25-06-19.10 relevant stuk 2 Gemeentelijke uitvoeringsagenda Overbetuwe_v2 1
Tekst van het document
DE BIBLIOTHEEK VERGROOT JE WERELD
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025-2028 Bibliotheek Gelderland Zuid
>> terug naar inhoud
INHOUD SAMENVATTING. ....................................................................................3 1 INLEIDING...................................................................................................4 2 OVER BIBLIOTHEEK GELDERLAND ZUID..............................5 2.1 Bibliotheek Gelderland Zuid in cijfers.....................................................5 2.2 Onze visie en missie. ..................................................................................5 2.3 Onze impactclaims.....................................................................................5 2.4 Onze belangrijkste doelgroepen..............................................................7
3 OVER GEMEENTE OVERBETUWE...............................................8 3.1 Gemeente Overbetuwe in cijfers..............................................................8 3.2 2020-2024 in cijfers....................................................................................8 3.3 Terugblik beleidsperiode 2020-2024.......................................................10
4 UITVOERINGSAGENDA GEMEENTE OVERBETUWE 2025-2028...................................................................................................11 4.1 Ontwikkeling jeugd. ..................................................................................11 4.2 Taal & digitale groei...................................................................................12 4.3 Kennis, ontmoeting & verblijf..................................................................14 4.4 Ontspanning, verdieping & verrijking. ..................................................15
5 FINANCIËN. ................................................................................................16
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
2
>> terug naar inhoud
SAMENVATTING De bibliotheek is een plek voor iedereen. In Overbetuwe zetten we ons de komende jaren in om kansen te vergroten, taal- en digitale achterstanden te verkleinen en de bibliotheek toegankelijker te maken voor alle inwoners. Dit gaan we in de beleidsperiode 2025-2028 doen: Ontwikkeling jeugd • We stimuleren leesplezier en (digitale) vaardigheden met de Bibliotheek op school, BoekStart en een verbeterde VoorleesExpress. • We schaffen boetes af en bieden gratis lidmaatschap tot en met 27 jaar aan om financiële drempels weg te nemen. Taal & digitale groei • We versterken het Taalnetwerk Lingewaard en Overbetuwe. • We blijven inzetten op Taalcafé en het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Kennis, ontmoeting & verblijf • We bouwen voort op het succes van de Huiskamer van Heteren en realiseren een Huiskamer in Zetten. Ontspanning, verdieping & verrijking • We verruimen de openingstijden. • We werken naar een bruisendere programmering met cultuur en ontmoeting. Financiering en samenwerking Om deze ambities te realiseren, werken we samen met partners en benutten we verschillende financieringsbronnen. Extra middelen uit het Masterplan basisvaardigheden, de decentralisatieuitkering en IDOgelden maken het mogelijk om meer impact te maken.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
3
>> terug naar inhoud
1. INLEIDING De bibliotheek is een plek voor iedereen: om boeken te lenen, te lezen, te leren, anderen te ontmoeten en gewoon te zijn. Met onze collectie, programmering en samenwerking met het onderwijs helpen we de inwoners van de gemeente Overbetuwe zichzelf te ontwikkelen – van jong tot oud. Zelfredzaamheid wordt in onze samenleving steeds belangrijker, maar is niet vanzelfsprekend. Ook in Overbetuwe hebben mensen moeite met (digi)taalvaardigheid, wat al op jonge leeftijd kan beginnen. Daarom zetten we als bibliotheek in op leesbevordering en digitale ondersteuning. Daarnaast groeit de kloof tussen verschillende bevolkingsgroepen. De bibliotheek wil hier een verbindende rol in spelen: als betrouwbare informatiebron en plek voor maatschappelijke dialoog. In een tijd van digitalisering en polarisatie helpen we mensen kritisch te denken, zich goed te informeren en het gesprek aan te gaan over actuele thema’s. De bibliotheek verbindt mensen en draagt bij aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen. In deze uitvoeringsagenda laten we zien hoe we dat in de periode 2025-2028 in Overbetuwe doen.
“Ook de gemeente Overbetuwe staat voor grote maatschappelijke uitdagingen op het gebied van vergrijzing, laaggeletterdheid en mentale gezondheid. Daarom is het extra belangrijk het sociale weefsel in onze dorpskernen te versterken. De bibliotheek is daar een onmisbare partner in. Ik zie de bibliotheek als een huis van expertise, waar kennis en sociale cohesie samenkomen. Het is niet alleen een plek voor boeken, informatie en wetenschap, maar ook een ontmoetingspunt waar natuurlijke netwerken ontstaan en mensen met elkaar in verbinding komen. De gemeente zet zich in voor een toegankelijke bibliotheek, die bijdraagt aan de leefbaarheid van zowel grote als kleine dorpen en wijken. Samen werken we aan een toekomst waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen.” - J asper Baetsleer, Beleidsadviseur Inburgering, Statushouders en Laaggeletterdheid gemeente Overbetuwe
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
4
>> terug naar inhoud
2 OVER BIBLIOTHEEK GELDERLAND ZUID 2.1 Bibliotheek Gelderland Zuid in cijfers
2.3 Onze impactclaims
De Bibliotheek Gelderland Zuid is de bibliotheekorganisatie
We werken impactgericht. Dat betekent dat we ons op
voor de gemeenten Overbetuwe, Beuningen, Berg
maatschappelijke problemen concentreren, en oplossingen
en Dal, Heumen, Lingewaard en Nijmegen. Met 112
zoeken die de levens van inwoners uit ons werkgebied
medewerkers, 62 uitzendkrachten en 591 vrijwilligers
positief beïnvloeden. Daarbij richten we ons op gelijke
exploiteren we 27 bibliotheekvestigingen, 65 Bibliotheken
ontwikkelkansen voor iedereen en onze rol als aanjager van
op school, 46 BoekStartlocaties en hebben we een jaarlijks
de maatschappelijke dialoog. Daarom denken we niet langer
activiteitenprogramma met ruim 3700 onderdelen en
in ‘leden’, maar in ‘actieve en verbonden gebruikers’ van onze
ruim 117.000 deelnemers in vestigingen en scholen. In
bibliotheken.
