25-01-14.11 Relevant stuk 1, Inclusieagenda Overbetuwe 2025-2030 'Samen voor iedereen'

Inclusieagenda

Overbetuwe 2025-2030

‘Samen voor iedereen’ Oktober 2024

2

1. Inleiding 1.1 Waarom is een inclusieagenda nodig? In Overbetuwe vinden we het belangrijk dat iedereen zich welkom voelt en zichzelf kan zijn. Dat inwoners zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen. Een gemeente voor iedereen, waarin niemand last mag hebben van vooroordelen en niemand wordt buitengesloten. Gelukkig is dit voor veel inwoners al het geval, maar helaas niet voor iedereen. Het werken aan een inclusieve samenleving waarin iedereen op basis van gelijkwaardigheid kan meedoen vraagt daarom om aandacht. De basis hiervoor ligt in artikel 1 van de Grondwet. Daarin staat dat iedereen die zich in Nederland bevindt in gelijke gevallen gelijk wordt behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke voorkeur, etniciteit, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook is niet toegestaan. Sinds 2016 geldt het VN-verdrag Handicap. Dit verdrag geeft aan de gemeente de wettelijke plicht om in stappen te werken aan een inclusieve samenleving. Hierbij moet de samenwerking worden gezocht met mensen met een beperking. Het VN-verdrag gaat ervan uit dat het beleid van de overheid ertoe leidt dat mensen kunnen meedoen. Op veel onderwerpen, zoals sport, spelen en wonen, zijn er in het gemeentelijk beleid al doelen en acties opgenomen die ervoor moeten zorgen dat iedereen mee kan doen. Het onderwerp inclusie staat dus al langer op de agenda.

Met de inclusieagenda willen we aangeven hoe we de komende jaren verdere stappen gaan zetten richting een inclusieve samenleving. En hoe we ervoor zorgen dat inclusie in al ons beleid aandacht krijgt. In november 2022 heeft ook de gemeenteraad de opdracht gegeven om inclusiebeleid op te stellen. Als eerste stap is aan Vizier Oost gevraagd om een onderzoek te doen. De vraag die in dit onderzoek centraal staat was: wat zijn de behoeftes en wensen van inwoners en maatschappelijke partners in Overbetuwe als het gaat om inclusiebeleid? In het onderzoek is Vizier Oost in gesprek gegaan met inwoners en maatschappelijke partners, zoals bijvoorbeeld de Stichting Gehandicaptenplatform Overbetuwe, het COC Midden-Gelderland, Stichting Maluku en anderen. Ook is gekeken naar: • Hoeveel meldingen van discriminatie er zijn gedaan; • Welke organisaties in Overbetuwe zich al inzetten voor inclusie; • Welke aandacht er in Overbetuwe is voor diversiteit; • Wat er wordt gedaan voor de LHBTI+ gemeenschap. De uitkomsten van dit onderzoek staan in het adviesrapport Inclusief Overbetuwe. Dit rapport is in mei 2024 toegelicht en besproken met de gemeenteraad. Uit het rapport blijkt dat er al veel goed gaat, maar ook dat er meer aandacht nodig is.

De adviezen zijn zoveel mogelijk in deze inclusieagenda opgenomen, zodat we samen met maatschappelijke partners en inwoners in onze gemeente kunnen werken aan een inclusieve samenleving. Samen voor iedereen.

3

1.2 Resultaten adviesrapport ‘Inclusief Overbetuwe’ Uit het onderzoek van Vizier Oost zijn zowel positieve als negatieve punten naar voren gekomen: •

Sociaal netwerk: de meeste inwoners hebben een goed netwerk en daardoor veel sociale contacten. Dit zorgt ervoor dat inwoners zich met elkaar verbonden voelen en dat zij makkelijker kunnen meedoen. Toch geldt dit niet voor iedereen. Sommige inwoners ervaren eenzaamheid en voelen zich niet thuis bij georganiseerde bijeenkomsten.

