Document · PDF

25-06-03.01 technische vragen CU kadernota 2026, Presentatie VNG bijeenkomst keuze in schaarste Deloitte Overbetuwe 10 april 2025

Voorronde Zaal 3 3 juni 2025, gemeente OverBetuweBij agendapunt: Informatiebijeenkomst door het college over de kadernota 20262.034 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Keuze in schaarste Financiele positie gemeenten en begrotingsproces

2 April 2025, Boxtel

Agenda 19.30 – 21.00 uur

Waar willen wij het met u over hebben? ▪

De financiële positie van gemeenten

▪

Stuurruimte voor de raad

Financiële trend gemeenten Balans in geld en capaciteit

Inleiding

Bron: Financieel Dagblad

????....kiezen….polarisatie

Het geld klotst bij gemeenten tegen de plinten op

Gemeenten hebben veel te hoge reserves, dat is geld van de burger Als je gewoon niet meer begroot wat je toch niet uitvoert, is de bezuinigingsdiscussie niet meer nodig Het ‘ravijnjaar’ is juist goed: het zet een rem op de forse groei in geld en formatie bij gemeenten Het dwingt gemeenten keuzes te maken, prioriteiten te stellen, realistisch te ramen © 2025 Deloitte The Netherlands

Bezuinigingsspook komt snel dichtbij

Het Rijk ‘kannibaliseert’ de arbeidscapaciteit van gemeenten door veel taakoverdrachten Bij taakoverdrachten komt steeds te weinig geld mee Weg met die handboeien van structureel evenwicht Het ravijnjaar gaat pijn doen Het Rijk is onvoorspelbaar en onbetrouwbaar voor de gemeentefinanciën Verschraling op gemeenten: J/N?

We zien drie “waarheden….”

“Gemeenten worden in 2026 gekort op het Gemeentefonds. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) spreekt van een ‘ravijnjaar’ in 2026”

“De financiële positie van de Nederlandse gemeenten is goed. Het Gemeentefonds is gestegen, er is sprake van positieve resultaten en het opgebouwd eigen vermogen is gegroeid”

“Gemeenten lopen achter op het realiseren van de begrote ambities en investeringen. De gemeentelijke uitvoeringskracht sluit niet aan op de plannen in de begroting”

Korting op het Gemeentefonds in 2026

Waarheid 1: “Gemeenten worden in 2026 gekort op het Gemeentefonds. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) spreekt van een ‘ravijnjaar’ in 2026” - De volumegroei van het Gemeentefonds wordt gekoppeld aan het bruto binnenlands product (bbp) om te komen tot een stabiel en voorspelbaar budget (in plaats van koppeling aan de Rijksuitgaven). - In 2026 worden gemeenten gekort op het Gemeentefonds.

Ravijnjaar Algemene uitkering: I.

Vanaf 2019 met € 12,5 miljard gegroeid van € 30,9 miljard naar € 43,9 miljard in 2024 (42%)!!

II.

Ravijnjaar was 1 jaar geleden nog € 4 miljard, inmiddels is dat circa € 2 miljard.

III.

Stijging algemene uitkering tussen 2024 en 2029 bedraagt 11% (5 jaar)

IV.

Gewijzigde systematiek algemene uitkering vanaf 2024 (volumegroei 8 jarig gemiddelde BBP)

* € 1.000 Landelijk meicirculaire vanaf 2024 septembercirculaire

2019 30.892.700

2020

2021

33.360.000

2022

34.880.000

2023

2024

2025

2026

Het Ravijn

2027

2028

2029

39.494.300

40.370.800

43.939.500

44.888.900

44.028.900

45.606.200

47.119.100

48.809.900

+ 42%

+ 1.542.700

+ 2.467.300

+ 1.520.000

+ 4.614.300

+ 876.500

+ 3.568.700

+ 949.400

-/- 860.000

+ 1.577.300

+ 1.513.000

+ 1.690.800

+ 8,0%

+ 4,6%

+ 13,2%

+2,2%

+ 8,8%

+ 2,2%

-/- 1,9%

+ 3,6%

+ 3,3%

+ 3,6%

Onderzoek naar financiering WMO en Jeugdzorgkosten

VI.

Veel specifiek geld beschikbaar: Energietransitie, Stikstofproblematiek, Woningbouwimpuls

9 oktober 2024: Acrres (volumedeel) bijgesteld: 2025: + 50 miljoen Euro 2028: + 175 miljoen Euro

Financiële positie gemeenten was niet eerder zo hoog Waarheid 2: “De financiële positie van de Nederlandse gemeenten is goed. Het Gemeentefonds is gestegen, er is sprake van positieve resultaten en het opgebouwd eigen vermogen is gegroeid”

- De omvang van het Gemeentefonds laat over de periode 2015-2029 een stijgende trend zien - Van 2020 tot en met 2024 is de omvang van het Gemeentefonds sterk gestegen - Het eigen vermogen (de algemene reserve en bestemmingsreserves) van gemeenten per eind 2023 is hoog

Ontwikkeling vermogen en resultaat

Het eigen vermogen van gemeenten stijgt naar € 40 miljard in 2023 Het eigen vermogen stijgt met € 12 miljard vanaf 2019 vanaf 2010 is sprake van een positief gerealiseerd resultaat

Ministerie van Binnenlandse Zaken: financiële conditie

Het Ministerie van BZK laat zien dat het eigen vermogen van gemeenten stijg naar ruim 41 miljard eind 2023.

