26-06-30.09 Relevant stuk 1 Nota Dierenwelzijn Overbetuwe 2026

Nota dierenwelzijn gemeente Overbetuwe 2026

Versie 6 mei 2026

1

Voorwoord Dieren maken een onlosmakelijk onderdeel uit van onze samenleving. Of het nu gaat om huisdieren, landbouwdieren of in het wild levende dieren. Dierenwelzijn zegt veel over hoe wij als samenleving omgaan met kwetsbaarheid en verantwoordelijkheid. Dieren kunnen immers niet voor zichzelf opkomen. De gemeente Overbetuwe streeft naar een samenleving waarin dieren met respect en zorg worden behandeld. We zien dat het bewustzijn rond dierenwelzijn groeit. Daarbij is het nodig dat we als gemeente samenwerken met inwoners, maatschappelijke organisaties en professionals die zich dagelijks inzetten voor dieren. Een belangrijke investering die we de afgelopen jaren daarin gedaan hebben is de nieuwbouw van het Dierentehuis Arnhem e.o. waar we samen met 8 omliggende gemeenten nu een passende en moderne opvang bieden. Met deze nota dierenwelzijn zetten we een eerste stap richting meer samenhang in beleid rond dierenwelzijn in de gemeente Overbetuwe. We leggen vast waar we staan en beschrijven enkele specifieke situaties voor Overbetuwe. Naast deze zaken is er nog veel meer mogelijk, met informatievoorziening en concrete maatregelen, om het welzijn van dieren te verbeteren. Dat vraagt echter om aanvullende besluitvorming door de raad. Ik hoop dat deze nota dierenwelzijn een aanzet is voor het gesprek over de rol van dieren in een leefbare en duurzame samenleving.

Evert Westerbeek Wethouder Dierenwelzijn

2

Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................2 1

2

3

4

5

Inleiding ..........................................................................................................................5 1.1

Visie op dierenwelzijn ...............................................................................................5

1.2

Inhoud en leeswijzer .................................................................................................5

1.3

Afbakening van de nota .............................................................................................6

1.4

Evaluatie dierenwelzijnsbeleid ..................................................................................6

Dieren in de wetgeving .....................................................................................................7 2.1

Wet dieren ...............................................................................................................7

2.2

Omgevingswet .........................................................................................................8

2.3

Algemene Plaatselijke Verordening ...........................................................................8

Toezicht en handhaving en dieren in nood .........................................................................9 3.1

Dierenpolitie, NVWA en Inspectiedienst dierenwelzijn ................................................9

3.2

Toezichthouders openbare ruimte : boa’s ..................................................................9

3.3

Dieren in nood en het landelijk Meldpunt 144 .............................................................9

Gezelschapsdieren ........................................................................................................11 4.1

Opvang zwerfdieren en Stichting Dierentehuis Arnhem e.o. ......................................11

4.2

Hondenbeleid.........................................................................................................11

4.3

Sociaal Team en dierenwelzijn ................................................................................12

4.4

Dode huisdieren .....................................................................................................13

4.5

De Huis- en hobbydierenlijst ...................................................................................13

Landbouwdieren en andere weidedieren ........................................................................14 5.1

6

7

8

9

Schuilgelegenheden voor weidedieren.....................................................................14

In het wild levende dieren ...............................................................................................15 6.1

Jacht, beheer en schadebestrijding .........................................................................15

6.2

Zieke, gewonde of dode dieren in de natuur .............................................................16

6.3

Uitheemse diersoorten en uitgezonderde dieren ......................................................17

6.4

Bevordering natuur en biodiversiteit ........................................................................18

Dieren in de leefomgeving ..............................................................................................19 7.1

Ganzen ..................................................................................................................19

7.2

Wolven ...................................................................................................................19

Recreatie met dieren......................................................................................................21 8.1

Evenementen met dieren ........................................................................................21

8.2

Kinderboerderijen ...................................................................................................21

8.3

Hengelsport ...........................................................................................................22

Dieren in rampen en crises .............................................................................................23 3

10

Bijlagen .....................................................................................................................24

10.1

Voorlichting en contactinformatie van dierhulpverlenende organisaties ....................24

10.2

Overzicht van relevante wet- en regelgeving .............................................................25

10.3

Artikelen in de APV gemeente Overbetuwe die van invloed zijn op dierenwelzijn ........26

4

1 Inleiding Dierenwelzijn is een belangrijk onderdeel van een leefbare en duurzame samenleving. De gemeente Overbetuwe hecht belang aan het – waar mogelijk - waarborgen van het welzijn van dieren binnen haar grondgebied op diverse beleidsterreinen. Dit document schetst de doelstellingen van de gemeente ten aanzien van dierenwelzijn. Het benadrukt het belang van samenwerking tussen inwoners, organisaties en de gemeente. Met de Nota Dierenwelzijn die voor u ligt is uitvoering gegeven aan de motie van de raad van 7 juli 2020. De raad heeft in het raadsbesluit van 8 april 2025 de onderwerpen van deze Nota Dierenwelzijn als volgt vastgesteld: a. het beschrijven van bestaand beleid en werkwijzen ten aanzien van dieren(welzijn), specifiek schuilstallen, wolfwerende rasters en de paardenmarkt; b. communicatie/informatievoorziening ter voorkoming dierenleed; c. beschrijven richtlijnen jacht in het kader van beheer en schadebestrijding op gemeentelijke gronden.1

1.1

Visie op dierenwelzijn

De gemeente Overbetuwe streeft naar een samenleving waarin dieren met respect en zorg worden behandeld. In de Wet dieren wordt de intrinsieke waarde van dieren erkend en is de zorgplicht voor dieren opgenomen.2 Nadere uitwerking staat in onderliggende regelgeving. We vinden het van belang dat het natuurlijke gedrag van dieren zoveel mogelijk wordt gerespecteerd. Op gemeenteniveau raakt het thema dierenwelzijn veelal aan één van deze twee domeinen; de openbare ruimte en het sociaal domein. In de openbare ruimte gaat het bijvoorbeeld om dieren waarvan mensen overlast ervaren, om vogelgriepslachtoffers, maar ook om openbare orde vraagstukken zoals bijtincidenten met honden. In het sociaal domein kan het gaan om de opvang van dieren, dierverwaarlozingszaken, ouderen of minimagezinnen waar geen geld is voor de dierenarts. In deze nota worden deze onderwerpen verder toegelicht.

1.2

Inhoud en leeswijzer

Deze nota geeft inzicht in het juridisch kader en beschrijft het huidige beleid van de gemeente Overbetuwe op diverse terreinen die van invloed zijn op dierenwelzijn. Hoofdstuk 2 geeft inzicht in het wettelijk kader op landelijk en lokaal niveau. In hoofdstuk 3 wordt uitgelegd hoe toezicht en handhaving op dierenwelzijn ten aanzien van deze wetgeving in Nederland geregeld is. De hoofstukken erna geven inzicht in het beleid over de diverse diergroepen. Hoofdstuk 4 over gezelschapsdieren gaat vooral om thema’s zoals de opvang van dieren, armoede en ouderen, huiselijk geweld waar ook dieren bij betrokken kunnen zijn, het hondenbeleid waaronder bijtincidenten, afspraken over dode dieren en de lijst van dieren die gehouden mogen worden. Hoofdstuk 5 gaat over landbouwdieren en andere weidedieren; de dieren die vooral buiten gehouden worden. Hoofdstuk 6 gaat over de niet-gehouden dieren; de in het wild levende dieren, die van niemand zijn maar waar we wel een bepaalde verantwoordelijkheid voor hebben. https://beleidsradar.nl/documenten/raadsbesluit-dierenwelzijnsbeleid-overbetuwe-c4456b26-bad3-45c0-9380a5fdfbf9c7ce 2 Art 1.3 en 1.4 Wet dieren https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2025-01-01#Hoofdstuk1_Paragraaf1_Artikel1.3 1

5

Situaties met dieren die zich kunnen voordoen in onze directe omgeving met dieren, staan beschreven in hoofdstuk 7; dieren in de leefomgeving. De gemeente Overbetuwe kan een vergunning verstrekken voor evenementen waarbij dieren worden gebruikt, dit komt aan de orde in hoofdstuk 8 over recreatie, waarin ook de kinderboerderijen zijn opgenomen. Hoofdstuk 9 gaat over dieren die betrokken kunnen zijn bij rampen en welke ontwikkelingen daarin zijn. Tenslotte staan in hoofdstuk 10 de bijlagen, waarin overzichten staan van dierenhulporganisaties en van wetgeving die van toepassing is op dieren.