onze bibliotheken ontvangen we jaarlijks bijna 1,5 miljoen
In de periode 2025-2028 maken we samen verschil in de
bezoekers en lenen we zo’n 2,3 miljoen boeken uit.
volgende gebieden.
2.2 Onze visie en missie Visie
2.3.1 Ontwikkeling jeugd Ieder kind en iedere jongere heeft dezelfde kansen om zich te ontwikkelen tot een (digi)taalvaardige, nieuwsgierige en geïnformeerde burger.
We gaan voor een inclusieve samenleving waarin iedereen elkaar verstaat, begrijpt én accepteert. Met een open blik op de wereld, zonder vooroordelen. Een samenleving waarin iedereen mee kan doen en zich persoonlijk kan ontwikkelen tot de beste versie van zichzelf.
Wat zien we om ons heen? Jonge mensen lezen minder vaak, met minder plezier. Dat zorgt voor een groter risico op taalachterstanden en
Missie
laaggeletterdheid. Ook zijn niet alle kinderen en jongeren
Daarom bieden we iedereen de kans om zich persoonlijk
digitaal vaardig en weerbaar. Ze vinden het vaak lastig om de
te ontwikkelen en te groeien, kennis op te doen en uit te
betrouwbaarheid van informatie te beoordelen. En Artificial
wisselen en (digi)taalvaardig te worden. Met aantrekkelijke
Intelligence maakt dat nog ingewikkelder.
plekken om elkaar te ontmoeten, geïnspireerd te raken en laagdrempelige toegang tot kennis, informatie en vermaak.
➽ Wat gaan wij hieraan doen?
Of om er gewoon te mogen zijn.
• Samen met ouders (Gezinsaanpak), kinderdagverblijven, basisscholen en het voortgezet onderwijs blijven we het plezier in (voor)lezen stimuleren, vanaf de geboorte. We gaan door met Bibliotheek op school en BoekStart. • We ondersteunen scholen om de digitale geletterdheid van de jeugd te vergroten. • We zetten innovaties zoals readification, gamification, Artificial Intelligence en augmented reality in om aan te sluiten bij de belevingswereld van jeugd en jongeren. • Ook stimuleren we hun kennis- en talentontwikkeling, creativiteit en fantasie.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
5
>> terug naar inhoud
2.3.2 Taal & digitale groei Iedere volwassene kan meedoen in de talige en digitale samenleving. Wat zien we om ons heen? In Nederland zijn 2,5 miljoen mensen laaggeletterd. Zij hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen en zijn vaak ook onvoldoende digitaal vaardig. Ze lopen een grotere kans om werkloos te worden en zijn vaker slachtoffer van digitale criminaliteit.
➽ Wat gaan wij hieraan doen? • We vergroten de taalvaardigheid van onze doelgroepen, met een goed aanbod en routes naar de juiste scholing. • We zetten ons in voor digitale inclusie, zodat jong en oud hun weg vinden op het internet, de betrouwbaarheid van digitale informatie kunnen beoordelen, desinformatie herkennen en hun weerbaarheid vergroten. • M et programma’s rondom digitaal burgerschap laten we onze doelgroepen kennismaken met nieuwe technologieën; de basisvaardigheden van de toekomst.
2.3.3 Kennis, Ontmoeting & Verblijf De bibliotheek is voor iedereen een prettige plek om te
2.3.4 Ontspanning, Verdieping & Verrijking
verblijven, anderen te ontmoeten en kennis uit te wisselen.
Iedereen heeft fysiek en digitaal, zonder drempels toegang tot inspirerende literatuur en cultuur om zich te ontwikkelen
Wat zien we om ons heen?
en te vermaken.
Steeds meer mensen zoeken een fijne plek om te verblijven, te werken, te studeren en anderen te
Wat zien we om ons heen?
ontmoeten. Tegelijkertijd zien we meer digitalisering en
De behoefte aan lezen, delen en luisteren van verhalen blijft,
individualisering. Daardoor nemen sociale contacten af,
en breidt zich uit naar andere plekken en (online) kanalen,
raken steeds meer mensen in een sociaal isolement en neemt
zoals podcasts en luisterboeken.
de polarisatie toe.
Bij culturele evenementen en programma’s speelt plezier
➽
een steeds grotere rol, door de toevoeging van interactieve
Wat gaan wij hieraan doen?