•

Toegankelijkheid: veel plekken in de gemeente zijn goed toegankelijk. Sportvoorzieningen, speeltuinen en jongerencentra zijn goed bereikbaar. Maar de openbare ruimte is niet overal toegankelijk genoeg. Als voorbeeld is genoemd dat een geleidelijn voor mensen met een visuele beperking vaak wordt geblokkeerd door geparkeerde fietsen. Of dat het openbaar vervoer niet altijd toegankelijk is voor inwoners met een rolstoel.

•

Communicatie vanuit de gemeente: de gemeente steunt organisaties en groepen die werken aan inclusie en verbinding in de gemeente. Sommige deelnemers aan het onderzoek geven aan dat de communicatie goed verloopt. Anderen vinden het lastig om met de gemeente te praten. Zij krijgen soms geen reactie of worden niet betrokken terwijl ze dat wel willen. Ook gebruikt de gemeente soms te moeilijke taal, bijvoorbeeld bij brieven, subsidieaanvragen en andere vormen van communicatie.

•

Omgaan met verschillen: in het onderzoek zijn voorbeelden opgenomen van goede samenwerkingen in de gemeente over verschillende groepen heen. Maar deelnemers maken zich ook zorgen over de landelijke trend om vooral verschillen sterker te benadrukken. Dit versterkt wij-zij denken, waardoor mensen in verschillende groepen meer tegenover elkaar komen te staan dan naast elkaar. Er wordt minder naar elkaar geluisterd en reacties worden feller. Er is aangegeven dat het er onder andere toe leidt dat er vaker openlijk discriminerende opmerkingen worden gemaakt.

•

Discriminatie en vooroordelen: discriminatie komt voor in Overbetuwe, bijvoorbeeld tegen mensen met een andere culturele achtergrond en mensen met een beperking. De gemeente heeft een meldpunt waar inwoners terecht kunnen als zij discriminatie ervaren. Het aantal meldingen is ongeveer gelijk aan gemeenten uit de regio van dezelfde grootte als Overbetuwe. Dit blijkt uit de Monitor Discriminatie 2023 Oost-Nederland. Tabel 1: aantal meldingen van discriminatie in Overbetuwe

•

Jaar

Melding bij politie

Melding bij Vizier

Totaal

2020

15

5

20

2021

12

5

17

2022

15

5

20

2023

16

6

22

LHBTQIA: De afkorting LHBTQIA staat voor lesbisch, homoseksueel, bi-plus, transgender, queer, intersekse en aseksueel. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is 18% van de bevolking van 15 jaar of ouder LHBTQIA. Het COC Midden-Gelderland krijgt weinig meldingen van zorgen. Tegelijk blijkt uit de Welzijnsmonitor LHBTIQA+ 2023 dat 38% van de deelnemers aan het onderzoek in Gelderland zich soms tot vaak onveilig voelt in hun gemeente. Het is dus belangrijk om hier aandacht voor te hebben.

4

1.3 Kernbegrippen Diversiteit: Diversiteit gaat over alle manieren waarop mensen van elkaar kunnen verschillen. Deze verschillen kunnen zichtbaar of onzichtbaar zijn. Denk hierbij aan gender, geletterdheid, religie, culture achtergrond of opleidingsniveau. Verschillen kunnen ook te maken hebben met beperkingen: lichamelijk, psychisch, verstandelijk of zintuiglijk. Sommige verschillen kunnen veranderen tijdens je leven, bijvoorbeeld je leeftijd of opleidingsniveau. Andere blijven hetzelfde, zoals afkomst. Discriminatie: het van elkaar verschillen kan ertoe leiden dat mensen verschillend behandeld, achtergesteld of uitgesloten worden. Dit kan overal voorkomen. Inclusie: Inclusie betekent dat iedereen zo zelfstandig mogelijk mee kan doen en mee kan praten, ongeacht verschillen. Voor de ene inwoner is dit makkelijker dan voor de andere. Er zijn soms letterlijk drempels, bijvoorbeeld als iemand minder mobiel is. Maar ook minder zichtbare drempels, zoals informatie die onduidelijk is of vooroordelen over elkaar. Dit vraagt om extra inzet om deze zichtbare én minder zichtbare drempels weg te halen. Een gemeentewebsite moet bijvoorbeeld voor mensen die meer moeite hebben met taal eerst in eenvoudige taal worden geschreven voordat ook zij mee kunnen doen.

