Bijlage 1 - Rapportage onderzoek duurzaamheidsbeleid.pdf
Tekst van het document
Onderzoek duurzaamheidsbeleid Rapportage Klant:
RKC Papendrecht
Referentie: BJ1124 Status:
S0/P01.01
Datum:
29 juni 2023
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Onderzoek duurzaamheidsbeleid Ondertitel: RKC Papendrecht Referentie: BJ1124 Status: P01.01/S0 Datum: 29 juni 2023 Projectnaam: Onderzoek duurzaamheidsbeleid Projectnummer: BJ1124 Opgesteld door: RHDHV
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderzins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
i
Openbaar
Inhoud 1
Samenvatting onderzoek
3
1.1
Aanleiding
3
1.2
Vraagstelling en normenkader
3
1.3
Onderzoeksmethode
6
1.4
Leeswijzer
6
1.5
Kernbevindingen
6
1.6
Aanbevelingen
10
2
Beleid en governance
11
2.1
Duurzaamheidsbeleid van Papendrecht
11
2.2
Besluitvorming in beeld
15
2.3
Organisatie en uitvoering van het duurzaamheidsbeleid
17
2.4
Monitoring en sturing
21
3
Gerealiseerde prestaties
23
3.1
Bereikte resultaten
23
3.2
Capaciteit in de organisatie
25
3.3
Benchmark met andere gemeenten
25
3.4
Budgetten en financiering
30
4
Duiding van beleid
34
4.1
Doelmatigheid en doeltreffendheid
34
4.2
Toekomstbestendigheid
35
4.3
Leren van referentiegemeenten
35
Bijlage 1 - Resultaten (bron: Overdrachtsdocument programma duurzaamheid) 38 Bijlage 2 - Landelijke ontwikkelingen duurzaamheidsbeleid
39
Bijlage 3 – Verklarende woordenlijst
43
Bijlage 4 – Geraadpleegde documenten
44
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
ii
Openbaar
1
Samenvatting onderzoek
1.1
Aanleiding
Zowel wereldwijd, in Europa als op nationaal niveau zijn er via het Parijs Akkoord, de Europese Green Deal en het nationaal Klimaatakkoord afspraken gemaakt om klimaatverandering tegen te gaan. Deze doelen vinden steeds meer hun doorwerking naar regionaal, lokaal en individueel niveau. Gemeenten spelen hier in Nederland een belangrijke rol in verschillende duurzaamheidsthema’s, zoals: • Warmtetransitie: gemeenten hebben de regie over de warmtetransitie in de gebouwde omgeving, waarin gezocht wordt naar oplossingen om zonder aardgas gebouwen te verwarmen. • Hernieuwbare opwek: in regionaal verband stellen gemeenten – via de Regionale Energie Strategie (RES) – vast welke hoeveelheden hernieuwbare energie (voornamelijk wind en zon) op welke plek opgewekt kan worden. • Afval: gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Gemeenten spelen dus een grote rol in het bereiken van duurzaamheidsdoelstellingen. Een aantal verantwoordelijkheden is al jaren onderdeel van het gemeentelijke takenpakket (zoals afval), andere onderdelen (zoals de warmtetransitie) zijn nieuw. Veel gemeenten worstelen met hoe ze deze nieuwe rol moeten invullen. Gemeenten zijn daarom op zoek naar handelingsperspectief om nieuwe rollen en taken samen met stakeholders en inwoners doelmatig en doeltreffend in te vullen.
De duurzaamheidsdoelstellingen zijn immers zo veelomvattend, dat behalen van de doelen zonder medewerking van de samenleving niet mogelijk is. Ook binnen de gemeente Papendrecht wordt duurzaamheid de komende jaren als een grote opgave beschouwd. Het is een politiek en maatschappelijk belangrijk en actueel thema, zo blijkt bijvoorbeeld uit het Collegeprogramma 2022-2026: “De maatschappelijke opgave is te werken aan een duurzame samenleving waarin we voldoen aan de nationale doelstellingen en onze huizenbestanden zo duurzaam mogelijk maken. De opgave is ook te voldoen aan de warmtetransitie.” Papendrecht wil vóór 2050 een energieneutrale gemeente zijn, met een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2030. Dit vraagt om een sterke vermindering van het energieverbruik en meer duurzame opwek van energie. Duurzaamheid is echter een breed begrip. Daardoor heeft het college ervoor gekozen om het duurzaamheidsbeleid vorm te geven langs de volgende thema’s: • Energie • Duurzame mobiliteit en milieu • Duurzame gemeentelijke organisatie • Klimaat en biodiversiteit • Kennis en bewustwording over noodzaak van afval scheiden vergroten De Rekenkamercommissie (RKC) van de gemeente Papendrecht wil onderzoek doen naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid, zowel voor de eigen organisatie als voor de gemeente als geheel.
Middels dit rekenkameronderzoek wordt daar invulling aan gegeven.
1.2
Vraagstelling en normenkader
1.2.1
Hoofdvraag en onderwerpen
De hoofdvraag die de RKC zich stelt voor dit onderzoek is als volgt: In hoeverre is het beleid van de gemeente Papendrecht doeltreffend en doelmatig om al haar energiedoelstellingen te bereiken en, indien het huidige beleid niet toereikend is, welke stappen kunnen er dan wel gezet worden, en in hoeverre is de ambtelijke organisatie in staat het duurzaamheidsbeleid te realiseren? 29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
3
Openbaar
Deze hoofdvraag is door de onderzoekers vertaald naar drie hoofdonderwerpen: • Beleid en governance (status en sturing) • Gerealiseerde prestaties (effectiviteit en efficiëntie) • Doeltreffendheid en doelmatigheid (handelingsperspectief en toekomstbestendigheid) Aan deze drie hoofdonderwerpen zijn deelvragen gekoppeld, waarop via een normenkader antwoord wordt gegeven.
1.2.2
Deelvragen en normenkader
In onderstaande tabel staat een opsomming van de deelvragen per onderwerp met het bijbehorende normenkader. Deelvraag
Normen
Beleid en governance 1. Welk beleid voert de gemeente Papendrecht met betrekking tot de genoemde duurzaamheidsthema’s, zowel voor de eigen organisatie als voor de samenleving? 2. In hoeverre is het energie- en klimaatbeleid (en doelen) van Papendrecht in lijn met landelijk beleid, de RES-Drechtsteden en omliggende gemeenten?
3. Is het klimaatbeleid verbonden met en ingebed in andere beleidsvelden en hoe wordt omgegaan met belemmeringen vanuit andere beleidsvelden? (Bijvoorbeeld in wonen, werken/economie, ruimtelijke ordening, (maatschappelijk) vastgoedbeleid, sociaal beleid, inkoop- en financieel beleid.)
Het beleid is gebaseerd op concrete kaders.
Gemeente Papendrecht past afspraken uit het klimaatakkoord toe in eigen beleid. Opgaves voor energieopwekking vanuit de RESDrechtsteden worden doorvertaald in eigen beleid. Energie- en klimaatdoelen Papendrecht zijn in lijn met die van de andere Drechtsteden.
Er is sprake van een integrale benadering van het duurzaamheidsbeleid in de verschillende taakvelden.
4. Wat is de rol van de gemeenteraad in het De gemeenteraad krijgt periodiek informatie over duurzaamheidsbeleid? Wordt deze voldoende doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van in staat gesteld om de kaderstellende en middelen van het duurzaamheidsbeleid. Er zijn SMART KPI’s vastgesteld t.b.v. controlerende rol te vervullen? beleidsmonitoring en bijsturing. Beleid wordt periodiek gemonitord en geëvalueerd. Er is bijgestuurd indien noodzakelijk. De raad heeft sturingswensen uitgesproken voor het duurzaamheidsbeleid en wordt regelmatig over de voortgang hiervan geïnformeerd. De gemeente Papendrecht heeft de mogelijkheden voor burgerparticipatie bij duurzaamheidsbeleid ingericht in de geest van de (in aantocht zijnde) 5. Hoe is burgerparticipatie georganiseerd en Omgevingswet. hoe worden de inzichten die zijn opgehaald bij Inwoners worden door de gemeente Papendrecht inwoners verwerkt in het energiebeleid? betrokken bij de ontwikkeling van duurzaamheidsbeleid in de geest van de (in aantocht zijnde) Omgevingswet.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
4
Openbaar
Gerealiseerde prestaties 6. Wat zijn de voornaamste resultaten die de gemeente Papendrecht tot nu toe op het gebied van duurzaamheid heeft bereikt?
