Bijlage 4 Evaluatie inzamelpilot Oostpolder HVC (18 mei 2021).pdf

evaluatie inzamelpilot. Oostpolder 18 mei 2021

inhoud. in Nederland zijn wij het er 1

resultaten Papendrecht (2020)

4

2 3

inzamelpilot Oostpolder conclusie inzamelpilot

5 5

4 5 6 7 8 9

voorbereiding bewonersavonden communicatie milieuresultaten sorteeranalyse bewonerstevredenheid

6 7 8 10 11 13

samenvatting inzamelpilot Oostpolder

allemaal over eens: onze kinderen, kleinkinderen en de generaties na hen moeten in een schone wereld leven.

15

Om dit te bereiken is nu actie nodig. En we moeten het samen doen.

evaluatie inzamelpilot | 2

inleiding.

Rijksbeleid Het Rijk heeft de VANG (Van Afval Naar Grondstof) doelstelling bepaald, die doelstelling bestaat eruit dat bewoners van Nederlandse gemeenten vanaf 2020 nog maar 100 kilo restafval per persoon produceren, en in 2025 zelfs nog maar 30 kilo per persoon. Om gemeenten nog meer te stimuleren, is er een rijksbelasting geheven op het verbranden van restafval. Die belasting is opgelopen van € 0,- per ton in 2013 naar € 32,63 in 2021.

Papendrecht In 2019 heeft de raad het besluit genomen om voor- en nadelen van de twee methoden van afvalscheiding (bron- en nascheiding) te onderzoeken. Onderdeel hierin is met de inwoners het gesprek aan te gaan over ondergrondse containers en de wijze van afvalinzameling. Met alle gegevens wordt een uiteindelijke keuze gemaakt over de wijze van inzamelen. Dit op basis van kosten, milieuresultaten en service van de dienstverlening. Deze rapportage beschrijft de evaluatie van de uitgevoerde inzamelpilot omgekeerd inzamelen in Oostpolder (bronscheidng).

evaluatie inzamelpilot | 4

1 resultaten Papendrecht (2020). Inhoud restafvalbak Er zitten nog veel grondstoffen

gft + etensresten: 78 kilo

in het restafval. Ongeveer een

papier + karton: 24 kilo

De afvalinzameling (manier en frequentie) in de gemeente Papendrecht wordt beoordeeld met het rapportcijfer 7,2

derde is gft en etensresten, terwijl daar wel voorzieningen

glas: 7 kilo

voor zijn. Het is dus zaak om te zoeken naar de juiste prikkel

plastic verpakkingen, blik en drinkpakken: 22 kilo

om bewoners hun afval in de

overig herbruikbaar: 39 kilo

juiste bak te laten gooien.

(o.a. apparaten, harde kunststoffen, puin, hout)

Inwoners van gemeente Papendrecht geven de dienstverlening van HVC het rapportcijfer 7,5.

textiel: 6 kilo Maar een klein gedeelte is écht restafval

Restafval (na aftrek voorscheiding PBD uit restafval): 29 kilo Totaal 206 kilo fijn huishoudelijk restafval per persoon per jaar

In Papendrecht wordt nog 206 kilo fijn restafval en 38 kilo grof restafval (totaal 244 kilo) per persoon per jaar ingezameld. Dat is in het HVC gebied gemiddeld, maar het is nog wel ver verwijderd van de doelstelling van 100 kilo.

evaluatie inzamelpilot | 4

2 inzamelpilot Oostpolder.

3 conclusie inzamelpilot.

De gemeente Papendrecht streeft naar vermindering van de hoeveelheid restafval en

De proef heeft aangetoond dat het systeem omgekeerd inzamelen voor een sterk verbeterde

een verhoging van het scheidingspercentage. In het nieuwe afvalbeleid wil de gemeente

inzameling van plastic, blik en drinkpakken zorgt. En ook daalt gemiddeld het restafval flink

prioriteit geven aan een optimale afvalscheiding, een goede dienstverlening en een

naar 154 kg per inwoner per jaar. Dit is echter onvoldoende om de ambitie van minder dan

beperking van kosten.