1.3

Afbakening van de nota

Deze nota beperkt zich tot de onderwerpen zoals vastgelegd in het raadsbesluit van 8 april 2025. Deze nota geeft inzicht in het verschil tussen gehouden en niet-gehouden dieren en de invloed die de gemeente Overbetuwe kan en wil hebben op deze dieren. Het beleid dat raakt aan de niet-gehouden dieren, ook wel in de in het wild levende dieren genoemd, staat in het gemeentelijke Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP-OR). Hier staat onder andere hoe via het beheer de biodiversiteit en ecologie verbeterd kan worden. Dit komt verderop in de nota terug.

1.4

Evaluatie dierenwelzijnsbeleid

De gemeente Overbetuwe volgt samen met haar partners de ontwikkelingen op het gebied van dierenwelzijnsbeleid om te beoordelen of bijsturen noodzakelijk of gewenst is. Indien noodzakelijk wordt de nota geactualiseerd.

6

2 Dieren in de wetgeving Er zijn verschillende soorten wetgeving van invloed op dierenwelzijn. De bescherming van dierenwelzijn wordt in hoofdlijnen landelijk geregeld in de Wet dieren en daaronder hangende Besluiten.3 Daarnaast hebben we de Omgevingswet die vooral invloed heeft op in het wild levende dieren; in deze wet hebben de provincies ook veel uitvoeringstaken gekregen. Ten slotte heeft de gemeente de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) waarin ook diverse bepalingen staan die van invloed kunnen zijn op dierenwelzijn.

2.1

Wet dieren

De bevoegdheid om regelgeving voor dierenwelzijn te maken ligt bij de landelijke overheid. Dit valt onder het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). In de Wet dieren is in wetgeving bepaald hoe dierenwelzijn wordt gereguleerd en wie daarop toezicht houden. In de wetgeving over dieren bestaat een grove tweedeling tussen gehouden en niet-gehouden (in het wild levende) dieren. Voor gehouden dieren bestaan andere regels dan voor de nietgehouden dieren. Regels over gehouden dieren gaan over bescherming van het individuele dier. Regels over niet-gehouden dieren gaan over soortenbescherming en beheer van populaties, dit staat veelal in natuurbeschermingswetgeving. De gehouden dieren noemen we ook wel de huisdieren of gezelschapsdieren. Met de nietgehouden dieren bedoelen we de ‘in het wild levende dieren’. De belangrijkste wettelijke plicht die van toepassing is op zowel gezelschapsdieren áls in het wild levende dieren, is de plicht om het hulpbehoevende dier de nodige zorg te verlenen. Dit is in de Wet dieren bepaald (artikel 2.1 lid 6)4. Deze plicht geldt voor iedereen, dus ook voor een gemeente.

In de Wet dieren is bepaald dat dierenmishandeling en dierverwaarlozing strafbaar is, maar ook dat de zorgplicht (artikel 1.4) voor een ieder geldt.5 Dit is overigens niet dezelfde verplichting als ‘het hulpbehoevende dier de nodige zorg te verlenen’, zoals hiervoor uitgelegd. Onder de Wet dieren hangt o.a. het Besluit houders van dieren.6 Hierin zijn op hoofdlijnen voorschriften opgenomen voor onder andere het bedrijfsmatig houden van dieren, het houden van dieren voor vertoning, het doden van dieren, de identificatie en registratie van honden en een verbod op het fokken van dieren met schadelijke kenmerken. Ook de zogenaamde Huis- en hobbydierenlijst (ook bekend als de Positieflijst), waarin is bepaald welke dieren als huisdier7 mogen worden gehouden, hangt als Besluit8 onder de Wet dieren.

Besluit Houders van dieren, de Regeling houders van dieren en diverse andere besluiten. https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2024-07-01#Hoofdstuk2_Paragraaf1_Artikel2.1 5 https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2024-07-01#Hoofdstuk1_Paragraaf1_Artikel1.4 6 https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-07-01 7 https://www.rvo.nl/onderwerpen/huis-en-hobbydierenlijst#de-huis--en-hobbydierenlijst 8 https://wetten.overheid.nl/BWBR0049611/2025-06-21 3 4

7

Een belangrijk uitgangspunt van de Wet dieren is dat de intrinsieke waarde en de eigen waarde van dieren9 wordt erkend. Dat betekent dat de zorg, die dieren redelijkerwijs behoeven, in ieder geval bestaat uit: a. b. c. d. e.

voldoende voeding van een goede kwaliteit; een comfortabele en veilige omgeving met een goed klimaat; waarborgen voor een goede gezondheid en het voorkomen van pijn; voldoende mogelijkheden om te voorzien in hun gedragsbehoeften; en een positieve emotionele toestand.

2.2

Omgevingswet

In de Omgevingswet staan landelijke regels over een veilige en gezonde leefomgeving. Daaronder valt ook de bescherming van de natuurgebieden en de dieren die daarin leven. Tot 1 januari 2024 stonden deze regels in de Wet natuurbescherming. De Omgevingswet geeft onder andere uitvoering aan Europese regelgeving zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn, waarin is geregeld hoe diersoorten en natuurgebieden beschermd moeten worden. Deze bescherming is terug te vinden in diverse onderwerpen in deze nota, zoals regels over jacht, bescherming van de wolf en hoe omgegaan mag worden met dieren waarvan sommige mensen overlast ervaren. De uitvoering van de natuurbeschermingsregels in de Omgevingswet vindt vooral plaats op provinciaal niveau.

2.3

Algemene Plaatselijke Verordening

De gemeente Overbetuwe heeft regels over de openbare orde, deze staan in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van de gemeente Overbetuwe.10 Een aantal van deze artikelen kunnen van invloed zijn op dierenwelzijn. Voor meer informatie wordt verwezen naar de APV en hoofdstuk 10. -

9

Loslopende honden en uitwerpselen Gevaarlijke honden Houden of voeren van hinderlijke of schadelijke dieren Weidedieren / Loslopend vee Duiven en bijen Woonoverlast en dieren (Geluid)hinder door dieren

https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2025-01-01#Hoofdstuk1_Paragraaf1_Artikel1.3 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1

10

8

3 Toezicht en handhaving en dieren in nood Toezicht en handhaving op dierenwelzijn is landelijk geregeld, maar ook de gemeentelijke buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) kunnen hierin een belangrijke rol vervullen.

3.1

Dierenpolitie, NVWA en Inspectiedienst dierenwelzijn

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de politie en de Landelijke Inspectiedienst Dierenwelzijn (LID) zijn landelijk verantwoordelijk voor toezicht en handhaving op dierenwelzijn. Melding doen over misstanden met dieren, is geregeld via de landelijke meldkamer 144 van de politie. Afhankelijk van het soort melding over misstanden met dieren zet de meldkamer van 144 de melding door naar de juiste toezichthouder: • • •

de NVWA11 de LID12 de (dieren)politie13

De grove indeling van deze toezichthouders is dat de NVWA met name de handhaving doet van bedrijfsmatig gehouden dieren,14 de LID de hobbymatig gehouden dieren15 en dat de politie de spoedzaken en strafrechtelijke overtredingen op deze gebieden oppakt. Dit hebben deze partijen afgesproken in een convenant.