Voor elk subthema van het duurzaamheidsbeleid wordt op structurele basis (minimaal één keer per jaar) gerapporteerd over de bereikte resultaten. De gemeente Papendrecht bereikt de doelen die zij heeft vastgesteld voor haar duurzaamheidsbeleid. De bereikte resultaten voor de gemeente Papendrecht zijn minimaal vergelijkbaar met de bereikte resultaten voor vergelijkbare gemeenten (met vergelijkbare beleidsdoelen).
7. Welke stappen zijn genomen om het beleid uit te voeren? Wat zijn aanvullende mogelijkheden om de doelstelling te realiseren?
De gemeente Papendrecht vertaalt haar duurzaamheidsbeleid in concrete acties die zij ook daadwerkelijk uitvoert. De gemeente Papendrecht maakt gebruik van alle realistische mogelijkheden die er zijn om haar doelen te bereiken.
8. Is er in de ambtelijke organisatie in voldoende De beschikbare omvang en kwaliteit van de benodigde mate capaciteit en kennis aanwezig om het ambtelijke inzet is in lijn met de vastgestelde doelen en beleid uit te voeren? ambities. De beschikbare ambtelijke inzet voor de gemeente Papendrecht is minimaal vergelijkbaar met andere vergelijkbare gemeenten (met vergelijkbare beleidsdoelen). 9. Op welke manier heeft de gemeente Papendrecht haar duurzaamheidsbeleid gefinancierd?
Gemeente Papendrecht heeft haar vastgelegde duurzaamheidsbeleid vertaald in toereikende budgetten die zijn opgenomen in de begroting. Gemeente Papendrecht maakt gebruik van verschillende financierings- en ondersteuningsmogelijkheden voor de uitvoering van haar duurzaamheidsbeleid (BNG, DUMAVA, EAW, provinciale regelingen, etc.)
Doelmatigheid en toekomstbestendigheid / doelreffendheid 10. Wat is de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid?
Het gevoerde beleid op de verschillende thema’s sluit aan bij het vastgestelde duurzaamheidsbeleid en wordt op een effectieve manier ten uitvoering gebracht.
11. Welke beleidsinstrumenten worden in andere gemeenten ingezet die mogelijk ook voor gemeente Papendrecht interessant zijn (best practices)?
De beleidsinstrumenten die vergelijkbare gemeenten (met vergelijkbare beleidsdoelen) inzetten zijn minimaal vergelijkbaar met het instrumentarium van de gemeente Papendrecht.
12. Hoe blijft het duurzaamheidsbeleid ook na 2030 bestendig?
Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Papendrecht houdt op de verschillende subthema’s rekening met mogelijke ontwikkelingen in de periode 2030-2050.
Tabel 1 Deelvragen en normenkader
Deze deelvragen en het normenkader vormen de inhoudelijke leidraad voor dit onderzoek. Per onderwerp worden de deelvragen beantwoord en constateringen gedaan met betrekking tot het normenkader.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
5
Openbaar
1.3
Onderzoeksmethode
Om antwoord te kunnen geven op de hoofd- en deelvragen en in beeld te brengen hoe de gemeente Papendrecht zich verhoudt tot het normenkader, is het essentieel dat er voldoende kennis en informatie beschikbaar wordt gesteld vanuit de gemeentelijke organisatie. Het onderzoek is daarom aangepakt volgens 5 stappen: Stap 1: Voorbereidingen Deze stap staat in het teken van kennismaking met de RKC en de ambtelijke organisatie, het vaststellen van de definitieve deelvragen en normenkader en de afbakening van het onderzoek. Ook worden alvast de documenten opgevraagd die nodig zijn voor stap 2: de documentenanalyse. Stap 2: Documentenanalyse In deze stap schetsen we op basis van beleidsplannen, begrotingsstukken, raadsinformatiebrieven (RIB’s), rapporten en openbare data en informatie van de periode 2018 tot 2022 een beeld van het duurzaamheidsbeleid in Papendrecht. Daarbij brengen we ook in beeld hoe Papendrecht zich verhoudt tot benchmarkgemeenten. In deze stap staan we ook stil bij de financiële aspecten: welke geldstromen gaan er in Papendrecht gepaard met het duurzaamheidsbeleid? Stap 3: Interviews In deze stap bespreken en verrijken we de bevindingen uit de documentenanalyse door gesprekken met inhoudelijk betrokkenen vanuit de ambtelijke organisatie.
Hierdoor ontstaat een evenwichtiger beeld van de informatie uit de documenten en kan waar nodig nog extra informatie opgehaald worden. Stap 4: Nota van Bevindingen De resultaten uit de documentenanalyse en interviews worden in deze stap gecombineerd tot een (concept) Nota van Bevindingen, waarin de feitelijke resultaten op een rij worden gezet. De (concept) Nota van Bevindingen wordt gepresenteerd aan de RKC en vervolgens voor hoor en wederhoor voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. Stap 5: Eindrapportage en presentatie De reacties op de Nota van Bevindingen worden verwerkt en aangevuld met conclusies en aanbevelingen, waardoor de eindrapportage ontstaat. De eindrapportage wordt gepresenteerd aan de gemeenteraad.
1.4
Leeswijzer
Deze rapportage is de uitwerking van het rekenkameronderzoek naar het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Papendrecht. Hierin zijn de feitelijke bevindingen uit de documentenanalyse en de interviews per onderwerp ingedeeld, geanalyseerd en gebruikt om de deelvragen en het normenkader mee te toetsen. De bevindingen zijn per hoofdonderwerp weergegeven in de hoofdstukken 2 tot en met 4. Hieronder zijn de de kernbevindingen en aanbevelingen opgenomen. Voor de gehanteerde afkortingen wordt verwezen naar bijlage 3.
1.5
Kernbevindingen
1.5.1
Conclusies beleid en governance
Kaders en uitgangspunten integraal duurzaamheidsbeleid zijn onvoldoende helder en concreet Het duurzaamheidsbeleid is relatief nieuw binnen de gemeente. Er is nog geen sprake van een integraal, door de gemeenteraad vastgesteld overkoepelend duurzaamheidsbeleid. Per thema, taakveld of sector leeft duurzaamheid wel. Duurzaamheid komt dan ook wel gedeeltelijk terug in beleidsstukken per taakveld. De meeste ambities zijn geformuleerd als activiteiten of een soort inspanningsverplichting (bijvoorbeeld ‘stimuleren’, ‘aanjagen’, ‘bevorderen’, ‘faciliteren’ en ‘ondersteunen’). Enkele doelstellingen zijn wel als 29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
6
Openbaar
meetbare resultaatverplichting vastgesteld (bijvoorbeeld realisatie 12.000 extra woningequivalenten in regionaal verband, 49% CO2-reductie in 2030). De duurzaamheidsambities zijn daarmee op verschillend detailniveau uitgewerkt: de ene ambitie is meer SMART gemaakt dan een andere. Sommige duurzaamheidsthema’s worden ook in regionaal verband opgepakt (zoals energie en mobiliteit). Voor energie vloeit hier de Regionale Energiestrategie en de Transitievisie Warmte uit voort die ook in de gemeenteraad zijn vastgesteld. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan het Klimaatakkoord. Deze regionale afspraken zijn echter niet doorvertaald naar eigen ambities. Voor mobiliteit hebben de onderzoekers niet kunnen vaststellen of het Regionaal mobiliteitsprogramma door de raad is vastgesteld. De besluitvormingsprocessen zijn niet altijd transparant De besluitvorming en beleidsmatige kaders rondom energie, mobiliteit en afval zijn - voor zover de onderzoekers konden vaststellen - goed in beeld. Voor de duurzaamheidsthema’s biodiversiteit en de gemeentelijke organisatie is het besluitvormingsproces minder goed inzichtelijk. Deze onderwerpen komen met name vanuit de financiële overwegingen binnen de P&C-cyclus in beeld.