• De bibliotheek groeit uit tot een huiskamer voor de
elementen, creatieve installaties en inspirerende activiteiten.
inwoners in een stad, wijk of dorp. Een inspirerende,
➽ Wat gaan wij hieraan doen?
goed uitgeruste plek om te ontspannen, te werken en te
• Met een diverse, aantrekkelijke collectie en inspirerende
studeren. Waar je betrouwbare informatie vindt in onze
literaire en culturele activiteiten blijven we leesplezier
uitgebreide collectie, databanken en activiteiten.
stimuleren. Zo dragen we bij aan de persoonlijke en
• We brengen mensen dichter bij elkaar, zorgen voor minder eenzaamheid en een betere leefbaarheid in de stad, dorp of wijk. • We organiseren dialogen en debatten, met ruimte voor
algemene ontwikkeling van onze gebruikers en bieden we ontspanning en vermaak. • We stimuleren de verbinding met en betrokkenheid van onze gebruikers. Online én fysiek. Door deze twee werelden
verschillende perspectieven. Zodat we de polarisatie
meer met elkaar verbinden, zorgen we voor een betere
verkleinen.
klantbeleving.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
6
>> terug naar inhoud
2.4 Onze belangrijkste doelgroepen Iedereen is welkom in de bibliotheek. We richten ons echter in het bijzonder op de doelgroepen waar we het meest voor kunnen betekenen vanuit onze missie, visie en impactclaims.
Jeugd & jongeren (0-18 jaar) We zetten sterk in op de ontwikkeling van jeugd en jongeren. Speciale aandacht gaat uit naar kinderen in een taalarme omgeving en kinderen met een taalachterstand. We betrekken hierbij de ouders/verzorgers en werken samen met de kinderopvang en het onderwijs. Binnen de doelgroep jongeren (12-18-jarigen), richten we ons met name op leerlingen uit het praktisch onderwijs (ROC en VMBO).
Mensen met een leerbehoefte op (digi)taal gebied We richten ons op mensen die ondersteuning nodig hebben bij het ontwikkelen van hun digitale vaardigheid en taalvaardigheid.
Volwassen lezers De bibliotheek wil inwoners inspireren met literatuur en cultuur. We richten ons hierbij op mensen met liefde voor literatuur en cultuur, en op mensen bij wie we die liefde kunnen ontwikkelen.
Bezoekers De bibliotheek kent veel bezoekers, met verschillende doelen. We richten ons met name op de mensen die de bibliotheek bezoeken om prettig te kunnen werken en studeren, een tijdschrift of krant te lezen en om anderen te ontmoeten.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
7
>> terug naar inhoud
3 OVER GEMEENTE OVERBETUWE 3.1 Gemeente Overbetuwe in cijfers De gemeente Overbetuwe bestaat uit 11 kernen met in totaal 48.909 inwoners. De gemeente Overbetuwe beschikt over drie bibliotheekvestigingen in Heteren, Elst en Zetten. In Herveld-Andelst openden we in 2022 een servicepunt, en in Driel openen we een servicepunt in de nieuw te ontwikkelen Huiskamer.
3.2 2020-2024 in cijfers
Kern
Aantal inwoners
Andelst
1.715
Driel
4.385
Elst
22.470
Hemmen
175
Herveld
3.185
Heteren
5.050
Oosterhout
2.550
Randwijk
1.460
Slijk-Ewijk
495
Valburg-Homoet
2.030
Zetten
5.210
10.036 LEDEN
BIBLIOTHEEKWERK IN OVERBETUWE 2024
UITLENINGEN/ VERLENGINGEN: 288.524
BEZOEKERS ACTIVITEITEN: 4.128
ACTIVITEITEN: 471
167.181 BEZOEKERS
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
8
>> terug naar inhoud
Kern
Groei in leden 2020-2024
Herveld-Andelst
21,1%
Randwijk-Indoornik
24,7%
Driel
2,8%
Valburg
2,5%
Oosterhout
-5,2%
Slijk-Ewijk
83,7%
Heteren
7,2%
Groei in dBos-leerlingen 2020-2024
Zetten-Hemmen
5,8%
2020
2024
Verschil
Elst
8,1%
1.220
2.024
60%
Groei in uitleningen en verlengingen 2020 – 2024 (Verschil) Jeugd
Volwassenen
Totaal
dBos
51%
51%
Elst
35%
26%
31%
Herveld-Andelst
41%
109%
62%
Heteren
151%
45%
93%
Zetten
1%
10%
6%
Overbetuwe
37%
24%
32%
Groei in bezoekersaantallen per bibliotheek 2022-2024*
*In 2020 en 2021 konden
Verschil
we door het coronavirus
2022-2024
veel minder activiteiten
2022
2024
Elst
55.438
73.470
3,5%
Herveld-Andelst
1.417
4.898
245,7%
beeld te krijgen van de groei
Heteren
19.298
69.100
258,1%
in bezoekers en activiteiten,
Zetten
19.360
19.713
1,8%
Overbetuwe
95.513
167.181
organiseren en bezoekers ontvangen. Om een eerlijk
laten we deze jaren hier buiten beschouwing. Daarom kijken we naar de
75,0%
periode 2022-2024.
Activiteiten per
2022
bibliotheek 2022-2024*
2024
Groei 2022-2024
Aantal
Aantal
Aantal
Aantal
Aantal
Aantal
activiteiten
bezoekers
activiteiten
bezoekers
activiteiten
bezoekers
Elst
200
2.134
276
2794
38%
31%
Herveld-Andelst
17
67
6
24
-65%
-64%
Heteren
44
292
124
939
182%
222%
Zetten
52
304
65
371
25%
22%
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
9
>> terug naar inhoud
3.3 Terugblik beleidsperiode 2020-2024
Omdat bibliotheken vaker gebruikt worden als ze dichtbij
In de periode 2020-2024 hebben we in de gemeente
zijn, heeft de gemeenteraad extra middelen beschikbaar
Overbetuwe mooie stappen gezet, mede dankzij de
gesteld om servicepunten in Herveld en Driel te openen. Het
structurele middelen die de gemeenteraad vrijmaakte:
servicepunt in Herveld is in 2022 geopend, in De Hoendrik, en trok in 2024 al 4.900 bezoekers. Het aantal uitgeleende
• U itbreiding programmering en activiteiten: €14.000 structureel • T wee servicepunten in kleinere kernen: €40.000 structureel
boeken steeg met 62%, en het aantal leden groeide met 21%. Het servicepunt in Driel is in ontwikkeling en opent naar verwachting in 2025.