3.2

Toezichthouders openbare ruimte : boa’s

Bij de gemeente Overbetuwe werken boa’s die toezichthouden in de openbare ruimte. Boa’s van de gemeente zijn niet aangewezen als toezichthouder op dierenwelzijn. Door hun dagelijkse aanwezigheid in de wijk kunnen zij wel dierverwaarlozing en -mishandeling signaleren. Om handhavers beter te ondersteunen is door het ministerie van LVVN, in samenwerking met het Boa-platform en de VNG de Handreiking Dierenwelzijn gemeentelijk handhavers16 opgesteld en de signaalkaart ontwikkeld. Dit zijn praktische hulpmiddelen waarmee zij signalen van dierverwaarlozing en -mishandeling kunnen herkennen en efficiënt kunnen doorgeven.

3.3

Dieren in nood en het landelijk Meldpunt 144

Bij spoed of in gevaarlijke situaties bel je het landelijke alarmnummer 112. Meldingen over misstanden met dieren, die niet acuut zijn, kunnen gedaan worden bij het landelijk meldnummer 144 van de politie.17 Het nummer 144 kan gebeld worden voor: • • • •

verwaarloosde dieren; mishandelde dieren; gewonde dieren; dieren in acute nood;

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/dierenwelzijn/rol-nvwa https://www.inspectiedienst.nl/ 13 https://www.politie.nl/informatie/uitleg-over-de-dierenpolitie.html 14 https://edepot.wur.nl/576432 15 https://www.inspectiedienst.nl/de-inspecteurs 16 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D32194&did=2025D32194 17 https://www.politie.nl/onderwerpen/contact-met-144.html 11 12

9

• •

bij twijfel of een dier in nood is (voor overleg); als een dierenambulance nodig is.

Ook voor gewonde dieren en dieren in nood kan 144 gebeld worden of kan rechtstreeks de dierenambulance van Dierentehuis Arnhem18 op alarmnummer 026 3649 111 worden gebeld. De gemeente Overbetuwe heeft een contract met dit Dierentehuis en deze dierenambulance is 24/7 bereikbaar. Voor vermiste en gevonden zwerfdieren kan de dierenambulance gebeld worden en kan een melding worden gedaan bij Amivedi. Voor dode dieren kan de gemeente of de dierenambulance gebeld worden.

18

https://dierentehuisarnhem.nl/ambulance/

10

4 Gezelschapsdieren De gemeente Overbetuwe vindt verantwoord houderschap van gezelschapsdieren (huisdieren) belangrijk. Daarbij hoort voorlichting over onderwerpen zoals een verantwoorde aanschaf, het verzorgen van dieren, dierenvoedselbanken, huiselijk geweld en dierenmishandeling. Daarnaast is de samenwerking met 8 omliggende gemeentes19 met de Stichting Dierentehuis Arnhem e.o. een belangrijke pijler van het dierenwelzijnsbeleid.

4.1

Opvang zwerfdieren en Stichting Dierentehuis Arnhem e.o.

De gemeente Overbetuwe heeft een overeenkomst met Stichting Dierentehuis Arnhem e.o. (hierna: Dierentehuis) voor de uitvoering van diverse taken, waaronder de bewaarplicht van 14 dagen die geldt voor zwerfdieren. Zij dragen zorg voor het ophalen, verzorgen en opvangen van dieren. Het nieuwe Dierentehuis is in november 2025 officieel geopend, waarmee de gemeente Overbetuwe heeft bijgedragen aan een passende en moderne faciliteit. Het Dierentehuis heeft een eigen dierenambulance. Naast het in bewaring nemen van zwerfdieren (zoals honden, katten, konijnen), haalt het Dierentehuis ook zieke of gewonde in het wild levende dieren op en brengt deze naar een opvang. Voor deze dieren werkt het Dierentehuis samen met wildopvangcentra. Dit zijn Avolare (Doorwerth), Opvang Noach (Halle) en de DAN (Nijmegen). Zij zetten het herstelde dier weer terug in de natuur. Het Dierentehuis vervult ook een belangrijke maatschappelijke rol; het Dierentehuis draait grotendeels op vrijwilligers.20 Ongeveer 45% van de vrijwilligers heeft een afstand tot de arbeidsmarkt en/of een rugzakje. Zij vinden hier een mooie plek voor hun dagbesteding. Ook voor de aanpak van zwerfkatten werkt de gemeente Overbetuwe samen met het Dierentehuis.21 In de gemeente Overbetuwe is sprake van ongeveer 100 zwerfkatten en -kittens per jaar die met de TNR aanpak (Trap-Neuter-Return ) behandeld worden.

Soms zijn ze nog geschikt als huiskat. Verwilderde zwerfkatten kunnen niet worden opgevangen in het asiel, omdat voor deze dieren speciale faciliteiten, kennis en kunde noodzakelijk zijn.22 Door deze dieren geneutraliseerd terug te plaatsen in de natuur, neemt de zwerfkattenpopulatie op den duur af. Dat is behalve voor de katten, ook gunstig voor de (weide)vogels in de natuur.

4.2

Hondenbeleid

In Nederland heeft ongeveer 1 op de 5 huishoudens één of meer honden.23 In 2025 zijn ruim 5.000 honden geregistreerd in de gemeente Overbetuwe. Deze honden worden een aantal keer per dag uitgelaten. Binnen de bebouwde kom moet de hond aangelijnd worden, tenzij sprake is van een hondenlosloopgebied. Daarnaast zijn er hondenuitlaatplaatsen.24 Beide zijn aangewezen locaties waar momenteel geen opruimplicht geldt voor de hondenbezitters. De ontwerpeisen op het gebied van hondenuitlaatplaatsen, zoals afstandscriteria in de planvorming wat betreft de Rozendaal, Rheden, Overbetuwe, Westervoort, Zevenaar, Duiven, Doesburg, Lingewaard, Arnhem https://dierentehuisarnhem.nl/vacatures-2/ 21 Stichting Dierentehuis Arnhem is momenteel de enige partij die zwerfkatten/verwilderde katten vangt met TNR in de omgeving van gemeente Overbetuwe. 22 https://www.gld.nl/nieuws/2426134/zwerfkatten-opvangen-steriliseren-en-weer-uitzetten-het-mag-niet-maargebeurt-toch 23 https://www.houdenvanhonden.nl/over-ons/jaaroverzicht/ 24 https://www.overbetuwe.nl/hond-uitlaten 19 20

11

spreiding en dekking, situering, eisen wat betreft de inrichting, maatvoering en gebruikte materialen bij het inrichten van hondenuitlaatplaatsen, worden beschreven in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR).25 Buiten deze hondenuitlaatvoorzieningen bestaat wel een opruimplicht op grond van de APV. Er staan DepoDogs om dat te ondersteunen. De inzet om overlast door hondenpoep te beperken is daarmee gebaseerd op een combinatie van gemeentelijke inzet en gebruikersverantwoordelijkheid. Buiten de bebouwde kom mag de hond vrij loslopen, behalve op de plekken waar staat dat de hond moet worden aangelijnd. Bijvoorbeeld in een natuurgebied. Op sommige plaatsen zijn honden verboden, bijvoorbeeld in speeltuinen, speelweides of openbare plekken met een zandbak. Wanneer sprake is van een hond met gevaarlijk of hinderlijk gedrag, zoals bijtincidenten, kan aan de eigenaar of houder van die hond een aanlijngebod of een aanlijn- en muilkorfgebod worden opgelegd, voor zover die hond op een openbare plaats of op het terrein van een ander verblijft. De gemeente Overbetuwe werkt hierin samen met de politie. Meer informatie staat in de bijlage over de APV.

