D02. 20240314 RIB Jaarverslag LVS 2022 - 2023.pdf
Tekst van het document
Aan de gemeenteraad datum
14 maart 2024
behandeld door
Bas Baggerman
ons kenmerk
2023 - 0175650
doorkiesnummer Onderwerp
14078 Jaarverslag Leerplicht Voortijdig Schoolverlaten 2022 - 2023
Geachte mevrouw, heer, Met deze brief willen wij u informeren over het jaarverslag Leerplicht Voortijdig Schoolverlaten 2022 – 2023. Waarom krijgt u deze brief? Het college van B&W heeft een wettelijke taak met betrekking tot de uitvoering van de Leerplichtwet (artikel 25). De gemeente Papendrecht heeft, evenals 10 regiogemeenten, de uitvoering hiervan overgedragen aan de Dienst Gezondheid en Jeugd (voortaan DG&J) afdeling Leerplicht en Schoolverlaten (voortaan LVS). De DG&J doet hiervan jaarlijks verslag en op 04 december jl. heeft zij het jaarverslag LVS 2022 – 2023 aangeboden aan het college. Het is tevens onze wettelijke taak u hierover te informeren. Inhoud van het jaarverslag Volgens de bepalingen van de Leerplichtwet houdt LVS een leerplichtadministratie bij met daarin de basisgegevens verzuim van alle leer- en kwalificatieplichtingen in de regiogemeenten. Overige verzuimmeldingen worden geregistreerd in een door de DG&J ingericht dashboard, ook deze cijfers zijn in het jaarverslag opgenomen. Het jaarverslag geeft ook inzicht in de activiteiten die zijn uitgevoerd in het kader van het Regionale Doorstroompunt (voorheen het Regionale Meld- en Coördinatiefunctie). De taken van het Doorstroompunt zijn bij wet vastgelegd, en hebben als doel om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan.
Zij biedt een sluitende aanpak voor alle jongeren tot 23 jaar die nog geen startkwalificatie hebben. De resultaatverantwoording van het Doorstroompunt kent een eigen cyclus. In dit jaarverslag zijn daarom de cijfers over het schooljaar 2021 – 2022 opgenomen. Verder geeft het jaarverslag inzicht in de werkwijze van de dienst LVS en geeft zij de mogelijke oorzaken van (de toename van) het verzuim. Ook de inzet van het LVS bij het onderwijs aan nieuwkomers uit de Oekraïne krijgt aandacht. Toename van het verzuim en de mogelijke oorzaken De cijfers in het jaarverslag laten een sterke stijging zien van alle vormen van verzuim, in alle soorten van onderwijs, zowel in de regio als in Papendrecht. Daarnaast beschrijft het jaarverslag LVS 2022-2023 de werkwijze van LVS en hoe getracht wordt verzuim aan te pakken en te voorkomen. Als mogelijke oorzaken van het toegenomen verzuim wordt genoemd de sterke groei van mentale problemen onder jongeren. Een zorgelijke ontwikkeling van verzuim heeft te maken met de mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Angsten en depressies lijken steeds vaker voor te komen. Ook zien we een toename van ‘wetteloosheid’. Dit uit zich onder meer in de stijging van de meldingen luxe verzuim (+14% in de regio).
Waar ouders voorheen bijvoorbeeld een dag voor de vakantie hun kind lieten verzuimen, zien we dat dit nu meerdere dagen gebeurt, soms oplopend tot een week. Ook gaan gezinnen tussen vakantieweken door op vakantie, met bijbehorend verzuim tot gevolg. De verzuimregistratie van 18 plussers kent zoals aangegeven een andere cyclus waardoor in het jaarverslag alleen de cijfers over schooljaar 2021 - 2022 beschikbaar zijn. Het verzuim onder 18 plussers is gestegen van 45 naar 74 ten opzichte van het schooljaar daarvoor. In het jaarverslag wordt hiervoor geen oorzaak gegeven.
Het percentage Voortijdig School Verlaters in Papendrecht is gestegen van 1,84% (46 leerlingen op een startpopulatie van 2502) naar 1.98% (50 leerlingen op een startpopulatie van 2529). Een belangrijke oorzaak van uitval is dat jongeren gedemotiveerd zijn geraakt in de coronaperiode en meer jongeren daardoor last kregen van persoonlijke problemen. Tegelijkertijd blijkt door de jaren heen dat het lastig is om één oorzaak aan te wijzen voor stijgingen en dalingen. Vaak gaat het om kleine verschillen en een combinatie van oorzaken van schooluitval, zoals mentale gezondheid, liever geld willen verdienen dan op school zitten en/of een verkeerde studiekeuze (onvoldoende oriëntatie). Tijdelijke uitbreiding capaciteit LVS-consulenten De toename van het aantal verzuimmeldingen legde een steeds groter beslag op met name de administratieve medewerkers en LVS-consulenten. In eerste instantie heeft dat er toe geleid dat de dienstverlening door de dienst LVS werd afgeschaald en beperkt, hetgeen betekende dat de leerlingen minder intensief konden volgen en er minder preventief gewerkt kon worden. Mede omdat de samenwerkingsverbanden en andere partners juist die aanpak aan de voorkant van belang vinden, besloten de gemeenten extra budget beschikbaar te stellen.
Om leerlingen niet de dupe te laten worden, kozen de tien gemeenten die de regio Zuid-Holland Zuid vormen voor tijdelijke uitbreiding van de capaciteit met 4.6 fte LVS-consulenten in de regio. Zo konden de LVS-consulenten de benodigde kwaliteit weer bieden aan de leerlingen (inclusief thuissituatie). Cijfermatig overzicht van het verzuim in Papendrecht
Definitie diverse vormen van verzuim: Absoluut verzuim: jongeren zijn niet ingeschreven op een school. Relatief verzuim : - 16 uur ongeoorloofd afwezig in een periode van 4 weken (meldlicht voor scholen); - Minder dan 16 uur ongeoorloofd verzuim in een periode van 4 weken; - Luxe verzuim; ongeoorloofd afwezig i.v.m. vakantie tijdens schoolperiode.
Bijlagen: - Jaarverslag LVS -2022-2023 - Infographic Jaarverslag LVS 2022-2023 - Jaarverslag LVS 2022-2023 totalen Papendrecht
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Papendrecht, de secretaris, de burgemeester,
J.M. Ansems
M.J.M. van Driel
2022 - 2023
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten
Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten is onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd
WO O RD VO O R AF
Integraal samenwerken om onderwijs voor alle kinderen te beschermen Vorig jaar stond op deze plaats in het jaarverslag dat het schoolleven zich met het verdwijnen van de coronamaatregelen leek te normaliseren. De hoop en verwachting waren dat we snel zouden komen tot een situatie waarin leerlingen weer op de min of meer gebruikelijke manier verder konden gaan met leren en ontwikkelen.
Maar al snel bleek dat dit in ieder geval gedeeltelijk
Uit deze bijdragen van ketenpartners wordt duidelijk
ongegrond was. Het was de onderwijswereld niet
dat zulke problemen zich niet altijd eenvoudig laten
gegeven om de routines weer op de gebruikelijke
oplossen. In veel gevallen zijn problemen te complex
manier op te pakken. Integendeel. Er tekende zich een
en te veelomvattend voor leerlingen en hun ouders
duidelijke toename af in schoolverzuim en -uitval. Samen
om er op eigen kracht uit te komen. Dat geldt ook voor
met verschillende andere ontwikkelingen vroegen deze
scholen en hulpverlenende organisaties. Alleen samen
om scherpte en extra aandacht. Een trend die zich in
met ouders, jongeren en partners kunnen we voldoende
schooljaar 2022-2023 heeft voortgezet.
grip krijgen op de toenemende problematiek en komen tot passende oplossingen. Een inspirerend voorbeeld
Zoals gebruikelijk zetten we in dit jaarverslag cijfers
hiervan is de aanpak met vaste schakels in Zwijndrecht
over zulke ontwikkelingen op een rij. Dat doen we
die in dit jaarverslag wordt belicht. Hierbij leiden vroege
ook voor de uitvoering van de Leerplichtwet en de
signalering en inschakeling van de juiste disciplines tot
Doorstroompuntfunctie (voorheen RMC). Deze cijfers
successen in de preventieve fase.
zijn inmiddels eveneens gedeeltelijk terug te vinden via het dashboard verzuim dat in Zuid-Holland Zuid is
De optelsom van ontwikkelingen die om extra aandacht
ontwikkeld en in gebruik is genomen. Ook dit dashboard
vroegen, leidde tot een fors toegenomen werklast bij
belichten we op de pagina’s hierachter.
