

45.000 BEDRIJVEN

van de mensen in de regio werkt in de maakindustrie en is daarmee de banenmotor van de regio, tegenover 17% landelijk.

VAN DE

TOP

38 ACTIEVE

R&D campussen, labs en hubs vormen de innovatiemotor van de Drechtsteden en jagen o.a. de energietransitie aan.

> € 1.200.000.000 euro directe toegevoegde waarde maritiem innovatiedistrict Drechtsteden

in triple-helix samenwerking staan klaar om uit te voeren. Een impuls vanuit de regio in brede welvaart. Van het Rijk vragen we een (versnellings)bijdrage van 36,5 miljoen.

Bronnen: CBS Monitor Brede Welvaart 2022; Nationale Maritieme Monitor 2022; ‘Elke Regio telt!’ 2022; Toenemende Economische Ongelijkheid tussen Regio’s, RaboResearch, 2022; Planbureau voor de Leefomgeving de Planmonitor NOVI 2023; Atlas voor gemeenten 2023; Onderzoeks­bureau Drechtsteden. Regiobeeld Waardenland 2023 (De Juiste Zorg op de Juiste Plek).

SLIM SAMEN VOORUIT MET SMART DELTA DRECHTSTEDEN

De nieuwe Regio Deal is noodzakelijk om de bestaanszekerheid en kansengelijkheid voor onze inwoners te vergroten en de leefomgeving gezonder te maken. Daarnaast willen we een boost geven aan technologische innovatie, ook als aanjager voor sociale innovatie. Er is een stevige financiële impuls nodig en brede

KERNBOODSCHAPPEN WOORDVOERING REGIO DEAL 2023/2024

bereidheid om te investeren vanuit de multi helix. Van het Rijk vragen we een (versnellings)bijdrage van 36,5 miljoen.

KERNBOODSCHAPPEN WOORDVOERING REGIO DEAL 2023/2024 De gezondheid van onze inwoners laat te wensen over: mensen bewegen te weinig en zijn gemiddeld te zwaar. Met de Regio Deal zetten we daarom in op verbetering van de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. Onze inwoners zijn minder financieel gezond en welvarend. Met de Regio Deal zetten we daarom in op het vergroten van de bestaanszekerheid van onze inwoners. Onze economie is kwetsbaar vanwege concurrentie en een mismatch op de arbeidsmarkt. Met de Regio Deal zetten we daarom in op een innovatieve economie met een veerkrachtige arbeidsmarkt voor onze inwoners en bedrijven. De kwaliteit van onze woon- en leefomgeving staat onder druk. Met de Regio Deal zetten we daarom in op verbetering van onze woon- en leefomgeving: de kwaliteit van verbindingen, de lucht-, water- en natuur voor onze inwoners. Dordt maakt nieuwsgierig 9 oktober 2023

ONDERBOUWING VAN ONZE OPGAVE: BREDE WELVAART STAAT ONDER DRUK REGIO DEAL 2023/2024 •

Onze regio ligt aan de rand van de Randstad. Enerzijds zijn we een Randstedelijke regio, maar anderzijds ook wel echt aan de rand gesitueerd. Daarmee zijn we dus een meer perifeer gebied dan andere regio’s in Zuid-Holland.

•

Verkeerscongestie (regio staat in file top 5 met A15, A16 en A27) en uitstoot van vervuilende stoffen zoals stikstofdioxide en fijnstof leiden tot onacceptabel slechte scores voor luchtkwaliteit. Milieuschandalen zoals Chemours leveren verhoogd risico voor de fysieke en mentale gezondheid.

•

De demografische druk is hoog: de verhouding van het niet-werkende deel van de bevolking tot het werkende deel is bij ons gemiddeld significant hoger dan in de rest van Nederland.

•

Er is een tekort aan arbeidspotentieel en bovendien sprake van een mismatch. De regio heeft relatief veel mbo studenten, weinig hbo studenten en een heel laag aantal wo studenten. Dat is onevenwichtig en maakt kwetsbaar.

•

De sociale onbalans is ook zichtbaar in onze woonsituatie. Onze regio telt een door het Rijk erkende probleemwijk, maar ook andere wijken zijn kwetsbaar. De gemiddelde WOZ waarde van de huizen ligt ook lager dan in de rest van Zuid Holland.

•

Leefstijl gerelateerde aandoeningen nemen flink toe in de regio. Overgewicht is een belangrijk thema. Er wordt minder bewogen en gesport. Hierdoor en door de relatief hoge vergrijzing neemt de zorgvraag toe, meer dan in andere regio’s.

Kernboodschappen Woordvoering 2023

ONDERBOUWING VAN ONZE KANSEN: BASIS VERSTERKEN OM BREDE WELVAART TE REALISEREN REGIO DEAL 2023/2024 •

In de regio Drechtsteden wonen meer dan 326.000 mensen en is daarmee een van de grotere regio’s van ons land.

•

Het geld wordt vooral verdiend in de hightech maakindustrie waarin een kwart van onze beroepsbevolking werkzaam is.

•

De omzet in de maakindustrie is meer dan € 5 miljard per jaar.

•

Smart Delta Drechtsteden behoort tot de top 3 regio’s in Europa voor maritieme innovatie, technologieontwikkeling en toepassing daarvan. Belangrijk voor Nederland en Europa in het kader van de gewenste strategische autonomie.