1 2

VNG: financiële conditie

Financiële positie is erg sterk

Eind 2023 hadden nog maar 15 gemeenten een onvoldoende financiële conditie (t.o.v. 11 gemeenten in 2022, 16 in 2021 en 42 in 2020).

Begroting versus realisatie

Waarheid 3:“Gemeenten lopen achter op het realiseren van de begrote ambities en investeringen. De gemeentelijke uitvoeringskracht sluit niet aan op de plannen in de begroting” •

Er is een te groot verschil tussen de wereld van de begroting en de wereld van de realisatie • Achterblijvende investeringen • Achterblijvende ontwikkeling van grondexploitaties • Sterk oplopende pot: nog te besteden subsidies en specifieke uitkeringen • Achterblijvende besteding van de onderhoudsvoorzieningen • Hoge voordelige saldo vanaf 2019 • Achterblijvende besteding van (bestemming)reserves

•

Gemeenten komen bij de begroting structurele gelden tekort en houden bij de jaarrekening fors (incidenteel) geld over. Bij het Rijk overigens het zelfde beeld.

Investeringen Lage investeringen in materiële vaste activa en bouwgronden: afnemende schuldpositie

+ 54% in 13 jaar -/- 70% in 13 jaar

+ 14% in 13 jaar

Ontwikkeling Overlopende passiva (niet bestede specifieke uitkeringen) Specifieke uitkeringen en de nog te besteden specifieke uitkeringen nemen toe

2019: 16 regelingen € 6,9 miljard

2023: 153 regelingen € 18 miljard

Forse toename specifieke uitkeringen, veel ook nog niet besteed.

Voordelige resultaat Ontwikkeling saldo van baten en lasten ten opzichte van begroting

De wereld van de begroting en de wereld van de realisatie

Begroot saldo van baten en lasten: altijd interen op reserves

Voordelige resultaat

Hoe ontwikkelen de baten en lasten zich?

Aantal en omvang (crisis) activiteiten groeien hard, en zijn hoger dan primair begroot

Inclusief verkoopopbrengst Eneco

+ 26%

+ 24%

Samenvattend beeld Als we de drie waarheden combineren dan komen we tot de conclusie dat het maken van keuzes prioriteit heeft.

•

Financiële positie van gemeenten op een hoogtepunt

•

Toekomstig financiële beeld is een aandachtspunt

•

Realisatiekracht (uitvoerbaarheid) is het knelpunt

→ Keuzes maken is het beslispunt

Rijk en gemeenten zijn samen aan zet: system wijzigingen, prioriteren en keuzes maken Langs de lijn van de volgende stappen 1. De (wettelijke) taken en welk geld hoort daar in redelijkheid bij. Maatschappelijk belang, doelen, taken en activiteiten moeten centraal staan. Waar staan de gemeenten voor. Bijhorende budget moet toereikend zijn, rekening houdend met risico’s, keuzeruimte voor de gemeente etc. Onder andere de raad voor het Openbaar Bestuur vraagt hier terecht steeds aandacht voor. 2. Vergroten van de ruimte voor gemeenten om zelf keuzes te maken 3. Meer ruimte voor gemeenten om zelf te bepalen hoe zij hun geld inzetten, zoals Philip van Veller en ik in het essay "Weg met die handboeien" in Binnenlands Bestuur van 21 april 2023 hebben bepleit. Gemeenten tonen al heel lang aan verantwoord met geld te kunnen omgaan. 4. Versterken van de realisatie- en innovatiekracht bij gemeenten, zodat gerealiseerd wordt, wat is gepland en wordt begroot. 5. Verbeteren van de kwaliteit van beleidsnota's en begrotingen, met specifiek aandacht voor meer realistisch plannen en begroten.

Mogelijkheden van invloed voor de gemeenteraad Stuurruimte

1. Versterken beleidscyclus (eenduidige documenten, minimal zes ‘W-vragen’, goede meerjarenkalender) en de relatie met de planning & controlcyslus. De beleidsdocumenten zijn het moment van invloed/kaderstelling 2. Zorg voor een realistische planning en begroting (uitvoeringstoets). Dit draagt bij aan inzicht op de financiële opgave. 3. Stop met incrementeel begroten 4. Geef uitvoering en capaciteit aandacht bij het debat en besluitvorming 5. Accepteer niet zomaar budgetoverhevelingen 6. Stuur op wendbaarheid en weerbaarheid (bestuurlijk, ambtelijk en Financieel) 7. Inzicht vragen/claimen in keuzeruimte bij de verschillende taken (begroting gemeente Utrecht)