5

2. Wat willen we bereiken 2.1 Aansluiten op bestaand beleid We willen dat Overbetuwe een gemeente is waar alle inwoners erbij horen en mee kunnen doen. De inclusieagenda sluit daarmee aan op ons beleidsplan Sociaal Domein 2020-2025 ‘Een sterke basis in Overbetuwe: iedereen telt en doet mee’. Hierin zijn vier hoofddoelen vastgelegd om te komen tot een sterke basis: 1. 2. 3. 4.

Inwoners hebben zorg voor elkaar; Inwoners van Overbetuwe zijn vitaal en doen mee; Ondersteuning is passend en dichtbij; Voorzieningen zijn toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed.

Gemeenten hebben van oudsher al de taak om ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen en iedereen gelijke kansen krijgt. Dit begint al in artikel 1 van de grondwet. Hierin staat dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk worden behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

2.2 Doelstellingen en aanpak We willen dat iedereen in Overbetuwe zich thuis voelt en ongehinderd mee kan doen. Om dit te bereiken stellen we de volgende doelen: Doelstellingen • Gelijke kansen voor alle inwoners om mee te kunnen doen: we willen dat iedereen gelijkwaardig mee kan doen. Zichtbare en minder zichtbare drempels die dit tegenhouden willen we wegnemen. We werken daarbij ook aan bewustwording, zowel binnen onze gemeentelijke organisatie als daarbuiten. Doel is dat mensen zich bewuster zijn van wat anderen kan tegenhouden om mee te doen. •

Het verminderen en voorkomen van discriminatie en uitsluiting: we vinden het belangrijk dat iedereen gelijk wordt behandeld en zich veilig voelt. Uitsluiting en discriminatie hebben geen plaats in Overbetuwe en pakken we aan.

•

We stimuleren de acceptatie en waardering van diversiteit: het erkennen en respecteren van verschillen is een basisvoorwaarde voor een inclusieve samenleving waarin iedereen zich thuis voelt en erbij hoort. Verdraagzaamheid, respect voor anderen en acceptatie van verschillen zijn de inzet onder dit doel.

6

We gaan daarbij uit van het volgende: • Het werken aan de doelen doen we samen met onze inwoners en maatschappelijke partners. • We gaan uit van activiteiten die al worden gedaan en zoeken daarbij naar de juiste aanvullingen. • Op veel beleidsonderwerpen, zoals bijvoorbeeld sport, spelen, cultuur en wonen, staan in het beleid al doelen en acties die bijdragen aan een inclusieve samenleving. Waar dit kan werken we daarom vanuit bestaand beleid met het budget dat daarvoor beschikbaar is. • Het werken aan een inclusieve samenleving vraagt blijvende aandacht. Niet alles kan direct en tegelijk. We starten daarom met een aantal doelen die door inwoners en maatschappelijke partners in het adviesrapport Inclusief Overbetuwe hoog op de agenda zijn gezet. We kiezen ervoor om geen apart beleid voor verschillende groepen te maken, maar om breed inclusiebeleid te schrijven. Iedereen is anders en we willen recht doen aan de diversiteit van mensen. Daarom is ons beleid erop gericht dat iedereen de kans krijgt volwaardig mee te doen.