•

De sleutel voor versnelde verduurzaming van de scheepvaart ligt in onze regio. Bedrijven werken er hard aan en er is al veel kennis en ervaring opgedaan. Er ligt hier een enorme kans om de komende jaren succes te realiseren door het versterken van ons ecosysteem. Daarmee neemt de verdiencapaciteit toe én de mogelijkheid om de sociale onbalans te herstellen.

•

De regio is een belangrijke verbindingsregio tussen de Randstad en de provincies Brabant en Gelderland, maar ook internationaal tussen de Randstad en Duitsland en België. Zowel over weg, water als spoor.

•

Werkgelegenheid concentreert zich langs de infrastructuur. Smart Delta Drechtsteden telt meer dan 45.000 bedrijfsvestigingen en bijna 40 R&D en kennishubs. Er is een levendige triple helix samenwerking met ruim 200 partners.

Kernboodschappen Woordvoering 2023

SLIM SAMEN VOORUIT MET DE NIEUWE REGIO DEAL

Kernboodschappen Woordvoering 2023

Pagina | 1

Projectportfolio Regio Deal propositie Drechtsteden-Gorinchem Pijler 1: Bestaanszekerheid en kansengelijkheid van inwoners De projecten onder deze pijler leveren een bijdrage aan één of meerdere van de volgende doelen: -

1a. De mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen

-

1b. Inwoners meer mogelijkheden bieden om een leven lang te ontwikkelen

-

1c. Kansengelijkheid kwetsbare wijken vergroten

Naam project

Partners (aanvrager onderstreept)

Korte projectbeschrijving

1a. Mismatch arbeidsmarkt verkleinen Integrale persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid voor jongeren tussen de 16 en 27 jaar

Gemeente Gorinchem, Arbeidsmarktregio Gorinchem, Zorgen Veiligheidshuis

Met de Integrale persoonsgerichte toeleiding naar arbeid (IPTA) wordt ingezet op het voorkomen van jeugdcriminaliteit en wordt jongeren perspectief op de arbeidsmarkt geboden. IPTA is gericht op jongeren in de leeftijd van 16 t/m 23 jaar, die dusdanig risicogedrag vertonen dat zij gevaar lopen om (permanente) aansluiting met school, werk, gezin en samenleving dreigen te verliezen. Met IPTA wordt vroegtijdig ingegrepen om doorstroom naar zwaardere vormen van hulpverlening te voorkomen. Jongeren blijven hierdoor op school of aan het werk of worden hiernaar teruggeleid. Met IPTA wordt gedragsverandering gerealiseerd en gezinspatronen doorbroken, om daarmee de sociale veerkracht van de jongere, het gezin en het sociale netwerk te versterken.

Werken aan Taal

Gemeente Gorinchem, andere regiogemeenten, onderwijsinstellingen, werkgevers, welzijnspartners, bibliotheken

Werkenden en werkzoekenden zullen ondersteund worden in het leren/verbeteren van de Nederlandse taal. Werkzoekenden krijgen taallessen zodat ze makkelijker een baan vinden en vervolgens behouden. Werkenden zullen ondersteund worden om hun Nederlandse taalniveau op peil te krijgen en te houden. Goede kennis van de Nederlandse taal leidt tot betere verstandhouding tussen werknemer en werkgever, goede communicatie en meer arbeidsvreugde. Tevens leidt het tot het beter mee kunnen doen in onze maatschappij, zowel in de werksituatie als daarbuiten. Met dit project worden dus meer mensen aan het werk geholpen en kunnen mensen duurzamer aan het werk.

Pagina | 2

Naam project

Partners (aanvrager onderstreept)

Korte projectbeschrijving

Vergroten van kansen doelgroep statushouders in de bijstand

Sociale Dienst Drechtsteden (SDD), regionale arbeidsmarkt, UWV, regionaal werkcentrum, wijkbedrijven, Kickstart, leerwerkloket, Drechtwerk, werkgevers, onderwijs

De doelgroep statushouders in de bijstand is een snelgroeiende groep. Sinds 1 januari 2022 is de Wet Inburgering van start gegaan. Maar momenteel bevinden zich nog een kleine 1000 inwoners in het bijstandsbestand van Drechtsteden die volgens de normen van de oude wetgeving niet ingeburgerd zijn. Inwoners zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de inburgering. Dit heeft toch gevolg dat veel van deze inwoners niet aan staat zijn om zich naar werk te bewegen. Met dit project kan deze doelgroep intensiever worden ondersteund en kunnen passende programma’s worden geboden om kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Het project draagt daarmee bij aan het mobiliseren van onbenut arbeidspotentieel, het vergroten van bestaanszekerheid en het inburgeren in de samenleving.

Wijkproject Energietransitie & werkgelegenheid

Gemeente Dordrecht, woningcorporaties, Beroepentuin, Duurzaamheidsfabriek, Da Vinci College

Inwoners krijgen de kans hun talent te ontdekken en ontwikkelen via een leerwerktraject in een energietransitie-beroep bij de Beroepentuin. Dit wordt afgerond met een erkende MBOpraktijkverklaring, die een opstap biedt naar een BBL-opleiding. Inwoners gaan bij aannemers aan de slag waar zij door kunnen leren. Dit project draagt daarmee bij aan het beter benutten van arbeidspotentieel in de regio en aan het realiseren van de energietransitie die in de komende jaren gemaakt moet worden.