A34. 20210621 Stichting Lezen en Schrijven, Handreiking GR2022 Aanpak laaggeletterdheid.pdf

Van: Aan: Cc: Onderwerp: Datum: Bijlagen:

Bo Aarsbergen Griffie3 Westerbeke, J (Jesse) Handreiking GR2022 Aanpak laaggeletterdheid maandag 21 juni 2021 12:51:14 Stichting_Lezen_en_Schrijven_Social_Icons-01_a0e71791-f317-4571-9b7b-5e53cdf555f9.png Stichting_Lezen_en_Schrijven_Social_Icons-02_4045e6c3-f19f-44d0-9fdc-4c1bd065e91b.png Stichting_Lezen_en_Schrijven_Social_Icons-03_50c05788-337b-4ee3-9c04-02d9298d03ec.png Stichting_Lezen_en_Schrijven_Social_Icons-04_bc010cba-7b63-4505-97ee-60c2a5ccc8fb.png Stichting_Lezen_en_Schrijven_Social_Icons-05_1d64c0bc-5bcd-445d-bd59-8d2b20dc9979.png Def factsheet Laaggeletterdheid Drechtsteden november 2020 defintief.docx Infographic optie 1.4 vlakken definitief 01122020.pdf Def. Handreiking GR2022 07062021 - Papendrecht.docx

Geachte mevrouw, meneer van de griffie, Kunt u de onderstaande mail naar alle fracties in de gemeenteraad sturen? Mocht er vanuit de raad ook behoefte zijn aan een thema-avond rondom laaggeletterdheid of een workshop Verkiezingsprogramma’s schrijven in duidelijke taal, dan hoor ik dat graag. Op 16 maart 2022 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. U bent waarschijnlijk al volop bezig met het schrijven van uw verkiezingsprogramma. Stichting Lezen en Schrijven zet zich in om laaggeletterdheid in Nederland te voorkomen en verminderen. In uw gemeente zijn ongeveer 1200 inwoners laaggeletterd. Zij hebben moeite om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt en in de samenleving. We kunnen dit veranderen door laaggeletterdheid samen aan te pakken. Om ervoor te zorgen dat laaggeletterdheid de komende jaren wordt aangepakt is het belangrijk dat dit thema wordt opgenomen in uw verkiezingsprogramma. Om u te ondersteunen bij het schrijven van uw verkiezingsprogramma vindt u in de bijlage: ·

Meer informatie over laaggeletterdheid.

Informatie over de huidige stand van zaken van laaggeletterdheid in uw gemeente en de rest van Nederland. ·

Concrete doelen en voorstellen om laaggeletterdheid in uw gemeente aan te pakken. ·

Wij vragen u deze informatie te gebruiken in uw verkiezingsprogramma. Daarnaast willen we u vragen uw verkiezingsprogramma in toegankelijke en eenvoudige taal te schrijven. Zo is uw communicatie ook voor laaggeletterden te begrijpen. Voor meer informatie hierover verwijzen we u naar het Factsheet Eenvoudige Taal. Wilt u meer informatie ontvangen of heeft u vragen? Neem dan contact met ons op. Met vriendelijke groet, Bo Aarsbergen Senior Adviseur

06 24 29 98 97 boaarsbergen@lezenenschrijven.nl www.lezenenschrijven.nl Stichting Lezen en Schrijven Bezuidenhoutseweg 60 2594 AW Den Haag

Corona in begrijpelijke taal >

Laaggeletterdheid INDICATIE VAN HOE DE DRECHTSTEDEN ERVOOR STAAN

Met de door het Ministerie van OC&W en de VNG in 2019 gemaakte bestuurlijke afspraken over aanpak laaggeletterdheid verplichten de Drechtsteden zich tot het realiseren van een effectieve aanpak voor deze doelgroep. Volgens de website geletterdheidinzicht is 14% van de inwoners van de Drechtsteden laaggeletterd: zij hebben problemen met lezen. In deze factsheet laten we zien hoe cijfers van geletterdheidinzicht tot stand zijn gekomen, wat ze voor de zeven Drechtsteden betekenen en wie deze laaggeletterden zijn.

Inhoud 1. Conclusies 2. Laaggeletterd: problemen met lezen 3. Landelijke cijfers 4. Cijfermatige vertaling naar de Drechtsteden 5. Aandeel laaggeletterden per doelgroep

1

Conclusies

In deze factsheet over laaggeletterdheid baseren we ons op de definitie zoals die is gehanteerd in het PIAAC onderzoek: het betreft mensen die problemen hebben met lezen. Harde cijfers over dit onderwerp ontbreken; we komen tot de volgende schattingen: Landelijk zijn er 1,3 miljoen laaggeletterden van tussen de 16 en 65 jaar (12% van de bevolking). In de Drechtsteden is het aandeel naar schatting iets hoger (14%), wat neerkomt op in totaal zo'n 25.000 laaggeletterde personen van 16 tot 65 jaar. We zien grote verschillen tussen de zeven Drechtsteden: in Dordrecht is het volgens schattingen van geletterheidinzicht.nl 22% laaggeletterd; in Alblasserdam en HendrikIdo-Ambacht is dat 4%. Twee op de drie laaggeletterden in de regio woont in Dordrecht. Dit komt neer op 17.000 Dordtenaren. De grote verschillen tussen gemeenten worden verklaard door het verschil in bevolkingssamenstelling. En dan met name het aantal personen in een gemeente met een migratie-achtergrond (doelgroep F). Zo'n 8.800 personen in deze doelgroep is laaggeletterd. Oftewel naar schatting is de helft van deze groep laaggeletterd. Maar ook 9.500 autochtonen (doelgroepen A, B C & D) is laaggeletterd, oftewel 10% van hen.

•

•

•

Verdeling over zeven gemeenten (%) A 13%

D

Z

3.300 1.300

3%

P

1.200

5%

S

900

HIA

800

A

500

5%

P

17.000

HG

HG

S

De groep laaggeletterden Personen met een score van 200 tot 225 punten behoren tot groep 'mild laaggeletterden'. Met een score onder de 200 behoort iemand tot de groep 'sterk laaggeletterden'. In deze factsheet nemen we beide groepen samen.