2.3 Rol van de gemeente We zien voor onszelf als gemeente een belangrijke rol in het zetten van concrete stappen richting een inclusieve samenleving. Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven. Maar we doen het nadrukkelijk samen met onze inwoners. Daarbij stimuleren en ondersteunen we initiatieven die inclusie versterken en diversiteit omarmen.

7

3. Wat gaan we doen om onze doelstellingen te halen?

3.1 Verbeteren van de toegankelijkheid Bij toegankelijkheid gaat het erom dat iedereen, met of zonder beperking, de kans krijgt om gebruik te maken van alle vormen van voorzieningen, informatie en diensten. Op die manier kan iedereen echt meedoen. Het gaat hierbij niet alleen om fysieke toegankelijkheid, zoals het gebruik van gebouwen, de openbare ruimte of het openbaar vervoer. Maar ook om toegankelijke communicatie in begrijpelijk taal. Gemiddeld heeft één op de tien Nederlanders moeite met lezen en schrijven. Het is daarom belangrijk dat we onze communicatie eenvoudig maken. Ook staan we voor sociale toegankelijkheid. Het gaat hierbij om hoe we elkaar behandelen, je welkom voelen. Maar ook het actief tegengaan van ongewenst gedrag. Fysieke toegankelijkheid •

We zorgen ervoor dat de openbare ruimte zo is ingericht dat iedereen hier gebruik van kan maken. In het Integrale Kwaliteitsplan Openbare Ruimte is opgenomen dat we de openbare ruimte gezond en inclusief willen maken. Ook komt er aandacht voor toegankelijkheid in het nieuwe huisvestingsplan voor primair onderwijs- en voortgezet onderwijs en de visie op vastgoed. Juist bij renovatie, nieuwbouw of het opnieuw inrichten van de openbare ruimte liggen er kansen om de toegankelijkheid te verbeteren. Want door bij het ontwerp goed na te denken over toegankelijkheid kunnen dure aanpassingen op een later moment worden voorkomen. De samenwerking met ervaringsdeskundigen is hierbij ook belangrijk. Per situatie wordt een keuze gemaakt op basis van de wensen, noodzaak en mogelijkheden die binnen het beschikbare budget liggen.

•

In de gemeente is een breed aanbod van toegankelijke openbare of opengestelde (op vaste openingstijden te gebruiken) toiletten beschikbaar. Maar dit aanbod is niet makkelijk te vinden. We gaan bij organisaties en ondernemers onder de aandacht brengen hoe belangrijk het is om hun toilet vrij beschikbaar te maken. En we sporen hen aan om vrij beschikbare toiletten aan te melden bij de app HogeNood. Hiermee zorgen we dat het aanbod goed te vinden is. En dat de verdeling van deze toiletten over de gemeente voldoet aan de toiletnorm van de Toiletalliantie.

•

We willen dat gemeentelijke sportaccommodaties toegankelijk zijn. Dit is één van de doelen van onze Sport- en beweegnota 2021-2025 ‘Een leven lang gezond, vitaal en actief!’. We laten de binnen- en buitensportaccommodaties toetsen aan de hand van de eisen van het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Het doel is minimaal brons. Eenvoudige verbeteringen worden bij regulier onderhoud meegenomen.

Toegankelijke communicatie •

We zorgen ervoor dat gemeentelijke communicatie goed te begrijpen is (taalniveau B1). Voor ambtenaren is de cursus ‘Schrijven op B1’ beschikbaar in de online Academie. Ook zorgen we dat onze websites voldoen aan eisen voor toegankelijkheid.

Sociale toegankelijkheid •

Iedereen moet met plezier in een veilige omgeving kunnen sporten en bewegen in Overbetuwe. Zonder grensoverschrijdend gedrag. In het Sportakkoord II staat daarom de afspraak dat alle sportaanbieders eind 2026 voldoen aan vier basisregels voor een veilige sportomgeving.

