20220915 OP vragenkwartier - Pfas.pdf

Vragenkwartier commissie Samenleving donderdag 15 september 2022

Vragen, opmerkingen en analyse naar aanleiding van het moestuinonderzoek door het RIVM

Het cluster B-P betreft Papendrecht, met drie locaties van volkstuinen. Cluster B-P valt niet onder het aangewezen gebied waarover geadviseerd wordt geen voedsel van de moestuinen te consumeren. Volgens het onderzoek van het RIVM. Zembla (BNNVARA) heeft vorige week in een uitzending op de NPO het PFAS-schandaal bloot gelegd, kijk naar de uitzending via deze link: https://www.bnnvara.nl/zembla/videos/584414 Volgens het onderzoek van het Toxicologisch Laboratorium (Prof. J. de Boer) van de Vrije Universiteit zijn er dus in een straal van 3 kilometer rondom de fabriek ernstige problemen met PFAS te verwachten.

Vanaf 18:52 stelt Prof. J. de Boer het volgende: “Als je in drie (3) kilometer rond die fabriek woont, dan is het goed mis!”.

Dat zou erop neerkomen dat de moestuinen in cluster B-P wél in de gevarenzone zitten aangezien deze binnen een straal van 3 kilometer van de fabriek (Chemours te Dordrecht) zijn gelegen.

VRAGEN OVER HET MOESTUINONDERZOEK 1. Is het College van mening dat het moestuinonderzoek dat door het RIVM werd verricht bijstelling vereist als gevolg van het onderzoek door Prof. De Boer (VU) als openbaar gemaakt tijdens de uitzending van donderdag 8 september 2022 op de publieke televisie in het programma Zembla? 2. Heeft dit in concreto gevolgen voor de bijstelling van de onderzoeksresultaten van cluster B-P, in de zin dat ook de moestuinen van Papendrecht hierom niet veilig zijn en consumptie van voedsel afgeraden dient te worden?

De berekende inname van PFAS volgens twee concentratieniveaus van PFAS in moestuingewassen uit de negen moestuinclusters rondom het chemiebedrijf DuPont/Chemours (zie Figuur 1) wordt beïnvloed door een aantal onzekerheden. Dit zijn onzekerheden die ook zijn geïdentificeerd in het voorgaande moestuinonderzoek rondom het chemiebedrijf DuPont/Chemours (Boon et al., 2021a; Mengelers et al., 2018). Deze onzekerheden betreffen de/het: • consumptiegegevens; • aannames over het eten van moestuingewassen; • rekenmodel (OIM); • concentratiegegevens; • meegenomen PFAS; en • effect van bereiding. Deze onzekerheden zijn ook van toepassing op de berekende inname van PFAS in moestuingewassen uit de referentielocatie in de gemeente Hoeksche Waard (Boon & te Biesebeek, 2022). Pagina 43-44 Tuinen Sliedrecht (cluster B-S) De resultaten laten zien dat de hoge inname inderdaad het hoogst was voor cluster B-S met 19 ng/kg RIVM-briefrapport 2022-0010 Pagina 44 van 68 lichaamsgewicht per week volgens een laag concentratieniveau. De hoge inname van PFAS voor cluster B-S kwam mede door een hoge gemiddelde somconcentratie van PFAS in tomaat en komkommer, respectievelijk 1053 en 779 pg PEQ per gram volgens een laag concentratieniveau (zie Tabel 6). Door deze hoge concentraties droeg de gewasgroep vruchtgroente met 52% het meeste bij aan de inname van PFAS voor dit cluster (zie Figuur 3 en Bijlage G).