D

2%

4%

HIA

Schatting laaggeletterden per gemeente

67%

Z

0 Schatting aantal laaggeletterden per doelgroep (zie tabel 1 op pagina 3) F

E

2.600

E

B

2.600

B

D

2.000

D

C

1.800

C

2.500

55% 6%

A

3.200

0

2

Schatting aandeel laaggeletterden (als % van aantal 16-65 jarigen in de doelgroep)

G

4.200

A

5.000

7.500

10.000 15.000 20.000

F

8.800

G

5.000

10.000

14% 50% 25% 14% 4% 0%

20%

Laaggeletterd: problemen met lezen

40%

60%

Voor het inschatten van de groep laaggeletterden in de Drechtsteden, is het van belang om een eenduidige definitie te hanteren van het begrip laaggeletterd. De Greef (2019) geeft echter aan: "In Nederland circuleren verschillende cijfers over het aantal laaggeletterden. Onderzoeken hanteren niet dezelfde definities van laaggeletterdheid en variëren ook in leeftijdsgroep, waardoor verschillen ontstaan in aantallen." Als het gaat over laaggeletterdheid, zijn er twee bronnen die geregeld terugkomen: • •

PIAAC onderzoek (2013), doelgroep 16-65 jarigen, gericht op taalvaardigheid; Algemene Rekenkamer (2016), doelgroep 16 jaar en ouder, naast aandacht voor taalvaardigheid ook aandacht voor cijfervaardigheid en digitale vaardigheden.

De cijfers op de website geletterdheidinzicht bouwen voort op de dataset van het PIAAConderzoek ("Programme for the International Assessment of Adult Competencies"). De cijfers die we in deze factsheet op een rij zetten voor de Drechtsteden, beperken zich dan ook tot de groep bewoners die moeite heeft met lezen.

3

Landelijke cijfers

Hoe zijn de landelijke cijfers tot stand gekomen, hoeveel procent is laaggeletterd, hoe betrouwbaar is zo'n percentage, wat kunnen we zeggen over de achtergrond van laaggeletterden (de doelgroep waartoe ze horen) en hoe moeten we de gepresenteerde percentages interpreteren? PIAAC-onderzoek Het PIAAC-onderzoek is in 2013 uitgevoerd in 39 landen, waaronder in Nederland. In ons land zijn ruim 5.000 mensen thuis geïnterviewd. Hun lettervaardigheid is gemeten op een schaal van 0 tot 500. Personen met een score van 225 of lager worden geclassificeerd als laaggeletterd. In totaal gaat het dan om 11,9% van de groep geïnterviewden. Omgerekend naar de gehele Nederlandse bevolking gaat het dan om 1,3 miljoen mensen van tussen de 16 en 65 jaar (Huijts et al, 2020). Figuur 1: Aandeel laaggeletterdheid per arbeidsmarktregio

Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/

2

Volgens figuur 1 is 14% van de Drechtstedenbewoners laaggeletterd. Dit is "enigszins hoger" dan het gemiddelde in Nederland (11,9%). Geletterdheidinzicht De website geletterdheidinzicht bouwt voort op het PIAAC onderzoek. Zij gebruiken de oorspronkelijke dataset en onderscheiden daarin de ruim 600 personen die laaggeletterd zijn. Middels clusteranalyses schetsen zij de achtergrond van laaggeletterden: hun leeftijd, hun huishoudsamenstelling, hun migratieachtergrond en het wel of niet hebben van een betaalde baan. In de online tool presenteren zij de uitkomsten van hun analyses ook voor ruim 350 gemeenten en 36 arbeidsmarktregio's. Met ruim 600 mensen in de database zijn dit dan ook: "schattingen van het percentage laaggeletterden, de omvang van de doelgroepen per gemeente en arbeidsmarktregio en een verdere profilering van de doelgroepen" (vet toegevoegd). Betrouwbaarheid Het exacte aantal laaggeletterden per gemeente of arbeidsmarktregio is dus feitelijk onbekend; ze zijn geschat op basis van de achtergrondkenmerken van de 600 personen die laaggeletterd zijn (figuur 2). Vervolgens is gekeken hoe vaak die achtergrondkenmerken voorkomen in Nederland, per arbeidsmarktregio of per gemeente. Afhankelijk van hoe vaak die achtergrondkenmerken voorkomen, is het aantal laaggeletterden geschat.

Figuur 2: Werkwijze bij schatting aantal/aandeel laaggeletterden

Betekenis 'mix' In tabel 1 komt een aantal keer de term 'mix' voor. De betekenis ervan verschilt per kolom: • 'leeftijd': mensen van tussen de 16 en 65 jaar. • partner en/of kinderen: mensen die in verschillende huishoudsamenstellingen wonen. • migratieachtergrond: zowel personen met als zonder migratieachtergrond. • arbeidsmarktstatus: zowel werkenden als niet werkenden.

Bij alle op de website geletterdheidinzicht gepresenteerde cijfers staat dan ook terecht dat het gaat om een "puntschatting" van het aandeel dat laaggeletterd is. In de wetenschappelijke verantwoording wordt niet uitgelegd welke marges bij de gepresenteerde percentages gelden. Persoonlijke communicatie met geletterdheidinzicht heeft hier geen nadere informatie over verschaft. Het mag wel duidelijk zijn dat de gegeven scores per gemeente op z'n best een indicatie van de omvang van het probleem is. Het aantal laaggeletterden wordt geschat op basis van de achtergrondkenmerken van de bewoners. Het voorbehoud dat geldt voor de cijfers per gemeente, geldt ook voor de cijfers per arbeidsmarktregio. Doelgroepen Geletterdheidinzicht heeft clusteranalyses uitgevoerd om te kunnen bepalen wat de achtergrond is van laaggeletterden in Nederland. Zij onderscheiden op basis van (een combinatie van) leeftijd, huishoudsamenstelling, migratieachtergrond en wel of geen betaalde baan zeven doelgroepen (tabel 1). Het grootste deel van de laaggeletterden in Nederland valt in een van de eerste zes doelgroepen, namelijk 84% (Huijts et al, 2020: 14). Deze cluster vertonen verder geen overlap: een individu bevindt zich in maximaal 1 cluster. Tabel 1

Kenmerken van de doelgroepen partner en/of doelgroep leeftijd kinderen partner en A 50-65 kinderen partner en B 50-65 kinderen C 30-50 mix D 50-65 partner of kinderen E 16-30 geen van beide partner en/of F 30-50 en 50-65 kinderen G mix mix Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/

3

migratieachtergrond

arbeidsmarktstatus

niet-migrant

werkend

niet-migrant

niet-actief

niet-migrant niet-migrant mix 1e generatie migrant mix

werkend mix mix mix mix

Gepresenteerde percentages Op pagina 14-16 geven Huijts et al (2020) de cijfers rondom laaggeletterdheid op drie manieren weer (met in tabel B1 van de bijlage de exacte percentages): • • •

Het aandeel dat laaggeletterd is binnen een doelgroep: van alle 16-65 jarigen in doelgroep F blijkt dan 40,7% laaggeletterd te zijn; Tot welke doelgroep een laaggeletterde behoort: van alle laaggeletterden blijkt 30,8% tot doelgroep F te horen; Het aandeel van elke doelgroep in de totale bevolking: doelgroep C vormt met 28,8% de grootste groep mensen in de groep 16-65 jarigen.