4.3

Sociaal Team en dierenwelzijn

Er zijn diverse raakvlakken tussen het sociaal domein en dierenwelzijn. De uitvoerders in het sociaal domein komen bij mensen achter de voordeur. Daarbij kunnen ze te maken krijgen met signalen die wijzen op verwaarlozing of mishandeling van dieren. Het is van belang dat zij die signalen (her)kennen en weten hoe dan te handelen. Om te voorkomen dat slachtoffers van huiselijk geweld mét huisdieren tussen wal en schip belanden, kunnen zowel Veilig Thuis, GGD, vrouwenopvang en politie zich gezamenlijk inzetten op voornoemde kwesties. Voor veel ouderen of chronisch zieken zijn huisdieren van groot belang voor hun kwaliteit van leven. Met het ouder worden nemen functiebeperkingen vaak toe en wordt tegelijkertijd in veel gevallen het sociale netwerk kleiner. Hierdoor kunnen eigenaren problemen ondervinden bij de verzorging van hun huisdier, terwijl dit dier voor hen juist zo belangrijk is. Er zijn diverse organisaties, zoals Dierenbuddy van de Dierenbescherming®26 en Dierenbuddy® van stichting Blijdschap Voor De Dieren (BVDD) 27 28 die ondersteuning bieden aan huisdiereigenaren die tijdelijk niet in staat zijn om voor hun huisdier te zorgen. Het Sociaal Team Overbetuwe kan inwoners hiernaar verwijzen. Huisdieren verzorgen kost geld, zoals kosten voor diervoeding en de dierenarts.

Het is daarom erg belangrijk dat goed wordt nagedacht over de verzorgingskosten voordat een dier wordt aangeschaft. Inwoners met een minimum inkomen die financiële ondersteuning nodig hebben voor een bezoek aan de dierenarts, kunnen terecht bij stichting Blijdschap voor de Dieren.29 Zij bieden mogelijkheden aan minima voor het afsluiten van een dierenverzekering en een virtuele

25

https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-2023-15182/1/bijlage/exb-2023-15182.pdf https://www.dierenbescherming.nl/in-actie-komen/dierenbuddy 27 https://dierbuddy.com/dierenbuddy/ en https://dierbuddy.com/voor-wie-is-dierenbuddy/ 28 https://bvdd.eu/ 29 https://bvdd.eu/# 26

12

dierenarts. Daarnaast bieden zij ondersteuning voor diervoeding via de Nationale Dierenvoedselbank.30

4.4

Dode huisdieren

Als een huisdier bij de dierenarts overlijdt, kan het huisdier soms achtergelaten worden bij de dierenarts. Sommige mensen willen hun dode huisdier in hun eigen tuin begraven of cremeren. Voor begraven in eigen tuin gelden speciale regels, zoals dat het dier voldoende diep wordt begraven.31 Het is ook mogelijk om het dode huisdier naar de milieustraat van de gemeente te brengen.

4.5

De Huis- en hobbydierenlijst

De Huis- en hobbydierenlijst, ook wel de Positieflijst genoemd, bepaalt welke dieren in Nederland zijn toegestaan om als huisdier te houden.32 Deze nieuwe regelgeving geldt per 1 juli 2024 en is geregeld in de Wet dieren.33 Dit betekent dat heel veel dieren niet meer als huisdier mogen worden gehouden, omdat ze daarvoor ongeschikt zijn. Voor dieren die al in bezit zijn, geldt dat ze gehouden mogen houden tot ze doodgaan. Er mag niet meer mee gefokt worden en daarom moeten maatregelen genomen worden om voortplanting te voorkomen. Het dier mag ook niet losgelaten worden in de natuur of gedumpt bij een kinderboerderij. Het dumpen van een dier is een misdrijf.34 Van het dumpen van een dier kan melding gedaan worden bij het landelijk meldpunt 144. Voor sommige houders geldt een uitzondering, bijvoorbeeld voor dierentuinen. Voor het houden van damherten en edelherten geldt een vrijstelling. Deze dieren staan niet op de lijst, maar ze mogen toch gehouden worden en er mag mee worden gefokt.

https://onlinedierenvoedselbank.nl/ https://www.nvwa.nl/onderwerpen/dode-dieren-verwijderen/wat-moet-u-doen-met-dode-gezelschapsdieren 32 https://www.rvo.nl/onderwerpen/huis-en-hobbydierenlijst 33 https://wetten.overheid.nl/BWBR0049611/2025-06-21 34 Dumpen is ‘het zich ontdoen van een dier’ wat valt onder dierenmishandeling en als zodanig een misdrijf is. .https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-07-01#Hoofdstuk1_Paragraaf1_Artikel1.3 30 31

13

5 Landbouwdieren en andere weidedieren De meeste regelgeving ten aanzien van agrarisch ondernemen en landbouwdieren valt onder landelijke wetgeving. Onder de Omgevingswet kunnen zowel provincies als gemeentes regels opnemen in hun omgevingsplan, waarmee in beperkte mate sturing kan worden gegeven aan dierenwelzijn.

5.1

Schuilgelegenheden voor weidedieren

Weidedieren kunnen gehouden worden voor bedrijfsmatige doelen, zoals melkvee en schapen, maar het kan ook gaan om hobbydieren, zoals alpaca’s, paarden en pony’s of (ook) schapen. In de Wet dieren staat dat dieren die niet in gebouwen worden gehouden, bescherming moeten krijgen tegen slechte weersomstandigheden zoals hittegolven35 en stormen. Het is een wettelijke plicht voor de dierhouders om deze adequate beschutting te bieden.36 De landelijk toezichthouder NVWA heeft de regels tot bescherming van dieren in de weide bij extreme hitte aangescherpt, waarbij de focus ligt op paard, rund en schaap.37 In het Bestemmingsplan Buitengebied Overbetuwe38 als onderdeel van het Omgevingsplan Overbetuwe, is opgenomen dat een bouwwerk, zoals een schuilstal of een schaduwdoek met palen, mét een vergunning is toegestaan mits voldaan is aan bepaalde voorwaarden. Het perceel waarop gebouwd wordt moet tenminste 1 hectare (100 x 100meter) groot zijn en het oppervlak van het bouwwerk mag maximaal 15 m2 en maximaal 2.70 meter hoog zijn. Als weidedieren hobbymatig worden gehouden, wordt vaak niet voldaan aan de voorwaarde van de perceelgrootte. Dan is een vergunning nodig om af te wijken van het bestemmingsplan (omgevingsplan). Dat leidt tot (relatief) hoge kosten.

Door schuilgelegenheden apart op te nemen in het omgevingsplan kan dat worden opgelost.39 Er zijn ook andere mogelijkheden om dieren een schuilgelegenheid te bieden, zónder dat sprake is van een bouwwerk. Het moet dan wel gaan om tijdelijke en verplaatsbare schuilgelegenheden.40 41 Een dergelijke oplossing mag dus niet bedoeld zijn om voor langere tijd op een perceel te functioneren. Ideeën voor (tijdelijke en verplaatsbare) schuilgelegenheden staan in de wegwijzer Beschuttingsbeleid voor dieren in het buitengebied.42

https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/knmi-23-klimaatscenario-s Artikel 1.6 lid 3 Besluit houders van Dieren https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-0701#Hoofdstuk1_Paragraaf2_Artikel1.6 37 https://www.nvwa.nl/onderwerpen/dier/hittestress-en-koudestress-bij-dieren-voorkomen/regels-voorveehouders-en-vervoerders-bij-hitte 38https://www.ruimtelijkeplannen.nl/view 39 https://diervizier.nl/nieuwsitem/realiseren-van-beschutting-voor-dieren-in-het-buitengebied-vraagt-maatwerk 40 https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RVS:2013:1574, ro. 3.3 41https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBMNE:2019:1123, ro. 8.2 42 https://edepot.wur.nl/708306 35 36

14

6 In het wild levende dieren Regelgeving over bescherming van de natuur en dus ook de in het wild levende dieren, staat in de Omgevingswet, voorheen de Wet natuurbescherming. In de meeste gevallen ligt de bevoegdheid ten aanzien van in het wild levende dieren bij de provincie en soms bij de landelijke overheid.43 Gemeentes hebben weinig mogelijkheden om in te grijpen op populaties van in het wild levende dieren, op een aantal uitzonderingen na. De provincie Gelderland maakt eigen natuurbeleid. Faunabeheereenheden (FBE)44 coördineren de uitvoering van het faunabeheer per provincie. De FBE Gelderland maakt in opdracht van de provincie Faunabeheerplannen (FBP) voor bijvoorbeeld ganzen, vossen of damherten. De uitvoerende dienst (toezicht en handhaving) voor deze natuurregelgeving is de Omgevingsdienst Groene Metropoolregio.45