De onderzoekers constateren dat het binnen de zoekfuncties naar raadsstukken rondom het thema duurzaamheid lastig is om snel inzicht te krijgen in de belangrijkste (kaderstellende) documenten. Het thema heeft nooit in algemene, integrale zin op de raadsagenda gestaan. Het integrale duurzaamheidsbeleid is middels een RIB over de voortgang ter kennisgeving aan de raad aangeboden. Deze maakte deel uit van een serie van 63 ingekomen stukken en mededelingen. Zowel de raad als college hebben het duurzaamheidsbeleid niet geagendeerd. Duurzaamheid wordt breed binnen de organisatie opgepakt Duurzaamheid maakt integraal deel uit van de verschillende taakvelden. Daarboven is een programma duurzaamheid opgezet met een programmateam. De capaciteit binnen dit team, voor met name de energietransitie, behoeft uitbreiding. Het Rijk heeft hiervoor via de Capaciteit (bemensing) Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE)-regeling middelen beschikbaar gesteld, welke ook voor gemeente Papendrecht zijn toegekend (circa €600.000 per jaar, naar gemeentelijke inschatting goed voor circa 5 FTE). Er is sprake van vruchtbare regionale samenwerking op verschillende thema’s Regionaal wordt op verschillende (duurzaamheids-)thema’s samengewerkt in Drechtstedelijk verband. Enerzijds omwille van de omvang van de (regionale) opgave en anderzijds omwille van schaalvoordelen en expertise.
Zowel op ambtelijk niveau als ook de portefeuillehouders komt men periodiek samen om kennis en ervaringen uit te wisselen en regionaal af te stemmen. Deze samenwerking leidt tot vruchtbare resultaten, zoals de RES 1 en TVW 1.0. Burgerparticipatie met betrekking tot duurzaamheidsbeleid krijgt steeds meer vorm De mate waarin inwoners betrokken worden bij het duurzaamheidsbeleid verschilt per thema en per beleidsfase. De verschillende duurzaamheidsthema’s kunnen daarbij onderling van elkaar leren over het betrekken van inwoners bij hun thema. Om participatie van inwoners structureel te borgen, is het college voornemens in 2023 een ‘Handboek Participatie’ en een communicatieplan opstellen. Eerder is op 1 juli 2021 al een Participatietool (het ‘Stappenplan voor participatie & (omgevings)vergunning’) vastgesteld door de gemeenteraad. Het is niet duidelijk hoe deze Participatietool zich verhoudt tot het voornemen voor een Handboek Participatie en het communicatieplan. Er is geen sprake van een periodieke, integrale duurzaamheidsmonitoring Binnen de gemeente Papendrecht ontbreekt het aan een separate monitoringcyclus voor duurzaamheid. Na 2020 zijn geen recentere voortgangsberichten als raadsinformatiebrief naar de raad gegaan over het programma duurzaamheid. Wel is sprake van rapportage via de jaarstukken of incidenteel per deelonderwerp.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
7
Openbaar
Daarbij zijn de indicatoren voor duurzaamheid onvoldoende SMART geformuleerd. Het ontbreekt veelal aan resultaatverplichtingen waarop gemonitord kan worden. Daarentegen zijn veel realisaties als projectbeschrijvingen of bereikt resultaat van projecten geformuleerd (zie onder 2.5.1). Hierdoor ontbreekt inzicht op hoger abstractieniveau van uiteindelijke beoogde doelrealisatie (voor zover deze is geformuleerd). Vanuit de Regionale Energiestrategie (RES) geldt dat er twee-jaarlijks een voortgangsrapportage dient te worden opgesteld. De eerste is voorzien medio 2023.
1.5.2
Conclusies prestaties
Er is veel bereikt, maar de kwantitatieve bijdrage aan doelrealisatie is onvoldoende duidelijk Er zijn de afgelopen jaren op alle thema’s veel resultaten geboekt. De formulering van deze resultaten is voornamelijk kwalitatief en/of kwantitatief op projectniveau. Er wordt niet of weinig vermeld hoe de projectresultaten kwantitatief bijdragen aan het behalen van de uiteindelijke overall doelstellingen. De kwantitatief geformuleerde realisatie is niet altijd helder. Zo is bijvoorbeeld in het overdrachtsdocument gerapporteerd ‘Uitbreiding naar natuurvriendelijk onderhoud en beheer van zowel gras (43%) als bosplantsoen (30%)’. Onduidelijk is waar de percentages precies betrekking op hebben. Te meer, aangezien de voortgangsrapportage uit 2020 spreekt van: “Vanaf 2020 wordt minimaal 30% van het gras natuurvriendelijk onderhouden. Bij het gefaseerd maaien blijven bij natuurlijke grasvegetaties (en waar mogelijk) 20% van het gras staan tot de volgende maaironde.” Er is een brede basis in aantal medewerkers die zich bezighouden met duurzaamheid Duurzaamheid is belegd over de volle breedte van de ambtelijke organisatie, waarbij een aantal inhoudelijk betrokkenen (in 2019 circa 18) samenwerkt via het programmateam duurzaamheid. Het is echter niet inzichtelijk hoeveel FTE of hoeveel uren er jaarlijks door deze medewerkers wordt ingezet specifiek voor duurzaamheid.
Daardoor is dit ook niet te vergelijken met andere gemeenten en zijn de kosten ervan ook niet inzichtelijk. In vergelijking met andere gemeenten presteert Papendrecht over het algemeen gemiddeld tot goed De mogelijkheden om de gemeente Papendrecht op de eigen duurzaamheid ambities te vergelijken met referentiegemeenten, zijn gelimiteerd tot een beperkt aantal indicatoren. Daardoor is de zeggingskracht van de vergelijking beperkt. De stand van zaken voor Papendrecht in vergelijking met referentiegemeenten verschilt per onderwerp, zie onderstaande tabel. Op vrijwel alle onderwerpen waarop benchmarkgegevens over meerdere jaren beschikbaar zijn, is een positieve trend te zien met betrekking tot de duurzaamheidsdoelstellingen. Tabel 2 Vergelijking prestaties gemeente Papendrecht met de benchmark-gemeenten
Onderwerp
Score
Totale CO2-uitstoot o.b.v. emissiefactoren (excl. snelwegen) CO2-uitsoot per m2 gemeentelijk eigendom Aandeel hernieuwbare energie Aandeel elektrische personenauto’s (FEV en PHEV) Aantal publieke reguliere laadpunten voor elektrische auto’s Aandeel oppervlakte groen per buurt Aantal kilo’s restafval
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
8
Openbaar
Onderwerp
Score
Legenda: Goed, (ver) boven het gemiddelde van benchmark gemeenten Vergelijkbaar met benchmark gemeenten Slecht, (ver) onder het gemiddelde van benchmark gemeenten
In de budgetten en P&C cyclus is duurzaamheid slechts beperkt inzichtelijk De gemeenteraad ontvangt via de P&C-cyclus (Jaarrekening, Perspectiefnota, Concernrapportages, Begroting) structureel informatie over de financiële stand van zaken van het duurzaamheidsbeleid. Deze informatie heeft een beperkt detailniveau en is verdeeld over meerdere taakvelden. Hierdoor is niet duidelijk welke middelen de gemeente specifiek voor duurzaamheid aanwendt en op welke manier de kosten hiervan gedekt worden. Incidenteel wordt de gemeenteraad aanvullend geïnformeerd over ontwikkelingen met betrekking tot duurzaamheid via RIB’s en – afhankelijk van de omvang en het bestaande beleid – investeringsbesluiten met betrekking tot duurzaamheid. Papendrecht maakt goed gebruik van beschikbare (financiële) regelingen Voor de financiering van het duurzaamheidsbeleid maakt de gemeente Papendrecht – naast middelen vanuit de eigen begroting – gebruik van een verscheidenheid aan landelijke regelingen en subsidies. De gemeente Papendrecht weet deze middelen te vinden en te vertalen naar de eigen situatie. Hiervoor wordt ook nauw samengewerkt met andere gemeenten uit de Drechtsteden en maatschappelijke partners, zoals HVC en WoonKracht10.