Mogelijkheden van invloed voor de gemeenteraad Stuurruimte 8. (Durf) keuzes (te) maken, ‘nee’ (te) zeggen, focus aan te brengen 9. Sturen op investeringsagenda en planning (zowel nieuw als vervanging) 10. Zet de algemene reserve vaker (tijdelijk) in bij het maken van keuzes (omsteltijd) 11. Heroverweeg en schrap het aantal bestemmingsreserves 12. Kies (stop met stapelen van ambities, minder werk en in innoveer): Op alles is te bezuinigen, verschil in mate waarin en tempo waarop:

Wat voor gemeente wil je zijn • Leuke dingen voor de mensen • Zorgzame samenleving • Ruimtelijk netjes • Sober, veilig en zelfredzaam

Korte termijn acties: • Rond eerst huidige taken en activiteiten af voordat nieuwe worden toegevoegd. • Zet gemeentelijke reserves tijdelijk in om tekorten te dekken. • Zorg in deze periode voor de juiste balans tussen taken en uitgaven. Lange termijn keuzes langs vier lijnen: • Groen: administratieve bezuinigingen, lucht uit begroting, onderuitputting • Oranje: stoppen met taken die voor de burgers beperkt pijn doen • Rood: stoppen met taken die veel impact hebben, niet makkelijk zijn te herstellen • Blauw: verhogen belastingen © 2025 Deloitte The Netherlands

Beleids- en P&C-cyclus

Meerjarig

Jaarlijks

Vierjarig

Beleidscyclus

Planning & controlcyclus Bestuursakkoord Perspectiefnota

Visienota’s

Beleidsnota’s

Jaarstukken

Begroting

Uitvoeringsprogramma’s Bestuursrapportages Regelgevende documenten

Verplicht BBV

Beleids- en P&C-cyclus

Raamwerk Sturen & Verantwoorden Beleidscyclus

Begrotingscyclus

Managementcyclus

Visie

Perspectiefnota

Voortgang

Begroting

Realisatie

Beleidsnota

Berap Uitvoeringsprogramma

Tussentijdse afspraken

Jaarrekening

Opgavegericht werken

Interne beheersing / Sturingsmodel

Standaard voor beleidscyclus

Beleids- en P&C-cyclus

Visie

Beleidsnota

Uitvoeringsprogramma

Nieuwe naam

10-20 jaar

4-10 jaar

1-4 jaar

Termijn/looptijd

Ambities, doelstellingen, richting

Vertaling van ambities visie in doelstellingen en risico’s, kaderstellend

Doelstellingen beleidsnota worden vertaald naar concrete resultaten en acties

Ambities & doelen

Vaststelling door raad

Vaststelling door college, optioneel ter informatie naar raad

Besluitvorming

Geen indicatoren verplicht, eventueel effectindicatoren

Per doelstelling indicatoren en streefwaarden verplicht

Geen indicatoren verplicht, eventueel prestatieindicatoren

Indicatoren

In grote lijnen kosten en dekking aangeven

Kosten en dekking duidelijk voor het deel dat uitgevoerd wordt (link naar begroting en programma’s)

Vastgesteld in beleidscyclus, waar nodig nader gespecificeerd

Financiën

College aan raad tussentijds, bij afwijkingen en bij aflopen visie

College aan raad via begroting en jaarverslag en overige (raadsbrieven)

Interne monitoring via managementcyclus, bij afwijking college informeren

Voortgang & verantwoording

Draagt bij aan overkoepelende ambitie in de programma's

Belangrijkste schakel: Vertaalt de doelstellingen, indicatoren en financiën naar de begroting

Draagt bij aan "wat gaan we er voor doen" in de begroting

Link Begrotingscyclus

Deloitte refers to one or more of Deloitte Touche Tohmatsu Limited (“DTTL”), its global network of member firms, and their related entities (collectively, the “Deloitte organization”). DTTL (also referred to as “Deloitte Global”) and each of its member firms and related entities are legally separate and independent entities, which cannot obligate or bind each other in respect of third parties. DTTL and each DTTL member firm and related entity is liable only for its own acts and omissions, and not those of each other. DTTL does not provide services to clients. Please see www.deloitte.com/about to learn more.

www.deloitte.com/about

Deloitte provides industry-leading audit and assurance, tax and legal, consulting, financial advisory, and risk advisory services to nearly 90% of the Fortune Global 500® and thousands of private companies. Our professionals deliver measurable and lasting results that help reinforce public trust in capital markets, enable clients to transform and thrive, and lead the way toward a stronger economy, a more equitable society and a sustainable world. Building on its 175-plus year history, Deloitte spans more than 150 countries and territories. Learn how Deloitte’s more than 415,000 people worldwide make an impact that matters at www.deloitte.com. www.deloitte.com

This communication contains general information only, and none of DTTL, its global network of member firms or their related entities is, by means of this communication, rendering professional advice or services. Before making any decision or taking any action that may affect your finances or your business, you should consult a qualified professional adviser. No entity in the Deloitte organization shall be responsible for any loss whatsoever sustained by any person who relies on this communication. © 2025. For information, contact Deloitte Netherlands.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=OverBetuwe&id=10262218-fa43-435c-be08-46d21e312458