8

3.2 Bewustwording Bewustwording is belangrijk. Vaak is er geen onwil, maar ontbreekt de kennis. Dit geldt voor ons als gemeente zelf, maar ook voor samenwerkingspartners en inwoners. Door voorlichting en bewustwordingscampagnes willen we in de hele gemeente het belang van inclusie en diversiteit duidelijk maken. Met het doel dat we verschillen erkennen en respecteren. •

We sluiten aan bij landelijke campagnes. Hierbij werken we nauw samen met onze partners uit het Inclusienetwerk. Waar het kan zoeken we ook aansluiting bij campagnes en activiteiten die door onze buurgemeenten worden georganiseerd.

•

We laten in de beelden die we bij communicatie gebruiken meer diversiteit zien.

•

We blijven bestaande activiteiten ondersteunen die ervoor zorgen dat het besef en de kennis over inclusie en diversiteit wordt vergroot. Denk hierbij aan de voorlichting die de Stichting Gehandicaptenplatform Overbetuwe geeft op basisscholen.

Jaarlijks terugkerende landelijke campagnes waarbij we aansluiten om inclusie en diversiteit onder de aandacht te brengen: • Internationale dag tegen racisme en discriminatie • Week van de toegankelijkheid • Coming out dag • Week van Respect • Paarse vrijdag

3.3 Samenwerking in Inclusienetwerk Het ontwikkelen en uitvoeren van de inclusieagenda doen we niet alleen. Samenwerking en betrokkenheid van alle partners in de gemeente op het gebied van inclusie zijn noodzakelijk om onze doelen te halen. Daarom gaan we de volgende samenwerking aan: •

Inclusienetwerk: In 2025 vormen we een Inclusienetwerk. We brengen in dit netwerk de maatschappelijke partners samen die hebben deelgenomen aan het onderzoek van Vizier. Maar er is altijd ruimte voor nieuwe partners om aan te sluiten. Ieder jaar komt het netwerk minimaal twee keer samen. De gemeente neemt hiervoor het initiatief en maakt het overleg mogelijk. Het doel is om te bespreken wat aandacht nodig heeft en hoe we dat met elkaar gaan doen. We willen de partners in het Inclusienetwerk de ruimte bieden om hier zelf een belangrijke rol in te spelen. Ook blikken we met elkaar terug op de resultaten die zijn behaald en bekijken we wat beter kan.

9

3.4 Blijvende aandacht voor inclusie in beleid Als gemeente ontwikkelen we programma’s, beleidsnota’s en visies op allerlei onderwerpen die invloed hebben op inwoners. Daarbij is in veel gevallen al aandacht voor inclusie, maar het is nog niet de standaard. We willen ervoor zorgen dat we met ons beleid stappen zetten richting een inclusieve samenleving. Dit houdt in dat we bij het ontwikkelen van beleid bewust nadenken hoe dit bijdraagt aan een inclusief Overbetuwe. •

Binnen de gemeentelijke organisatie wordt één ambtenaar centraal aanspreekpunt voor collega’s. Deze ambtenaar brengt het thema inclusie onder aandacht bij collega’s en ondersteunt hen met advies bij beleidsontwikkeling en de samenwerking met ervaringsdeskundigen. Binnen het Inclusienetwerk vervult deze ambtenaar de rol van secretaris. Ook is de ambtenaar met aandachtsgebied inclusie verantwoordelijk voor monitoring en evaluatie van de doelen en acties van de inclusieagenda.

•

Er wordt bij het ontwikkelen van beleid actief samengewerkt met ervaringsdeskundigen.