6.1

Jacht, beheer en schadebestrijding

Jacht en beheer en schadebestrijding zijn verschillende regimes in de regelgeving over natuurbescherming waarin geregeld wordt of en wanneer een wild dier mag worden gedood of verjaagd. De kaders hiervoor zijn landelijk bepaald in de Omgevingswet.46 Het faunabeheer van de inheemse diersoorten is onder de natuurbeschermingsregelgeving onder te verdelen in drie diergroepen (het kan voorkomen dat een diersoort onder meerdere diergroepen valt): 1. Vrij bejaagbare soorten Een jager is wettelijk bevoegd om te jagen op deze wildsoorten47 in het daarvoor bepaalde jachtseizoen.48 49 Men noemt dit ook wel recreatie-, benuttings- of hobbyjacht. De jachthouder is verantwoordelijk voor een redelijke wildstand van deze soorten. 2. Schadeveroorzakende soorten De gemeente mag, onder diverse voorwaarden, overlast veroorzakende inheemse dieren bestrijden als dat in het belang is van de volksgezondheid, de openbare veiligheid, de veiligheid van het luchtverkeer of om andere dwingende redenen van groot openbaar belang.50 51 52 53 De provincie moet hiertoe de vergunning verlenen. 3. Vrijgestelde soorten Hiervoor geldt een vrijstelling van de vergunningplicht om ze te mogen doden of vangen in het kader van schadebestrijding of populatiebeheer. Het gaat dan om schade aan gewassen, natuur of veiligheid. Op deze soorten mag dus worden gejaagd zonder dat

Voor vergunningen m.b.t. inheemse soorten is de provincie bevoegd gezag zijn en voor de andere diersoorten (uitheemse soorten (exoten), invasieve exoten of zeezoogdieren) is dat de RVO. 44 https://www.faunabeheereenheid.nl/ 45 https://www.odgroenemetropool.nl/ 46 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-08-18#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.4 47 https://wetten.overheid.nl/BWBR0037885/2025-07-01#Hoofdstuk8_Artikel8.3 48 https://www.jagersvereniging.nl/jagen/jacht-in-nederland/ 49 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-regels-voorde-jacht 50 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-08-18#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.2_Artikel11.44 lid 3 soorten Vogelrichtlijn 51 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-08-18#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.3_Artikel11.52 lid 3 soorten Habitatrichtlijn 52 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-08-18#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.4_Artikel11.58 lid 3 andere soorten 53 Gemeenten kunnen dus op basis van overlast door poep of lawaai geen inheemse diersoorten verjagen of doden. 43

15

een vergunning noodzakelijk is. Er is een landelijke vrijstellingslijst 54 55 en bepalingen specifiek voor Gelderland.56 57 Afhankelijk van voornoemde diergroep is de provincie het bevoegd orgaan. In een faunabeheerplan (FBP) is vastgelegd welke soorten (zoals hazen, konijnen, ganzen, reeën, wilde eenden) op welke wijze beheerd worden om de populatie van een diersoort in balans te houden en (landbouw)schade door dieren te beperken. De uitvoering van dit FBP vindt plaats door een vereniging van jagers van de wildbeheereenheden (WBE).58 Ze werken vaak samen met boeren, natuurorganisaties en overheden. De gemeente is, waar zij grondeigenaar is ook automatisch jachthouder van deze grond, tenzij zij dat jachtrecht verhuurd heeft.59 Schadebestrijding (met een omgevingsvergunning) of populatiebeheer kan de gemeente op haar eigen grond – conform de regelgeving - in eigen beheer organiseren of hierover afspraken maken met de wildbeheereenheid, waartoe de gemeente Overbetuwe dan een grondgebruikersverklaring kan verstrekken. De gemeente gaat enkel nog overeenkomsten aan in het kader van beheer en schadebestrijding, als blijkt dat andere (preventieve) maatregelen niet afdoende zijn.

6.2

Zieke, gewonde of dode dieren in de natuur

De leefwereld van mensen en dieren raakt elkaar steeds vaker. Daardoor worden steeds vaker gewonde, ernstig zieke of dode dieren gevonden in de openbare ruimte. Dit kan risico’s opleveren voor de volksgezondheid of voor dierziekteverspreiding, zoals verspreiding van vogelgriep. Vogelgriep is een ernstige en zeer besmettelijke virusziekte die vooral pluimvee en wilde watervogels treft. Het wordt veroorzaakt door een virus dat zich via o.a. uitwerpselen en direct contact kan verspreiden en soms ook kan overgaan op zoogdieren en in bepaalde gevallen zelfs op mensen. Wanneer sprake is van een uitbraak van vogelgriep in of vlakbij de gemeente Overbetuwe ontvangt de gemeente daarvan een melding van het ministerie LVVN60 of van de NVWA.61 De aanpak van vogelgriep is landelijk georganiseerd.62 Op eigen grond haalt de gemeente dode vogels op.63

https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-07-01#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.2_Artikel11.43 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-07-01#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.4_Artikel11.57 56 ECLI:NL:RBGEL:2024:9045 https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBGEL:2024:9045&showbutton=true&keyword=ECLI%253aNL %253aRBGEL%253a2024%253a9045%2BRechtbank%2BGelderland%2B,%2B17-12-2024%2B%252f%2B&idx=1 57 https://www.bij12.nl/actueel/bestrijding-van-vrijgestelde-soorten-in-gelderland-weer-toegestaan/ 58 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur-en-biodiversiteit/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-regels-voorde-jacht 59 Het jachtrecht hoort bij het grondrecht en valt onder het eigendomsrecht. Het valt onder het benutten van de eigen grond. Het jachtrecht is dus te verhuren. Schadebestrijding gaat echter mee bij de verhuur, naar de hurende partij. Een sportclub kan grond huren van de gemeente en daardoor dus zelf schadebestrijding doen op de gehuurde grond. 60 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vogelgriep/maatregelen-tegen-vogelgriep 61 https://www.nvwa.nl/onderwerpen/vogelgriep-preventie-en-bestrijding 62 Landelijk meldpunt vogelgriep: 088-0425020 63 Uit de leidraad m.b.t. vogelgriep (voetnoot 64): Er is nergens expliciet geregeld wie verantwoordelijk is voor het opruimen van dode wilde dieren.

Zonder een expliciete regeling is het aan de rechthebbende van het terrein (of de beheerder) om al dan niet tot het verwijderen van kadavers op hun terrein over te gaan, als onderdeel van de invulling van het eigendomsrecht (of een daarvan afgeleid recht). 54 55

16

De dierenambulance van het Dierentehuis haalt ook vogelgriepslachtoffers op en volgt hierin de landelijke leidraad Omgang met wilde dieren met vogelgriep van de Rijksoverheid.64 Bij spoed of in een gevaarlijke situatie moet altijd het landelijke alarmnummer 112 gebeld worden. Bij gewonde, verwaarloosde of mishandelde dieren of in situaties waarbij een dier in nood is, kan worden gebeld met de meldkamer van de (dieren)politie via 144 of met de dierenambulance van Dierentehuis Arnhem. De FBE Gelderland kan geraadpleegd worden, als het om grofwild65 gaat; edelherten, damherten, reeën, wilde zwijnen en moeflons. Als het gaat om kleiner dood of gewond wild (valwild), zoals vossen, zwijnen, reeën of dassen, dan worden deze dieren opgehaald door Stichting Wildaanrijdingen Nederland (SWN). De dierenambulance van het Dierentehuis is bereikbaar voor de wat kleinere zieke of dode in het wild levende dieren, zoals ganzen, zwanen, egels en eekhoorns.66 Zolang een dood dier niet voor hinder zorgt, adviseert de dierenambulance om het dier te laten liggen, omdat het dan terug wordt gegeven aan de natuur, zodat andere dieren daar ook profijt van hebben. De gemeente Overbetuwe (of andere beheerder van weg- of watergang zoals bijvoorbeeld Waterschap Rivierenland) kan ook zelf dode dieren weghalen vanwege bijvoorbeeld volksgezondheid. De dode dieren worden bewaard op de milieustraat.