1.5.3
Conclusies duiding beleid
Het ontbreekt aan data om de doelmatigheid en doeltreffendheid goed te duiden De doelmatigheid van ‘het duurzaamheidsbeleid’ is op dit moment niet op overkoepelend of totaalniveau te duiden. Zowel de daadwerkelijke inzet van middelen specifiek voor duurzaamheid als ook de gerealiseerde prestaties zijn hiervoor onvoldoende inzichtelijk. Een vergelijkbare conclusie geldt rondom de doeltreffendheid van het duurzaamheidsbeleid. Deze is evenmin op een hoger abstractieniveau te duiden. Daarvoor zijn de thema’s te divers en de data en (noodzakelijk geachte) ambities onvoldoende concreet gedefinieerd. Duurzaamheid is daarbij een continu leerproces, waarbij op voorhand nog niet altijd duidelijk is wat de noodzakelijke start ambitie dient te zijn om een bepaald resultaat te behalen.
Bijvoorbeeld: in welke mate dragen laadpalen bij aan het stimuleren van het gebruik van elektrische voertuigen? En, hoeveel laadpalen zijn dan in een wijk met woningen zonder eigen oprit minimaal noodzakelijk om bewoners te bewegen tot de aanschaf of het gebruik van een elektrische auto? Of is het vanuit duurzaamheidsoogpunt juist effectiever om mensen te stimuleren tot meer gebruik van openbaar vervoer in plaats van elektrische auto’s? Door de continue ontwikkelingen in wet- en regelgeving, is de toekomstbestendigheid van het gemeentelijk beleid niet vast te stellen Met wetsvoorstellen voor de nieuwe Energiewet en voor de nieuwe Warmtewet 2 zijn de ontwikkelingen in het landelijke beleid rondom duurzaamheid en de energietransitie (nog) volop in beweging. Veel elementen moeten nog in wet- en regelgeving vastgelegd worden. Een goed voorbeeld is het voornemen dat warmtenetten voor minimaal 50% direct of indirect in eigendom van overheden moeten zijn; iets waar gemeente Papendrecht met de samenwerking voor HVC aan kan voldoen. Het eigen duurzaamheidsbeleid is ook nog volop in ontwikkeling. Dit biedt voor gemeente Papendrecht ook kansen om flexibel te zijn wanneer de situatie daarom vraagt, omdat de gemeente ook zelf nog niet alles in beleid heeft vastgelegd.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
9
Openbaar
Beleidsinstrumenten zijn vergelijkbaar met referentiegemeenten, waar wel van geleerd kan worden Het beleidsinstrumentarium van gemeente Papendrecht is vergelijkbaar met de referentiegemeenten. Papendrecht communiceert duidelijk over de eigen ambities, genomen stappen en de stappen die de gemeente nog gaat nemen. Er kan nog wel van andere gemeenten worden geleerd rondom het duurzaamheidsbeleid. Zo zijn er vanuit Zwijndrecht en Maassluis voorbeelden voor het verder concretiseren van het beleid op klimaatadaptatie (bijvoorbeeld bestendigheid tegen hevige regenbuien) en circulariteit (meenemen in aanbestedingen). En bij de gemeente Zwijndrecht en Heemstede zijn voorbeelden van communicatie over concrete(re) stappen die inwoners en ondernemers kunnen zetten, zoals bijvoorbeeld het percentage groen in de tuin, een groene erfafscheiding, waterpasserende verharding, waterberging in een zitkuil, vijver of infiltratiekratten.
1.6
Aanbevelingen
Gemeente Papendrecht presteert al goed op haar duurzaamheidsbeleid. Met name in de uitvoering en in de ambtelijke organisatie lijkt duurzaamheid goed geïnternaliseerd in de werkzaamheden. Desondanks zijn een aantal elementen voor verbetering vatbaar. Hieronder volgen derhalve een aantal aanbevelingen. Ambities in beleid concreet en meetbaar maken De kaders en uitgangspunten in het duurzaamheidsbeleid zijn onvoldoende helder en concreet. Ambities zijn onvoldoende meetbaar en tijdgebonden geformuleerd waardoor de voortgang en de kwantitatieve bijdrage aan doelrealisatie onvoldoende kan worden gemonitord en gevolgd. Aanbevolen wordt derhalve om de ambities meer SMART te maken: meetbaar, tijdgebonden en specifiek gemaakt voor de gemeente Papendrecht. Vaststellen van kaders en ambitieniveau De ambities en kaders van veel thema’s op duurzaamheid worden voornamelijk vastgesteld door het bekrachtigen van de stukken in de P&C cyclus. Door de verscheidenheid aan onderwerpen die worden meegenomen in de P&C cyclus is er geen garantie dat nieuwe kaders en ambities expliciet naar voren komen tijdens debatten. Er zou meer bewust stilgestaan kunnen worden bij de vaststelling van het gewenste ambitieniveau en de gestelde kaders door deze meer expliciet in raadsvoorstellen op te nemen en in de raad te bespreken. Hiermee wordt transparantie bevorderd.
Geef vorm aan het informeren van de raad en toetsen door de raad Om de kaderstellende en controlerende rol van de raad beter in te kunnen vullen, moet samen met de raad in kaart worden gebracht welke informatie (aanvullend) nodig is om goede ambities en kaders te kunnen stellen. Dit geldt ook voor het bepalen van welke informatie de raad nodig heeft om de voortgang en uitvoering van het duurzaamheidsbeleid te kunnen controleren en indien nodig bij te sturen. Een periodieke evaluatie kan daarbij bijdragen aan het informeren van de raad over de voortgang. Het is aan de raad om voortdurend de toets uit te voeren aan de gestelde ambities in het beleid en daaraan gekoppelde kosten.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
10
Openbaar
2
Beleid en governance
Gemeenten werken (bewust en onbewust) aan de hand van de stappen van de beleidscyclus (zie Figuur 1). Deze geeft de dynamiek weer van beleidsvorming, uitvoering, evaluatie en bijsturing in een cirkel die telkens opnieuw doorlopen wordt. In dit hoofdstuk staan de bevindingen ten aanzien van de beleidscyclus en governance van duurzaamheid in Papendrecht. Aan bod komen: • Duurzaamheidsbeleid van Papendrecht – paragraaf 2.1 • Besluitvorming in beeld – paragraaf 2.2 • Organisatie en uitvoering • Monitoring en sturing – paragraaf 2.3
2.1
Stap 1
Stap 4 Beleidsevaluatie
Beleidsvorming
Stap 3 Beleidsuitvoering
Stap 2 Besluitvorming
Figuur 1. Beleidscyclus
Duurzaamheidsbeleid van Papendrecht
Met betrekking tot het Duurzaamheidsbeleid in Papendrecht gaan we hier in op de kaders en uitgangspunten van het Duurzaamheidsbeleid. Daarbij worden in deze paragraaf de volgende deelvragen onderzocht: Deelvraag
Normen
Beleid en governance Welk beleid voert de gemeente Papendrecht met betrekking tot de genoemde duurzaamheidsthema’s, zowel voor de eigen organisatie als voor de samenleving?
In hoeverre is het energie- en klimaatbeleid (en doelen) van Papendrecht in lijn met landelijk beleid, de RES-Drechtsteden en omliggende gemeenten?
Het beleid is gebaseerd op concrete kaders.
Gemeente Papendrecht past afspraken uit het klimaatakkoord toe in eigen beleid. Opgaves voor energieopwekking vanuit de RESDrechtsteden worden door vertaald in eigen beleid. Energie- en klimaatdoelen Papendrecht zijn in lijn met die van de andere Drechtsteden.
Doelstellingen Duurzaamheidsbeleid Gemeente Papendrecht kent niet één integraal beleidsplan duurzaamheid. Het duurzaamheidsbeleid is nog relatief nieuw en is ontstaan uit de ambitie om binnen verschillende taakvelden te willen verduurzamen. Het duurzaamheidsbeleid van gemeente Papendrecht is nog volop in ontwikkeling; het is een groei- en leerproces. In het collegeprogramma van 3 juni 2019 is duurzaamheid opgenomen als speerpunt. Binnen dit speerpunt zijn vijf duurzaamheidsthema’s en prioriteiten benoemd die terug dienen te komen in een agenda duurzaamheid voor deze collegeperiode. Het betreft de volgende thema’s: 1. Energie 2. Duurzame mobiliteit en milieu 3. Duurzame gemeentelijke organisatie 4. Klimaat en biodiversiteit 29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
11
Openbaar
5. Bewustwording en kennis vergroten over nut en noodzaak van afval scheiden. Het Collegeactieprogramma is op 18 juli 2019 ter kennisgeving aan de raad aangeboden. Hierin is onderstaand schema als programma duurzaamheid opgenomen.