LVS. Met name voor de administratie en voor LVSconsulenten. Ook dit aspect komt aan de orde. Waarbij
Maar cijfers vertellen natuurlijk nooit het hele
we de gemeenten dank willen zeggen voor het erkennen
verhaal. Daarom lichten we ook andere opvallende
van de problemen en de bereidheid tijdelijke middelen
ontwikkelingen graag nader toe. Onder meer aan de
beschikbaar te stellen.
hand van interviews met ketenpartners. Bijvoorbeeld over achtergronden van verzuim, veroorzaakt door
Persoonlijk wil ik tot slot mijn dank overbrengen aan
angst, ziekte, depressie en de mentale gezondheid en
iedereen die zich het afgelopen schooljaar met hart en
weerbaarheid van jongeren. Ontwikkelingen die stevige
ziel heeft ingezet voor alle leerlingen in Zuid-Holland
ondersteuning en zorg vaker noodzakelijk maken. Hierin
Zuid.
werkt LVS al veel samen met andere partners in de keten om problemen integraal aan te pakken en hiermee de
Steven van Die
kans op succes flink te vergroten. Een samenwerking die
Lid dagelijks bestuur Dienst Gezondheid & Jeugd,
we in de toekomst daarom verder uit willen bouwen.
portefeuillehouder onderwijs
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
HO O F DSTUK 1
LVS en toezicht op de Leerplichtwet en Doorstroompunt (RMC) wetgeving LVS houdt toezicht op naleving van de Leerplichtwet.
LVS werkt hierbij intensief samen met ouders, leerlingen
We beschermen het recht op onderwijs voor alle
en partnerorganisaties op het gebied van zorg, veiligheid,
kinderen in de regio Zuid-Holland Zuid. Daarmee
onderwijs en arbeid. Gezamenlijk vormen we een
zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk jongeren een
vangnet dat schoolverzuim en uitval zoveel mogelijk
startkwalificatie behalen. Deze kwalificatie is het
voorkomt. Wanneer dit niet lukt, ondersteunt en
minimale onderwijsniveau dat nodig is om kans te
begeleidt LVS verzuimers en voortijdig schoolverlaters
maken op duurzaam geschoold werk in Nederland,
terug naar school, naar een andere onderwijsplek, naar
zoals een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger.
een baan, naar de juiste zorg of naar de meest passende plek in de samenleving.
Definitie leerplichtig: De Leerplichtwet geldt voor kinderen vanaf hun 5e tot hun 18e levensjaar. De leerplicht begint op de eerste schooldag van de maand volgend op die waarin een kind de leeftijd van 5 jaar bereikt. De volledige leerplicht eindigt aan het einde van het schooljaar waarin de jongere de leeftijd van 16 jaar bereikt. Definitie kwalificatieplichtig: Jongeren tussen de 16 en de 18 jaar die geen startkwalificatie hebben, zijn kwalificatieplichtig. Een startkwalificatie is een MBO-2, Havo- of VWO-diploma.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
LVS en de wet LVS voert de Leerplichtwet en de bijbehorende
Volgens de bepalingen van de Leerplichtwet houdt
Doorstroompuntfunctie Voortijdig Schoolverlaten
LVS een leerplichtadministratie bij met basisgegevens
(Voormalig RMC) uit voor 10 gemeenten in de regio ZHZ.
over alle leer- en kwalificatieplichtigen die wonen in de tien gemeenten. Scholen geven hiervoor op
Daarbij richten we ons op kinderen vanaf 5 jaar die naar
grond van de Leerplichtwet in- en uitschrijvingen
school gaan. Vanaf de eerste dag van de maand na hun
en aan- en afwezigheid van leerlingen door aan het
vijfde verjaardag hebben kinderen de plicht om naar
Register Onderwijsdeelnemers (ROD) van de Dienst
school te gaan. Deze plicht duurt tot de dag dat ze een
Uitvoering Onderwijs (DUO). Deze gegevens verstrekt
startkwalificatie hebben behaald, of tot de dag waarop
DUO vervolgens aan LVS. Op deze manier weten we of
ze 18 jaar worden. Vanaf dit moment tot de leeftijd van
kinderen en jongeren die in de regio ZHZ wonen zijn
23 jaar richt LVS zich op ondersteuning bij het behalen
ingeschreven bij een school, of ze verzuimen en of ze
van een startkwalificatie.
een startkwalificatie hebben behaald.
Bescherming van leerrecht en ontwikkeling LVS zet zich in voor het recht van kinderen op onderwijs
Hier ligt een opgave om bij zaken als schoolverzuim,
en ontwikkeling. Want ieder kind verdient de kans
schooluitval en andere problematiek signalen vroegtijdig
om zich naar eigen vermogen voor te bereiden op
op te vangen en in actie om te zetten. Als LVS zijn we
een maatschappelijk onafhankelijke positie. Jongeren
hierbij een belangrijke schakel, vooral als het gaat om
die met plezier naar school gaan en diploma’s halen,
ontwikkelingskansen voor jongeren, preventie, vroege
vergroten hun kansen om deze positie te bereiken.
signalering van problematiek en dergelijke. Daarom blijven we in gesprekken met onze partners, zoals
Een belangrijke voorwaarde om zich te ontwikkelen
scholen en hulpverlenende organisaties, het belang
en te leren is dat jongeren zich comfortabel voelen en
benadrukken van tijdige melding van en aandacht voor
‘lekker in hun vel zitten’. Steeds vaker blijkt echter dat
signalen.
problemen op het gebied van mentale gezondheid een negatieve invloed hebben op hun ontwikkeling. (Zie hiervoor ook de artikelen elders in dit jaarverslag.)
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Vaste schakels zorgen in Zwijndrecht voor snelle passende ondersteuning
‘Als er vandaag iets gebeurt, hebben we bij wijze van spreken morgen al een oplossing’ Snel de juiste hulp inzetten om leerlingen verder te helpen. Zodat zij gezond en veilig naar school kunnen en zich kunnen ontwikkelen. Dat is de kern van de aanpak van de vaste schakels in Zwijndrecht. Jacco Broekhuizen, voortgezet onderwijs zorgcoördinator van Praktijkschool De Sprong, en jeugdprofessional Erna van der Giessen van Vivera Sociaal Wijkteam Zwijndrecht lichten toe hoe het precies werkt en wat de winst is.
‘In het praktijkonderwijs waarin ik werkzaam ben,
Flexibel
hebben leerlingen regelmatig extra ondersteuning
‘De vaste schakels vormen eigenlijk de puzzelstukjes
nodig’, vertelt Jacco. ‘Het is niet handig als je steeds
waarmee we de hele puzzel voor de juiste
moet uitzoeken bij wie je moet zijn voor de juiste
ondersteuning kunnen leggen‘, vervolgen de twee.
hulp. Zo kwam ik op het idee om te bekijken of we het
‘De voornaamste winst is dat de lijnen heel kort zijn.
konden omdraaien: met vaste medewerkers van de
De schakels weten precies wie wat doet en wie in
benodigde disciplines die regelmatig bij elkaar komen
een samenhangende aanpak welke ondersteuning
en altijd snel kunnen schakelen.’
kan bieden. Dat loopt uiteen van extra aandacht van leerkrachten en mentoren en ondersteuning
Schil aan partners
door schoolmaatschappelijk werk tot trainingen
Dat is gelukt. ‘Daarmee stond Jacco aan de wieg van
en therapieën. Vertragende factoren weten we
deze aanpak’, vult Erna aan. In de praktijk kreeg
grotendeels te vermijden. Zoals wachtlijsten,
dit verder vorm met een ondersteuningsteam,
waardoor soms al een half jaar of meer verstreken
waarin vaste schakels van de scholen, Vivera Sociaal
is, voordat er aan oplossingen gewerkt kan worden.
Wijkteam, het Samenwerkingsverband, Jong JGZ, LVS
Met de flexibiliteit en servicegerichtheid van de vaste
en schoolmaatschappelijk werk vertegenwoordigd
schakels krijgen leerlingen juist snel de juiste hulp.
zijn. Daar omheen is een flexibele schil van partners
Daarmee voorkomen we zoveel mogelijk dat ze gaan
beschikbaar. Zoals pedagogisch medewerkers,
verzuimen of uitvallen. Als er vandaag iets gebeurt
jeugd- en jongerenprofessionals, orthopedagogen,
hebben we bij wijze van spreken morgen al een
jeugdartsen en -verpleegkundigen. Jacco: ‘Zij schuiven
oplossing.’
aan wanneer het nodig is.’