Vooral de derde wijze van presenteren is nuttig voor een goed begrip van de omvang van het probleem, aangezien we op basis van CBS data weten we dat er in Nederland 11,1 miljoen mensen wonen van tussen de 16 en 65 jaar: • •

Op basis van die 11,1 miljoen mensen, kunnen we terugrekenen dat in doelgroep C in totaal 3,1 miljoen mensen van 16 tot 65 jaar zitten (28,8% van 11,1 miljoen); Aangezien 3,7% van de mensen in doelgroep C laaggeletterd is, gaat het dan om 118.000 personen (3,7% van 3,1 miljoen).

In tabel 2 werken we dit uit voor alle zeven doelgroepen. De meeste laaggeletterden in Nederland blijken dan in doelgroep F te zitten. Van de 1,3 miljoen laaggeletterden bevinden er zich 393.000 in doelgroep F (30%). Dit sluit aan bij de bevinding van Huijts et al (2020: 14): "Laaggeletterdheid komt … relatief vaak voor binnen de groep mensen met een migratieachtergrond die tussen de 30 jaar en ouder zijn [doelgroep F], terwijl het relatief erg weinig voorkomt binnen de groep werkenden tussen 30 en 50 jaar oud met een Nederlandse achtergrond [doelgroep C]."

Tabel 2

Betekenis 'migratieachtergrond' Iemand met een migratieachtergrond is een persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen personen die zelf in het buitenland zijn geboren (de 1e generatie) en personen die in Nederland zijn geboren (de 2e generatie). In tabel 1 wordt wel de 1e generatie migrant onderscheiden (inclusief inburgeringsplichtigen). Personen van de 2e generatie zitten allemaal in doelgroep G.

Percentages en absolute aantallen a) in een doelgroep en b) laaggeletterden percentage in totaal aantal aandeel aantal Nederlandse personen binnen laaggeletterd laaggeletterden doelgroep bevolking 16-65 de groep 16-65 binnen in doelgroep jaar jarigen doelgroep A 12,6% 1.397.385 12,70% 177.468 B 5,6% 621.060 23,90% 148.433 C 28,8% 3.194.022 3,70% 118.179 D 5,7% 632.150 16,20% 102.408 E 18,0% 1.996.264 6,40% 127.761 F 8,7% 964.861 40,70% 392.698 G 20,6% 2.284.613 10,00% 228.461

totaal 100,0% 11.090.354 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, bewerking OCD

1.295.409

Volgens geletterdheidinzicht is dus 14% van de 16 tot 65 jarigen in de Drechtsteden laaggeletterd. Op een totale omvang van 180.000 personen, betekent dit dat deze arbeidsmarktregio circa 25.000 laaggeletterden kent (figuur 3). In de volgende paragraaf gaan we hier nader op in.

4

Figuur 3: Aantallen 16-65 jarigen en aantal laaggeletterden, Nederland en Drechtsteden

Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, bewerking OCD

4

Cijfermatige vertaling naar de Drechtsteden

De arbeidsmarktregio Drechtsteden bestaat uit de zeven gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht. In deze paragraaf gaan we nader in op de gemeentelijke cijfers: • • •

Hoeveel laaggeletterden zijn er per gemeente? Hoe zijn ze verdeeld over de regio? Hoeveel laaggeletterden zitten er in elke doelgroep (per gemeente).

Per gemeente De website geletterdheidinzicht maakt per gemeente inzichtelijk welk aandeel van de bevolking laaggeletterd is. Het is goed om hierbij in het achterhoofd te houden dat de gepresenteerde percentages puntschattingen zijn. We zien vrij grote verschillen tussen de gemeenten. In de gemeente Dordrecht is 22% van de 16 tot 65 jarigen laaggeletterd, tegenover maar 4% in Alblasserdam of Hendrik-IdoAmbacht (figuur 4). Figuur 4 Puntschattingen van het aandeel laaggeletterden onder 16-65 jarigen, per gemeente 40%

30%

20%

22%

10%

0%

12% 4% A

D

H-G

12% 4%

6%

6%

HIA

P

S

Z

14%

DS

Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/

Verspreiding over Drechtstedengemeenten Als we ons baseren op de cijfers van geletterdheidinzicht, betekent dat dus ook dat een heel groot deel van de laaggeletterden in de Drechtsteden in de gemeente Dordrecht woont (figuur 5). Om precies te zijn: twee van de drie laaggeletterden in de Drechtsteden woont 5

in Dordrecht (terwijl 'maar' 42% van de 16 tot 65 jarigen in de Drechtsteden in Dordrecht woont). Of in absolute aantallen: van de 25.000 laaggeletterden in de Drechtsteden, wonen er 17.000 in Dordrecht. Daarna volgen Zwijndrecht (met ruim 3.200 laaggeletterden), Hardinxveld-Giessendam (1.300) en Papendrecht met 1.200 (zie tabel 3 voor alle zeven gemeenten).

Figuur 5 Verspreiding van laaggeletterdheid over de 7 Drechtstedengemeenten 13%

Alblasserdam

2%

4%

Dordrecht Hardinxveld-Giessendam

5%

Hendrik-Ido-Ambacht

3% 5%

Papendrecht Sliedrecht

67%

Zwijndrecht

Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, bewerking OCD

Naar doelgroep Op de website geletterdheidinzicht wordt ook per gemeente gepresenteerd hoe de laaggeletterden zich verspreiden over de verschillende doelgroepen. In tabel 3 hebben we op basis van die cijfers per gemeente aangegeven hoeveel laaggeletterden er naar schatting zijn per doelgroep. Zo is doelgroep F (eerste generatie migrant van 30 tot 65 jaar, soms wel werkend, soms niet) in Dordrecht goed voor ruim een kwart van de laaggeletterden in de Drechtsteden.