• O p peil brengen dienstverlening scholen: €15.000 structureel • V erhoogde structurele huisvestingslasten Heteren: €17.000 structureel
Ook hebben we de dienstverlening op scholen uitgebreid. In 2024 bereiken we ruim 2.000 kinderen op 8 basisscholen en 1 VO-school. In 2020 waren dit er nog 1.200. Het aantal uitleningen via de Bibliotheek op school (dBos) steeg met 51%.
Met de structurele middelen is de exploitatiesubsidie voor
Dit is niet ten koste gegaan van het totaal aantal uitleningen
het bibliotheekwerk in Overbetuwe in lijn gebracht met het
door de jeugd, dat tussen 2021 en 2024 met 37% groeide.
werkgebied van de Bibliotheek Gelderland Zuid, de stad Nijmegen uitgezonderd.
De gemeente heeft geïnvesteerd in de Huiskamer van Heteren. Naast structurele verhoging vanwege de
Met deze middelen hebben we de programmering en
huurlasten, werd eenmalig bijgedragen aan de frictiekosten.
activiteiten uitgebreid, en extra mensen ingezet. Het aantal
De Huiskamer werd ontwikkeld in samenwerking met
activiteiten groeide van 626 in 2022 naar 942 in 2024. Het
inwoners, de gemeente, de provincie, Stichting Open voor Jou
aantal deelnemers groeide met 48%, van 5.594 naar 8.256.
en Stichting Hart van Heteren. De Huiskamer van Heteren groeide uit tot een schoolvoorbeeld voor de bibliotheek van de toekomst, en werd drie maanden na opening al genomineerd als Beste Bibliotheek van Nederland 2023. Bibliotheken en ambtenaren uit heel Nederland, zelfs uit Bonaire en St. Eustatius, laten zich in Heteren inspireren over de toekomst van bibliotheekwerk. Het aantal activiteiten voor inwoners verviervoudigde hier, en het aantal bezoekers aan de bibliotheek in Heteren steeg met 258%. Dit heeft ook een positief effect op het gebruik van de ‘klassieke’ bibliotheek. Er werd gevreesd dat het bibliotheekgebruik onder jongeren zou afnemen nu de vestiging niet langer in De Vogeltuin zat. Het tegendeel bleek waar: het aantal uitleningen aan de jeugd steeg met 151% en aan volwassenen met 45%. Het aantal leden steeg in Heteren met 7%. Opvallend is dat in Randwijk/Indoornik het ledenaantal steeg met 25%, nu een aantrekkelijke bibliotheek voor hen binnen handbereik is gekomen.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
10
>> terug naar inhoud
4 U ITVOERINGSAGENDA GEMEENTE OVERBETUWE 2025-2028 De Bibliotheek Gelderland Zuid blijft zich de komende jaren actief ontwikkelen in de gemeente Overbetuwe. We willen nóg beter inspelen op de lokale behoeften en zo onze impact vergroten. Daarom hebben we input verzameld bij ambtenaren en betrokkenen uit verschillende relevante domeinen. In combinatie met onze eigen kennis en inzichten, vormt dit de basis voor onze ambities in Overbetuwe.
4.1 Ontwikkeling jeugd Ieder kind en iedere jongere heeft dezelfde kansen om zich te ontwikkelen tot een (digi)taalvaardige, nieuwsgierige en geïnformeerde burger.
BoekStart De eerste levensjaren van een kind zijn cruciaal voor de taalontwikkeling en latere taalvaardigheid. Willen we laaggeletterdheid voorkomen, dan moeten we dus al voor
In de gemeente Overbetuwe wonen veel jonge
onze jongste doelgroep (kinderen van 0 tot 4) van waarde
gezinnen, en dit aantal blijft groeien. We zien dat jonge
zijn. Dat doen we met BoekStart: een landelijk project, met
mensen minder vaak lezen, en met minder plezier. De
als doel om boeken en (voor)lezen een centrale rol te geven in
dalende leesvaardigheid zorgt voor een groter risico op
het leven van jonge kinderen, en dus in het gezin. Zo leggen
taalachterstanden en laaggeletterdheid. Ook zijn niet alle
we een fundament en creëren we een taalvoorsprong, waar
kinderen en jongeren digitaal vaardig en weerbaar.
kinderen de rest van hun leven profijt van hebben. Vanuit het Masterplan basisvaardigheden – dat bedoeld
Om dit tegen te gaan, streven we ernaar dat ieder kind en
is om ieder kind te leren lezen, schrijven en rekenen –
iedere jongere in de gemeente Overbetuwe dezelfde kansen
investeren we de komende beleidsperiode in de gemeente
krijgt op het gebied van taal- en digitale vaardigheden. Dat
Overbetuwe in BoekStart. Dat doen we bijvoorbeeld door
gaat al goed in het basisonderwijs en voorgezet onderwijs,
de samenwerking met kinderopvanglocaties te professiona-
we werken namelijk samen met alle scholen in de gemeente
liseren. Daarnaast gaan we op zoek naar financiële ruimte
Overbetuwe. We zien nog ontwikkelingsmogelijkheden in de
om het aantal BoekStartlocaties uit te breiden.
voorschoolse periode.