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Samen
Plannen voor de toekomst zijn er ook. Nadat de
Omdat problemen regelmatig met de situatie thuis
aanpak startte op het voortgezet onderwijs in
te maken hebben, worden ook de gezinsleden
Zwijndrecht, volgde vorig jaar een pilot met vier
bij de aanpak betrokken. Ook voor hen is een
basisscholen. De bedoeling is dat dit verder wordt
samenhangende aanpak prettig, zo bevestigde een
uitgebreid, waarbij ook kinderopvanglocaties
klein onderzoek. ‘Leerlingen en ouders ervaren school
aansluiten. Daarnaast worden niet alleen
als een veilige, vertrouwde plek’, zien Erna en Jacco.
jeugdhulporganisaties maar wellicht ook verenigingen
‘Ook de vaste schakels geven de ondersteuning
bij de aanpak betrokken. Ook Erna en Jacco zien nog
letterlijk een gezicht. Leerlingen en ouders weten dat
wel verbetermogelijkheden: ‘Enkele scholen bieden
we meedenken en -helpen en het beste met ze voor
bijvoorbeeld al gelegenheid om de weerbaarheids- en
hebben. Daardoor is de bereidheid om samen aan
sociale vaardigheidstraining Rots & water te volgen.
oplossingen te werken meestal groot. Gelukkig maar,
Dat is een mooie basis waarop verder gebouwd kan
want als gezin, als school, maar ook als hulpverlener
worden en die andere scholen misschien ook kunnen
krijg je het meestal niet alleen voor elkaar. We
gaan aanbieden.’
moeten het echt samen doen.’
‘Vaste schakels tekenen voor een succesvolle en waardevolle aanpak’ Een mooi, logisch en ook nog eens effectief vervolg in de verschuiving van het accent naar een preventieve aanpak van verzuim. Dat is wat Osman Karabag ziet als hij kijkt naar de vaste schakels, waar hij als consulent van LVS bij betrokken is.
‘Centraal in de aanpak van de vaste schakels staat
van verschillende organisaties zijn, maar dat leerlingen
wat er concreet speelt’, ziet Osman. ‘Op basis
en ouders gaandeweg merken dat ook de schakels
daarvan bekijken de betrokken organisaties met hun
verbonden zijn aan school. En dat ze er niet zijn om
gezamenlijke expertise hoe ze leerlingen en ouders
het hen lastig te maken, maar dat ze er juist alles aan
daarbij kunnen helpen. Om vervolgens de juiste weg te
doen om te helpen. Dat we elkaar op deze manier zo
bewandelen en verzuim zoveel mogelijk te voorkomen
direct weten te vinden en met elkaar heel snel tot een
of terug te dringen.’
integrale aanpak komen, zie ik dan ook als een hele
‘Het is mooi om te zien’, onderstreept hij een ander
succesvolle en waardevolle aanpak.’
bijkomend voordeel, ‘dat de vaste schakels weliswaar
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Adviseur publieke gezondheid GGD Carina Weerdenburg over mentale gezondheid
Stressklachten en problemen met slapen onder leerlingen zijn toegenomen Cijfers van de GGD laten zien dat de mentale gezondheid van leerlingen niet alleen landelijk, maar ook in onze regio aandacht vraagt. Vooral stressklachten en problemen met slapen zijn de afgelopen jaren flink toegenomen. Adviseur publieke gezondheid van de GGD Carina Weerdenburg belicht de ontwikkelingen, maar ook initiatieven om deze trend om te buigen. De GGD heeft de wettelijke taak om elke vier jaar de
om de draad van hun leven weer op te pakken. Ook
gezondheid van de inwoners van Zuid-Holland Zuid
dit is terug te zien in cijfers over spijbelen. Bij 13 tot
te onderzoeken. LVS en partners in het onderwijs
15 jarigen steeg het verzuimpercentage tijdens de
maken gebruik van de resultaten die betrekking
coronamaatregelen bijvoorbeeld van 9 naar 13%.’
hebben op leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs. Alle uitkomsten van de gezondheidsmonitor
Symposium
zijn te raadplegen via www.hoegezondiszhz.nl. De
Om eraan bij te dragen zulke trends om te buigen,
voornaamste punten licht Carina er op verzoek op deze
besteedde de GGD in oktober tijdens een symposium in
plek uit.
Papendrecht aandacht aan verbetering van de mentale gezondheid van jongeren van 12 tot 27 jaar. Onder
Psychische klachten
de tweehonderd deelnemers waren voornamelijk
‘Opvallend is in de eerste plaats de ongekende stijging
beleidsfunctionarissen uit het onderwijs, zorg en
van mentale problemen bij jongeren’, stelt ze. Er is een
welzijn en van gemeenten, zoals jongerenwerkers,
verdubbeling in psychische klachten zichtbaar van 25%
zorgcoördinatoren en leerlingbegeleiders.
onder 13 tot en met 15-jarigen naar 54% onder de jongvolwassenen van 16 tot 25 jaar. Wat ook opvallend
Impact
is, is dat meisjes vaker dan jongens mentale problemen
Carina: ‘Het is vooral belangrijk het bewustzijn
hebben, denk aan meer stress en meer psychische
te vergroten over het feit dat we vooral door
klachten.
samenwerking impact realiseren om een mentaal
De jongeren zelf noemen vooral stressklachten en
gezonde samenleving vorm te geven. Hierover zijn we
problemen met slapen als oorzaak. Bij slaapproblemen
als GGD doorlopend met onze partners in gesprek.
spelen factoren als voeding, energydrank, koffie, tabak
Daarnaast verzorgen we voor scholen bijvoorbeeld de
en alcohol een rol. De effecten van de problemen zijn
training Youth Mental Health First Aid, zeg maar eerste
op school onder meer terug te zien in spijbelen.
hulp voor psychische klachten. Hiermee geven we tools om een veilige omgeving voor leerlingen te creëren,
Ontplooiing
waarin ze hun ervaringen en gevoel durven te delen.
‘Daarnaast zien we dat we de invloed van de
Met de training vergroten we de kennis bij schoolteams
coronamaatregelen nog steeds niet kunnen uitvlakken’,
en docenten op scholen over psychische aandoeningen
vervolgt Carina. ‘Kinderen en jongeren hebben mensen
bij jongeren en het herkennen van signalen van mentale
verloren, maar ook activiteiten gemist die te maken
klachten. Met deze kennis en vaardigheden kun je echt
hebben met samenzijn en sociale en emotionele
het verschil maken voor mensen die het psychisch
ontplooiing. Velen van hen hebben dat nog niet
moeilijk hebben.’
verwerkt en lijden eronder, waardoor het lastig is
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Esther Hubbard van LVS en Martin Ras van het Johan de Witt-gymnasium
Mentale problemen trekken wissel op leerlingen maar ook op de kerntaken van scholen Het landelijke beeld dat de mentale gezondheid van leerlingen onder druk staat, is ook terug te zien in Dordrecht. ‘Scholen en leraren zetten zich met hart en ziel in voor hun leerlingen. Maar er wordt zoveel van ze gevraagd dat hun kerntaak langzamerhand overschaduwd raakt’, stellen afdelingsleider van klas 5 en 6 en docent Engels Martin Ras van het Johan de Witt-gymnasium in Dordrecht en contactpersoon en consulent van LVS Esther Hubbard. Zij delen hun praktijkervaringen.
‘We zien de complexiteit en hoeveelheid problemen bij
Wal en schip
leerlingen toenemen’, aldus Martin. ‘Ze hebben meer
Esther herkent het beeld: ‘Als de juiste hulp niet snel
moeite met concentreren, plannen en organiseren.
beschikbaar is, kunnen leerlingen tussen wal en schip
Ze missen energie en moeten echt bijslapen.
raken. Als er ook sprake is van verzuim, wordt het
Sommige leerlingen besluiten daardoor hun school-
naarmate het langer duurt steeds moeilijker om naar
of examenjaar over een periode van twee jaar te
school terug te keren. Op het Johan de Witt-gymnasium
verspreiden.’
spelen over het algemeen niet heel veel bijzonderheden en is er relatief weinig verzuim. Maar ook hier worden
Hoogbegaafdheid
we bij een toenemend aantal complexe casussen met
‘Als school hebben we verschillende mogelijkheden
mentale problemen betrokken om mee te denken over
om bij zulke problematiek, maar bijvoorbeeld ook
oplossingen.’
bij hoogbegaafdheid, perfectionisme, autisme of angststoornissen te helpen. Van extra aandacht van
Gossip
de mentor en ons begeleidingsteam tot inschakeling
Als het gaat over mogelijke oorzaken van de
van schoolmaatschappelijk werk en andere deskundige
toename van mentale problemen, bieden naast hun
ondersteuning. Maar dat is niet altijd toereikend.
eigen praktijkervaringen onderzoeksresultaten uit
Wanneer bijvoorbeeld psychologische hulp nodig is,
Engeland en Amerika aanknopingspunten. Hierin
lopen we door wachtlijsten nogal eens tegen grenzen
worden smartphones, sociale media en roddels op
aan. Dat kost niet alleen de maatschappij veel geld,
gossip accounts gelinkt aan depressieve en suïcidale
het is vooral triest en ook nog eens schadelijk voor
gevoelens. ‘Oudere generaties hebben wel eens het
leerlingen.’
idee dat het wel meevalt. Dat jongeren even door
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
moeten bijten’, vervolgen Esther en Martin. ‘Maar wij
Mediawijsheid
benijden de huidige generatie leerlingen echt niet.
