23-07-04.06 Gemeente Overbetuwe Accountantsverslag 2022.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Overbetuwe Boekjaar 2022
Aan de gemeenteraad van de gemeente Overbetuwe Postbus 11 6660 AA ELST ONDERWERP: Accountantsverslag 2022 DATUM: 26 juni 2023
Geachte leden van de gemeenteraad,
In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Overbetuwe, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 8 september 2022, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij hebben u op 26 juni 2023 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2022. Wij merken op dat ons dossier dit jaar is geselecteerd voor een interne kwaliteitstoetsing die staat gepland op 20 juni a.s. waardoor wij voornoemde verklaring niet eerder kunnen verstrekken dan dat deze toetsing is afgerond.
Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
Was getekend drs. E.H.J.D. Damman RA
2
Inhoudsopgave
1. Bestuurlijke samenvatting
5. Bevindingen interne beheersing
2. Opdracht, scope en uitkomsten
3. Belangrijkste bevindingen
6. Overige onderwerpen
Bijlagen
4. Financiële positie
3
1. Bestuurlijke samenvatting
1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden
5
1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2022 een goedkeurende verklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. De ongecorrigeerde verschillen blijven onder de goedkeuringstoleranties.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2022.
Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt een ongecorrigeerde fout ad € 150 duizend. Ook ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole hebben wij bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u moeten rapporteren. Ten aanzien van de aanbestedingen is sprake van een fout ad € 76 duizend en onzekerheden voor een bedrag ad € 285 duizend. Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voor het vaststellen van de prestatielevering (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en Wmo een onzekerheid van € 919 duizend. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Overbetuwe voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben vooralsnog geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.
6
1. Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2022 sluit met een gerealiseerd resultaat van € 10,7 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Overbetuwe bedraagt € 50,0 miljoen (2021: € 43,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 26% (2021: 23%). De vermogenspositie is dan ook goed te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met 2,1 uitstekend is. Gevolgen oorlog Oekraïne: Inflatie en energiecrisis hebben voor 2022 een belangrijke invloed op uw gemeente. Zo heeft uw gemeente zich onder andere ingespannen voor de realisatie van een tijdelijke locatie voor noodopvang en is eenmalig geïnvesteerd in primair onderwijs aan Oekraïense kinderen die in uw gemeente worden opgevangen. Verder zien wij de inflatie terug in het gestegen lastenniveau. 1 januari 2023 is het boekjaar gestart waarop de gemeente voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Overbetuwe voldoende voorbereidingen heeft getroffen. Covid-19 heeft ook voor de jaarrekeningcontrole 2022 nog invloed gehad. Zo werd er in het begin van het boekjaar nog veel op afstand gewerkt en op financieel gebied zijn er nog specifieke transacties (o.a. Tozo-regeling) verantwoord hetgeen aanvullende werkzaamheden met zich heeft meegebracht.
De samenwerking met de gemeente Overbetuwe verloopt op een effectieve wijze. Voor wat betreft de kwaliteit van aanlevering merken wij op dat uw gemeente het afgelopen jaar forse stappen heeft gezet. Niettemin constateren wij dat er tijdens onze controle over 2022 wel sprake was van een aantal bevindingen die zowel voor uw gemeente als voor ons controleteam veel tijd hebben gevergd.
7
2. Opdracht, scope en uitkomsten
2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 8 september 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.293.510. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol.
Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.293.510
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 3.880.530
Goedkeuringstolerantie fouten
Rapporteringstolerantie
Conform uw controleprotocol
€ 100.000
Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening. Waardering van de grondexploitaties. Nauwkeurigheid van de voorzieningen. Rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen. WNT-verantwoording. Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Uitkomsten Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Overbetuwe zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Er is sprake van één getrouwheidsfout. Daarnaast is er een rechtmatigheidsfout en onzekerheid geconstateerd ten aanzien van de Europese aanbestedingen en is sprake van onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de Zorg in Natura (ZIN) uit hoofde van de Wmo en de Jeugdwet. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2022 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen.
Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Belangrijke schattingsposten in de gemeentelijke jaarstukken zijn de grondexploitaties. Deze worden in het hierna volgende hoofdstuk behandeld. 9
2. Opdracht, scope en uitkomsten Fraude risico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2022 bevat voor het eerst een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en één met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV-COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Fraude risico’s Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt Het college dan wel het management bevindt zich in een positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een motief van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht, waarbij wij tevens aandacht hebben besteed aan significante transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening om. Verder hebben wij op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten geanalyseerd en beoordeeld en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Analyse van aanpassingen in de jaarrekening, die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden verricht:
Met betrekking tot de grondexploitaties hebben wij de plausibiliteit van de uitgangspunten op projectniveau gecontroleerd aan de hand van de economische inputparameters alsook backtestingwerkzaamheden. Daarnaast hebben we de toereikendheid van de verliesvoorzieningen en de nauwkeurigheid en volledigheid van de tussentijdse winstneming gecontroleerd; - Met betrekking tot de activa hebben wij vastgesteld of er sprake is van duurzame waardeverminderingen; - Met betrekking tot vorderingen hebben wij de inschatting van het college van de inbaarheid van de vordering en dientengevolge de omvang van de voorziening gecontroleerd. - Met betrekking tot de voorzieningen hebben we vastgesteld dat de uitgangspunten plausibel zijn. Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad. -
Overall constateren wij dat fraude en fraudepreventie een onderdeel is waar de gemeente actief mee bezig is. In dit kader heeft uw gemeente het Integriteitsbeleid opgesteld, de Regeling melden vermoeden misstanden en is de Nota voorkomen misbruik en oneigenlijk gebruik Overbetuwe vastgesteld door het college. Verder heeft uw gemeente een start gemaakt met het inventariseren van de frauderisico’s in de vorm van een nulmeting. Dit met als doel de inschattingen van de risico’s periodiek in de teamrapportages te herijken. Voorgaande is door uw gemeente toegelicht in het jaarverslag. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuiteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Overbetuwe een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.
De gemeente licht dit zelf ook toe in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag.
10
3. Belangrijkste bevindingen
3.1 Grondexploitaties Algemeen Voor de jaarrekening 2021 was de oorlog in de Oekraïne een zogenoemde ‘gebeurtenis na balansdatum’. In de jaarrekening over boekjaar 2022 moet voor het eerst rekening gehouden worden met de effecten hiervan. Zowel de directe als indirecte gevolgen (stijgende energieprijzen en inflatie) kunnen grote gevolgen hebben. De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen in 2022 fors toegenomen en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. Stijgende energie- en grondstofprijzen. Krapte op de arbeidsmarkt. Stikstofproblematiek. Verduurzamingsopgave. Stijgende rente. Macro-economische factoren zijn minder stabiel.
Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen)
15.000
2019 2020
10.000
2021 2022
5.000 0 Bruto boekwaarde
Verliesvoorziening
Netto boekwaarde
Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 1,0 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2022 is als volgt samen te vatten:
De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening.
(x € 1.000)
2022
2021
Boekwaarde per 1 januari
2.272
6.139
Investeringen
2.050
5.526
Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.
Grondverkopen
- 324
- 9.128
Tussentijdse winstneming
3
-
Mutatie verliesvoorziening
- 718
- 265
Boekwaarde per 31 december
3.283
2.272
12
3.1 Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Onder de grondexploitaties zijn ultimo 2022, evenals ultimo 2021, zeven grondexploitaties opgenomen. De grondexploitaties van de gemeente Overbetuwe hebben nog een betrekkelijk korte resterende horizon (tot max 2026). De nog te realiseren kosten bedragen € 2,5 miljoen en de nog te realiseren opbrengsten € 5,8 miljoen. Verliesvoorziening Ultimo 2022 is voor zes van de zeven complexen een voorziening gevormd. Complex Elst Zuid toont een nagenoeg nihil eindresultaat waardoor de ultimo 2021 gevormde verliesvoorziening in 2022 is vrijgevallen. De specificatie van de voorziening per 31 december is als volgt: Verliesvoorziening (x € 1.000)
2022
2021
De Merm Elst
€ 258
€ 270
De Merm Oost Elst
€ 875
€ 642
Spoorallee
€ 235
€ 170
Elst Centraal Oost (nieuw vanaf 2021)
€ 498
€ 132
-
€ 62
Elst Centraal West
€ 823
€ 748
Heteren Centrum
€ 1.374
€ 1.341
Verliesvoorziening per 31 december
€ 4.063
€ 3.365
Elst Zuid
De toename van de voorziening wordt voornamelijk verklaard door hogere nog te maken kosten voor de komende boekjaren. De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Overbetuwe gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 4% (2021: 3%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Opbrengstenstijging Het college rekent, evenals in 2021, met 0% opbrengstenstijging. Dit ligt binnen de bandbreedte van de landelijk opgestelde vooruitzichten. Bovendien liggen de verkoopprijzen voor een aantal projecten (woningbouw) al vast op basis van overeenkomsten. Hiermee achten wij deze parameter evenwichtig. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 0,92% (2021: 1,01%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Overbetuwe. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig.
Planning en programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Overbetuwe. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar. Gezien de huidige economische ontwikkelingen verwachten wij dat de huidige planning haalbaar is. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2022 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig.
13
3.2 Sociaal domein Algemeen De gemeente Overbetuwe voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Tozo
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Jeugdwet Zin
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Wmo Zin
Zelfstandig
n.v.t.