Daar is ook een chipreader aanwezig voor huisdieren.

6.3

Uitheemse diersoorten en uitgezonderde dieren

Uitheemse diersoorten vallen niet onder de soortenbescherming van de natuurbeschermingswetgeving, maar zij genieten wel bescherming op grond van de zorgplichtbepaling67 uit de Wet dieren en de zorgplichtbepaling uit de Omgevingswet.68 Daarbij is ook de inzet van (vang)middelen aan strenge eisen gebonden, waarvoor de provincie toestemming moet geven. Tevens houdt zij toezicht op het gebruik of bezit van bepaalde verboden middelen en de specifieke zorgplicht.69 Dit betekent dat ook uitheemse dieren niet zomaar door iemand gedood mogen worden. Ten slotte is er nog een groep dieren uitgezonderd van de soortenbeschermende regelgeving uit de Omgevingswet. Dat zijn de mollen, zwarte ratten, bruine ratten of huismuizen.70 Voor deze dieren geldt dat zonder omgevingsvergunning maatregelen genomen mogen worden, zoals doden of vangen, mits de middelen voldoen aan wettelijke eisen.71 Ook bij deze dieren moet uiteraard rekening worden gehouden met het dierenwelzijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat bepaalde vangmiddelen verboden zijn, zoals lijmplanken, of vangkooien in de openbare ruimte.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/15/leidraad-omgang-met-wilde-dieren-metvogelgriep-rapport-oktober-2024 65 https://www.jagersvereniging.nl/wbe/gelderland/ 66 Het Dierentehuis werkt daarvoor samen met Avolare (Doorwerth), Opvang Noach (Halle) en de DAN (Nijmegen). 67 https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2024-07-01#Hoofdstuk1_Paragraaf1_Artikel1.4 68 https://wetten.overheid.nl/BWBR0037885/2024-01-01#Hoofdstuk1_Afdeling1.3 69 https://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/activiteiten-natuur/middelen-methoden-installaties-vangendoden-dieren/middelen-methoden-installaties-vangen-doden-dieren/ 70 Soorten als mollen, zwarte ratten, bruine ratten en huismuizen vallen niet onder Bijlage IX van het Bal. Dat betekent dat ze niet de status hebben van “soorten van nationaal belang” waarvoor voor alle ingrepen een vergunningplicht geldt. 71 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041330/2025-08-18#Hoofdstuk11_Afdeling11.2_Paragraaf11.2.8_Artikel11.72 64

17

6.4

Bevordering natuur en biodiversiteit

De gemeente besteedt veel aandacht aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid, o.a. in het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP-OR).72 Hier staat bijvoorbeeld in hoe via het beheer de biodiversiteit verbeterd kan worden. Zo worden ecologische verbindingen van woonwijken met het buitengebied gecreëerd, kiezen we voor vruchtdragende beplanting, geven we -samen met vrijwilligers- uitvoering aan het Landschapsontwikkelingsplan73 en leggen we poelen aan die van belang zijn voor kikkers, padden en salamanders (amfibieën). Overbetuwe werkt aan een Soorten Management Plan (SMP) waarin gebouwgebonden diersoorten (zoals vleermuizen) in kaart worden gebracht en maatregelen worden genomen om natuurbehoud te combineren met snellere procedures voor woningisolatie en verbouwingen. We stimuleren het plaatsen van insectenhotels, zowel binnen gemeentelijke projecten als bij bewonersinitiatieven. Daarbij wordt gekeken of de beplanting aansluit op een insectenhotel, zodat het ook daadwerkelijk bijdraagt aan de biodiversiteit. In de gemeente Overbetuwe is, behoudens de afstand tot woningen, geen restrictie voor het houden van (honing)bijen.

https://cuatro.sim-cdn.nl/overbetuwe808b1f/uploads/integraal-kwaliteitsplan-openbare-ruimteoverbetuwe.pdf?cb=toMrQsF1 73 Het Landschapsontwikkelingsplan uit 2010 is niet online beschikbaar 72

18

7 Dieren in de leefomgeving Mensen en dieren delen steeds vaker elkaars leefomgeving. In het wild leven dieren kom je tegen in de openbare ruimte van de gemeente, maar ook in tuinen. Sommige inwoners ervaren dat wellicht als overlast. In deze paragraaf staat welke wetgeving van toepassing is om enerzijds overlast van in het wild levende dieren te beperken en anderzijds deze dieren te beschermen.

7.1

Ganzen

Nederland is enorm aantrekkelijk voor ganzen met al het water, de eiwitrijke graslanden en vele polders. Niet vreemd dat ganzen het goed doen in Nederland. Daarmee neemt soms ook de hoeveelheid overlast toe. Ganzen zijn beschermde dieren voor zover het gaat om de inheemse soorten, zoals grauwe gans, kolgans en brandgans. Zie voor meer informatie ook paragraaf 6.1 over ‘Jacht, beheer en schadebestrijding’. Buitenstedelijk gaat de overlast door ganzen met name om vraatschade aan landbouwgewassen, graslanden en recreatiegebieden, maar ook door de hoeveelheid uitwerpselen die gras en water vervuilt. Als preventieve maatregelen tegen schade veroorzaakt door beschermde diersoorten niet hebben geholpen, kan een schadevergoeding worden aangevraagd bij BIJ12.74 75 76 Binnenstedelijk is momenteel in de gemeente Overbetuwe geen sprake van grote overlast door ganzen en eenden.

7.2

Wolven

De provincie is het bevoegd orgaan als het gaat om natuurbescherming en daarmee ook bescherming van de wolf. De provincie coördineert ook de advisering van dierhouders die advies willen over de juiste maatregelen tégen de wolf. Over het effectief beschermen van weidedieren en inwoners tegen de wolf, laat de provincie Gelderland zich adviseren door o.a. de wolvencommissie,77 78 die bestaat uit vertegenwoordigers van veehouderij, terreineigenaren, faunabeheer en gemeenten. Wolvenconsulenten van de wolvencommissie79 geven kosteloos advies aan dierhouders en kunnen begeleiden bij het aanvragen van subsidie voor wolfwerende maatregelen. Er is een subsidie voor de bescherming van buiten verblijvende runderen, schapen, geiten, varkens, paarden, ezels, pony’s, lama’s, alpaca’s, damherten en edelherten.

https://www.bij12.nl/onderwerp/faunaschade/diersoorten-uitgelicht/gans/ https://www.bij12.nl/onderwerp/faunaschade/schade-voorkomen/ganzen/ 76 https://www.bij12.nl/onderwerp/faunaschade/tegemoetkoming-aanvragen/ 77 https://www.gelderland.nl/themas/natuur/natuur-beheren-en-ontwikkelen/dieren-beschermen-en-beheren/dewolf/de-wolvencommissie 78 Het meest recente advies van september 2024 gaat over de pilot Team Veebescherming, adviezen over de subsidieregeling voor kuddebeschermingshonden en de inzet van mobiele schaapskooien. Het doel van de pilot Team Veebescherming is om dierhouders (professioneel en hobbymatig) kosteloos en proactief te ondersteunen – met praktische en technische hulp – bij veebeschermende maatregelen. 79 https://www.gelderland.nl/themas/natuur/natuur-beheren-en-ontwikkelen/dieren-beschermen-en-beheren/dewolf 74 75

19

In de subsidieregeling van Gelderland80 geldt een hoogte van minimaal 1.20 meter voor wolfwerende afrastering. Voor het plaatsen van wolfwerende rasters in de gemeente Overbetuwe geldt nu het volgende: • •

Voor alle hekwerken hoger dan 1 meter is een vergunning noodzakelijk, waarbij leges in rekening worden gebracht. Onder de bestemmingen Agrarisch, Park Lingezegen en Groen zijn hekwerken toegestaan, variërend van 2 tot 4 meter hoog.