Tabel 3 Geschat aantal laaggeletterden in zeven Drechtstedengemeenten, naar doelgroep (tabel 1) doelgroep A D H-G HIA P S Z DS A 83 1.872 296 147 200 139 458 3.195 B 59 1.531 215 93 141 121 392 2.553 C 49 1.021 162 85 118 93 261 1.789 D 39 1.361 94 54 106 93 261 2.009 E 63 1.702 202 93 141 112 327 2.640 F 107 6.806 148 170 295 195 1.013 8.735 G 93 2.893 229 131 189 167 523 4.225 aantal 488 17.016 1.346 773 laaggeletterden aantal inwoners van 16-65 jaar 12.042 76.372 11.074 19.086 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, bewerking OCD

1.179

930

3.268

25.000

19.396

15.299

26.892

180.161

Opleidingsniveau Wat is het opleidingsniveau waarop leerlingen in de Drechtsteden een diploma halen? De leerlingen uit de Drechtsteden die in de afgelopen 15 jaar op het voortgezet onderwijs een diploma behaalden, deden dat meestal op hetzelfde niveau als de leerlingen in heel Nederland. Maar hoe zit dat per migratieachtergrond, wat zijn de verschillen per gemeente en hoe is de ontwikkeling door de tijd? Niet-westerse migratieachtergrond Figuur 6 (links) laat wel zien dat de leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond duidelijk vaker een vmbo b/l diploma halen (44%), dan Nederlandse scholieren of leerlingen met een westerse migratieachtergrond. Per gemeente Landelijk verlaat 56% van de scholieren het voortgezet onderwijs met een vmbodiploma, de rest met een havo/vwo diploma (figuur 6, rechts). Binnen de Drechtsteden is Hendrik-Ido-Ambacht de gemeente met het laagste aandeel leerlingen dat een vmbo-diploma behaalt (54%); Hardinxveld-Giessendam behaalt het hoogste aandeel (65%). 6

Opleidingsniveau [vervolg] Figuur 6: opleidingsniveau van gediplomeerden op voortgezet onderwijs naar migratieachtergrond (links) en het aandeel leerlingen per gemeente dat een vmbo-diploma haalt (rechts), 2005-2019 100% 18%

19%

80% 25%

20% 0%

A

60%

17%

D

60%

HG

25%

60% 40%

10%

30% 31%

31%

44% 25%

26%

Nederlands

westers

vmbo b/l

vmbo g/t

niet-westers havo

vwo

65%

HIA

54%

P

57%

S

61%

Z

59%

NL

56% 0%

20%

40%

60%

80% 100%

Bron: CBS

Ontwikkeling door de tijd De afgelopen 15 jaar is de achterstand van de leerlingen uit de Drechtsteden met een niet-westerse migratieachtergrond iets verbeterd: over de periode 2005-2010 behaalde 73,8% een vmbo-diploma. In de periode 2015-2019 is dat afgenomen tot 71,6%. We kunnen hier twee kanttekeningen bij plaatsen: • •

5

Onder Drechtsteden-leerlingen zonder migratieachtergrond daalde dit aandeel harder, met 3,2%-punt naar 56,1%. Landelijk daalde het aandeel niet-westerse migranten dat een vmbo-diploma haalt sneller dan in de Drechtsteden: met 3,5%-punt naar 68,3,7%.

Aandeel laaggeletterdheid per doelgroep

We eindigden paragraaf 4 met het aantal laaggeletterden per gemeente/doelgroep. In deze laatste paragraaf proberen we per gemeente een schatting te maken van het aandeel personen in elke doelgroep dat laaggeletterd is. Dat aandeel kunnen we berekenen door: • •

Het aantal laaggeletterden in elke gemeente in een doelgroep te delen door (tabel 3); Het totale aantal 16-65 jarigen in elke gemeente/doelgroep.

De schatting van het aantal laaggeletterden per doelgroep/gemeente staat in tabel 4 (zie bijlage 1 voor een uitleg hoe we deze cijfers hebben berekend).

Tabel 4 Geschat aantal 16-65 jarigen in de zeven Drechtstedengemeenten, naar doelgroep doelgroep A D H-G HIA P S Z A 1.500 9.600 1.400 2.400 2.400 1.900 3.400 B 700 4.300 600 1.100 1.100 900 1.500 C 3.400 16.700 3.500 6.200 5.600 4.500 6.700 D 1.100 4.600 1.100 1.600 2.100 1.400 2.600 E 300 3.000 200 200 400 400 700 F 800 9.100 300 1.200 1.300 900 2.300 G 4.300 29.100 4.000 6.300 6.400 5.300 9.700 totaal 12.100 76.400 11.100 19.000 19.300 15.300 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, CBS, bewerking OCD, afgerond op 100.

26.900

DS 22.600 10.200 46.600 14.500 5.200 15.900 65.100 180.100

Aandeel laaggeletterden per doelgroep We kunnen het aandeel laaggeletterden per doelgroep vervolgens schatten op basis van de gegevens in de tabellen 3 en 4. Vanwege de verschillende aannames in de berekeningen, is het belangrijk om niet heel precies naar de uitkomsten te kijken, maar naar de orde van grootte, te beginnen met de cijfers voor de Drechtsteden:

7

• •

We zien dan dat in sommige doelgroepen naar verhouding weinig mensen laaggeletterd zijn. Dat zien we het duidelijkst in de doelgroepen C (4%) en G (6%). In andere doelgroepen is juist een groot deel van de groep laaggeletterd, zoals in E (50%) en F (55%).

Tabel 5 Aandeel van laaggeletterden per doelgroep, naar gemeente doelgroep A D H-G HIA P A 5% 19% 21% 6% 8% B 9% 36% 35% 9% 13% C 1% 6% 5% 1% 2% D 4% 30% 9% 3% 5% E 25% 57% 94% 38% 32% F 13% 75% 55% 14% 22% G 2% 10% 6% 2% 3% totaal 4% 22% 12% 4% Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, bewerking OCD

6%

S 7% 14% 2% 7% 27% 21% 3%

Z 14% 26% 4% 10% 45% 44% 5%

DS 14% 25% 4% 14% 50% 55% 6%

6%

12%

14%

Als we de autochtonen (doelgroep A, B C & D) bij elkaar nemen, dan zien we niet alleen dat 9.500 personen van 16 tot 65 jaar laaggeletterd is, maar ook dat het gaat om 10% van alle mensen in deze vier doelgroepen. Onder doelgroep B (tussen de 50 en 65 jaar, niet werkend) is dit 25%.

Bevolkingspiramide Dordrecht en Zuid-Holland Zuid Hieronder staat de bevolkingspiramide van de gemeente Dordrecht, met per staaf het aantal mannen (links) en vrouwen (rechts) per leeftijdsklasse van 5 jaar. Met de blauwe lijn staat aangegeven hoe dit in Nederland is, met de rode lijn voor de regio Zuid-Holland Zuid (dat omvat naast de Drechtsteden ook de gemeenten Hoeksche Waard, Gorinchem en Molenlanden). De verschillen in de bevolkingsopbouw van Dordrecht, Zuid-Holland Zuid en Nederland zijn niet heel groot en lijken daarmee geen verklaring voor de wat hogere laaggeletterdheid in de regio.