Deze hoge somconcentraties kwamen vooral door een hoge concentratie van PFOA in één van de drie komkommermonsters van 3017 pg (PEQ) per gram én in één van de twee tomaatmonsters van 1416 pg (PEQ) per gram (zie Bijlage C). Deze gewassen waren afkomstig uit een kas met een hoge concentratie van PFAS in de grond (persoonlijke communicatie Arcadis). Echter, ook andere gewassen uit cluster B-S geteeld buiten de kas bevatten duidelijk verhoogde somconcentraties van PFAS vergeleken met de overige clusters, waardoor de inname van PFAS al ruim boven de TWI uitkomt. De hoogte van de inname van PFAS door het eten van moestuingewassen lijkt dus niet alleen te worden bepaald door afstand van de moestuinen tot aan het chemiebedrijf én de windrichting. Andere factoren die een rol kunnen spelen zijn grondsoort, het gebruikte irrigatiewater en/of andere, onbekende, bronnen van PFAS-contaminatie. Naast blootstelling via voedsel en drinkwater kunnen mensen ook worden blootgesteld aan PFAS via de lucht (Mengelers et al., 2018). In de omgeving van het chemiebedrijf DuPont/Chemours is deze blootstelling nu waarschijnlijk gereduceerd, omdat de uitstoot van PFOA naar de lucht is gestopt en die van GenX sterk is afgenomen.

VERVOLG VRAGEN 3. Is het inderdaad zo dat de uitstoot van PFOA naar de lucht is gestopt en die van GenX sterk is afgenomen? Hoe kan zoiets worden aangetoond?

Pagina 48-49 De risicobeoordeling van de inname van PFAS door het eten van moestuingewassen geteeld binnen een straal van 1 kilometer rondom het chemiebedrijf is in 2018 en 2021 uitgebreid met de APROBAPlus methode (Boon et al., 2021a; Mengelers et al., 2018). Dat is gedaan, omdat de berekende inname van PFAS via deze gewassen de TWI overschreed voor beide concentratiescenario’s en de APROBA-Plus methode een beter inzicht kan geven in risico’s van de inname van stoffen (Bokkers et al., 2017). In het huidige onderzoek is de gemiddelde en hoge inname van PFAS volgens beide concentratieniveaus ook hoger dan de TWI voor cluster B-S. Desondanks is er nu geen APROBA-Plus analyse uitgevoerd voor dit cluster. De overschrijding van de TWI is voor dit cluster dermate hoog dat de verwachting is dat de APROBA-Plus methode de conclusie van de risicobeoordeling alleen zal bevestigen en dat zo’n analyse niet tot nieuwe inzichten zal leiden. Ook voor cluster A (Dordrecht) met alleen een hoge inname volgens een hoog concentratieniveau die de TWI overschreed is de verwachting dat een APROBA-analyse niet tot nieuwe inzichten zal leiden. De hoge inname van PFAS door moestuinhouders die gewassen eten uit het moestuincluster dat binnen 1 kilometer ten noordoosten van het chemiebedrijf is gelegen (cluster B-S) overschrijdt de gezondheidskundige grenswaarde met een factor 4,3.

Het optreden van een negatief gezondheidseffect door het eten van deze gewassen kan voor dit cluster niet worden uitgesloten. Het RIVM adviseert dan ook om de gewassen uit dit cluster niet te eten.

De hoge inname van PFAS door moestuinhouders die gewassen eten uit het moestuincluster dat binnen 1 kilometer ten noordoosten van het chemiebedrijf is gelegen (cluster B-S) overschrijdt de gezondheidskundige grenswaarde met een factor 4,3. Het optreden van een negatief gezondheidseffect door het eten van deze gewassen kan voor dit cluster niet worden uitgesloten. Het RIVM adviseert dan ook om de gewassen uit dit cluster niet te eten. 4. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek van Dr. Jacob de Boer / de uitzending van Zembla BNNVARA zou de hoge inname van PFAS door moestuinhouders die gewassen eten uit de moestuinclusters die binnen 3 kilometer ten noordoosten en noordwesten van het chemiebedrijf zijn gelegen (clusters B-S en B-P) de gezondheidskundige grenswaarde overschrijden. Het optreden van negatieve gezondheidseffecten door het eten van deze gewassen kan voor deze clusters niet worden uitgesloten. Zou het RIVM dan niet moeten adviseren om ook de gewassen uit het cluster B-P (naast de gewassen uit cluster B-S) dan maar beter niet te eten?