Toch zien Esther en Martin mogelijkheden voor
Tijdens de coronamaatregelen werden patronen
verbeteringen. Bijvoorbeeld door op school aandacht
van rust, reinheid en regelmaat, vertrouwdheid en
te besteden aan onderwerpen als mediawijsheid, leren
veiligheid enorm verstoord. Dat kunnen kinderen
omgaan met social media en door mobiele telefoons
en jongeren niet zomaar even op eigen kracht
vaker buiten de klas te houden. Maar zeker ook door
herstellen. Klimaatveranderingen, oorlog in Oekraïne,
korte lijnen en snelle ondersteuning van onder meer
verschuivingen in de wereldpolitiek krijgen veel
jeugdzorg, orthopedagogie en psychologie. ‘Want’,
aandacht. De maatschappij zorgt voor druk om het
zo benadrukken ze nog eens, ‘leraren en scholen zijn
beste uit jezelf te halen. Social media bombarderen
betrokken en zetten zich volledig in. Maar dat hun
leerlingen met prikkels. Steeds opnieuw je concentratie
kerntaak om onderwijs te verzorgen overschaduwd
proberen op te pakken draagt bij aan mentale
raakt, daar is niemand bij gebaat.’
vermoeidheid. Op een gegeven moment lukt het je niet meer. Bij elkaar opgeteld doet dat iets met kinderen en hun zelfbeeld.’
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
HO O F DSTUK 2
LEERPLICHT/LEERRECHT
LVS helpt kinderen, jongeren en hun ouders als naar school gaan even niet lukt .... LVS kan adviseren en ondersteunen bij schoolverzuim en -uitval. Daarbij stellen we problemen van leerlingen en passende oplossingen centraal en kiezen we voor een integrale aanpak. Ouders, jongeren en professionals kunnen voor informatie en advies over leerrecht, extra verlof, vrijstellingen, schoolverzuim en kwalificatieplicht bij LVS terecht.
Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS)
De aanpak is vastgelegd in de Methodische Aanpak
Aanhoudend schoolverzuim kan een serieuze
Schoolverzuim. LVS werkt uiteraard ook volgens deze
bedreiging zijn voor de ontwikkeling van kinderen. Juist
methodiek. Uitgangspunt is een aanpak die licht is
daarom is door samenwerking van de ketenpartners
waar mogelijk en zwaarder waar nodig. Het doel is
Openbaar Ministerie, Raad voor de Kinderbescherming,
altijd hetzelfde: leerlingen die geheel of gedeeltelijk
Halt en Ingrado een gezamenlijke visie ontwikkeld op
terugkeren naar school. Volgens een duidelijk
de aanpak van schoolverzuim. In deze visie staat niet
stappenplan, via één van de vier routes: vrijwillige
de strafrechtelijke kant centraal, maar wordt het accent
jeugdhulp, Halt-straf, dwang in civielrechtelijk of dwang
stevig gelegd op preventie en vrijwillige (jeugd)hulp.
in strafrechtelijk kader.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Dashboard geeft overzichtelijke en actuele informatie over verzuim Op elk moment actuele cijfers raadplegen over verzuim en ontwikkelingen die daar mee samenhangen. Het was een wens die leefde bij LVS en partners in het onderwijs. Na de nodige creatieve werkzaamheden is die wens inmiddels gerealiseerd. Het Dashboard verzuim zorgt er nu voor dat bestuurders, scholen, samenwerkingsverbanden en medewerkers van onderwijsorganisaties altijd snel over adequate informatie kunnen beschikken.
De aanleiding lag zo’n drie jaar geleden in de opgave
mensen ook de kennis en middelen beschikbaar die
Gezond en Veilig opgroeien uit het meerjarenplan. Ook
we nodig hadden. Daarmee was het nog steeds een
de Doe-agenda met activiteiten om thuiszitters weer
hele klus, maar gezamenlijk maakten we de vertaling
naar school te bewegen speelde een rol, vertelt Erwin
van wensen naar de praktijk en kon het Dashboard in
Keuskamp, die betrokken was bij de ontwikkeling van
gebruik worden genomen en vervolgens verder worden
het Dashboard.
verbeterd.’
Signalen
Het Dashboard geeft met overzichtelijke visuals onder
Erwin: ‘Uitgangspunt was om gemeenten,
meer informatie over verzuim, thuiszitters, processen-
samenwerkingsverbanden en schoolbesturen hele
verbaal, voortijdig schoolverlaten, verwijzingen naar
concrete informatie te bieden, waarmee ze signalen van
HALT en uitstroom via de MatchMakers. Erwin: ‘Met die
verzuim zo vroeg mogelijk ontvangen en daar gericht op
informatie kun je trends waarnemen en vergelijkingen
kunnen sturen. De vraag aan ons als LVS was daarom
maken met eerdere jaren. In plaats van gissen op basis
welke informatiebronnen beschikbaar waren en of we
van een gevoel, geven harde cijfers nu meer inzicht
die konden ontsluiten. Dat vraagt nogal wat expertise
en grip op de realiteit en daarmee mogelijkheden om
en capaciteit. Die waren er op dat moment niet. Maar
sneller bij te sturen.’
met extra investeringen kwamen naast de benodigde
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Relatief verzuim Van relatief verzuim is sprake als een leer- of
geldboetes, begeleiding van de jeugdreclassering of een
kwalificatieplichtige leerling die is ingeschreven op een
taakstraf opleggen. Ook is het in sommige gevallen (bij
school zonder geldige reden niet op school aanwezig is.
16- en 17-jarigen) mogelijk dat na melding van LVS door
Dit kan worden onderverdeeld in:
de Sociale Verzekeringsbank de kinderbijslag wordt
· Ongeoorloofd verzuim 16 uur in 4 weken
stopgezet.
(waaronder spijbelen). De school is verplicht om dit
·
verzuim te melden
Dwang in civiel kader
Ongeoorloofd overig verzuim.
Wanneer er zorgen zijn over de situatie
· Minder dan 16 uur in 4 weken, als er ·
waarin leerlingen opgroeien of bij een ernstige
bijvoorbeeld sprake is van achterliggende
ontwikkelingsbedreiging kan een melding worden
problematiek of recidive
gedaan bij de beschermingstafel jeugd. Hier kan
Veelvuldig te laat komen
onder meer worden besloten civiel onderzoek te laten
· Luxe verzuim, bijvoorbeeld als ouders hun kinderen
uitvoeren door de Raad voor de Kinderbescherming.
buiten de schoolvakanties om meenemen op vakantie.