VoorleesExpress 2.0 Abonnement
Om laaggeletterdheid te verhelpen, stimuleren we
Om de leesvaardigheid en het afnemende leesplezier onder
lezen in de basis bij jonge kinderen. Dat doen we met de
kinderen en jongeren tegen te gaan, voeren we de komende
VoorleesExpress, een poject waarin we een gezin twintig
beleidsperiode twee belangrijke veranderingen door. Hoewel
weken lang wekelijks een voorlezer thuis op bezoek
het lidmaatschap van de bibliotheek nu al gratis is tot 18
aanbieden. De vrijwilliger introduceert zo het voorleesritueel
jaar, blijkt de mogelijkheid tot het oplopen van boetes voor
bij gezinnen thuis. Dit biedt de ouders handvatten om het
ouders en jongeren een drempel om gebruik te maken van
voorlezen zelf over te nemen, en op andere manieren de
de bibliotheek. Niet alleen in de gemeente Overbetuwe, maar
taalontwikkeling van kinderen te stimuleren.
in ons hele werkgebied. Daarom breiden we het gratis lidmaatschap uit tot en
VoorleesExpress dient ook als een vindplek voor
met 27 jaar en schaffen we boetes af. Hiermee verlagen
taalachterstanden en andere problemen in gezinnen. Omdat
we de financiële drempel en maken we de bibliotheek
we zien dat in sommige gezinnen meer ondersteuning nodig
toegankelijker voor deze cruciale doelgroep. Deze maatregel
is, professionaliseren we de VoorleesExpress in Overbetuwe.
kan om technische redenen alleen integraal voor het hele
We investeren in een netwerk van experts en in de kennis
werkgebied van Bibliotheek Gelderland Zuid worden
onder onze vrijwilligers om beter door te verwijzen als er
doorgevoerd.
sprake is van complexe gezinsproblematiek.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
11
>> terug naar inhoud
De Bibliotheek op school Wie goed is in lezen en taal, komt verder in de wereld. Daarom is het belangrijk dat alle leerlingen en studenten,
4.2 Taal & digitale groei Iedere volwassene kan meedoen in de talige en digitale samenleving.
van jong tot oud, met plezier leren lezen en vaardig worden in het gebruik van media. De Bibliotheek op school
In bepaalde kernen in de gemeente Overbetuwe is veel
(dBos) is onze aanpak voor effectief leesonderwijs en
vergrijzing. Vergrijzing gaat hand in hand met mentale
informatievaardigheden. We zorgen op dBos-scholen voor
problemen, eenzaamheid en een groeiende digitale kloof
een goed leesklimaat, aantrekkelijke boekenaanbod en
tussen jong en oud. Digitale vaardigheden zijn tegenwoordig
‘kenners’ zoals een leescoördinator en leesmediaconsulent.
onmisbaar: om online zaken te regelen met de overheid,
We werken intensief samen met scholen in de gemeente
en om weerbaar te zijn tegen digitale criminaliteit of
Overbetuwe. Met sommige scholen werken we nog samen
misleidende informatie. Ook neemt laaggeletterdheid –
via programma’s buiten dBos om. Dit is arbeidsintensief, en
moeite met lezen, schrijven en/of rekenen – nog steeds toe.
dBos is bewezen effectief. Om slimmer met onze capaciteit
De bibliotheek heeft een taak om te zorgen dat niemand
om te gaan, streven we naar een dBos op elke school in de
door taal- of digitale achterstand wordt uitgesloten. Daarom
gemeente Overbetuwe. Aan het begin van de beleidsperiode
zorgen wij er in de gemeente Overbetuwe voor dat iedereen
hebben we 12 dBos-samenwerkingen, dat willen we
toegang tot de juiste taal- en digitale vaardigheden heeft om
uitbreiden naar alle scholen in de gemeente. Hiervoor zijn
mee te doen in onze samenleving.
deels landelijke middelen beschikbaar, maar het is nog onbekend hoe we deze optimaal in het hele werkgebied
Servicepunten Herveld & Driel
inzetten.
In sommige kernen in de gemeente Overbetuwe is veel vergrijzing of ontgroening. Dat houdt in dat het aantal ouderen toeneemt, en het aantal jongeren afneemt. Dit gaat
dBos-samenwerkingen 2024 Voorschools
2
Primair Onderwijs
8
Voortgezet Onderwijs
2
Samenwerkingen op basis van projecten 2024 Primair Onderwijs
10
Voortgezet Onderwijs
2
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
vaak gepaard met eenzaamheid. Om eenzaamheid tegen te gaan, is het belangrijk om aantrekkelijke voorzieningen te ondersteunen en te stimuleren. Jonge gezinnen voelen dan minder de behoefte om weg te trekken, en er is meer te doen voor eenzame mensen. In de gemeente Overbetuwe openden we daarom in 2022 servicepunt Herveld-Andelst, en werken we hard aan een servicepunt in Driel. Naar verwachting opent servicepunt Driel in 2025.