100 kg te halen. Uit de sorteerproeven blijkt dan ook dat er nog te veel nuttige grondstoffen in het restafval zitten. Uiteindelijk zal de service prikkel - in de opzet van omgekeerd

Om invulling te geven aan de uitvoering van het raadsbesluit 2018 is in Oostpolder een

inzamelen in geheel Papendrecht - alleen in combinatie met een tariefprikkel de sprong naar

inzamelpilot omgekeerd inzamelen uitgevoerd. Een van de grondstoffen waar veel

minder dan 100 kg per inwoner kunnen realiseren.

volume ombuiging mee te behalen valt, is het plastic, blik en drinkpakken. In veel gemeenten is de ervaring dat de opbrengst van plastic, blik en drinkpakken kan verdrievoudigen bij het omzetten naar een inzameling met plasticbakken. Mede in de

aanloop naar een definitieve keuze over de wijze van inzamelen wil de gemeente onderzoeken of inwoners bereid zijn hiervoor een plasticbak te accepteren en het restafval naar ondergrondse containers in de wijk te brengen. Inzamelpilot Tijdens de inzamelpilot is bij de bewoners uit de laagwouw (1.132 huishoudens) restafvalbak gewassen en omgevormd naar een plasticbak voor plastic verpakkingen,

blik en drinkpakken. Deze plastic bak is eens per 4 weken geleegd. Voor het restafval zijn 18 nieuwe ondergrondse containers in de wijk worden geplaatst. De inzameling van het gft en etensresten (inzameling eens per 2 weken) en oud papier (inzameling eens per 4 weken) is gelijk gebleven. De bewoners uit de flats (302 huishoudens) konden ook gebruikmaken van de nieuwe ondergrondse restafvalcontainers. Verder hebben we de flatbewoners een keukenbakje en een setje bio-zakjes aangeboden en is in de buitenruimte een verzamelvoorziening voor etensresten en gft op korte loopafstand geplaatst. In de inpandige ruimten van de flats zijn verzamelcontainers voor oud papier en plastic verpakkingen, blik en drinkpakken geplaatst. evaluatie inzamelpilot | 5

4 voorbereiding. Na het raadsbesluit van 28 mei 2019 op het voorstel omgekeerd inzamelen zijn we gestart met de voorbereidingen met als eerste stap het opstellen van een locatieplan voor de ondergrondse containers en gfe-cocons. Een belangrijk onderdeel hierin was met de inwoners in gesprek te gaan over deze locaties. Als basis voor de plaatsing van de ondergrondse containers heeft een locatieplan gediend dat eerder was opgesteld. Dit plan had echter een aantal logistieke onmogelijkheden en bezwaren van enkele bewoners en is daarop aangepast. Met diverse bewoners zijn intensive gesprekken gevoerd. In een aantal gevallen bracht dit nieuwe inzichten en zijn locaties of de toewijzing op de containers gewijzigd. In andere gevallen bleek de oorspronkelijke locatie toch de beste oplossing. De zorgvuldige behandeling van de bezwaren heeft veel tijd en inspanning gevergd en zorgde ervoor dat de containers niet in één maar in twee fases geplaatst konden worden. Het gevolg hiervan was dat de start van de proef moest worden uitgesteld. Uiteindelijk konden we

begin mei 2020 echt van start met de inzamelpilot. De proef heeft een doorlooptijd van een heel jaar en is eind april 2021 geëindigd. Helaas hebben we sinds eind maart 2020 ook te maken met een pandemie (Corona) die met name de inzet van afvalcoaches hebben belemmerd.