In het schooljaar 2022-2023 ontving LVS relatief veel meldingen van verzuim: ten opzichte van het schooljaar
Bij alle verzuimmeldingen stelt de consulent LVS volgens
2021-2022 een stijging van ruim 30%.
de MAS methodiek een onderzoek in. In de eerste fase
Naast de genoemde vormen hebben deze meldingen
wordt de vorm van verzuim onderzocht. Ook gaat de
betrekking op onder meer verzuim van minder dan 16
consulent na welke informatie de school al heeft over
uur in 4 weken, verzuim met een zorgelijke achtergrond
de betrokken leerling en eventueel het gezin. Op basis
en luxe verzuim (waarbij bijvoorbeeld de vakantie
daarvan kunnen verschillende vervolgstappen worden
ongeoorloofd wordt verlengd). Het ‘overig verzuim
gezet. Zoals een gesprek met ouders en (vanaf 12 jaar)
kent een stijging van 52% ten opzichte van het vorige
de leerling zelf. Als al hulpverlening bij de leerling is
schooljaar.
betrokken, wordt ook deze benaderd om gezamenlijk de oorzaak van het verzuim te achterhalen. Leerling,
Normaal gesproken gaan we bij alle verzuimzaken in
ouders, school en andere partners zoeken vervolgens
gesprek met ouders en leerling. Dit schooljaar maakte
gezamenlijk een oplossing om het verzuim te stoppen.
de omvang van het aantal meldingen deze aanpak onmogelijk. Eind 2022 is in gevallen waarbij sprake
(Vrijwillige) jeugdhulp
was van beginnend verzuim zonder bijkomende
Wanneer leerlingen te maken hebben met persoonlijke
problematiek gekozen voor schriftelijke afhandeling.
problemen of problemen in de gezinssituatie kan de
Vanaf juni 2023, nadat tijdelijke uitbreiding van
consulent hulpverlening of begeleiding inschakelen.
de capaciteit mogelijk bleek, is deze schriftelijke afhandeling weer gestopt. In alle verzuimzaken werd
Dwang in strafrechtelijk kader
weer het gesprek met ouders en jongere (vanaf 12 jaar)
Wanneer ouders niet voldoende doen om verzuim te
aangegaan.
stoppen, dan zijn zij wettelijk strafbaar. Dit geldt ook voor leerlingen van twaalf jaar en ouder. Een jongere
Bij de aanpak van verzuim staan het bevorderen van
kan bij herhaald (licht) verzuim worden verwezen
aanwezigheid en de daarbij behorende registratie
naar Halt voor een leerstraf. Bij zwaarder verzuim kan
centraal. Hierbij maken we gebruik van de handreiking
proces-verbaal worden opgemaakt tegen ouders en
van Ingrado, waarbij aanwezigheidsbeleid onder meer
de jongere (als deze 12 jaar of ouder is). Het Openbaar
wordt bevorderd door overeenstemming tussen de
Ministerie en de rechtbank kunnen onder meer
betrokkenen.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Marike Godvliet, teamleider LVS
‘Extra capaciteit stelt ons in staat om weer te doen wat noodzakelijk is’ ‘Vooral de afgelopen twee jaar zagen we bij de start van het schooljaar al snel een sterke toename van het aantal meldingen van verzuim’, vertelt teamleider LVS Marike Godvliet. Die meldingen legden een steeds groter beslag op met name de administratieve medewerkers en LVS-consulenten. Om leerlingen niet de dupe te laten worden, kozen de tien gemeenten die de regio Zuid-Holland Zuid vormen voor uitbreiding van de capaciteit.
Kwaliteit
Mede omdat de samenwerkingsverbanden en
‘Normaal gesproken gaan we al bij licht verzuim in
andere partners juist die aanpak aan de voorkant van
gesprek met leerlingen en ouders om te kijken wat
belang vinden, besloten de gemeenten extra budget
er aan de hand is, hulp te bieden en verder verzuim
beschikbaar te stellen. Marike: ‘Met de 4,6 extra fte
zoveel mogelijk te voorkomen. Maar in december 2022
die hiermee mogelijk is gemaakt, konden de nieuwe
hebben we alle scholen schriftelijk laten weten dat
medewerkers al snel starten.
we het anders moesten doen. Bij licht verzuim waar
Zeker gezien de huidige arbeidsmarkt waren we hier erg
geen grote zorgen spelen, hebben we de gesprekken
blij mee. Daarmee kregen we weer lucht. Zo konden we
vervangen door een brief aan leerlingen en ouders. Dat
de gesprekken met ouders en leerlingen weer voeren,
betekent dat we de ontwikkelingen minder intensief
sneller hulp bieden, eenduidig werken en samen met
kunnen volgen en minder kunnen betekenen aan de
onze partners bijdragen aan maatwerk en de kwaliteit
‘voorkant’ van verzuim.’
die van ons verwacht mag worden.’
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
1430
992
2022-2023
2646 Relatief verzuim meldingen
208
16
Volgens de bepalingen van de Leerplichtwet houdt LVS een
schooljaar (+30%). Dat geldt voor alle vormen van verzuim en
leerplichtadministratie bij met basisgegevens over alle leer- en
voor alle onderwijssoorten. Opvallend is ook de toename van
kwalificatieplichtigen die wonen in de tien gemeenten. Voor de
het overig verzuim (+52%). Ook hierbij zien we stijging in alle
verplichte leerplichttelling worden alleen de verzuimmeldingen
onderwijssoorten.
16 uur in 4 weken en luxe verzuim geteld. Omdat overig
Een zorgelijke ontwikkeling van verzuim heeft te maken met
verzuim qua hoeveelheid enorm is toegenomen qua aantal
de mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Angsten en
wordt ook daaraan in dit jaarverslag aandacht besteed.
depressies lijken steeds vaker voor te komen.
Bij dit jaarverslag zijn de cijfers van de 10 afzonderlijke
Ook zien we een toename van ‘wetteloosheid’. Dit uit zich onder
gemeenten bijgevoegd.
meer in de stijging van de meldingen luxe verzuim (+14%). Waar ouders voorheen bijvoorbeeld een dag voor de vakantie
Het leerlingaantal in het schooljaar 2022-2023 is met 432
hun kind lieten verzuimen, zien we dat dit nu meerdere dagen
gestegen tot 68277. Een stijging van 0,6% ten opzichte van
gebeurt, soms oplopend tot een week. Ook gaan gezinnen
het schooljaar ervoor. De meldingen van relatief verzuim
tussen vakantieweken door op vakantie, met bijbehorend
laten zien dat scholen veel meer meldingen deden dan vorig
verzuim.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Absoluut verzuim Absoluut verzuim betekent dat jongeren niet zijn
en adviseert de consulent LVS de ouders bij het
ingeschreven op een school. Het kan gaan om
zoeken naar en nieuwe school. Daarbij kan hulp
jongeren die in de regio zijn komen wonen (waaronder
ingeschakeld worden van partnerorganisaties, zoals
nieuwkomers, vluchtelingen etc.) maar bijvoorbeeld ook
het Samenwerkingsverband Passend Onderwijs. In
om verhuisgevallen binnen de regio.
bijna alle gevallen van absoluut verzuim is er een schoolinschrijving of volgt er een schoolinschrijving. In
In sommige gevallen blijkt het om foutieve administratie
enkele gevallen weigeren ouders/verzorgers hun kind
op school te gaan of zijn jongeren toch wel op een
in te schrijven. In die gevallen kan LVS handhavend
school aangemeld. Is dat niet het geval dan informeert
optreden.
ONDERWIJS VOOR LEERLINGEN UIT OEKRAÏNE
‘Vooral sinds het voorjaar hebben we goede stappen kunnen zetten’ De oorlog met Rusland zorgde ervoor dat veel kinderen uit Oekraïne naar Nederland kwamen. LVS is één van de organisaties die er aan bijdraagt dat zij onderwijs kunnen volgen. Teamleider Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten Marike Godvliet vertelt hoe dit gaat. ‘Het was wel even een zoektocht’, aldus Marike. ‘Op
redelijk gemakkelijk geïntegreerd in gewone klassen.
het moment dat gezinnen bij gemeenten werden
Het oppikken van een nieuwe taal gaat op deze leeftijd
geregistreerd als inwoners, kwamen de kinderen bij
gelukkig ook snel.’
ons in beeld. In de zomer van 2022 waren dit er in onze regio zo’n 400. Direct na de zomer hebben we voor hen
Voordelen
een plan opgesteld.’