Figuur 7: Bevolkingspiramide Dordrecht, Zuid-Holland Zuid en Nederland

Bron: https://www.rivm.nl/media/profielen/profile_505_Dordrecht_demografie.html

8

Bijlage 1

Schatting omvang doelgroepen

Voor het schatten van de omvang van het aantal 16-65 jarigen in elke gemeente/doelgroep gebruiken we drie methoden: •

• •

Methode 1: Schatting van het aantal personen in een gemeente/doelgroep door ons te baseren op het aantal 16-65 jarigen in een gemeente en het aandeel van elke doelgroep binnen de totale Nederlandse bevolking tussen 16 en 65 jaar (tabel 2). Methode 2: Gebruikmaken van de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Methode 3: Combinatie van 1 en 2.

Methode 1: Gemeentelijke bevolking verdelen over landelijke percentages In de eerste methode verdelen we het gemeentelijke aantal 16-65 jarigen over de landelijke percentages laaggeletterden zoals die door Huijts et al (2020) zijn gegeven. We zien dat deze geschatte aantallen naar alle waarschijnlijkheid niet kloppen: zo zouden er volgens tabel 3 in Dordrecht voor doelgroep F 6.800 laaggeletterden zijn, maar volgens de schatting in tabel 6 zouden er maar goed 6.600 personen wonen.

Tabel 6 Geschat aantal 16-65 jarigen in de zeven Drechtstedengemeenten, naar doelgroep doelgroep A D H-G HIA P S Z A 1.517 9.623 1.395 2.405 2.444 1.928 3.388 B 674 4.277 620 1.069 1.086 857 1.506 C 3.468 21.995 3.189 5.497 5.586 4.406 7.745 D 686 4.353 631 1.088 1.106 872 1.533 E 2.168 13.747 1.993 3.435 3.491 2.754 4.841 F 1.048 6.644 963 1.660 1.687 1.331 2.340 G 2.481 15.733 2.281 3.932 3.996 3.152 5.540 totaal 12.042 76.372 11.074 19.086 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, CBS, bewerking OCD

19.396

15.299

26.892

DS 22.700 10.089 51.886 10.269 32.429 15.674 37.113 180.161

Methode 2: CBS cijfers De doelgroepen zoals die zijn samengesteld door geletterdheidinzicht, zijn opgebouwd uit een viertal achtergrondvariabelen: • • • •

leeftijdscategorie; huishoudsamenstelling; migratieachtergrond; wel/geen betaalde baan.

We willen deze cijfers graag weten voor de zeven afzonderlijke gemeente. De tabellen die het CBS publiceert, gaan helaas niet zo diep. Hun tabellen met gemeentelijke cijfers combineren maximaal drie achtergrondvariabelen. We kiezen ervoor om de huishoudsamenstelling buiten beschouwing te laten. Dan zijn: • •

•

Doelgroep C en E rechtstreeks uit de CBS-tabellen te halen; Doelgroep A, B en D zijn bijna uit dezelfde CBS-tabel te halen, want deze drie doelgroepen gaan allemaal over 50-65 jarigen die wel/niet werken (maar we weten niet hun huishoudsamenstelling); Doelgroep F bevat bestaat uit mensen met een migratieachtergrond, waarvan 53,4% werkt en 46,6% niet (Huijs et al 2020: 22).

Dit leidt tot het tussenresultaat als weergegevens in tabel 7. Hierbij weten we dat de opgegeven cijfers voor doelgroep A en B te hoog zijn. In deze twee doelgroepen zitten nu ook de mensen die niet een huishouden vormen met een partner en kinderen (en dus eigenlijk in doelgroep D behoren).

9

Tabel 7 Geschat aantal 16-65 jarigen in de zeven Drechtstedengemeenten, naar doelgroep doelgroep A D H-G HIA P S Z A 2.500 13.800 2.500 4.100 4.300 2.900 5.600 B 800 4.700 600 1.000 1.300 1.300 1.900 C 3.400 16.700 3.500 6.200 5.600 4.500 6.700 D E 256 2.971 215 246 448 417 733 F 814 9.070 267 1.234 1.341 914 2.294 G totaal 12.042 76.372 11.074 9.086 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, CBS, bewerking OCD

19.396

15.299

26.892

DS 35.700 11.600 46.600 5.286 15.933

180.161

Methode 3: combinatie en 1 en 2 In de derde en laatste methode combineren we de middels methode 1 en 2 gevonden cijfers, en wel op de volgende manier: • • • •

Doelgroep A en B nemen we over uit methode 1; Doelgroep C, E en F nemen we over uit methode 2; Doelgroep D is het verschil van het totaal van doelgroep A en B volgens methode 2 minus het totaal van doelgroep A en B volgens methode 1; Doelgroep G is het aantal 16-65 jarigen in een gemeente die niet in een andere doelgroep valt.

Dit leidt tot de volgende globale schatting van het aantal personen in elke gemeente in een doelgroep (tabel 8, afgerond op 100-tallen).

Tabel 8 Geschat aantal 16-65 jarigen in de zeven Drechtstedengemeenten, naar doelgroep doelgroep A D H-G HIA P S Z A 1.500 9.600 1.400 2.400 2.400 1.900 3.400 B 700 4.300 600 1.100 1.100 900 1.500 C 3.400 16.700 3.500 6.200 5.600 4.500 6.700 D 1.100 4.600 1.100 1.600 2.100 1.400 2.600 E 300 3.000 200 200 400 400 700 F 800 9.100 300 1.200 1.300 900 2.300 G 4.300 29.100 4.000 6.300 6.400 5.300 9.700 totaal 12.100 76.400 11.100 19.000 19.300 15.300 Bron: https://geletterdheidinzicht.nl/, CBS, bewerking OCD, afgerond op 100.

Bijlage 2

26.900

DS 22.600 10.200 46.600 14.500 5.200 15.900 65.100 180.100

Geraadpleegde bronnen

Greef de M. (2019). Laaggeletterdheid: cijfers buitelen over elkaar heen. Onderdeel van artikelenserie Leren in de educatie, Lesgeven, begeleiden en faciliteren. Onder (eind)redactie van E. Bohnenn, I. Den Hollander, R. Thijssen en B. Vaske. Den Haag: Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl, 2019).

Het OCD streeft naar hoge kwaliteit van de informatie in deze factsheet. Heeft u nog suggesties of aanvullingen, laat het ons dan weten.

dr. Bart van der Aa oktober 2020 Postbus 619 3300 AP Dordrecht (078) 770 39 05 ocd@drechtsteden.nl www.onderzoekcentrumdrechtsteden.nl

Pharos (2020) Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden (https://www.pharos.nl/factsheets/laaggeletterdheid-en-beperktegezondheidsvaardigheden/) Huijts, T., I. Bijlsma en R. van der Velden (2020) Wetenschappelijke Verantwoording Doelgroepenanalyse Laaggeletterden.