Figuur 2. Schema uit Programma Duurzaamheid.
Op 7 november 2019 is de programmabegroting 2020 vastgesteld door de raad. Hierin zijn per taakveld concretere duurzaamheidsdoelstellingen en -maatregelen opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn: • •
• • •
Stimuleren en aanjagen van duurzame (innovatieve) ontwikkelingen op bedrijventerreinen (Taakveld 3.1 economische ontwikkeling) Bevorderen van de duurzaamheid van nieuwbouwwoningen door het toepassen van GPR (Gemeentelijke Praktijk Richtlijn, een meetinstrument voor de duurzaamheid van gebouwen) (Taakveld 8.3 – Wonen en bouwen) Stimuleren besparen en verduurzamen energie door gerichte communicatie en wijkgerichte aanpak 'energie besparen en verduurzamen' (Taakveld 8.3 – Wonen en bouwen) Maken van een plan om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen (Taakveld 8.3 – Wonen en bouwen) Faciliteren en ondersteunen van bedrijven bij verduurzamen (o.a. bij panden) (Taakveld 8.3 – Wonen en bouwen)
Bovenstaande maatregelen en ook doelstellingen als “Duurzaam Papendrecht: voorbereiden van en inspelen op de energietransitie” zijn nog onvoldoende SMART geformuleerd; er zijn hiervoor veelal nog geen meetbare doelstellingen en tijdpaden vastgelegd. De meeste ambities zijn geformuleerd als activiteit of een soort inspanningsverplichting (E.g. Stimuleren, aanjagen, bevorderen, faciliteren en ondersteunen) en niet als een resultaatverplichting (E.g. 12.000 extra woningequivalenten, 49% in 2030). De ambities roepen alleen op tot inzet van de gemeente maar er is geen doel geformuleerd wat bereikt moet worden door deze inzet. Er zijn op een aantal duurzaamheidsthema’s wel concretere ambities geformuleerd en vastgesteld. Deels zijn dit lokale doelstellingen en deels zijn deze op regionaal niveau in Drechtsteden-verband vastgesteld. Veelal vloeien deze voort uit landelijk beleid. De concretere ambities zijn in de tabel hieronder opgenomen.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
12
Openbaar
Tabel 3 Kaders en uitgangspunten per thema duurzaamheidsbeleid gemeente Papendrecht. SMART ambities zijn dikgedrukt.
Onderwerp
Kaders en uitgangspunten
Doeljaar
1. Energie
Papendrecht: Concreet richten we ons beleid op: • Energieneutraal in 2050 en in de bebouwde omgeving zelfs in 2035 al; [1]
2050 2035
Ambitie Drechtsteden: • Ons totaalbod is om in 2030 0,37 TWh aan duurzame elektriciteit binnen de regio op te wekken; [2] • voor 2030 tenminste 12.000 extra woningequivalenten (WEQ) aardgasvrij maken, maar liever nog realiseren wij 25.000 aardgasvrije WEQ. [2] 2. Duurzame mobiliteit en Ambitie Drechtsteden: In de bestuurlijke werkgroep van 2 november 2021 is besloten om het milieu opstellen van het Regionale mobiliteitsprogramma (RMP) praktisch aan te vliegen: op basis van een overzicht van bestaande en geplande acties. [3]
2030 2030
-
Transitie naar een slim en duurzaam mobiliteitssysteem dat doelen voor bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid verenigt, waarbij de focus ligt op CO₂-reductie in de Drechtsteden, met regionale samenhang en gezamenlijke uitvoeringskracht. [3] Papendrecht: Om in 2025 in de laadbehoefte van elektrische personenauto’s en 2030 bestelwagens te voorzien zijn ongeveer 300 laadpunten (150 laadpalen) nodig. In 2030 zijn respectievelijk ongeveer 875 laadpunten (450 laadpalen) nodig voor deze gebruikersgroepen 1. Het doel is daarbij niet om het aantal voorspelde laadpunten te realiseren, maar om te zorgen dat de laadinfrastructuur in het juiste tempo meegroeit en om de ontwikkeling van elektrisch vervoer niet te beperken. [4] 3. Duurzame gemeentelijke organisatie
• • • •
4. Klimaat en biodiversiteit
Energieneutraal in 2050 en in de bebouwde omgeving zelfs in 2035 al; [1] Opleveren actieplan voor een klimaat-neutrale gemeentelijke organisatie inclusief een plan voor het gefaseerd verduurzamen van gemeentelijk vastgoed [5] Gekozen wordt om voor het inkoopdoel bijdragen aan duurzaamheidsambities het ambitieniveau te bepalen op 1525%.[6] Het opleveren van een verduurzamingsplan voor het gemeentelijkvastgoed, afgestemd op het toekomstperspectief van de panden [6,7,8]
Concreet richten we ons beleid op: • Duurzame inrichting van de leefomgeving met aandacht voor klimaatadaptatie en energietransitie; • Vermindering CO2-uitstoot met 49% in 2030 ten opzichte van 1990; [1]
2050 2035 2020 2021 (?)
2021, 2022 en 2023
2030
We streven naar ongeveer 30% natuurvriendelijk onderhouden gras op voorwaarde dat daarmee de tevredenheid van bewoners toeneemt.
1
Het is onduidelijk of de raad dit als een ambitie (heeft) beschouwd. Strikt genomen betreft het een duiding van een behoefte inventarisatie.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
13
Openbaar
Onderwerp
Kaders en uitgangspunten
Doeljaar
5. Bewustwording en kennis vergroten over nut en noodzaak van afval scheiden.
Implementeren van een toekomstbestendig afvalinzamelsysteem waarbij conform programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) doelstelling sprake is van maximaal 100 kg restafval binnen enkele jaren. [8]
2020 2
[1] Omgevingsvisie Papendrecht - Een duurzame toekomst met een krachtige gemeenschap, 31 januari 2021 [2] Regionale EnergieStrategie Drechtsteden 1.0, 17 mei 2021 [3] Verduurzamen mobiliteit regio Drechtsteden - Regionaal mobiliteitsprogramma, juli 2022. Het is voor de onderzoekers onduidelijk of en wanneer deze in de raad is behandeld. [4] Integrale Laadvisie Gemeente Papendrecht, niet gedateerd, 24 februari 2022 vastgesteld in de raad. [5] Begroting 2020 – Doelstellingen en maatregelen [6] Begroting 2021 – Doelstellingen en maatregelen [7] Begroting 2022 – Doelstellingen en maatregelen [8] Begroting 2023 – Doelstellingen en maatregelen
Al met al zijn er op een aantal thema’s concrete ambities vastgesteld; dat wil zeggen: gekwantificeerd en uitgezet in de tijd. Dit betreft doelstellingen voor energie en klimaat. Daarbinnen wordt er ook geconformeerd aan regionale doelstellingen. Er is echter geen vertaling gemaakt van deze regionale doelstellingen naar lokale ambities specifiek voor de gemeente Papendrecht. Voor de ambitie voor de gebouwde omgeving van de gemeentelijke organisatie konden de onderzoekers niet vaststellen of deze door de raad is geaccordeerd. Bij de gemeentelijke organisatie worden de ambities en aangekondigde maatregelen ook doorgeschoven in de tijd. Zo maakt het opleveren van een verduurzamingsplan al enkele jaren als aangekondigde maatregel deel uit van de jaarlijkse begroting. Ook is in de begroting 2021 een inkoopambitie opgenomen die stelt dat aan duurzaamheidsambities het ambitieniveau is bepaald op 15-25%. Het is onduidelijk of dit enkel voor 2021 geldt of ook voor daarna. In de daaropvolgende begrotingen komt deze ambitie niet terug. Voor mobiliteit is een Integrale Laadvisie Papendrecht vastgesteld. Hierin is een groeiprognose vastgesteld die als basis dient voor het groeitempo van het aantal laadpalen. Deze wordt tweejaarlijks geëvalueerd. Binnen de regio Drechtsteden is ook een Regionaal mobiliteitsprogramma opgesteld en vastgesteld.