Voor de middelbare scholieren onder de Oekraïense vluchtelingen werden de internationale schakelklassen
Nieuwe taal
in Gorinchem en Dordrecht verantwoordelijk. Het
‘Toen ouders merkten dat hun verblijf langer ging duren,
kostte behoorlijk veel tijd om contact te leggen met de
schreven ze over het algemeen de kinderen in die
ongeveer 75 Oekraïense kinderen op de verzuimlijst van
naar de basisschool konden. Eén Dordtse basisschool
LVS. Marike: ‘Als dat lukte, legden we de leerplichtwet
richtte aparte klassen in, verder zijn al deze kinderen
uit en bespraken we de mogelijkheden en de voordelen
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
voor de kinderen. De mensen uit Oekraïne denken
Jeugdteams, de wijkteams, de jeugdgezondheidszorg
er niet altijd aan dat het misschien nog een tijd kan
en schoolmaatschappelijk werk. ‘Al met al hebben we
duren en dat in Nederland integreren – ook in het
sinds dit voorjaar goede stappen kunnen zetten’, besluit
schoolsysteem – dus noodzakelijk is. Mooi om te
Marike. ‘We hebben nu ook één vaste consulent voor
zien is wel dat redelijk veel Oekraïense tieners vanuit
het verzuim onder nieuwkomers. Daarnaast blijven we
Nederland contact onderhouden met hun oude school
ons als LVS overal presenteren, zodat het Nederlandse
en online lessen volgen. Dat hebben we nog niet
beleid, de mogelijkheden en hulpkanalen bij zoveel
eerder gezien bij kinderen die vanwege oorlog hun land
mogelijk Oekraïners in Nederland bekend zijn.’
ontvlucht waren.’ [Een uitgebreide versie van dit artikel is te vinden op: Echte stappen
https://online.samenvoorgezondmagazine.nl/zomer2023/
Wanneer bij leerlingen uit Oekraïne verzuim ontstaat
oekraiense-kinderen]
door bijvoorbeeld trauma’s brengt LVS hen in contact met hulpverlening. Onder meer via Stichting
2022-2023
510
behandelde zaken
111
zaken waar vervolgonderzoek noodzakelijk was
We zien een enorme toename van het absoluut verzuim. Bijna een verdubbeling; naar 510 zaken. Bij 111 zaken bleek
2021-2022
256
behandelde zaken
vervolgonderzoek door de LVS consulent nodig. De toename wordt onder meer
46
zaken waar vervolgonderzoek noodzakelijk was
veroorzaakt door ‘nieuwkomers’ en vluchtelingen uit Oekraïne. Vaak zien we dat voor deze groepen niet direct passend onderwijs mogelijk is. Samen met
2020-2021
256
behandelde zaken
partners, zoals samenwerkingsverbanden en scholen, wordt in veel gevallen toch
53
zaken waar vervolgonderzoek noodzakelijk was
op relatief korte termijn een passende onderwijsplek gevonden
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Vrijstellingen (en vervangende leerplicht) De Leerplichtwet kent enkele gronden voor vrijstelling
5 onder a
van de verplichting tot schoolinschrijving,
Vrijstellingen van inschrijving op lichamelijke en/
dit geldt wanneer:
of psychische gronden
· een leerling vanwege lichamelijke of psychische
Ondanks alle inspanningen is een passende
oorzaken niet geschikt is om op een school te
onderwijsplek soms moeilijk te vinden. Dan zijn
worden toegelaten (artikel 5 onder a)
samenwerkingsverbanden passend onderwijs en
· ouders en leerling bezwaar hebben tegen de richting van het onderwijs (artikel 5 onder b)
· een leerling onderwijs volgt op een school buiten Nederland (artikel 5 onder c)
· een kwalificatieplichtige jongere op een andere manier voldoende onderwijs volgt (artikel 15)
· een leerling vanwege gewichtige omstandigheden
eventueel zorgpartners aan zet om in samenspraak met ouders en vanaf 12 jaar kinderen een onderwijsplek te vinden. LVS heeft in die gevallen vaak een functie als verbinder, regisseur en soms als bewaker van resultaat. Soms is onderwijs (tijdelijk) echt niet mogelijk. LVS kan dan na sociaal-medisch advies te hebben ingewonnen een vrijstelling verlenen voor de duur van een jaar.
verhinderd is de school te bezoeken (bijvoorbeeld
In het jaarverslag van 2021-2022 werd vermeld dat
bij overlijden van een naast familielid; artikel 11
in het schooljaar 2022-2023 gestart ging worden
onder g).
met een aangepaste werkwijze met betrekking tot deze vrijstelling. De grote lijn was dat door
Daarnaast kent de Leerplichtwet (volgens artikel 3a en
LVS (met toestemming van ouders) altijd het
3b) vervangende leerplicht voor jongeren vanaf 14 jaar
Samenwerkingsverband Passend Onderwijs wordt
die vanwege zeer bijzondere omstandigheden geen
ingeschakeld wanneer ouders een beroep op vrijstelling
volledig dagonderwijs op een school volgen. Zij kunnen
doen. Dit om in gezamenlijkheid te zoeken naar
naast algemeen vormend en op een beroep gericht
oplossingen die het beste aansluiten bij de situatie van
onderwijs praktijktijd krijgen naast en in samenhang
het kind.
met het onderwijs. Ook kunnen leerlingen in
LVS is op 1 januari 2023 gestart met deze werkwijze.
bijzondere situaties in het laatste jaar van de leerplicht
Dit heeft nog niet geleid tot afname van de toegekende
toestemming krijgen onderwijs te volgens aan een mbo-
vrijstellingen. Wel zijn op individueel niveau successen
instelling. Hiervoor moet een plan van aanpak worden
behaald. In die situaties bleek toch een vorm van
opgesteld waarin onderwijs- en vormingsdoelen zijn
passend onderwijs mogelijk, waardoor vrijstelling
opgenomen.
kon worden voorkomen. Ondanks het feit dat het wetsvoorstel dat deze werkwijze een verplichtend karakter zou geven, niet is aangenomen, willen de betrokken partners binnen ZHZ deze werkwijze voortzetten.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
5 onder b De praktische werkwijze bij artikel 5 onder b ziet er als
· In de leeftijd van 5 tot 18 jaar vindt er op uitnodiging 4 keer een contactmoment plaats met kind en
volgt uit:
ouder(s) door een professional van Jong JGZ
· Ouders die een beroep op deze vrijstelling doen
(jeugdarts, jeugdverpleegkundige of assistente) over
kunnen op de website van LVS lezen waaraan dit
het welzijn en de ontwikkeling van het kind op alle
beroep moet voldoen om in behandeling genomen
levensgebieden. Deze gesprekken zijn op vrijwillige
te worden.
basis. Zo nodig kan advies gegeven worden in de
· Ouders die voor het eerst een beroep op vrijstelling
richting van passende hulp en kan ondersteuning
doen worden na het toekennen van het beroep
geboden worden bij die passende hulp.
uitgenodigd voor een gesprek.
4 4
46
17 2
2
97
Vrijstellingen en vervangende leerplicht
105
70
461
15
28
202 2021-2022
2022-2023
558
24
48
217 66
24
1 12
179 2020-2021
364
48
Vrijstellingen en vervangende leerplicht
Vrijstellingen en vervangende leerplicht
88 102
Artikel 5 onder a
Artikel 5a
Artikel 3b
Artikel 5 onder b
Artikel 15
Artikel 11f
Artikel 5 onder c
Artikel 3a
Artikel 11g
5 onder a: Het totale aantal behandelde vrijstellingen is gestegen naar 217 (+7,5%). Het aantal toegekende vrijstellingen is gestegen naar 190 (+11,8%). Dit ondanks de extra inzet van de Samenwerkingsverbanden. De stijging lijkt vooral te zitten in de toegenomen mentale kwetsbaarheid van jongeren (depressies en angsten). 5 onder b: Het totale aantal behandelde vrijstellingen is licht gestegen naar 105 (+3%). Het aantal toegekende vrijstellingen is gestegen naar 78 (+5,5%). Niet duidelijk is wat deze stijging veroorzaakt. 5 onder c: Het totale aantal behandelde vrijstellingen is gestegen naar 97 (+39%). Het aantal toegekende vrijstellingen is gestegen naar 83 (+41%). Dit betekent dat meer kinderen onderwijs volgen in het buitenland. Onduidelijk is wat deze stijging veroorzaakt. 15: Het totale aantal behandelde vrijstellingen is gestegen naar 66 (+38%). Het aantal toegekende vrijstellingen is gestegen naar 49 (+26%). Het gaat hierbij om kwalificatieplichtige jongeren (16-17 jaar) die vanwege bijzondere omstandigheden op andere manieren onderwijs volgen. Deze jongeren werken bijvoorbeeld. Of worden intern opgeleid aan de hand van een plan van aanpak. De cijfers geven aan dat meer maatwerk wordt geleverd en dat dit makkelijker gaat dan voorheen, doordat de mogelijkheden op de arbeidsmarkt groter zijn.