evaluatie inzamelpilot | 6

5 bewonersavonden. Om uitleg te geven over de inzamelproef konden bewoners vooraf vragen stellen tijdens bewonersavonden. In de uitnodiging stonden eveneens contactgegevens zodat bewoners in een later stadium nog vragen of opmerkingen konden maken. Tijdens de bijeenkomsten gingen de meest gestelde vragen over de locaties van de verzamelcontainers. Op basis van die opmerkingen zijn vier containers verplaatst naar een andere locatie en is - waar mogelijk - op de wens van bewoners de toewijzing naar de containers verschoven. Daarnaast waren er vragen over de afmeting van de gfecocons en de inzamelfrequentie en afvalkalender. Duidelijk was verder dat bij verschillende bewoners de nieuwe manier van afval scheiden (omgekeerd inzamelen)

nog onvoldoende was geland en er onjuiste aannames waren. Bijvoorbeeld de gedachte dat de hoeveelheid restafval die ze moeten wegbrengen nog gebaseerd was op de bestaande situatie. In de loop van de proefperiode zijn door bewoners telefonisch of via de mail diverse vragen gesteld. De strekking daarvan betrof veelal vaker legen van de bak voor plastic, blik en drinkpakken of een toewijzing op een andere ondergrondse container. Waar dit

kon is tegemoet gekomen aan de wensen van de bewoners. De bewonersavonden zijn goed bezocht door met name bewoners met kritische vragen. In 1 op 1 gesprekken hebben we vragen beantwoord en mensen uitgelegd waarom de proef werd gedaan, maar ook waarom de verandering nodig is. In veel gevallen konden we de bewoners hiervan overtuigen.

Evaluatie inzamelpilot Oostpolder 2 evaluatie inzamelpilot | 7

6 communicatie. Door een gerichte communicatie over het scheiden van afval, hebben we geprobeerd het scheidingsgedrag van inwoners te stimuleren. De focus lag op communicatie rond het scheiden van de afvalstroom plastic verpakkingen, pak en blik en gft en etensresten. Het HVC communicatie model is als basis gebruikt voor het toegepaste communicatiepakket voor gft en etensresten, papier en plastic verpakkingen, blik en drinkpakken en bestaat uit de pijlers online, offline en persoonlijk contact. Door de boodschap cross mediaal aan te bieden, wordt de effectiviteit van de communicatie vergroot.

Persoonlijk contact is een belangrijk onderdeel geweest van onze communicatieaanpak. Een team van afvalcoaches is daarom huis-aan-huis in gesprek gegaan met inwoners. Met een positieve, persoonlijke en gerichte benadering van stimuleren zij inwoners om grondstoffen beter te scheiden. Door consequent gebruik te maken van de kernboodschappen en beelden uit het pakket, zorgen we dat informatie rond het thema ‘afval scheiden’ herkenbaar en bekend wordt voor de bewoners van de gemeente Papendrecht. communicatie inzet Offline

brief, containersticker, containerhanger, gemeentenieuws, stoppers, artikelen, persberichten, wijkkrant

Online

gemeentelijke website: nieuwsbericht, social media

In de wijk

afvalcoaches

evaluatie inzamelpilot | 8

Afvalcoaches

mogelijk was voor de afvalcoaches om langs de deuren te gaan zijn zij nog langs de

De inzet van afvalcoaches zorgt voor een grote meerwaarde bij het persoonlijk bereiken

hoogbouwadressen gegaan om inwoners een gft-bakje te geven die deze nog niet via

van mensen. Dit werkt. Wel jammer dat de inzet van de afvalcoaches bij de start van

de website besteld hadden, maar wel graag wilden.

proef vanwege Corona minder uitvoerbaar was, maar afvalcoaches hebben toch later

In totaal heeft 14% van de inwoners gebruik gemaakt van deze actie.

diverse goede gesprekken met bewoners kunnen voeren. De volgende opmerkingen en antwoorden zijn als meeste genoemd.

Gemeenteraad De gemeenteraad is middels raadsinformatiebrieven en een presentatie op 25 november

•

Over het algemeen zijn de bewoners blij met de plasticbak.

2020 periodiek op de hoogte gehouden van de ervaringscijfers en uitvoering van de

•

De ondergrondse restafval container vindt men goed aan te lopen en we hebben

dienstverlening met betrekking tot de inzamelpilot in Oostpolder.

weinig klachten gehoord dat de container slecht of niet werkt. Een enkele keer

vertelde men dat m.n. in het weekeinde, de ondergrondse vol is (dit vooral bij het begin van de proef). •

De leging van 1x per 4 weken van de plastic bak vindt men erg weinig, dit werd bijna altijd genoemd. Bewoners moeten de plasticbak echt aanstampen om e.a. in de bak te krijgen, zeker als het gezin uit meer dan 3 personen bestaat.