Het is de onderzoekers onduidelijk of de vaststelling van het programma ook in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden. Ook is onduidelijk of vaststelling van de groeiprognose ook geldt als gekozen ambitieniveau voor het aantal te realiseren laadpalen. Voor biodiversiteit zijn geen concrete door de raad vastgestelde kaders aangetroffen. Wel worden in de collegeprogramma’s streefambities (‘we streven naar …”) op dit thema benoemd. In het Actieprogramma 2019-2021 is wel een kwantitatieve waarde opgenomen: ‘We streven naar ongeveer 30% natuurvriendelijk onderhouden gras op voorwaarde dat daarmee de tevredenheid van bewoners toeneemt.’ en ‘We streven er naar minimaal 30% van het zogeheten bosplantsoen natuurvriendelijk te gaan onderhouden.’ Deze waarden zijn als maatregelen meegenomen in de programmabegroting. Rondom afval scheiden wordt in de begroting 2023 verwezen naar een ambitie voor een toekomstbestendig afvalinzamelsysteem om, conform VANG, te komen tot maximaal 100 kg restafval in enkele jaren. Strikt genomen gold deze landelijke VANG-ambitie voor 2020 en is de ambitie voor 2025 maximaal 35 kg restafval per inwoner. Het afvalbeleid is meermaals in de raad behandeld. Er is bijvoorbeeld een afvalbeleidsplan dat dateert uit 2017 en waarin ook reeds de 100 kg naar voren komt.
2
Er wordt in de begroting zelf geen jaartal genoemd maar wel verwezen naar ‘conform VANG doelstelling’. De VANG-doelstelling is maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2020 en maximaal 35 kg per inwoner in 2025.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
14
Openbaar
Constateringen kaders en uitgangspunten Duurzaamheidsbeleid 1. Het duurzaamheidsbeleid is relatief nieuw binnen de gemeente. Er is nog geen sprake van een door de raad vastgesteld integraal overkoepelend duurzaamheidsbeleid maar per taakveld of sector leeft duurzaamheid wel. Duurzaamheid komt dan ook wel deels terug in beleidsstukken per taakveld. 2. De duurzaamheidsambities zijn op verschillend detailniveau uitgewerkt; de ene ambitie is meer SMART gemaakt dan een andere. Ook zijn niet alle regionale ambities door vertaald naar specifieke ambities voor gemeente Papendrecht. 3. De meeste ambities zijn geformuleerd als activiteiten of een soort inspanningsverplichting en niet als een resultaatverplichting (bijvoorbeeld ‘stimuleren’, ‘aanjagen’, ‘bevorderen’, ‘faciliteren’ en ‘ondersteunen’) en niet als een resultaatverplichting (bijvoorbeeld realisatie 12.000 extra woningequivalenten, 49% in 2030). 4. Voor biodiversiteit zijn geen concrete door de raad vastgestelde kaders aangetroffen. 5. Sommige duurzaamheidsthema’s zoals energie en mobiliteit worden ook in regionaal verband opgepakt. Voor energie vloeit hier de Regionale Energiestrategie en de Transitievisie Warmte uit voort die ook in de raad zijn vastgesteld. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan het Klimaatakkoord. Deze regionale afspraken zijn niet doorvertaald naar eigen ambities.
Voor mobiliteit hebben de onderzoekers niet kunnen vaststellen of het Regionaal mobiliteitsprogramma door de raad is vastgesteld.
2.2
Besluitvorming in beeld
In onderstaand gaan we in op de volgende deelvraag: Deelvraag
Normen
Beleid en governance Wat is de rol van de gemeenteraad in het duurzaamheidsbeleid? Wordt deze voldoende in staat gesteld om de kaderstellende en controlerende rol te vervullen?
De gemeenteraad krijgt periodiek informatie over doelstellingen, uitvoering, de resultaten en de inzet van middelen van het duurzaamheidsbeleid. De raad heeft sturingswensen uitgesproken voor het duurzaamheidsbeleid en wordt regelmatig over de voortgang hiervan geïnformeerd.
De ambitie om te komen tot een duurzaamheidsprogramma stamt uit de vorige collegeperiode. In het Actieprogramma 2019-2021 van het College van Burgemeester en Wethouders, d.d. 3 juni 2019 is aangekondigd om een duurzaamheidsagenda op te stellen en om concreet te gaan maken hoe Papendrecht aan de 17 hoofddoelstellingen, de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties, kan bijdragen. Er is vooralsnog geen integraal uitgewerkt duurzaamheidsprogramma ter bespreking aan de raad voorgelegd. Wel wordt sinds 2020 in de jaarlijkse programmabegrotingen consequent aandacht besteed aan de verschillende SDG’s. Dit is gedaan door per taakveld met symbolen aan te geven aan welke SDGdoelstellingen wordt bijgedragen. Ook zijn per taakveld meerdere maatregelen benoemd die echter dermate procesmatig van aard zijn, dat ze soms jaarlijks terugkeren (bijvoorbeeld ‘stimuleren van …’). Opgemerkt wordt dat er ambtelijk wel degelijk gewerkt is en wordt aan verdere integratie van duurzaamheid binnen de verschillende taakvelden. Ook is er ambtelijk reeds gewerkt aan een soort overkoepelend overzicht van verschillende duurzaamheidsambities die meer omvattend blijkt te zijn dan de ambities die in de raad zijn vastgesteld.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
15
Openbaar
Tabel 4. Overzicht Raadsbesluiten
Datum
Raadsbesluit
7 november 2019
Vaststellen programmabegroting 2020
12 december 2019 Een investeringskrediet van 100.000 euro beschikbaar te stellen voor het plaatsen van een zonnepanelen installatie op het Sportcentrum 1 oktober 2020
De concept-omgevingsvisie "Een duurzame toekomst met een krachtige gemeenschap" vrijgeven voor inspraak conform de Inspraakverordening 2016
12 november 2020
besluit: 1. 2. 3.
4. 21 januari 2021
De Programmabegroting 2021 vast te stellen In te stemmen met de verlaging van € 100.000 nieuw beleid college voor het jaar 2021 en deze in te zetten voor de verdere uitwerking van de ombuigingen. De meerjarenbegroting 2022-2024 voor kennisgeving aan te nemen en de tekst m.b.t. het investeringsprogramma 2021-2024 (p. 141 Programmabegroting 2021) met de volgende passage aan te vullen: Inde periode na 2024 vinden we het belangrijk om particuliere woningbezitters in Papendrecht te stimuleren aan te sluiten op het warmtenet wanneer aanleg in de directe nabijheid dit mogelijk maakt. De mogelijkheden die het Rijk biedt houden we nauwlettend in de gaten, deze mogelijkheden maken een gemeentelijke stimuleringsregeling hopelijk overbodig. We houden echter ook rekening met de mogelijkheid een gemeentelijke regeling op te stellen. Conform de afspraken rond grote projecten zal de regeling pas in uitvoering genomen worden en een eventuele voorziening worden getroffen nadat de raad hier vooraf kaders voor heeft gesteld. Toekomstige regelingen en mogelijkheden van de nationale overheid geven samen met de toelichting bij het amendement d.d. 12 november 2020 richting voor de eventueel op te stellen regeling. De investeringen 2021 uit meerjarig investeringsprogramma vast te stellen.
De Omgevingsvisie Papendrecht - met in acht neming van de ambtshalve wijziging zoals aangegeven in de nota van inspraak- vast te stellen (geamendeerd) •
De zin “er is nu geen aanleiding om boven de A15 te bouwen” op pagina 28 wordt vervangen door: “Ten noorden van de A15 is een waardevol recreatie en natuurgebied. Dit willen we behouden voor de inwoners van de Alblasserwaard waar Papendrecht onderdeel van is, door bebouwing zoals o.a. woningen, zonneweiden en windturbines niet toe te staan”.
1 juli 2021
De Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0 vast te stellen, waarbij de uitvoering van de strategie niet in strijd mag zijn met de vastgestelde Omgevingsvisie Papendrecht en niet ten koste mag gaan van het groen ten Noorden van de A15, met uitzondering van de strook tussen de A15 en Parallelweg.
1 juli 2021
De Transitievisie Warmte 2021 vast te stellen
4 november 2021
besluit: 1. 2. 3. 4. 5.
2 december 2021
besluit: 1. 2.
29 juni 2023
De programmabegroting 2022 vast te stellen. De meerjarenbegroting 2023-2025 voor kennisgeving aan te nemen De begroting 2022 wordt aangepast met een investeringsbedrag van € 230.000,- aan duurzaamheidsmaatregelen De begroting 2022 wordt aangepast door éénmalig een eventueel tekort (ca. €85.000) op het budget voor groenonderhoud te dekken vanuit de algemene reserve In 2022 wordt nader onderzoek verricht naar besparings- dan wel dekkingsmogelijkheden welke de kwaliteit van het openbaar groen en de ruimte niet aantasten.