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
12
>> terug naar inhoud
Informatiepunt Digitale Overheid (IDO)
Taalcafé
Zaken moeten steeds vaker online geregeld worden, via
In de gemeente Overbetuwe is een grote groep nieuwkomers
websites van de overheid. Dit is niet voor iedereen even
die Nederlands als tweede taal spreken (NT2’ers). Om hen
makkelijk. Daarom is in de bibliotheek een Informatiepunt
te helpen de taal te beheersen en zo goed mogelijk mee te
Digitale Overheid (IDO) aanwezig. Hier kunnen inwoners van
kunnen komen in onze samenleving, organiseren we veel
de gemeente Overbetuwe hun digitale informatiebehoeften
activiteiten op het gebied van taalvaardigheden. Zo oefenen
kenbaar maken. Onze medewerkers helpen mensen ter
we met name in Elst, Heteren en Zetten in het Taalcafé in
plekke, of verwijzen ze door naar de juiste personen of
kleine groepjes met Nederlands spreken. Vrijwilligers helpen
activiteiten.
NT2’ers om op een laagdrempelige manier te oefenen met taal, via taalspelletjes en gesprekken over verschillende
IDO is in onze bibliotheken gekoppeld aan de baliefunctie.
onderwerpen.
Iedere klantadviseur is getraind, dus mensen kunnen altijd met hun vragen terecht als er een medewerker
Het Taalcafé helpt niet alleen met taalvaardigheid, maar
is. De komende jaren blijven we hierop inzetten, om de
heeft ook een verbindende rol. Mensen van verschillende
digitale kloof verder te dichten. In 2025 zijn er vanuit de
achtergronden komen samen, op een laagdrempelige en
IDO’s in de gemeente Overbetuwe 175 vragen beantwoord
gezellige manier. In 2024 organiseerde de bibliotheek 140
en 328 leertrajecten gevolgd. We willen in de komende
keer het Taalcafé en kwamen er 972 deelnemers. Dit blijven
beleidsperiode de bekendheid met IDO onder de doelgroepen we de komende beleidsperiode in Overbetuwe doen. laten groeien.
Kerngericht werken Taalnetwerk Lingewaard en Overbetuwe
Samen bereik je meer. Zeker als het gaat om het
Samen staan we sterker in de strijd om laaggeletterdheid
ontwikkelen van kansen, het tegengaan van taal- en digitale
tegen te gaan. Daarom werken we binnen Taalnetwerk
achterstanden en het versterken van (digitaal) burgerschap.
Lingewaard en Overbetuwe nauw samen met partners
Veel van wat we willen bereiken, kan ook buiten de fysieke
in de gemeente, zoals het ROC, Forte Welzijn en
bibliotheek. Daarom werken we nauw samen met partners
VluchtelingenWerk.
in de kernen in Overbetuwe. We werken samen in en met de huiskamers van Overbetuwe – of dit nu in de bibliotheek, in
Vanaf 2025 neemt Bibliotheek Gelderland Zuid de
het dorpshuis of in de voetbalkantine is.
coördinatie van Taalnetwerk Lingewaard en Overbetuwe over We investeren extra tijd om niet alleen vóór, maar vooral mét van Stichting Welzijn Lingewaard. Hier is een coördinator
inwoners te programmeren. Zo sluiten we zo dicht mogelijk
voor in dienst genomen. In de komende beleidsperiode
aan bij de belevingswereld van onze doelgroepen en bouwen
zetten we in op het versterken van de onderlinge
we effectiever aan persoonlijke groei en ontwikkeling.
samenwerking en het integreren van programma’s.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
13
>> terug naar inhoud
4.3 Kennis, ontmoeting & verblijf De bibliotheek is voor iedereen een prettige plek om te verblijven, anderen te ontmoeten en kennis uit te wisselen.
Huiskamer van Zetten De Huiskamer van Heteren is een groot succes, en sluit goed aan bij de visie van de bibliotheek. Daarom werken we ook in Zetten aan een Huiskamer voor de inwoners. Als bibliotheek zijn we aangesloten bij de realisatie van deze plek. We
In de gemeente Overbetuwe is sprake van toenemende
ondersteunen inwoners bij het vormgeven van hun visie op
vergrijzing, polarisatie en mentale problemen. Daarom
deze nieuwe ontmoetingsplek. Het wordt een plek van én
zoeken ook hier steeds meer mensen een fijne plek om te
voor de inwoners, waarin de bibliotheek een geïntegreerde
verblijven, te werken, te studeren en anderen te ontmoeten.
rol krijgt.
We vinden het belangrijk dat iedereen zich in de bibliotheek welkom voelt. En dat iedereen toegang heeft tot een plek om
De Huiskamer van Zetten wordt een laagdrempelige, open
te ontspannen, ontmoeten, of om kennis uit te wisselen
plek waar inwoners van alle leeftijden en achtergronden welkom zijn. De plek wordt onderdeel van de nieuwbouw van
Daarom streven we in onze vestigingen naar een
de Wanmolen en opent naar verwachting in 2027.
huiskamergevoel. Dat lukte al goed in de Huiskamer van Heteren. Samen met Stichting Open Voor Jou creëerden we
Of-by-for-all
hier voor de inwoners van Heteren een tweede thuis. De
De gemeente Overbetuwe telt veel inwoners die iets
huiskamer wordt gedragen door vrijwilligers, mensen met
willen of kunnen organiseren: we zien hier zelfs de meeste
een afstand tot de arbeidsmarkt, inwoners en professionals.
inwonersinitiatieven van alle gemeentes in ons werkgebied.