Websites CBS links naar de datasets: • https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84697NED/table?dl=40C65 • https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84697NED/table?dl=3FE56 • https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/71493ned/table?dl=41E3E https://geletterdheidinzicht.nl/

10

’21 tot ’24

14% Wat is laaggeletterdheid? Laaggeletterdheid gaat over mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Mensen die laaggeletterd zijn, zijn meestal geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen en schrijven, maar beheersen het eindniveau van het vmbo of niveau mbo 2/3 niet. Hierdoor kunnen zij geschreven informatie minder goed gebruiken om hun kennis uit te breiden of eigen doelen te bereiken. Het beïnvloedt hun werk, financiën, gezondheid, zelfstandigheid en ontwikkeling van hun kinderen. Een integrale aanpak is daarom nodig. In de Drechtsteden gaat het om gemiddeld 14% van haar inwoners.

Regionale aanpak laaggeletterdheid

Drechtsteden

;.

❖ Toegankelijke dienstverlening De gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht werken net als een heel aantal partners in het veld aan hun website en brieven om deze steeds begrijpelijker te maken. ❖ Herkennen Een groot aantal partners in het sociaal domein is getraind in herkennen en bespreken met motiverende gespreksvoering ❖ Doorverwijzen Er zijn 10 taalpunten opgezet in de regio die de doorverwijzing naar formeel en non-formeel aanbod overzien. ❖ Warm overdragen Om warm over te kunnen dragen is er een netwerk nodig. Daarvan zijn er twee in de regio opgezet: het Bondgenootschap voor Geletterdheid Drechtsteden met 34 netwerkpartners binnen het sociaal domein en het Taalakkoord Werkgevers waar tot nu toe 21 bedrijven voor zijn bezocht en geadviseerd.

25.000 Schatting laaggeletterden per gemeente

Wat doen we al?

Wat is onze ambitie? Inwoners die meedoen in de samenleving! Dat is wat alle gemeenten in de Drechtsteden graag willen. Daarvoor zijn twee dingen heel belangrijk: ❖ Inwoners die voldoende basisvaardigheden hebben om hun weg te vinden in het maatschappelijke leven ❖ Toegankelijke dienstverlening waarmee de overheid en het gehele sociaal domein zijn inwoners bereikt Om dit te bereiken is onze ambitie als volgt: “De Drechtsteden hebben in 2024 een effectieve regionale aanpak van laaggeletterdheid gerealiseerd in verbinding met het sociaal domein en in nauwe samenwerking met werkgevers. De lokale invulling hiervan is de verantwoordelijkheid van de zeven Drechtsteden lokaal en gezamenlijk.”

❖ Aanbieden Het formele aanbod is ondergebracht bij 3 partijen: Sagenn, Da Vinci College en Prago. Zij bedienen samen ca. 2.500 deelnemers. Het nonformele aanbod wordt gecoördineerd door de bibliotheek en uitgevoerd door 350 vrijwilligers met 1.000 deelnemers. De bibliotheek ontwikkelt zich daarbij steeds meer tot een informele ontmoetingsplek dat niet alleen helpt bij taalvragen maar ook bij vragen rond de zelfredzaamheid. Daarnaast is er een onbekend aantal werknemers aan de slag met hun basisvaardigheden. ❖ De doelgroep betrekken Samen met Stichting Open Limonade is er met kinderen nagedacht over oplossingen rond laaggeletterdheid, omdat hun verfrissende blik nieuwe energie kan brengen in deze complexe opdracht. Daarnaast is een aantal Dordtse raadsleden en beleidsambtenaren een aantal weken gekoppeld geweest aan een laaggeletterden om samen te ervaren waar deze doelgroep tegenaan loopt.

ca. 3.500

2.

Wat zijn onze speerpunten voor de toekomst? 1.

Meer mensen aan de slag met taal, rekenen en digitale vaardigheden

❖ Hiervoor willen we een scherpere afbakening van doelgroepen in de aanbestedingen binnen de WI, WEB en participatiewet ❖ Een regionale communicatiecampagne met Huh? Wat bedoelt u? voor meer bereik van NT1. ❖ Het behouden en versterken van taalpunten voor doorverwijzing en het creëren van een plek voor actueel overzicht van het aanbod ❖ Zorgen voor nieuw aanbod in de context van zelfredzaamheid, taal is daarbij een middel geen doel op zich ❖ Het betrekken van de doelgroep bij elke ontwikkelingsstap

Weten wat werkt door het monitoren van het bereik, de opbrengst en de kwaliteit van het aanbod

❖ Daarvoor zullen we het programma van eisen aan aanbieders van (non-) formeel onderwijs scherper definiëren ❖ We zetten de Monitor Educatie in om kwantiteit en kwaliteit van het aanbod te volgen en de harde resultaten qua niveauverhoging in beeld te brengen ❖ We gaan de sociale inclusie van deelnemers onderzoeken met dezelfde tool om ook de zachte resultaten zichtbaar te maken ❖ De kwaliteit van het formeel onderwijs wordt gevolgd door Blik op Werk en de onderwijsinspectie. Dat geldt echter niet voor het non-formele onderwijs. Daarom sturen we aan op een certificeringstraject van taalhuizen door CBCT en continueren we de ondersteuning van vrijwilligers door middel van training en intervisie

Hoe willen we dit bereiken? Door op gemeenteniveau integraal samen te werken op het gebied van WEB, inburgering, participatie, gelijke kansen en armoede en door in het veld via het Groeimodel in kaart te brengen hoe het netwerk er nu voor staat. Daarna worden er werkateliers georganiseerd waar via Social Design Thinking nieuwe ideeën op een creatieve manier worden uitgewerkt. Zo brengen we nieuwe energie in het netwerk en werken we een heel aantal prototypen uit. Op de gezamenlijke bijeenkomst waar we een regionaal taalpact zullen sluiten worden alle nieuwe kennis en ervaringen daarna gepresenteerd. Zij vormen de voeding voor onze uitvoeringsplannen 2020-2024.

3.