3b: Het totale aantal behandelde zaken van vervangende leerplicht is flink gestegen naar 46 (+283%). Het aantal toegekende zaken van vervangende leerplicht is gestegen van 11 naar 36 (+227%). Het gaat hierbij om jongeren die vervroegd toegelaten worden tot het MBO omdat dit op dat moment passender is dan het VMBO.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Thuiszitten Onderwijs is essentieel voor de ontwikkeling van
Als LVS zijn we ons ervan bewust dat de bij ons
kinderen en de beste garantie voor een kansrijke
bekende ongeoorloofde thuiszitters maar een
toekomst. Daarom willen we voorkomen dat leerlingen
klein deel vormen van alle jongeren die langdurig
thuiszitten. De meeste leerlingen waarbij dit wel het
thuiszitten. Bij ‘geoorloofde’ thuiszitters gaat het
geval is, hebben meerdere problemen tegelijk. Denk
om jongeren die bijvoorbeeld langdurig ziek zijn of
aan een lichamelijke handicap of psychiatrische
wachten op een behandel- of onderwijsplek. Zij zijn
problemen, zoals angsten, psychische problematiek,
vaak niet (voldoende) in beeld. Het komt ook voor
autisme of gedragsproblemen. Daarnaast hebben deze
dat de samenwerkingsverbanden niet weten om
leerlingen vaak problemen thuis, zoals het ontbreken
welke leerlingen het gaat. Binnen de regio zetten de
van structuur, armoede, schulden, gebroken gezinnen
samenwerkingsverbanden passend onderwijs op
en vechtscheidingen en blijkt de overgang van de ene
verschillende manieren al initiatieven in die effectief
naar de andere ‘schoolsoort’ het risico op thuiszitten te
blijken te zijn om deze jongeren in beeld te brengen en
vergroten.
te houden.
Onder ‘thuiszitter’ verstaan we een leer- of kwalificatieplichtige leerling (5-18 jaar), die:
· al dan niet is ingeschreven op een school · vier weken of langer niet naar school gaat · geen vrijstelling volgens de Leerplichtwet heeft · niet ziek is of · wel ziek is, maar conform plan van aanpak in staat is om (gedeeltelijk) naar school te gaan.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
De inzet van LVS bij ongeoorloofde thuiszitters
De primaire taak om thuiszitten bij alle ketenpartners
is hetzelfde als bij andere (kortere) vormen van
duidelijk onder de aandacht te houden, ligt bij de
schoolverzuim. LVS onderzoekt altijd de redenen
scholen. Zij kunnen vroegtijdig anticiperen op verzuim,
van het verzuim. Daartoe behoort een gesprek met
contact opnemen met partners, gebruikmaken
ouders en (vanaf 12 jaar) de leerling zelf. Op basis van
van hun expertise en gezamenlijk het protocol
het onderzoek wordt samen met ouders, leerling en
schoolziekteverzuim volgen. Belangrijk in dit proces is
samenwerkingspartners de beste oplossing bekeken
dat in alle gevallen onderwijs, en perspectief daarop,
om de leerling weer (deels) naar school te laten gaan.
deel uitmaken van het hulpverleningstraject en
Samenwerking is ook hierbij van belang, omdat de
onderwijs en zorg geen apart opererende trajecten zijn,
problematiek vaak veelomvattend is. Zo nodig maakt
maar integraal werken.
LVS gebruik van haar handhavende mogelijkheden. Bij ‘geoorloofd’ thuiszitten heeft LVS een andere rol. Dit is dan meer een adviserende rol. Zowel voor ouders en jongere als voor de betrokken samenwerkingspartners.
2020-2021
44 thuiszitters
50 46 thuiszitters 51 2022-2023 71 24 thuiszitters 6 2021-2022
Actueel (einde schooljaar 2022-2023)
aanvang schooljaar 2022-2023 nieuwe gevallen daarna opgelost 18 jaar geworden of verhuisd
Aan het einde van het schooljaar 2022-2023 waren 24 jongeren geregistreerd als (ongeoorloofde) thuiszitter. Een jaar eerder waren dat er 44. Aan het begin van het schooljaar 2022-2023 waren er 50 thuiszitters. Gedurende het schooljaar kwamen er 51 thuiszitters bij en werden 71 zaken opgelost. 4 Jongeren werden 18 jaar, 2 jongeren verhuisden naar een andere regio. De daling is een positieve ontwikkeling, al geeft het geen beeld van het aantal ‘geoorloofde’ thuiszitters.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Preventie: belangrijk om er vroeg bij te zijn Een belangrijk deel van het werk van LVS is samen te
We brengen het belang van preventie in de
brengen onder de noemer preventie: het is belangrijk
samenwerking met onze partners voortdurend onder
om er vroegtijdig bij te zijn. Op die manier kunnen we
de aandacht. Wel realiseren we ons dat hierin nog
toenemend schoolverzuim, schooluitval en zwaardere
nieuwe stappen gezet en betere resultaten behaald
problematiek voorkomen.
kunnen worden. Want preventie is in het belang van iedereen: van leerlingen en gezinnen, maar ook van
In een preventieve aanpak bundelen we uiteenlopende
hulpverlenende organisaties en de maatschappij.
activiteiten. Van vroegsignalering tot specifiek advies voor brugklassers. Van advisering, voorlichting en vraagbaakfunctie voor leerlingen, ouders, leerkrachten, scholen, gemeenten en partnerorganisaties tot preventieve gesprekken bij dreigend verzuim en verzuimalertheid.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Handhaving Bij de aanpak van ongeoorloofd schoolverzuim
onvoorwaardelijke taakstraf of begeleiding van de
wordt volgens de lijn van de Methodische Aanpak
jeugdreclassering tot maximaal twee jaar. Het Openbaar
Schoolverzuim (MAS) altijd gezocht naar oplossingen
Ministerie en de rechter richten zich hierbij altijd op
met ouders, leerling, school en andere partners om het
terugkeer naar school, straffen is namelijk geen doel
verzuim (deels) te stoppen. We kunnen er echter niet
op zich.
altijd onderuit om sancties op te leggen. Bijvoorbeeld
Als ouders bijvoorbeeld hun kinderen buiten de
in de vorm van een verwijzing naar Halt voor een leer-/
schoolvakanties om meenemen op vakantie, is sprake
werkstraf of het opmaken van een proces-verbaal
van luxe verzuim. Dat kan een boete opleveren voor
tegen leerlingen vanaf 12 jaar en hun ouders. Dat
de ouders.
kan uiteindelijk leiden tot een voorwaardelijke of
9
4
1
18
2022-2023
3
Processen-verbaal: Parallel aan de gestegen hoeveelheid meldingen van relatief verzuim loopt de hoeveelheid
9
4
(+53%). Een proces-verbaal is vaak een uiterst middel om verwijzingen
3
1
3
2022-2023
1
Aantal Halt verwijzingen
3
beweging te forceren bij langdurig schoolverzuim.
Bij luxe verzuim kan worden opgemerkt dat de toename lijkt te worden veroorzaakt door een toegenomen ‘wetteloosheid’ bij ouders.
5
18
45
45
opgemaakte processen-verbaal. Dit is gestegen naar 122 Aantal Halt
1
Dordrecht Gorinchem HIA
Hoeksche Waard Molenlanden Papendrecht
4
2 Sliedrecht Zwijndrecht
Halt-verwijzingen: Parallel aan de stijging van het aantal meldingen. Het aantal Halt-verwijzingen in de regio is toegenomen tot 45 (+25%).
5
Dordrecht Gorinchem HIA
Hoeksche Waard Molenlanden Papendrecht
4
2
De leer-werkstraf van Halt is een snelle interventie die strafvervolging voorkomt. Voor veel jongeren is dit voldoende om het verzuim te stoppen.
Sliedrecht Zwijndrecht
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
HO O F DSTUK 3
VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN
Nieuwe naam voor de Regionale Melden Coördinatiefunctie: Doorstroompunt Sinds 1 mei 2023 heeft de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) een nieuwe naam, namelijk Doorstroompunt. De oude naam zorgde voor onduidelijkheid bij jongeren en collega’s in het sociaal domein. De nieuwe naam is bedacht door jongeren zelf.
Met ingang van 1 mei 2023 gebruikt het ministerie
LVS en de weg naar een startkwalificatie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dan ook
Als LVS is het bij voortijdig schoolverlaten onze taak
de naam Doorstroompunt in hun berichtgeving, met
om jongeren tot 23 jaar te volgen op hun weg naar
hierachter, tussen haakjes: (RMC). Vanaf 1 januari 2024
een startkwalificatie. Wanneer uitval dreigt, leggen
verdwijnt de verwijzing naar RMC en wordt alleen nog
we jongeren een passend aanbod voor om tot een
de naam Doorstroompunt gebruikt.
startkwalificatie te komen. Als dit niet kan, begeleiden onze consulenten in samenwerking met andere
Taken blijven gelijk
partners de jongere naar werk, een combinatie van
De taken blijven hetzelfde. Het Doorstroompunt (RMC)
leren en werken of hulpverlening. Iedere jongere die
voert de wettelijke opdracht van gemeenten uit om
zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat houden
de jongeren die school voortijdig verlaten in beeld te
we in beeld tot de leeftijd van 23 jaar. We willen weten
brengen en, indien nodig, begeleiding te bieden.
waar de jongeren zich bevinden, of er hulp nodig is, of ze alsnog een startkwalificatie kunnen behalen en of
Doorstroomregio’s
ze in staat zijn om duurzaam uit te stromen naar de
Om voortijdig schoolverlaten te voorkomen, is
arbeidsmarkt.