5. Rode biet bevat relatief veel PFAS in cluster B-P. Zijn er eventueel nog andere groenten waarvoor de moestuinhouders extra gewaarschuwd moeten worden of is de hoeveelheid PFAS in cluster BP bij nader vergelijkend onderzoek sowieso aan de veel te hoge kant, omdat de gezondheidskundige grenswaarde wordt overschreden?

Inname van PFAS Met de somconcentraties in Tabel 6 en Bijlage F is de inname van PFAS, uitgedrukt in PEQ, berekend onder de aanname dat moestuinhouders alle voedselproducten (zoals vermeld in Bijlage D) hun hele leven uit eigen tuin eten. Dit is gedaan voor de negen moestuinclusters volgens een laag en een hoog concentratieniveau van PFAS in de moestuingewassen. De resultaten staan in Tabel 7. In deze tabel staan ook de gemiddelde, mediane en hoge inname van PFAS volgens een laag en hoog concentratieniveau voor de referentielocatie, zoals gerapporteerd in Boon & te Biesebeek (2022). De mediane inname (P50) voor de negen moestuinclusters varieerde van 0,24 ng PEQ/kg lichaamsgewicht per week volgens een laag concentratieniveau in cluster G tot 4,1 ng PEQ/kg lichaamsgewicht per week volgens een hoog concentratieniveau in cluster B-S (zie Tabel 7). Overeenkomstige gemiddelde innamen voor deze twee clusters waren respectievelijk 0,37 en 6,5 ng PEQ/kg lichaamsgewicht per week en overeenkomstige hoge innamen (P95) waren respectievelijk 1,2 en 20 ng PEQ/kg lichaamsgewicht per week (zie Tabel 7)

VRAGEN NAAR AANLEIDING VAN BABY'S IN PAPENDRECHT VIA MOEDERMELK BLOOTGESTELD AAN TE VEEL PFAS Door het drinken van moedermelk krijgen baby’s die rondom de chemische fabriek van Chemours in Dordrecht wonen, gemiddeld tien keer meer PFAS binnen dan wat op basis van de gezondheidsnorm veilig wordt geacht. Dat concludeert emeritus-hoogleraar milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer op basis van metingen van de Vrije Universiteit Amsterdam, die in opdracht van Zembla en de Franse tv-programma’s Envoyé Spécial en Green Warriors zijn uitgevoerd. PFAS zijn giftige chemicaliën die kunnen opstapelen in het lichaam en in het milieu vrijwel niet meer afbreken. “We weten dat als je te veel PFAS binnenkrijgt dit effecten kan hebben op het immuunsysteem”, zegt emeritus-hoogleraar milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer, die het onderzoek leidde. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, de EFSA, heeft in 2020 een nieuwe zeer strenge norm voor PFAS vastgesteld, omdat al bij een hele lage dosering gezondheidseffecten kunnen optreden. De Boer stelt vast dat de baby’s van de moeders in de omgeving van de fabriek, door het drinken van de moedermelk, per week gemiddeld “42 nanogram” PFAS per kilogram lichaamsgewicht binnenkrijgen. De Europese norm is vastgesteld op 4,4 nanogram.

“Naarmate je verder boven die norm van EFSA zit, wordt de kans groter dat je uiteindelijk een bepaald effect krijgt”, zegt De Boer. “Eerst op je immuunsysteem. Als het hoger wordt, is er een effect op de schildklier en als het nog hoger wordt, kan je er nier- of teelbalkanker van krijgen.”

OP STELT DE VOLGENDE VRAGEN 6. Wat gaat de gemeente Papendrecht ondernemen in de richting van de moeders die thans moedermelk geven en de moeders die moedermelk hebben gegeven? 7. Komt er een voorlichtingscampagne naar aanleiding van deze nieuwe informatie?