Om vergunningsvrij wolfwerende rasters te kunnen plaatsen, in lijn met de provinciale subsidieregeling en conform het advies81 van de wolvencommissie, is aanpassing van het Omgevingsplan van de gemeente Overbetuwe noodzakelijk.

https://www.gelderland.nl/themas/natuur/natuur-beheren-en-ontwikkelen/dieren-beschermen-en-beheren/dewolf/dierhouders 81 https://www.gelderland.nl/themas/natuur/natuur-beheren-en-ontwikkelen/dieren-beschermen-en-beheren/dewolf/dierhouders 80

20

8 Recreatie met dieren 8.1

Evenementen met dieren

In Overbetuwe vinden jaarlijks een aantal evenementen met dieren plaats, zoals de paardenmarkt te Elst, een circus, vogeltentoonstellingen en de intocht met het paard van Sinterklaas. Voor het organiseren van een evenement is een vergunning nodig.82 Er kan ook sprake zijn van vergunningsvrije evenementen, bijvoorbeeld als sprake is van een klein evenement voor minder dan 250 personen. De regels van de gemeente voor het organiseren van evenementen en hoe zij daar mee omgaat en wanneer bijvoorbeeld sprake is vergunningsvrije evenementen, staan in het Uitvoeringsbeleid evenementen.83 Voor hengelsportwedstrijden is geen aparte vergunning nodig, omdat zij een contract met de gemeente hebben voor huur van het visrecht en daarmee ook de grond vergunningsvrij mogen gebruiken voor het organiseren van hun eigen evenement. De gemeente Overbetuwe volgt voor wat betreft de voorschriften ten aanzien van dierenwelzijn die worden gehouden voor vertoning, circussen en andere optredens, de regels zoals deze zijn vastgelegd in de Wet dieren en het Besluit houders van dieren.84 85 Voor het welzijn van paarden op de paardenmarkt wijst de gemeente Overbetuwe de organisatoren op de aanvullende richtlijnen en adviezen zoals deze zijn opgenomen in de Gids voor Goede Praktijken voor paarden.86

8.2

Kinderboerderijen

In de gemeente Overbetuwe zijn twee kinderboerderijen; Kinderboerderij Overbetuwe in Heteren87 en de kinderboerderij van Landerij De Park in Elst.88 Bij Kinderboerderij Overbetuwe zijn ongeveer 25 vrijwilligers actief. Gastlessen voor scholen zijn mogelijk op aanvraag. Landerij de Park is verbonden aan NME-Overbetuwe89 en verzorgt met hen excursies voor basisscholen in de gemeente Overbetuwe, over natuur, milieu en duurzaamheid. Daarbij wordt ook de kinderboerderij bezocht om kinderen meer te leren over dieren. Natuur- en Milieueducatie (NME) ontvangt een subsidie van de gemeente Overbetuwe. Deze kinderboerderij is lid van het vSKBN, een kwaliteitsbewijs voor kinderboerderijen.90 Landerij de Park werkt met ongeveer 100 vrijwilligers en ontvangt jaarlijks 80.000 bezoekers. Beide kinderboerderijen zijn zelfstandige stichtingen die zonder subsidie van de gemeente hun maatschappelijke taak vervullen. Naast voorlichting over dieren vervullen kinderboerderijen immers ook een belangrijk rol in de maatschappij doordat ze stageplekken bieden, mensen een

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_3_artikel_2:25 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2025-474762 84 Besluit houders van dieren, Hoofdstuk 4. Houden van dieren voor vertoning https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-07-01#Hoofdstuk4 85 Besluit houders van dieren, in § 2. Houden van dieren ten behoeve van circussen en andere optredens https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-07-01#Hoofdstuk4_Paragraaf2 86 https://sectorraadpaarden.nl/de-hernieuwde-gids-voor-goede-praktijken-is-gepubliceerd/ versie mei 2025 87 https://www.campingoverbetuwe.nl/nl/kinderboerderij 88 https://www.landerijdepark.nl/ 89 https://nmeoverbetuwe.nl/organisatie-visie-en-samenwerking/ 90 https://vskbn.nl/kwaliteitsbewijs/ 82 83

21

nuttige dagbesteding geven en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt weer de mogelijkheid geven om werkervaring op te doen en sociaal te integreren. Kinderboerderijen vervullen ook een rol van ontmoetingsplek en voor bewonersparticipatie. Kinderboerderijen kunnen bestaan door de inzet van veel vrijwilligers. Ze hebben daardoor een grote maatschappelijk opbrengst. Daarnaast worden er dieren gehouden in het Galamapark. Dit park is eigendom van de gemeente. Naast een bijzondere collectie bomen, worden hier damherten gehouden. Het beheer en de verzorging van de dieren wordt gedaan door een vrijwilliger die hiervoor een contract heeft met de gemeente Overbetuwe. De veterinaire kosten worden betaald door de gemeente. Het is overigens voor bezoekers verboden deze dieren te voeren, omdat deze dieren speciale diervoeding krijgen.

8.3

Hengelsport

De gemeente Overbetuwe verhuurt momenteel haar visrecht aan twee hengelsportverenigingen. De sportvissers moeten zich houden aan de regels in de Wet dieren en de Visserijwet 1963.91 Daarnaast moeten zij in het bezit zijn van een VISpas92 van de Sportvisunie (voorheen: Sportvisserij Nederland) waar ook gedragsregels aan zijn gekoppeld.

91 92

wetten.nl - Regeling - Visserijwet 1963 - BWBR0002416 https://www.sportvisunie.nl/nl/sportvissen-in-nederland/vispas

22

9 Dieren in rampen en crises Wanneer sprake is van een grootschalig incident, zoals een grote brand of ramp is de veiligheidsregio aan zet. De taak van een veiligheidsregio is het coördineren en organiseren van de crisisbeheersing, rampenbestrijding, brandweerzorg en geneeskundige hulpverlening binnen een bepaald geografisch gebied. De brandweer is verantwoordelijk voor het redden van mensen en dieren in noodsituaties. De gemeente Overbetuwe valt onder de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM). Dit is één van de veiligheidsregio’s in Nederland die momenteel, met hulp van Stichting Dieren in Rampen (SDIR)93, werkt aan de integratie van dierenhulpverlening in de bestaande systemen van crisisbeheersing in samenwerking met de dierenambulance Nederrijn94 en de dierenambulance van Dierentehuis Arnhem.95 Voor Bevolkingszorg is een handreiking Opvang en verzorging van mensen met huisdieren beschikbaar.96

https://www.diereninrampen.nl/ https://www.dierenambulancenederrijn.nl/ 95 https://dierentehuisarnhem.nl/ambulance/ 96 https://www.diereninrampen.nl/wp-content/uploads/opvangenverzorging.pdf 93 94

23

10 Bijlagen 10.1 Voorlichting en contactinformatie van dierhulpverlenende organisaties 1.

Meldnummer 144

2.

Nationale Dieren Voedselbank®

3.

Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe

4.

Dierenbuddy van stichting BVDD

5.

Dierenbuddy van de Dierenbescherming

6.

LICG

7.

Stichting Dierentehuis Arnhem Dierenambulance Dierentehuis Arnhem

8.

9.

Avolare, Doorwerth

10. Opvang Noach, Halle 11. DAN, Nijmegen

Het landelijk meldpunt voor dierverwaarlozing en dierenmishandeling. Helpt mensen die onder de noemer "minima" vallen met het beschikbaar stellen van diervoer. Dierenvoedselbank buiten de gemeente Overbetuwe, beschikbaar in overleg. Ondersteuning aan huisdiereigenaren die tijdelijk niet in staat zijn om voor hun huisdier(en) te zorgen en geen financiële middelen hebben om zelf hulp in te kopen. Dierenbuddy ® is een gastgezin. Voor hulp bij verzorging van je huisdier voor met name ouderen en chronisch zieken. Informatie over allerlei soorten gezelschapsdieren, zoals aanschaf en de kosten voor verzorging en dierenarts. Voor gezelschapsdieren.