•

Soms werd gezegd dat het overige plastic dan weer in het restafval ging.

•

Veel bewoners scheiden wel het gft maar de etensresten doet men nog vaak in het

restafval. We hebben veel uitleg/tips aan bewoners gegeven om hen te motiveren ook de etensresten in de gft/e bak te doen. Actie gratis keukenbakje Om het inwoners van hoogbouw nog makkelijker te maken om gft en etensresten apart te houden, wilden wij deze inwoners een gft-bakje aanbieden waarin zij gedurende de dag makkelijk hun etensresten in kunnen verzamelen. Vanwege Corona konden de afvalcoaches helaas niet langs deze adressen. Daarom hebben alle hoogbouwadressen een pakketje ontvangen met daarin een rolletje biozakjes en een cadeaucode om een bakje te kopen via de webshop van HVC. Zodra het weer evaluatie inzamelpilot | 9

7 milieuresultaten. Om de milieueffecten van de maatregelen in beeld te krijgen zijn tijdens de inzamelpilot

Kwaliteit van de fracties

de inzamelgewichten van het restafval, gft/e, oud papier en plastic verpakkingen, blik en

Gedurende de proef zijn verschillende keren visuele inspecties gedaan naar de kwaliteit

drinkpakken gemonitord en afgezet tegen over de oude situatie. Ook zijn er

van de fracties. Gfe was in begin moeilijk, maar gaat nu goed. De vulling van de

sorteerproeven van het restafval uitgevoerd om de milieueffecten van de maatregelen te

containers is goed en het materiaal heeft zeer weinig vervuiling. De meest voorkomende

duiden. En zijn afvalcoaches met de bewoners in gesprek gegaan om het draagvlak van

vervuiling zijn plastic zakken die als drager worden gebruikt om de fractie van woning

de ingevoerde maatregelen en de wijze van afvalinzameling bij de bewoners te peilen.

naar container te vervoeren. Slechts bij één complex werd in de begin fase (veel) restafval in de gfe cocon gegooid. Het (visuele) beeld van de stroom plastic, blik en

Gewichten

drinkpakken is redelijk tot goed. Toch blijkt uit een separate partijkeuring dat 25% van het

De inzamelgewichten van de vier belangrijkste fracties zijn tijdens de proef één jaar lang

aangeboden materiaal uit stoorstoffen bestaat. Ondanks dit gegeven was er in deze

gemonitord en worden in onderstaande tabel vergeleken met de inzamelgewichten voor

periode geen afkeur van plastic, blik en drinkpakken.

de proef. De systeemwijziging omgekeerd inzamelen zorgt voor een flinke reductie van het restafval naar gemiddeld 154 kg per inwoner per jaar (afname 26%) en een toename van de fracties gft en etensresten, oud papier en plastic, blik en drinkpakken.

evaluatie inzamelpilot | 10

8 sorteerresultaten. Om het milieueffect van de maatregelen te kunnen toetsen zijn door Eureco diverse

Het effect van omgekeerd inzamelen op het scheiden van gft-afval is goed terug te zien in de

sorteeranalyses uitgevoerd op de samenstelling van het fijn restafval. De resultaten van de

grafiek.1 In de effectmeting is meer fijn gft-afval gescheiden ingezameld dan tijdens de

effectmetingen worden vergeleken met de resultaten van voor de proef (nulmeting).

nulmeting. De toename in de gescheiden inzameling resulteert in de afname binnen het fijn restafval. Die hoeveelheid is gedaald van 63 kilo in de nulmeting naar 58 kilo in de

•

Nulmeting (voorjaar 2020)

effectmeting. Het verschil tussen effectmeting en het gemiddelde van Papendrecht is nog

•

Twee effectmetingen (najaar 2020 / voorjaar 2021)

groter.