8. Hoe gaat de gemeente de inwoners op de hoogte stellen van het PFAS-schandaal en in het bijzonder de vrouwen die het betreft? En op welke termijn?

9. Komt er ook voorlichting op de consultatiebureaus? Op de scholen, in publieke voorzieningen? Hoe moeten we ons zo’n voorlichtingscampagne voorstellen? 10. Wat gaat de gemeente Papendrecht concreet doen om de hoeveelheid PFAS in moedermelk naar beneden te brengen, aangezien er nu sprake is van een gemiddeld tien keer hogere inname door baby’s die in onze gemeente moedermelk krijgen dan de gezondheidsnorm toelaat?

In Papendrecht gaat het volgens onderzoek van Zembla zelfs om 11½x de toegestane hoeveelheid PFAS. Zie het kaartje hieronder.

OP heeft tijdens de Algemene Beschouwingen in juli 2022, net als het jaar daarvoor, een motie ingediend met de bedoeling om de bevolking over het PFAS-schandaal te informeren. Krijgt deze motie nu wel de steun die zij verdient? Hieronder de tekst van onze motie. Motie Informatiecampagne schadelijke effecten PFAS op menselijke gezondheid De gemeenteraad van Papendrecht, in openbare vergadering bijeen op 07 juli 2022; Overwegende dat: - Poly- en Perfluoralkylstoffen (PFAS) in het Papendrechtse kraanwater zitten; - Het Europees Agentschap voor Chemische stoffen in 2019 GenX, net als eerder PFOA, heeft aangewezen als ‘zeer zorgwekkende stof’; - Het Chemisch-Toxicologisch Laboratorium van de Vrije Universiteit Amsterdam in 2020 heeft vastgesteld dat In het Papendrechtse kraanwater 21,3 nanogram PFAS per liter teveel zit;

- De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid vorig jaar een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde heeft bepaald, die lager is en dus strenger uitvalt; - De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde heeft afgeleid voor de sominname van vier PFAS, teweten PFOA, PFOS (perfluoroctaansulfonzuur), PFNA (perfluornonaanzuur) en PFHxS (perfluorhexaansulfonzuur); - Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in opdracht van de gemeente Dordrecht het rapport ‘Herziening van de risicobeoordeling van GenX en PFOA in moestuin-gewassen in Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht’ heeft opgeleverd; Spreekt uit dat: - De inname van PFAS via het kraanwater schadelijk is voor de menselijke gezondheid; - De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid een maximale sominname van de vier PFAS componenten adviseert van tezamen 4.4 nanogram per kilo lichaamsgewicht per week; - De meeste inwoners van Papendrecht ruim boven de aanbevolen maximum sominname van PFAS uit zullen komen [Bijlage bij de motie], zeker als de gehalten van de vier PFAS componenten uit andere voedingsmiddelen zoals groenten/vlees/eieren hierbij opgeteld worden; Verzoekt het College: - De inwoners van Papendrecht hierover volledig en transparant te informeren; - De gevaren van de inname van PFAS stoffen voor de menselijke gezondheid uit te leggen; - Een informatiecampagne op te

starten, waarin de (gemeentelijke) overheid aangeeft op welke manieren de inwoners zich kunnen beschermen tegen de schadelijke PFAS inname; En gaat over tot de orde van de dag. De fractie van Onafhankelijk Papendrecht. Algemene Beschouwingen Kadernota 2022 - Ingediende moties https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/woordvoeringen/algemene-beschouwingen2022/ingediende-moties/

Bronnen Het PFAS-schandaal https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/2022/09/09/het-pfas-schandaal/ Verhoogde kans op gezondheidsschade bij consumptie voedsel van moestuinen https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/2022/09/07/verhoogde-kans-op-gezondheidsschade-bijconsumptie-voedsel-van-moestuinen/ Baby's in Papendrecht via moedermelk blootgesteld aan te veel PFAS https://www.onafhankelijkpapendrecht.nl/2022/09/07/baby-s-in-papendrecht-via-moedermelkblootgesteld-aan-te-veel-pfas/