Nederland verdeeld in 40 zogenaamde doorstroom regio’s waarin onderwijs en gemeenten samenwerken.
In beeld
Binnen de doorstroomregio’s maken scholen en
Jongeren van 18 tot 23 jaar die nog geen
gemeenten elke vier jaar afspraken over maatregelen
startkwalificatie, schoolinschrijving, werk en/of andere
om uitval van vooral jongeren van 18 tot 23 jaar te
dagbesteding hebben, benaderen we actief en vragen
voorkomen.
we waarom zij gestopt zijn met hun opleiding, wat hun
In de doorstroomregio ZHZ zijn de taken van het
plannen zijn en of zij ondersteuning nodig hebben.
Doorstroompunt en de doorstroomcoördinator door
Wij stimuleren jongeren altijd eerst om te starten
de contactgemeente Dordrecht gemandateerd aan de
met een opleiding en ondersteunen hen in deze
Dienst Gezondheid en Jeugd/LVS Zuid-Holland Zuid. De
zoektocht. Op die manier voorkomen wij dat jongeren
doorstroomcoaches in onze regio staan bekend onder
school daadwerkelijk voortijdig verlaten. Wanneer zij
de naam MatchMakers. De contactschool is het ROC Da
een andere vorm van ondersteuning nodig hebben,
Vinci College.
dragen we ze ‘warm’ over aan een partij die passende ondersteuning kan bieden naar werk of zorg.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Een belangrijke oorzaak van uitval is dat jongeren Voortijdig schoolverlater
gedemotiveerd zijn geraakt in de coronaperiode en
Voortijdig schoolverlaters zijn jongeren tussen
meer jongeren daardoor last kregen van persoonlijke
12 en 23 jaar die het onderwijs verlaten zonder
problemen. Tegelijkertijd blijkt door de jaren heen
dat zij een startkwalificatie hebben behaald, dat
dat het lastig is om één oorzaak aan te wijzen voor
wil zeggen ten minste een afgeronde havo- of
stijgingen en dalingen. Vaak gaat het om kleine
vwo-opleiding of een mbo-niveau 2.
verschillen en een combinatie van oorzaken van schooluitval, zoals:
Cijfers VSV 2021-2022: 845 (2,33%) Landelijk: 2,37%
· mentale gezondheid · liever geld willen verdienen dan op school zitten · een verkeerde studiekeuze (onvoldoende oriëntatie).
De cijfers in dit jaarverslag zijn de definitieve cijfers Percentage voortijdig schoolverlaten onder het
van het schooljaar 2021-2022. Duo maakt jaarlijks
landelijke cijfer
de balans op van het aantal nieuwe voortijdige
In het studiejaar 2021-2022 stopten in de regio in totaal
schoolverlaters per schooljaar. Hierbij wordt gekeken
845 jongeren met hun opleiding. Dat zijn er meer dan
naar alle leerlingen uit het basisjaar die het volgende
het jaar ervoor. Het is ook het hoogste aantal in vijf
schooljaar geen onderwijs meer volgen en niet in het
jaar. Toch ligt het percentage in de regio van 2.33%
bezit zijn van een startkwalificatie. Het vsv-percentage
onder het landelijke cijfer van 2.37%. Ook de trend in
staat voor het aantal vsv-ers als percentage van het
de ontwikkeling van dit percentage in de regio volgt
aantal onderwijsdeelnemers dat aan het begin van het
het landelijke patroon. Na hoge cijfers in 2017-2018
schooljaar staat ingeschreven.
en 2018-2019 zakken de cijfers voor 2019-2020 om in 2020-2021 en 2021-2022 weer iets te stijgen.
De vsv-cijfers
2019-2020
625
2021-2022
841
voortijdig schoolverlaters
voortijdig schoolverlaters
2020-2021
693
voortijdig schoolverlaters
Voor de vsv-cijfers zijn wij afhankelijk van de datalevering door DUO. De voorlopige cijfers over het schooljaar 2022-2023 worden in maart 2024 gepubliceerd.
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Verzuim 18+ Wanneer een jongere staat ingeschreven op een school
schoolgang weer te hervatten. Als dat niet mogelijk is,
maar deze niet regelmatig bezoekt, spreken we van
kijken we naar wat jongeren nodig hebben om mee te
ongeoorloofd verzuim. De consulenten van LVS werken
doen in de samenleving. Soms is een gesprek op school
samen met de scholen om verzuim van studenten
met de LVS-consulent voldoende. In andere gevallen is
tussen de 18 en 23 jaar zonder startkwalificatie zo
er meer aan de hand. Dan kan LVS een beroep doen op
veel mogelijk te voorkomen. De school is primair
de sociale wijkteams of andere partners om de jongere
verantwoordelijk voor het tegengaan van verzuim en
en/of zijn ouders te ondersteunen. Op deze manier
uitval van studenten.
ondersteunen we jongeren in een zo vroeg mogelijk stadium en voorkomen we langdurig verzuim.
Wanneer het ongeoorloofde verzuim van de student serieuze vormen aanneemt, doet de school een
Nieuw meldprotocol
melding van verzuim bij LVS via het digitaal verzuimloket
Dit jaar heeft LVS samen met de mbo-scholen gewerkt
van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De
aan een nieuw meldprotocol. In het meldprotocol staat
verzuimgegevens verstrekt DUO vervolgens aan LVS.
beschreven wat de scholen kunnen en moeten doen
Als het verzuim gemeld is, neemt LVS contact op met de
wanner er sprake is van (ongeoorloofd) schoolverzuim
school en de student. De consulent van LVS onderzoekt
van studenten tot 23 jaar
wat de oorzaak is van het verzuim en wat nodig is om de
2020-2021 2020-2021
2022-2023 2022-2023
834 834
verzuim verzuim leeftijd leeftijd 18+ 18+
709 709
verzuim verzuim leeftijd 18+leeftijd 18+
2021-2022 2021-2022
815 815
Het verzuim 18+ laat een lichte stijging verzuim verzuim 18+naar 834 meldingen (+2%). leeftijd 18+leeftijdzien
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Overstap VO naar MBO Naast de wettelijke kerntaak om te reageren op
van een LVS-consulent. Samen met de leerling en
verzuimmeldingen geeft LVS samen met het onderwijs
hun omgeving onderzoek de LVS-consulent wat
aandacht aan de overstap van examendeelnemers
er nodig is om een succesvolle overstap naar een
van het vmbo (Voorbereidend Middelbaar Beroeps
vervolgopleiding te maken. Het doel is om alle jongeren
Onderwijs) naar het mbo (Middelbaar Beroeps
te laten doorstromen naar een vervolgopleiding en te
Onderwijs). De overstap van het vo (voortgezet
begeleiden naar een startkwalificatie. Voor sommige
onderwijs) naar het mbo is voor veel leerlingen
leerlingen is doorstromen naar een vervolgopleiding
een moment met risico op schooluitval. Door deze
niet mogelijk. We zorgen dan voor een goede
intensieve samenwerking in de regio, vinden veel
aansluiting naar werk of dagbesteding waar jongeren
leerlingen na hun vmbo-diplomering de weg naar
zich verder ontwikkelen.
de juiste vervolgopleiding. Voor leerlingen die niet met reguliere ondersteuning van het onderwijs of op
Binnen de regio maken jaarlijks ruim 2.900 leerlingen
eigen kracht de overstap kunnen maken, wordt in
de overstap van het voortgezet onderwijs (vo) naar een
een vroeg stadium de ondersteuning ingeschakeld
vervolgopleiding.
2022-2023
2.848 overgestapt van het VMBO naar het MBO
48 door LVS begeleid
Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023
Aanpak MatchMakers In de ‘Aanpak MatchMakers’ voert LVS de regie in
het gebied van werk, leerwerk of school te bereiken.
een samenwerkingsverband van organisaties. Acht
Soms is een steuntje in de rug voldoende. Vaker is de
MatchMakers zijn afkomstig van LVS, de Sociale
begeleiding intensief en langdurig. Op welke manier
Diensten, het jongerenwerk en maatschappelijke
dan ook, de MatchMakers dragen op deze manier
ondersteuner MEEVivenz. Zij helpen samen met
samen met de deelnemende jongeren bij aan een
verschillende partners jongeren van 18 tot 27 jaar die