En wordt ontzettend goed bezocht: de Huiskamer van
Om deze inwoners beter te faciliteren en meer initiatieven
Heteren trok in 2024 bijna 70 duizend bezoekers.
vanuit de bibliotheek te kunnen ondersteunen, willen we meer mensen opleiden en inzetten als community librarian. Met deze extra inzet breiden we onze programmering uit en bieden we de inwoners van Overbetuwe een podium. Door inwonersinitiatieven te omarmen, te coördineren en te ondersteunen maken we de bibliotheek nóg meer een plek van de inwoners. Het aanbod van de programmering past zo nog beter bij de vraag en draagt bij aan de ontmoetingsfunctie van de bibliotheek.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
14
>> terug naar inhoud
4.4 Ontspanning, verdieping & verrijking Iedereen heeft fysiek en digitaal, zonder drempels toegang tot inspirerende literatuur en cultuur om zich te ontwikkelen en te vermaken. Lezen verruimt ons denken en zorgt voor nieuwe perspectieven. Door te lezen maak je kennis met ervaringen, ideeën en omstandigheden die buiten je eigen leefwereld
Visie op meertaligheid
liggen waardoor je anderen beter leert begrijpen. Verhalen
We werken in de bibliotheek al volgens of-by-for-all, wat
bieden vensters op de wereld, maar ook spiegels voor onszelf.
inhoudt dat bezoekers invloed kunnen uitoefenen op de
Lezen vergroot niet alleen de taalontwikkeling, maar ook
samenstelling van de collectie. We streven met onze collectie
de algemene en persoonlijke ontwikkeling – en dus ieders
naar een genuanceerd totaalaanbod, een afspiegeling van
kansen in de samenleving. En het is ook nog eens heel leuk!
de maatschappij. Dit is in lijn met onze (artistieke) visie:
We zien dat lezen zich uitbreidt naar andere plekken en
we bieden een brede collectie waarin iedereen zich kan
(online) kanalen. De wensen en eisen van onze bezoekers
herkennen.
veranderen, en daar bewegen we in mee. Zo blijven we ons aanbod goed afstemmen op de wensen van onze bezoekers
Daarvoor is het ook belangrijk om de grote groep NT2’ers in
in de gemeente Overbetuwe.
Overbetuwe te betrekken. Om ook voor hen leesplezier te blijven stimuleren, werken we aan een meertalige collectie
Ruimere openingstijden
en ontwikkelen we een visie op meertaligheid.
We willen dat zo veel mogelijk inwoners van de bibliotheek gebruik kunnen maken. Om hen hier meer ruimte voor
Online Bibliotheek
te geven, verruimen we de openingstijden van onze
De behoefte aan lezen, delen en luisteren van verhalen
vestiging in Elst. Ook in Heteren zetten we in op bemenste
blijft, en breidt zich uit naar andere plekken en (online)
openingstijden. Zo krijgt een grotere groep inwoners van
kanalen. Podcasts, e-books en luisterboeken worden steeds
de gemeente Overbetuwe de kans om de bibliotheek te
populairder. In onze Online Bibliotheek krijgen leden gratis
bezoeken, en kunnen we onze bezoekers beter ondersteunen
toegang tot duizenden e-books en luisterboeken.
rondom bijvoorbeeld het Informatiepunt Digitale Overheid. Het aantal actieve accounts en uitleningen op de Online
Bruisende programmering
Bibliotheek blijft groeien, ook in de gemeente Overbetuwe.
Cultuurparticipatie is belangrijk voor ieders persoonlijke
In 2024 lag het aantal actieve accounts voor de Online
ontwikkeling en creativiteit. Cultuur helpt om je persoonlijk
Bibliotheek 8,1% hoger dan in 2023 en het aantal uitleningen
te uiten en in contact te staan met anderen. En cultuur biedt,
maar liefst 11,4% hoger. Daarom blijven we inzetten op de
net als lezen, een vorm van vrijetijdsinvulling, ontspanning
Online Bibliotheek, en bieden we een ruim en aantrekkelijk
en vermaak.
aanbod van e-books, luisterboeken en podcasts.
Daarom zetten we in de gemeente Overbetuwe extra in op een culturele en literaire programmering. Naast de huidige programmering rondom taal- en digitale vaardigheden, verrijken we ons aanbod met meer literatuur en cultuur. Daarmee stimuleren we leesplezier en cultuurparticipatie voor iedereen.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
ONS EIGEN VERHAAL De bibliotheek heeft een ruim aanbod van programma’s en kan veel voor mensen betekenen. Om die impact te maken, is het wél belangrijk dat iedereen weet wat er allemaal te doen is in de bibliotheek. Daarom focussen we ons de komende beleidsperiode op het vertellen van ons eigen verhaal. We zetten in op marketing & communicatie om ons aanbod duidelijk te maken en bij onze doelgroepen te krijgen.
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
15
>> terug naar inhoud
5 FINANCIËN Om deze te realiseren, is voldoende financiële dekking nodig.
Dekking vanuit IDO-gelden
Deze financiering komt uit verschillende bronnen, waarbij
Sinds vier jaar stelt de Rijksoverheid structurele middelen
zowel bestaande als nieuwe middelen worden benut.
beschikbaar voor het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) in de bibliotheek. Tot 2023 verliep deze financiering
Dekking vanuit huidige exploitatiesubsidie
via de Koninklijke Bibliotheek; sinds 2023 gebeurt dit via
Een aantal doelen en taken bouwen voort op bestaande
het gemeentefonds. In het werkgebied van Bibliotheek
diensten of zijn al gedekt door eerdere afspraken met de
Gelderland Zuid is IDO geïntegreerd in de dienstverlening.
gemeente Overbetuwe. Het servicepunt in Driel is al voorzien
Bibliothecarissen vangen de eenvoudige vragen af en
in de vorige uitvoeringsagenda en hiervoor zijn de kosten in
verwijzen complexere kwesties door. Deze middelen
de begroting gedekt. Dit geldt ook voor de verdere inzet op
dragen dus ook bij aan de bezetting en openingstijden in
Taalcafé’s, het professionaliseren van de VoorleesExpress, de
Overbetuwe.
doorontwikkeling van het aanbod in de fysieke vestigingen en de Online Bibliotheek en de visie op meertaligheid.