Gft-scheiding

Papier/karton-scheiding

In grafiek 1 is totaal aanbod van fijn gft-afval te zien. De donkere groene kleur is de

In grafiek 2 is totaal aanbod van herbruikbaar papier/karton te zien. De donkere blauwe kleur is

hoeveelheid gft die nog aanwezig is in het fijn restafval, de lichte kleur is de hoeveelheid fijn

de hoeveelheid papier/karton die nog aanwezig is in het fijn restafval, de lichte kleur is de

gft-afval die gescheiden is ingezameld.

hoeveelheid die gescheiden is ingezameld.

Evaluatie inzamelpilot Oostpolder 2 evaluatie inzamelpilot | 11

In grafiek 2 (vorige pagina) zijn de onderlinge verschillen behoorlijk groot. Door de mogelijkheid

In de effectmeting is minder plastic, blik en drinkpakken binnen het fijn restafval gemeten dan

van wijk overscheidend aanbieden van herbruikbaar papier/karton is het effect van omgekeerd

tijdens de nulmeting. Per inwoner is in de effectmeting nog 17 kilo aan plastic, blik en

inzamelen op het scheiden van papier/karton niet eenduidig vast te stellen. De hoeveelheid

drinkpakken in het fijn restafval. Deze hoeveelheid is gebaseerd op meerdere metingen. Het

herbruikbaar papier/karton binnen het fijn restafval is met omgekeerd inzamelen afgenomen.

verschil tussen effectmeting en de nulmeting is groter dan het verschil tussen effectmeting en

Er is in de effectmeting minder herbruikbaar papier/karton binnen het fijn restafval gemeten

Papendrecht gemiddeld, waar nog 21 kilo plastic, blik en drinkpakken in het fijn restafval

dan tijdens de nulmeting, zowel in absolute hoeveelheid (kilo /inwoner) als in de procentuele

aanwezig is.

samenstelling. Met omgekeerd inzamelen is de hoeveelheid plastic, blik en drinkpakken die gescheiden is Scheiding plastic, blik en drinkpakken

ingezameld uitgekomen op 24 kilo per inwoner (18 kilo + 6 kilo gearceerd). Er is een

In grafiek 3 is het totale aanbod van plastic, blik en drinkpakken te zien. De hoeveelheid

partijkeuring uitgevoerd op het plastic, blik en drinkpakken dat gescheiden werd aangeboden.

plastic, blik en drinkpakken die nog aanwezig is in het fijn restafval heeft een donkere oranje

Uit deze keuring blijkt dat 25% van het aangeboden materiaal uit ‘stoorstoffen’ bestaat. Dit

kleur. De lichte oranje kleur samen met het deel dat gearceerd is vormt de hoeveelheid die

percentage is omgerekend naar kilo per inwoner en aangeduid met een gearceerde kleur.

gescheiden is ingezameld. Gebaseerd op de bovenstaande feiten, is te zien dat ‘omgekeerd inzamelen’ in Oostpolder de inwoners aanzet om meer plastic, blik en drinkpakken van het fijn restafval te scheiden. Hierdoor neemt het aandeel plastic, blik en drinkpakken binnen het fijn restafval af. Echter, de wijze van inzamelen laat ook een ongewenst beeld zien in de vorm van een duidelijke toename

van fracties die formeel niet thuishoren in de gescheiden inzameling.

evaluatie inzamelpilot | 12

9 bewonerstevredenheid. In opdracht van de gemeente Papendrecht heeft het Onderzoekcentrum Drechtsteden het nieuwe afval inzamelsysteem geëvalueerd onder de bewoners. Daarvoor is in maart 2021 een digitale vragenlijst uitgezet onder alle huishoudens. In totaal heeft 31% van de huishoudens de vragenlijst ingevuld (409 huishoudens). De helft van de bewoners is tevreden over het nieuwe inzamelingssysteem. Maar ook drie op de tien bewoners zijn ontevreden. Het nieuwe systeem heeft zeker voordelen, maar