Goede hulp in elke gemeente door een netwerk van partners dat zowel kinderen als volwassenen kan helpen

❖ Hiervoor versterken we bestaande netwerken en breiden deze uit met werkgevers en een bredere kring van partners binnen het sociaal domein ❖ Dienstverlenende organisaties worden via het werkprogramma van Huh, wat bedoelt u? geïnspireerd om hun eigen toegankelijkheid te onderzoeken ❖ We verkennen de mogelijkheid om opdrachtnemers van de gemeente het Taalakkoord te laten ondertekenen. Daarmee beloven ze gelijktijdig iets aan de begrijpelijkheid van hun communicatie of de basisvaardigheden van hun werknemers te doen

Stichting Lezen en Schrijven Bezuidenhoutseweg 60 2594 AW Den Haag 070 - 302 26 60 info@lezenenschrijven.nl lezenenschrijven.nl

Gemeente Papendrecht Datum: 21 juni 2021

Onderwerp: Handreiking aanpak laaggeletterdheid voor verkiezingsprogramma's Gemeenteraadsverkiezingen 2022

Samen kunnen we laaggeletterdheid in uw gemeente voorkomen en verminderen. In deze handreiking vindt u: • • •

Meer informatie over laaggeletterdheid. Een overzicht van de huidige stand van zaken van de aanpak van laaggeletterdheid in uw gemeente en de rest van Nederland. Concrete doelen en voorstellen om laaggeletterdheid in uw gemeente op een effectieve en duurzame manier aan te pakken.

Laaggeletterdheid in Nederland 1 2,5 miljoen laaggeletterden In Nederland zijn ruim 2,5 miljoen mensen laaggeletterd. Zij hebben moeite met basisvaardigheden zoals lezen, schrijven of rekenen. Hierdoor is meedoen in de maatschappij moeilijk voor hen. Denk aan solliciteren, reizen, apps gebruiken of toeslagen aanvragen. Doordat mensen moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen, hebben zij vaak ook moeite met het gebruik van een computer of een smartphone. Kloof overbruggen Er is een kloof ontstaan tussen mensen die goed kunnen lezen en schrijven en mensen die daar moeite mee hebben. Door de coronapandemie is deze kloof verder vergroot. De hardste klappen vielen namelijk bij de kwetsbare groepen in de samenleving, waaronder laaggeletterden. Om een stabiele, sterke samenleving te kunnen realiseren, is het belangrijk dat iedereen mee kan doen. We moeten de kloof dus overbruggen. Dat doen we door ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen de basisvaardigheden beheersen. Investeren loont Investeren in de aanpak van laaggeletterdheid levert het volgende op: • • •

Inwoners voelen zich volwaardig lid van de samenleving en doen actief mee. 2 Inwoners zijn gezonder (dat betekent besparing op de gezondheidszorg). 3 Inwoners hebben meer kansen op de arbeidsmarkt. 4

1

Zie meer informatie op de website van Stichting Lezen en Schrijven: https://www.lezenenschrijven.nl/informatie-over-laaggeletterdheidnederland 2 Voor meer informatie over hoe de het aanpakken van laaggeletterdheid bijdraagt aan de zelfredzaamheid zie: https://www.lezenenschrijven.nl/wat-doen-wij/oplossing-voor-je-vraagstuk/factsheet-taal-maakt-zelfredzaam 3 Voor meer informatie over de relatie tussen laaggeletterdheid en gezondheid zie: https://www.lezenenschrijven.nl/wat-doen-wij/oplossingvoor-je-vraagstuk/factsheet-taal-maakt-gezonder 4 Voor meer informatie over hoe het aanpakken van laaggeletterdheid een positief effect heeft op de arbeidsmarkt: https://www.lezenenschrijven.nl/wat-doen-wij/oplossing-voor-je-vraagstuk/factsheet-laaggeletterdheid-en-werk

1/4

• • •

•

Betere aanpak van schuldenproblematiek. 5 Beter onderwijs. Uit de evaluatie van het programma Taal voor het Leven (2018-2020) blijkt dat - met de juiste aanpak - 74% van de laaggeletterden binnen zes maanden taalvaardiger en zelfredzamer is. Een recent PWC-rapport schat de maatschappelijke kosten van laaggeletterdheid op 1,13 miljard euro per jaar. 6 Een groot deel van deze kosten kunnen worden voorkomen en worden geïnvesteerd in de aanpak van laaggeletterdheid.

De aanpak van laaggeletterdheid in uw gemeente In uw gemeente zijn ongeveer 1200 inwoners laaggeletterd. Zij hebben moeite om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt en in de samenleving. We kunnen dit veranderen door laaggeletterdheid samen aan te pakken. Wat kunt u doen? Sinds 2020 is de gemeente verantwoordelijk voor de aanpak van laaggeletterdheid. Om deze aanpak vorm te geven is er in uw arbeidsmarktregio een regioplan opgesteld waarin verschillende partners uit het taalnetwerk een rol spelen. In dit regioplan zijn de volgende doelen opgenomen: - Groter bereik van de doelgroep - Structureel screenen op laaggeletterdheid - Duurzame aanpak waarbij naast het verminderen ook aandacht is voor het voorkomen van laaggeletterdheid - Een kwaliteitsimpuls en adequate monitoring - Integrale aanpak: meer verbinding met sociaal domein - Iedereen kan meedoen Speerpunten vanuit gemeente Papendrecht in de regionale aanpak laaggeletterdheid zijn: Papendrecht •

Toegankelijke dienstverlening: toegankelijke communicatie en dienstverlening vanuit de gemeente

•

Preventie en gezin: investeren in taal op jonge leeftijd (door middel van het onderwijsachterstandenbeleid)

•

Het creëren van een sluitende aanpak laaggeletterdheid door op lokaal niveau verbinding te faciliteren tussen formeel en informeel aanbod

Om ervoor te zorgen dat deze doelstellingen in de jaren 2022-2026 daadwerkelijk in uw gemeente worden gehaald, vragen we u deze doelen op te nemen in uw verkiezingsprogramma. Als deze doelen niet expliciet worden genoemd in het volgende coalitieakkoord, zijn we bang dat de ambitie verslapt en de doelen niet gehaald worden. Terwijl het juist zo belangrijk is dat de aanpak van laaggeletterdheid structureel wordt geborgd in uw gemeente.