Omgekeerd inzamelen restafval en diftar vast te stellen voor de gemeente Papendrecht. Zo spoedig mogelijk na de operationele invoering van de variant omgekeerd inzamelen van het restafval de invoering van diftar in te voeren.
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
16
Openbaar
Datum
Raadsbesluit 3. 4.
De exacte uitgangspunten voor diftar later, maar voor invoering, vast te stellen. Voor de inwoners in het dijkgebied de variant bronscheiding met restafval om de vier weken ophalen vast te stellen.
24 februari 2022
De verordening Duurzaamheidslening gemeente Papendrecht vast te stellen.
24 februari 2022
De integrale laadvisie gemeente Papendrecht als beleidskader vast te stellen.
29 september 2022
besluit:
10 november 2022
besluit:
1. 2. 3.
1. 2.
Kennis te nemen van het uitvoeringsplan omgekeerd inzamelen met recycletarief. Voor de uitvoering een krediet beschikbaar te stellen van € 930.000,-De financieringslasten ten laste brengen van de begroting onderdeel afvalinzameling.
De programmabegroting 2023 vast te stellen De meerjarenbegroting 2024-2027 voor kennisgeving aan te nemen
Constateringen besluitvorming in beeld 1. De besluitvorming en kaders rondom energie, mobiliteit en afval zijn - voor zover de onderzoekers konden vaststellen-, goed in beeld. 2. Voor de duurzaamheidsthema’s biodiversiteit en de gemeentelijke organisatie is de besluitvorming minder goed in beeld en komen ze met name vanuit de financiële overwegingen binnen de begroting in beeld. 3. Er is vooralsnog geen integraal uitgewerkt duurzaamheidsprogramma ter bespreking aan de raad voorgelegd. Het integrale duurzaamheidsbeleid is middels een RIB over de voortgang ter kennisgeving aan de raad aangeboden. Deze maakte daarbij deel uit van een serie van 63 ingekomen stukken en mededelingen. Zowel de raad als het college hebben het duurzaamheidsbeleid niet geagendeerd.
2.3
Organisatie en uitvoering van het duurzaamheidsbeleid
In deze paragraaf wordt de volgende deelvraag onderzocht: Deelvraag
Normen
Beleid en governance Is het klimaatbeleid verbonden met en ingebed in andere beleidsvelden en hoe wordt omgegaan met belemmeringen vanuit andere beleidsvelden? (Bijvoorbeeld in wonen, werken/economie, ruimtelijke ordening, (maatschappelijk) vastgoedbeleid, sociaal beleid, inkoop- en financieel beleid.)
2.3.1
Er is sprake van een integrale benadering van het duurzaamheidsbeleid in de verschillende taakvelden.
Organisatie en uitvoering lokaal
Om meer integrale sturing te geven aan de duurzaamheidsopgaven binnen gemeente Papendrecht is duurzaamheid als programma taakveld overstijgend belegd. Het programma duurzaamheid is met name bedoeld om de gestelde ambities concreet te maken. Er is een programmamanager aangesteld die de regie 29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
17
Openbaar
voert en de integraliteit dient te bewaken. Verder is er een programmateam waarin vertegenwoordigers vanuit de verschillende taakvelden deelnemen. Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Papendrecht wordt veelal bezien als een proces dat nog volop in ontwikkeling is, zowel qua organisatie als qua beleid en uitvoering. Een dossier als energietransitie vereist ook dermate veel aandacht dat er ook intern taken dienen te worden verdeeld en capaciteit dient te worden uitgebreid. Zo is de nieuw aangestelde programmamanager duurzaamheid in tegenstelling tot zijn voorganger nu ook eindverantwoordelijk voor het beleid met betrekking tot de energietransitie binnen de gemeente. De verwachting is dat de tijdelijke meerjarige regeling specifieke uitkering voor Capaciteit (bemensing) Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE-regeling) de gemeente Papendrecht meer slagkracht gaat geven voor de energietransitie. De energietransitie kost veel tijd. Met de CDOKE-regeling – voor Papendrecht in de periode 2023-2025 circa €600.000 per jaar – kan de gemeente volgens eigen opgave mogelijk circa 5 FTE aanstellen voor extra capaciteit. Met deze middelen wordt het mogelijk om de organisatie van de gemeente Papendrecht op deze opgave robuuster te maken.
Het vinden van de juiste mensen wordt binnen de krappe arbeidsmarkt wel een uitdaging aangezien nu elke gemeente voor dezelfde uitdaging staat en naar personele capaciteit op zoek zal gaan. Het college heeft in het bestuursakkoord ook de ambitie uitgesproken tot een integrale consultatie van de gemeenteraad over het duurzaamheidsbeleid; deze consultatie zal na het rekenkameronderzoek plaatsvinden. Uit de interviews komt veel enthousiasme en intrinsieke motivatie voor verduurzaming naar voren. In hoofdstuk 3 blijkt dat er ook in de uitvoering veel stappen gezet zijn en worden richting een duurzamer Papendrecht. Tegelijkertijd ontstaat wel het beeld dat de ambities veelal als activiteiten of inspanningsverplichting zijn verwoord. Daardoor bestaat het risico dat de mate waarin verduurzaming daadwerkelijk plaatsvindt afhankelijk is van die intrinsieke motivatie. Ook bestaat – door de beperkte betrokkenheid van de gemeenteraad bij het integrale duurzaamheidsbeleid – nu het risico dat er een kloof ontstaat tussen het enthousiasme in de ambtelijke organisatie en de kennis en beeldvorming over duurzaamheid in de gemeenteraad.
2.3.2
Organisatie en uitvoering regionaal
Duurzaamheid speelt ook in breder regionaal verband binnen de Drechtsteden. Er is een lange historie van bestuurlijke samenwerking in Regio Drechtsteden welke voorheen geregeld was in een Gemeenschappelijke Regeling. Inmiddels zijn een groot deel van de werkzaamheden van de samenwerking ondergebracht bij de gemeente Dordrecht of de nieuwe gemeenschappelijke regeling Sociaal. De organisatie en infrastructuur is (nog steeds) aanwezig en de lijntjes zijn kort in de regio. In het regionale team energietransitie werken momenteel 8 mensen en wordt er binnen de samenwerking op de Regionale Energie Strategie o.a. ook gewerkt aan de warmtetransitie en energiebesparing. Op verschillende thema’s vindt op bestuurlijk niveau regelmatig overleg plaats. Zo komen bijvoorbeeld de wethouders met de portefeuille energie of mobiliteit elke 6 weken bij elkaar in de regio. Er zijn ook separate bijeenkomsten voor ambtenaren op verschillende thema’s. De focus van de regionale samenwerking ligt binnen de energietransitie op de faciliterende en aanjagende rol. Vooral op thema’s waar efficiëntie door samenwerking bereikt kan worden. Vanuit de verschillende gemeenten worden hiervoor vanuit de groeiagenda budgetten beschikbaar gesteld. De uitvoering en verantwoordelijkheid blijven altijd bij de gemeente. Een voorbeeld van de werkzaamheden van het regionale team is het coördineren van de RES.
Ook hebben ze ondersteund bij het opstellen van de Transitievisie Warmte (TVW) door het gebruik van één adviesbureau te faciliteren, waarbij het proces en de kaders voor alle gemeenten binnen de regio aan elkaar gelijk zouden zijn. Bij het aanvragen en uitwerken van het Nationaal Isolatieprogramma wordt een gelijke aanpak gehanteerd.
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
18
Openbaar
2.3.3
Burgerparticipatie
In deze paragraaf wordt de volgende deelvraag onderzocht: Deelvraag
Normen
Beleid en governance
Hoe is burgerparticipatie georganiseerd en hoe worden de inzichten die zijn opgehaald bij inwoners verwerkt in het energiebeleid?
De gemeente Papendrecht heeft de mogelijkheden voor burgerparticipatie bij duurzaamheidsbeleid ingericht in de geest van de (in aantocht zijnde) Omgevingswet. Inwoners worden door de gemeente Papendrecht betrokken bij de ontwikkeling van duurzaamheidsbeleid in de geest van de (in aantocht zijnde) Omgevingswet.