3.5 Aanpak discriminatie Voor discriminatie en uitsluiting is in Overbetuwe geen plaats. De gemeente heeft een wettelijke taak om het voor iedereen mogelijk te maken om discriminatie eenvoudig te melden. En dat iemand die een melding doet goede ondersteuning ontvangt. De gemeente heeft hiervoor in samenwerking met Vizier Oost een onafhankelijk meldpunt ingericht. Dit is de gemeentelijke antidiscriminatievoorziening. •

Vizier Oost toetst ieder jaar of medewerkers van het klantcontactcentrum van de gemeente discriminatie goed herkennen en doorverwijzen naar het meldpunt. Op basis van de uitkomst van de toets verbeteren we waar nodig onze dienstverlening.

De gemeente ontvangt ieder jaar geld vanuit de Rijksoverheid om samen met de antidiscriminatievoorziening te werken aan het voorkomen van discriminatie. Dit zetten we in voor: •

Het trainen van medewerkers van het klantcontactcentrum of het Sociaal Team in het herkennen van discriminatie.

•

Het vergroten van de bekendheid van het discriminatiemeldpunt onder inwoners.

10

4. Evaluatie We brengen jaarlijks in een kort verslag per onderdeel in beeld wat onze inzet en activiteiten zijn geweest en wat hiervan de resultaten zijn.

5. Financiën Het uitgangspunt is dat inclusie wordt geborgd binnen bestaand en nieuw beleid en de budgetten die daarvoor beschikbaar zijn. De uitvoering van de inclusieagenda vraagt extra ambtelijke inzet op het gebied van inclusie (0,11 fte). Vanwege de geringe omvang van deze taak is het mogelijk om deze in 2025 binnen de bestaande formatie op te vangen. Voor de jaren daarna onderzoeken we hoe we de uitvoering van deze taak kunnen garanderen binnen het formatiekader. De inclusieagenda kan zodoende worden uitgevoerd binnen de begroting.

11

Bijlage 1: Wettelijke kaders Gemeenten hebben de taak om ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen in de samenleving en iedereen een gelijke kans krijgt. Dit begint in artikel 1 van de Grondwet. De Participatiewet, Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) en onder andere de Wet gelijke behandeling op grond van handicap op chronisch ziekte (Wgbh/cv) dragen bij aan het volledig en eerlijk deelnemen aan de samenleving. Sinds de invoering van het VN-Verdrag Handicap heeft de gemeente hier nog een wettelijke taak bijgekregen. In artikel 1 van de Grondwet staat dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk worden behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan Het VN-Verdrag Handicap geeft de verplichting om in stappen te werken aan een inclusieve samenleving. Hierin moet de samenwerking worden gezocht met mensen met een beperking. Het verdrag gaat er van uit dat het beleid van de overheid bijdraagt aan inclusie en bepaalt dat er geleidelijke voortgang moet worden gemaakt in de inclusiviteit van de samenleving. Het verdrag omvat algemene basisrechten (vrijheid te kiezen) en rechten gekoppeld aan mogelijkheden deel te nemen aan de samenleving.

Denk hierbij aan de toegankelijkheid van gebouwen en openbaar vervoer, het recht op de juiste zorg en behandeling. Maar ook aan cultuur, sport en vrije tijd, wonen, en werk en bestaanszekerheid. De Wgbh/cz regelt dat personen met een handicap of chronische ziekte net als ieder ander behandeld moeten worden en hiertoe ook aanpassingen kunnen eisen. De aanpassingen moeten geschikt en doeltreffend zijn maar mag geen onevenredige belasting vormen. Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. Deze wet moet ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De gemeente geeft ondersteuning thuis via de Wmo. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp. Zij kunnen de zorg dichterbij de inwoners organiseren, in samenhang met ondersteuning van gezinnen bij werk, inkomen en schulden. Dat staat in de Jeugdwet. Gemeenten zijn op grond van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen verplicht om een laagdrempelige, onafhankelijke voorziening in te stellen, waar inwoners terecht kunnen met klachten over discriminatie.

Gemeente Overbetuwe Dorpsstraat 67 6661 EH Elst Postbus 11 6660 AA Elst telefoon 14 0481 info@overbetuwe.nl www.overbetuwe.nl