Bel: 144 https://www.politie.nl/onderwerpen /contact-met-144.html https://onlinedierenvoedselbank.nl/

Voor gezelschapsdieren en in het wild levende dieren. (24 uur bereikbaar)

Bel: 026-3649111 https://dierentehuisarnhem.nl/amb ulance/

Wildopvang voor vogels en kleine wilde zoogdieren. Wildopvang voor inheemse wilde dieren. Dierenambulance Nijmegen inclusief wildopvang

https://avolare.nl/

24

https://www.dierenvoedselbankvall eienveluwe.nl/ https://dierbuddy.com/voor-wie-isdierenbuddy/

https://www.dierenbescherming.nl/i n-actie-komen/dierenbuddy https://www.licg.nl/

Bel: 026 - 3619861 https://dierentehuisarnhem.nl/

https://opvangnoach.nl/ https://www.dierenambulancenijme gen.nl/

10.2 Overzicht van relevante wet- en regelgeving •

Wet dieren

Regelgeving over o.a. het (bedrijfsmatig) houden van dieren, dierenmishandeling en dierverwaarlozing en het verbod op het houden van bepaalde dieren. https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2025-01-01 Onder de Wet dieren vallen onderstaande Besluiten en Regelingen: a. Besluit houders van dieren https://wetten.overheid.nl/BWBR0035217/2024-07-01 b. Regeling houders van dieren https://wetten.overheid.nl/BWBR0035248/2024-07-01 c. Besluit huis- en hobbydierenlijst https://wetten.overheid.nl/BWBR0049611/2025-06-21 d. Besluit Diergeneeskundigen https://wetten.overheid.nl/BWBR0035091/2022-03-11 e. Regeling diergeneeskundigen https://wetten.overheid.nl/BWBR0035238/2023-09-01 f. Besluit handhaving en overige zaken Wet dieren https://wetten.overheid.nl/BWBR0032334/2023-10-07 • Omgevingswet (Ow) Regelgeving over onder andere natuurbescherming, faunabeheereenheden, zorgplichten, jacht, beheer en schadebestrijding, wolf. • https://wetten.overheid.nl/BWBR0037885/2025-07-01 • https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet • Burgerlijk Wetboek (BW) Regelgeving over onder andere de wettelijke bewaarplicht voor zwerfdieren, zaakwaarneming door dierenambulances en aangetroffen dieren bij huisontruiming.

• https://wetten.overheid.nl/BWBR0005288/2024-01-01#Boek5_Titeldeel2_Artikel8 • Algemene wet bestuursrecht (Awb) Regelgeving voor overheden, zoals het in bewaring nemen van dieren (meevoeren), het handhaven van regels en het aanvragen van vergunningen. • https://wetten.overheid.nl/BWBR0005537/2025-11-21 • Wet Veiligheidsregio’s (Wvr) Regels over gecoördineerde hulpverlening bij brand, ongevallen en rampen zodat veiligheidsregio’s, gemeenten, brandweer, politie en andere hulpverleners goed kunnen samenwerken. • https://wetten.overheid.nl/BWBR0027466/2025-07-01 •

Wet aanpak woonoverlast (Waw)

Staat in artikel 151d van de Gemeentewet en in de APV van gemeente Overbetuwe.

25

• •

https://wetten.overheid.nl/BWBR0005416/2025-02-12#TiteldeelIII_HoofdstukIX_Artikel151d https://www.hetccv-woonoverlast.nl/documenten/wet-aanpak-woonoverlast

•

Algemene Plaatselijk Verordening (APV) gemeente Overbetuwe

Regelgeving over openbare orde en veiligheid in de gemeente Overbetuwe. •

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1

10.3 Artikelen in de APV gemeente Overbetuwe die van invloed zijn op dierenwelzijn In deze bijlage staan de artikelen uitgelegd over openbare orde op grond van de APV, waarbij dieren betrokken zijn, waarbij de mogelijkheid bestaat om rekening te houden met dierenwelzijn bij handhaving van de APV. Ze staan in hoofdstuk 2 en hoofdstuk 4 uit de APV. •

Artikel 2:57 Loslopende honden / Artikel 2:58 Verontreiniging door honden

Binnen de bebouwde kom moet de hond aangelijnd worden, tenzij sprake is van een hondenlosloopgebied.97 Buiten de bebouwde kom mag de hond vrij loslopen, behalve op de plekken waar staat dat de hond moet worden aangelijnd.98 Bijvoorbeeld in een natuurgebied. Op sommige plaatsen zijn honden verboden, bijvoorbeeld in speeltuinen, speelweides of openbare plekken met een zandbak. Verder geldt een opruimplicht voor hondenpoep, met uitzondering van de uitlaatplaatsen en losloopgebieden.99 Toezichthouders controleren op naleving van de regels. •

Artikel 2:59 Gevaarlijke honden / Artikel 2:59a Gevaarlijke honden op eigen terrein

Wanneer sprake is van een hond met gevaarlijk of hinderlijk gedrag, kan aan de eigenaar of houder van die hond een aanlijngebod of een aanlijn- en muilkorfgebod worden opgelegd, voor zover die hond op een openbare plaats of op het terrein van een ander verblijft.100 •

Artikel 2:60 Houden of voeren van hinderlijke of schadelijke dieren

Het college kan, ter voorkoming of opheffing van overlast of schade, verbieden om bepaalde diersoorten te houden of te voeren.101 De gemeente Overbetuwe heeft momenteel geen houdverbod van aangewezen diersoorten en ook geen voerverbod van dieren in de openbare ruimte. •

Artikel 2:61 Wilde dieren (Vervallen)

•

Artikel 2:62 Loslopend vee

De eigenaar van een weidedier is verplicht het dier zo te houden dat dit dier de openbare weg niet kan bereiken.102

https://www.overbetuwe.nl/hond-uitlaten https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:57 99 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:58 100 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:59 101 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:60 102 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:62 97 98

26

•

Artikel 2:63 Duiven / Artikel 2:64 Bijen

Voor het houden van duiven103 worden uitvliegtijden bepaald en bijen104 mag je alleen houden op een minimale afstand van woningen. •

Artikel 2:79 Woonoverlast als bedoeld in artikel 151d Gemeentewet

Lid 2. De burgemeester kan een last onder bestuursdwang opleggen wegens overtreding van het eerste lid, in ieder geval bij ernstige en herhaaldelijke: b. hinder van dieren. 105 Wanneer sprake is van woonoverlast, kan daarvan melding worden gemaakt. De burgemeester heeft op grond van de Wet aanpak woonoverlast bijzondere bevoegdheden om daartegen te kunnen optreden. Soms wordt woonoverlast veroorzaakt door geluid of stank door dieren die in de woning gehouden worden en waarvoor niet goed wordt gezorgd. Denk daarbij aan een hond die langdurig blaft, hondendrollen in de tuin of een woning die stinkt naar urine. Dat is voor omwonenden niet prettig, maar voor het dier ook niet. Er kan dan sprake zijn van dierverwaarlozing door zorgonthouding. Degene die bij de gemeente melding maakt van woonoverlast waarbij dieren betrokken zijn, kan ook melding maken bij het landelijk meldpunt 144 van de Dierenpolitie.106 Daardoor is er, naast de overlastmelding, ook oog voor het welzijn van het dier. Vaak is op dergelijke woonadressen immers meer aan de hand dan alleen overlast voor mensen, waardoor ook het dier dupe is van de situatie. •

Artikel 4:6b (Geluid)hinder door dieren

Houders die buiten het gebouw (de inrichting) dieren houden, moeten voorkomen dat het dier (geluid)hinder veroorzaakt voor omwonenden of de omgeving.107 Overlast door herrie of stank kan ook plaatsvinden door dieren die buiten de woning worden gehouden, zoals koeien, schapen of lama’s. Daar kan, naast een melding over overlast van dieren, sprake zijn van het verwaarlozen van dieren doordat deze in hun eigen uitwerpselen worden gehouden. Van deze mogelijke dierverwaarlozing kan melding worden gemaakt bij het landelijk meldpunt 144.

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:63 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_7_artikel_2:64 105 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1#hoofdstuk_2_paragraaf_11_artikel_2:79 106 https://www.politie.nl/informatie/welke-meldingen-kan-ik-doen-bij-servicenummer-144.html 107 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705084/1?#hoofdstuk_4_paragraaf_1_artikel_4:6b 103 104