De gemeente Papendrecht betrekt inwoners en organisaties op diverse manieren bij de beleidscycli van de verschillende duurzaamheidsthema’s. Dit hangt af van het thema en ook van de beleidsfase waarin het thema verkeert. In de nieuwe Omgevingswet worden 4 beleidsfases onderscheiden: beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. Onderstaande tabel geeft inzicht in de manier waarop Papendrecht per thema in de verschillende beleidsfases de participatie van inwoners vormgeeft. Dit overzicht is niet uitputtend, maar bedoeld om een indruk te geven op welke manier de gemeente Papendrecht inwoners betrekt bij het duurzaamheidsbeleid. Tabel 5. Overzicht participatie per thema
Thema / fase
Beleidsontwikkeling
1. Energie
- Gespreksrondes t.b.v. RES 1.0 - Digitale participatie RES 1.0 via denkmee.drechtsteden energie.nl/papendrecht - Online enquêtes warmtetransitie en isolatie - Workshops warmtetransitie met maatschappelijke partners
2. Duurzame mobiliteit en milieu
- Participatie mobiliteitsvisie o.b.v. Omgevingsvisie - Duurzaamheidscriteria - Online participatie in OV-concessies - Wettelijke procedures mobiliteitsplan via - Prognose- en plankaart verkeersbesluiten puurpapendrecht.nl laadinfra - Participatietraject t.b.v. nieuw parkeerbeleid
3. Duurzame gemeentelijke organisatie
- Ontwikkeling routekaart verduurzamen gemeentelijk vastgoed
4. Klimaat en biodiversiteit
29 juni 2023
Beleidsdoorwerking
Uitvoering
- Verordening duurzaamheidslening - Energieloket - Regelingen RRE en Papendrecht RREW - Aanpak - Ontwikkeling energiearmoede witgoedregeling - Organiseren collectieve - Doorontwikkeling RES - Ontwikkeling inkoopacties en TVW 2.0 wijkaanpak warmte - Doortrekken - SAH-aanvraag met hoofdleiding warmtenet WK10 - Gesprekken met - Intentieovereenkomst inwoners over warmtenet met HVC en warmtenet WK10
- Gemeente geeft het goede voorbeeld via verduurzaming eigen gebouwen
- Energiebesparende maatregelen aan gemeentelijke gebouwen - Boa’s in elektrische auto’s
- Projectgerichte participatie t.b.v. - Samenwerking met groenbeheer inwoners en - Opstellen icoonsoorten - Uitvoering operatie maatschappelijke gemeente Papendrecht Steenbreek met partners o.b.v. strategie door ecologen inwoners en klimaatadaptatie maatschappelijke partners
RKC PAPENDRECHT
Terugkoppeling
-
-
- Diverse bijdragen aan de participatiekrant - Monitoring icoonsoorten via waarneming.nl - Citizen science voor natuurontwikkeling
BJ1124
19
Openbaar
Thema / fase
Beleidsontwikkeling
Beleidsdoorwerking
Uitvoering
Terugkoppeling
- Biodivers beheer van groen - Communicatie over icoonsoorten via gemeentelijke website en social media - Maatschappelijke initiatieven bomen, groen en tuinen - Groene daken i.s.m. WK10 5. Bewustwording en kennis vergroten over nut en noodzaak van afval scheiden
- Pilot afvalinzameling Oostpolder
- Communicatie- en - Informatieavonden participatietraject omgekeerd inzamelen locatiekeuze containers met diftar per wijk - Brieven aan inwoners - Realisatie omgekeerd over omgekeerd inzamelen met diftar inzamelen per wijk
- Pilot afvalinzameling Oostpolder
Naast deze specifieke participatie per thema, leveren inwoners, bedrijven en organisaties vanzelfsprekend ook via andere routes hun bijdrage aan de gemeentelijke beleidscyclus. Denk hierbij aan individuele gesprekken op ambtelijk en bestuurlijk niveau, netwerkbijeenkomsten, brieven aan college en gemeenteraad, presentaties en inspraakreacties bij vergaderingen en bijeenkomsten. Uit een interne evaluatie van het programma duurzaamheid blijkt dat het betrekken van inwoners ambtelijk als een verbeterpunt wordt gezien. Bovenstaande tabel laat zien dat de verschillende thema’s hierin – afhankelijk van de fase waarin zij zitten – veel van elkaar kunnen leren. Zo is de beleidsmatige basis met betrekking tot klimaatadaptatie en biodiversiteit beperkt, maar wordt er op dit onderwerp in de uitvoering wel op allerlei manieren met inwoners samengewerkt. Aan de andere kant is de pilot afvalinzameling in Oostpolder een voorbeeld van het toepassen van geleerde lessen binnen één gebied, voordat omgekeerd inzamelen met diftar in de gehele gemeente wordt geïmplementeerd. Wel is het zo dat de mogelijkheden qua vorm en mate van participatie per thema substantieel verschillen. Bij biodiversiteit en groen ligt het bijvoorbeeld meer voor de hand om inwoners actief te betrekken dan bij het verduurzamen van de gemeentelijke organisatie.
In het collegeprogramma 2022-2026 spreekt het college de ambitie uit om de samenleving vanaf het begin te betrekken en diverse onderwerpen voor te leggen ter consultatie. Daarbij wil het college een actieve rol spelen bij het ondersteunen van inwonersinitiatieven. Om participatie van inwoners structureel te borgen, gaat het college in 2023 een ‘Handboek Participatie’ en een communicatieplan opstellen. Eerder is op 1 juli 2021 al een Participatietool (het ‘Stappenplan voor participatie & (omgevings)vergunning’) vastgesteld door de gemeenteraad. Het is niet duidelijk hoe deze Participatietool zich verhoudt tot het voornemen voor een Handboek Participatie en het communicatieplan. De Participatietool is al in de geest van de Omgevingswet opgesteld. Het is logisch om dit bij een eventueel Handboek Participatie en communicatieplan ook te doen, aangezien het voornemen is dat de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking treedt. Participatie is in de nieuwe Omgevingswet immers een must, maar de wet schrijft niet voor welke vorm participatie moet hebben. Afhankelijk van het duurzaamheidsthema en het instrument uit de Omgevingswet kan de gemeente Papendrecht haar participatie daarom naar eigen inzicht inrichten, als alle belanghebbenden maar vroegtijdig worden meegenomen in het proces van besluitvorming.
Constateringen organisatie en uitvoering duurzaamheid 1. Duurzaamheid maakt integraal deel uit van de verschillende taakvelden. Daarboven is een programma duurzaamheid opgezet met een programmateam. 2. De capaciteit voor met name de energietransitie behoeft uitbreiding. Het Rijk heeft hiervoor via de Capaciteit (bemensing) Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE)-regeling
29 juni 2023
RKC PAPENDRECHT
BJ1124
20
Openbaar
3. 4. 5. 6.
middelen (circa €600.000 per jaar, naar gemeentelijke inschatting goed voor circa 5 FTE) beschikbaar gesteld welke ook voor gemeente Papendrecht zijn toegekend. Regionaal wordt samengewerkt in Drechtstedelijk verband. Enerzijds omwille van de omvang van de (regionale) opgave en anderzijds omwille van schaalvoordelen en expertise. De mate waarin inwoners betrokken worden bij het duurzaamheidsbeleid verschilt per thema en per beleidsfase. De verschillende duurzaamheidsthema’s kunnen onderling van elkaar leren over het betrekken van inwoners bij hun thema. Het is (nog) niet duidelijk wat voor het duurzaamheidsbeleid de toegevoegde waarde is van het voorgenomen Handboek Participatie, ten opzichte van de bestaande Participatietool.
2.4
Monitoring en sturing
In deze paragraaf wordt de volgende deelvraag onderzocht: Deelvraag
Normen
Beleid en governance
Wat is de rol van de gemeenteraad in het duurzaamheidsbeleid? Wordt deze voldoende in staat gesteld om de kaderstellende en controlerende rol te vervullen?
2.4.1
Er zijn SMART KPI’s vastgesteld t.b.v. beleidsmonitoring en bijsturing. Beleid wordt periodiek gemonitord en geëvalueerd Er is bijgestuurd indien noodzakelijk.