Dekking vanuit WEB-gelden en aanvulling exploitatiesubsidie
Dekking vanuit Masterplan basisvaardigheden
De coördinatie van het Taalnetwerk Lingewaard
De komende jaren verstevigen en verdiepen we de samen-
en Overbetuwe is op verzoek van beide gemeenten
werking rond effectief Taal- en Leesonderwijs op onze
overgenomen door Bibliotheek Gelderland Zuid. Deze taak
BoekStartlocaties en dBos-scholen met subsidie vanuit het
wordt deels gefinancierd vanuit WEB-gelden en vanaf 2025
Masterplan basisvaardigheden. Dit budget wordt door het
mede vergoed via aanvullende structurele afspraken met de
Ministerie van OCW verstrekt om bibliotheken te onder-
gemeenten. Deze dekking wordt vanaf 2026 in de begroting
steunen in hun rol binnen het onderwijs. Om deze bewezen
van Bibliotheek Gelderland Zuid opgenomen.
effectieve samenwerking aan te kunnen bieden aan nieuwe scholen, gaan we opzoek naar meer financiële ruimte.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
16
>> terug naar inhoud
Dekking vanuit decentralisatieuitkering bibliotheek jaarlijks Afschaffen boetes OBGZ
€18.500,00*
Gratis abonnement tot en met 27 jaar
€3.500,00*
Extra programmamakers Taal- en Digitale vaardigheden
€17.000,00
Extra programmamakers cultuur of-by-for-all
€20.000,00
Afschrijving inrichting Huiskamer van Zetten
€20.000,00 **
Ruimere openingstijden Elst, beperken sluitingen Heteren
€54.000,00
Uitbreiding backoffice ter ondersteuning
€11.311,00***
*N B: kan niet per gemeente worden doorgevoerd ** N B: daarnaast in 2025 eenmalig 100k in bestemmingsfonds, in 10 jaar uitnutten. *** R estpost voor ondersteuning admin, ict,
€144.311,00
transport, collectie, staf, plm 8%
Dekking vanuit decentralisatiegelden De evaluatie van de Bibliotheekwet heeft aangetoond dat de bibliotheken sinds 2010 onder hoge druk staan door bezuinigingen 1. Om dit te verlichten, heeft het Ministerie van OCW extra middelen beschikbaar gesteld: €2,95 per
OVERBETUWE: SUBSIDIE VERSUS LANDELIJKE NORM
inwoner. Dit wordt via een decentralisatieuitkering in het
€40,00
gemeentefonds beschikbaar gesteld aan alle gemeenten. Voor Overbetuwe betekent dit: vanaf 2025 een structurele bijdrage van €144.311,05, ten behoeve van de bibliotheek.
€35,00
Deze middelen vormen de dekking voor de overige
€25,00
elementen in deze uitvoeringsagenda:
€20,00 €15,00
• H et afschaffen van boetes en het verhogen van de leeftijdsgrens voor gratis lidmaatschap tot en met 27 kunnen alleen in één keer doorgevoerd worden in het hele werkgebied. • I n Zetten kan de bibliotheek met de inzet van decentralisatiemiddelen €300.000 bijdragen aan
€34,50
€30,00
€24,00
€20,47 €16,84
€10,00 €5,00 €inclusief huisvesting Overbetuwe
exclusief huisvesting
Landelijke norm Overbetuwe
het interieur van de huiskamer voor het dorp, een investering die oorspronkelijk niet in de planvorming was meegenomen. Hiervoor wordt een bestemmingsreserve van €100.000 gevormd uit de middelen van 2025. Door
In 2024 bedroeg de totale exploitatiesubsidie in Overbetuwe
deze over 10 jaar te spreiden en jaarlijks €20.000 te
€20,47 per inwoner. Voor het bibliotheekwerk zelf, exclusief
reserveren, ontstaat een afschrijvingslast van €30.000.
huisvestingslasten, was in Overbetuwe €16,84 per inwoner
• D e ruimere openingstijden, de inzet van extra programma-
beschikbaar. Met toevoeging van de decentralisatieuitkering
makers en de bijkomende backofficekosten zijn met name
stijgt dit naar €19,79 per inwoner. De landelijke norm
structurele uitbreidingen bovenop de huidige formatie.
bedraagt per 2025 €24,002 per inwoner.
1
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/lezen-en-bibliotheken/openbare-bibliotheken
2
Het landelijke normbedrag (VNG en VOB) wordt berekend exclusief huisvesting, Informatiepunt Digitale Overheid en de Bibliotheek op school.
Uitvoeringsagenda gemeente Overbetuwe 2025 - 2028
Bibliotheek Gelderland Zuid
2025
17
We gaan voor een inclusieve samenleving waarin iedereen elkaar verstaat, begrijpt én accepteert.
Mariënburg 29 6511 PS Nijmegen 024 - 327 49 11 info@obgz.nl www.obgz.nl