5

Voor meer informatie over de relatie tussen schulden en laaggeletterdheid zie: https://www.lezenenschrijven.nl/wat-doen-wij/oplossingvoor-je-vraagstuk/factsheet-laaggeletterdheid-en-geld 6 PWC, ‘Maatschappelijke Kosten Laaggeletterdheid (2018)

2/4

Voorstellen voor uw verkiezingsprogramma Om bovenstaande doelstellingen te bereiken geven we u graag deze voorstellen mee: 1. Geef de aanpak van laaggeletterdheid bestuurlijke aandacht Een effectieve en duurzame aanpak van laaggeletterdheid begint bij veel bestuurlijke aandacht voor het onderwerp. Daarom is het belangrijk dat in een volgend college een wethouder expliciet de aanpak van laaggeletterdheid in zijn of haar portefeuille heeft. Ook moet er voldoende ambtelijke capaciteit worden vrijgemaakt voor een succesvolle aanpak van laaggeletterdheid. 2. Zorg dat de aanpak van laaggeletterdheid een prominente rol krijgt in de integrale gemeenteaanpak Laaggeletterdheid is geen op zichzelf staande uitdaging. Mensen die moeite hebben met basisvaardigheden hebben meer kans op financiële problemen (schulden). Ze zijn minder betrokkenheid bij de maatschappij (doordat zij bijvoorbeeld minder digitale vaardigheden hebben). Ze hebben meer kans op werkloosheid en een grotere kans op een ongezonde leefstijl. Om ervoor te zorgen dat laaggeletterdheid in al deze domeinen wordt herkend en aangepakt is integraal werken binnen de gemeente van groot belang. 3. Creëer een goede (non-)formele educatieve infrastructuur in uw gemeente Door een goede (non-)formele educatieve infrastructuur kunnen laaggeletterden op een laagdrempelige manier werken aan hun basisvaardigheden.

Juist voor het vinden en bereid vinden van deze kwetsbare groep om weer te gaan leren is het essentieel dat zij scholing krijgen die bij hen past. Hiervoor is het van belang dat de organisaties die een centrale rol in uw gemeente hebben – zoals roc’s, UWV’s, taalhuizen en met name bibliotheken – verder worden verstevigd en nauw samenwerken. Zo kunnen mensen die moeite hebben met basisvaardigheden snel aan de slag met een passend educatieaanbod. Ook zijn getrainde vrijwilligers in de begeleiding van laaggeletterden cruciaal. Daarom is het belangrijk om hen goed te faciliteren. 4. Zorg voor structureel screenen en doorverwijzen van laaggeletterden Het structureel herkennen en doorverwijzen van laaggeletterden draagt bij aan de aanpak van laaggeletterdheid in uw gemeente. Dat komt omdat voor laaggeletterden de drempel om hulp te vragen vaak erg hoog is. Om hen daarbij te helpen, is het belangrijk dat mensen die een aanvraag doen bij de balies van uw gemeente, het UWV, de Leerwerkloketten en andere organisaties, worden gescreend op laaggeletterdheid. Deze organisaties komen namelijk veel in contact met kwetsbare doelgroepen, waaronder laaggeletterden. Als iemand (mogelijk) laaggeletterd is, kan hij of zij worden doorverwezen naar hulp bij scholing van de basisvaardigheden. Om dit te bereiken moeten ambtenaren worden getraind op het gebruik van screeningsmethodes.

Ook moeten ze bekend zijn met het aanbod van cursussen op het gebied van basisvaardigheden. 5. Maak uw gemeente voor iedereen toegankelijk Binnen een gemeente die voor iedereen toegankelijk is, ervaren laaggeletterden geen drempels wanneer zij gebruik maken van gemeentelijke dienstverlening. U maakt uw gemeente toegankelijk door: • Beleid op te stellen voor toegankelijke dienstverlening voor iedereen • Altijd eenvoudige taal (niveau B1) te gebruiken in de communicatie (zoals in bewonersbrieven, digitale formulieren en op gemeentelijke websites)

3/4

Kunt u hier hulp bij gebruiken? Stel dan een panel van Taalambassadeurs samen (dit kan via Stichting Lezen en Schrijven en Stichting ABC) om uw gemeente jaarlijks te laten adviseren. 7 Uw gemeente kan zich ook aansluiten bij het landelijke initiatief ‘Direct Duidelijk Brigade’ om zo te werken aan de toegankelijkheid van de gemeentelijke dienstverlening. 6. Geef kinderen een goede start Kinderen die opgroeien in een laagtaalvaardige omgeving hebben een grotere kans om laaggeletterd te worden. 8 Daarom is het van belang dat er aandacht wordt besteed aan beter taalen rekenonderwijs in uw gemeente. Ook is het belangrijk dat er wordt gewerkt aan basisvaardigheden in de thuissituatie. Daarom is het van belang dat er vanuit de gemeente extra ondersteuning komt voor ouder en kind bij VVE en de basisschool. Hierover kunnen afspraken worden gemaakt in de Lokale Educatieve Agenda. Daarnaast moet de aanpak van laaggeletterdheid een prominente rol krijgen binnen de aanpak van kansengelijkheid in uw gemeente. Daarom is het belangrijk voor uw gemeente om ook deel te nemen aan het landelijke initiatief Gelijke Kansen Alliantie. 7.

Stimuleer werkgevers om op de werkvloer te werken aan de aanpak van laaggeletterdheid Door werkgevers te stimuleren om op de werkvloer te werken aan de aanpak van laaggeletterdheid, maken werkgevers en gemeenten samen een Leven Lang Ontwikkelen voor iedereen mogelijk. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van bestaande en nieuwe structuren, zoals de werkgeversservicepunten, Leerwerkloketten en de Regionale Mobiliteitsteams. De gemeente geeft als werkgever het goede voorbeeld door de eigen werknemers te screenen op laaggeletterdheid en indien nodig taalscholing te laten volgen. Zo werken arbeidsmarkttoeleiding en de aanpak van laaggeletterdheid hand in hand. 8. Geef de aanpak van laaggeletterdheid een prominente rol in het maken van beleid Zorg dat alle gemeentelijke subsidieverordeningen en opdrachtverleningen worden voorzien van een paragraaf over hoe de desbetreffende organisatie zich gaat inzetten tegen laaggeletterdheid. Zo wordt de aanpak van laaggeletterdheid een gezamenlijk doel. Voeg daarnaast – naast bijvoorbeeld een duurzaamheidsparagraaf – ook een laaggeletterdheidsparagraaf toe aan elk raadsvoorstel. Zo wordt er in nieuwe voorstellen rekening gehouden met de aanpak van laaggeletterdheid. Hartelijk dank voor uw medewerking. Samen zorgen we ervoor dat iedereen kan meedoen aan onze samenleving.

Met vriendelijke groet, Bo Aarsbergen Senior Adviseur Stichting Lezen en Schrijven

7

Voor meer informatie zie: https://www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/2020-08/Factsheet%20Eenvoudige%20taal%20voor%20laaggeletterden.pdf 8 Een op de vier vijftienjarigen heeft een leesachterstand waardoor hij een grote kans heeft om later laaggeletterd te worden8 / Cox, T. (2000). Combating educational disadvantage: meeting the needs of vulnerable children. London/New York: Falmer Press.

4/4