kan ook nog verder worden aangescherpt. Bijna alle bewoners vinden het scheiden van afval belangrijk. En het aandeel bewoners dat oordeelt dat het nieuwe systeem hen hiervan bewuster maakt – en het ook beter mogelijk maakt – is duidelijk groter dan het aandeel die dat niet vindt. Weliswaar vindt een kwart het scheiden veel

gedoe, maar de groep bewoners die dat niet vindt is twee keer zo groot. Twee op de tien bewoners vinden dat de gemeente Papendrecht en HVC bij de invoering van het nieuwe afvalsysteem niet voldoende ondersteuning hebben geboden aan de bewoners. Zo weet een grote groep niet wat hun reservecontainer voor het restafval is in het geval hun eigen container niet gebruikt kan worden. Ook zegt één op de drie bewoners geregeld te twijfelen welk afval waarbij hoort. evaluatie inzamelpilot | 13

De tevredenheid over het nieuwe inzamelingssysteem kan verder omhoog als het PBD vaker wordt opgehaald. Nu is meer dan de helft van de bewoners ontevreden over de ophaalfrequentie van eens per vier weken. Dit komt mede omdat ze thuis onvoldoende plek hebben om het afval te bewaren. Bewoners van eengezinswoningen zijn hier vaker ontevreden over dan bewoners van appartementen – zij hebben een gezamenlijke container waarin ze het afval in kwijt kunnen. Door het PBD vaker op te halen worden bewoners ook geholpen bij het nog beter scheiden van het afval. Nu belandt het PBD bij het restafval als de PBD-bak vol zit. Tot slot, ontevredenheid over het nieuwe systeem komt ook voort uit de – in de ogen van

de bewoners – verkeerde locatie van de ondergrondse container of dat er niet genoeg van zijn. Het verplaatsen van ondergrondse containers biedt overigens weinig soelaas, want dan zullen bewoners die nu tevreden zijn juist weer vaker ontevreden zijn. Leerpunten •

Plasticbakken vaker inzamelen dan 1 maal per 4 weken.

•

Bij de start van inzameling van GFE bij hoogbouw gelijk afvalcoaches inzetten met

ondersteuning om gedragsverandering te ondersteunen, •

GFE cocons wekelijks legen, zeker in de warme zomermaanden wanneer wel riekende cocons bewoners niet echt motiveren.

evaluatie inzamelpilot | 14

samenvatting inzamelpilot Oostpolder. De inzamelgewichten laten een forse afname van restafval zien en een flinke toename van plastic, blik en drinkpakken. Het gft neemt licht toe (dit mogelijk door de gfe-cocons bij de hoogbouw) en we zien een stabilisatie van het oud papier (en dat is beter dan de dalende landelijke trend door verdere digitalisering). Sorteerresultaten; ondanks de reductie van het restafval zit er nog veel te scheiden nuttige grondstoffen in het restafval. Bewoners tevredenheid; de helft van de bewoners is tevreden, drie op de tien ontevreden. Het nieuwe systeem zorgt er voor dat bewoners beter en bewuster gaan

scheiden, maar willen wel meer ondersteuning en informatie. Ontevredenheid gaat over ophaalfrequentie en ondergrondse containers. Leerpunten uit de inzamelproef zijn de plasticbak vaker legen dan 1 keer per 4 weken. Bij de start van de gfe inzameling bij de hoogbouw direct afvalcoaches inzetten voor ondersteuning en in de zomermaanden de gfe cocons wekelijks legen.

De kwaliteit van het gfe was in het begin moeilijk, maar gaat nu goed. De meeste vervuiling zijn plastic zakken die als drager worden gebruikt. Het beeld van de plastic, blik en drinkpakken is redelijk tot goed. Wel groot aandeel stoorstoffen bij plastic, maar geen afkeur. Een toedeling van maximaal 120 woonhuisaansluitingen op een ondergrondse restafval container is goed mogelijk als bewoners redelijk tot goed hun afval scheiden. Als dit niet overal gebeurt geeft dit bij sommige containers problemen. Met name in en direct na het weekend. Als het aanbod beter over de week is verdeeld, wordt de capaciteit beter benut en zijn er minder ook problemen met bijplaatsingen. evaluatie inzamelpilot | 15