Werkelijke lasten
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Sociale verzekeringsbank
Pgb’s
Bepaling last boekjaar
In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven (x € 1.000) en de ontwikkeling vanaf 2019 kan als volgt worden weergegeven: 20.000
2019 2020
15.000
2021 10.000
2022
5.000 0 Uitkeringen
Tozo
Jeugdwet
Wmo
Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de van geldende weten regelgeving zijn verantwoord. Jeugd en Wmo ZIN De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente. De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom, evenals voorgaande boekjaren, afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd. Mede gezien de omvang van een aantal zorgaanbieders zal uw gemeente niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen.
Zo worden bijvoorbeeld geen controleverklaringen ontvangen van aanbieders met minder dan € 50.000 omzet. Ook is de bijvangst van uw gemeente voor overige leveranciers dit jaar lager doordat de gemeente Arnhem alleen controleverklaringen heeft uitgevraagd aan leveranciers met meer dan € 250.000 omzet. Voorgaande uit zich in een stijging in de onzekerheden in vergelijking met voorgaand jaar. Eveneens zijn controleverklaringen mogelijk vertraagd en is niet bekend wanneer deze controleverklaringen wel beschikbaar zijn voor uw gemeente. U geeft aan dat u momenteel werkt aan een visie om evenals bij de Pgb’s het bedrag aan onzekerheden zelfstandig omlaag te brengen.
PGB
Dit zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de Wmo Zorg in Natura ad € 453 duizend en de Jeugdwet Zorg in Natura ad € 466 duizend. Deze onzekerheden werken door in de jaarrekening van de gemeente.
14
3.2 Sociaal domein Om minder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen adviseren wij de gemeente om in lijn met de SDO notitie “Controle interne beheersing Jeugd en Wmo voor gemeenten en accountants” maatregelen in te regelen en interne controles uit te voeren. PGB’s De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. De SVB heeft over 2022 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGBstromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB blijven op basis van de zogenaamde projectiebrief voor de gemeente Overbetuwe beneden de rapporteringstolerantie.
Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Overbetuwe heeft deze onzekerheid ter hoogte van € 257 duizend in de jaarrekening 2022 toegelicht. Energietoeslag In 2022 is de nieuwe regeling Energietoeslag ingevoerd. Met deze regeling is geld beschikbaar gesteld als tegemoetkoming voor de hoge energielasten. De gemeente heeft in 2022 € 2,9 miljoen besteed aan deze regeling. Vanuit het Rijk heeft de gemeente een extra bijdrage ontvangen voor de Energietoeslag als onderdeel van de algemene uitkering, dit bedrag is als bate in de jaarrekening verwerkt. Wij hebben aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van deze nieuwe regeling en vastgesteld dat de bestede middelen correct zijn verwerkt.
Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Uw gemeente heeft zelf werkzaamheden verricht om zekerheid te krijgen rondom de prestatielevering binnen de PGB. Daarom is geen sprake van een onzekerheid ten aanzien van de PGB. Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. 15
3.3 Overige bevindingen Covid-19 In lijn met voorgaand jaar hebben we binnen onze controle specifiek aandacht gehad voor de effecten van Covid-19. Daarbij is aanvullend aandacht geschonken aan de geldstromen met betrekking tot de gevolgen van Covid-19. Wij hebben hierin geen bijzonderheden geconstateerd. De Woongaard Het project De Woongaard betreft gezien de aard van het project geen grondexploitatie en dient daarom gepresenteerd te worden onder de materiële vaste activa tegen verkrijgingsprijs of lagere marktwaarde. In de concept jaarrekening stond het project ten onrechte opgenomen onder de overlopende activa. Ter dekking van het verwachte negatieve resultaat op het project is in 2021 een voorziening gevormd van € 1.034 duizend. Deze voorziening overstijgt de huidige boekwaarde zoals opgenomen aan de activazijde van de balans. Hoewel uw gemeente in de toekomst een verlies op dit project verwacht, is het op grond van de verslaggevingsrichtlijnen (BBV) niet toegestaan hiervoor nu reeds een voorziening te vormen. Derhalve zou de voorziening verlaagt dienen te worden naar € 884 duizend (zijnde de boekwaarde van De Woongaard). Het verschil ad € 150 duizend hebben wij opgenomen als ongecorrigeerd controleverschil in bijlage B. Wij merken op dat deze fout ook vorig jaar reeds in de jaarstukken aanwezig was waarbij deze alleen niet als zodanig door ons is gerapporteerd.
Materiële vaste activa - Spoorkruisingen Het project Spoorkruisingen is een omvangrijk project geweest voor de gemeente Overbetuwe en is inmiddels afgerond. Ten behoeve van de realisatie van het project is sprake geweest van meerdere subsidiepartijen. Subsidiebaten dienen toegerekend te worden aan een project naar rato van de voortgang van de realisatie. Deze toerekening is in 2021 en 2022 niet juist verwerkt. Als gevolg hiervan is een presentatiecorrectie doorgevoerd in de definitieve jaarrekening.
16
3.4 Rechtmatigheid Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en 2022 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2022. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.
Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Programma
Lasten werkelijk
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Toelichting
Programma 1 Openbare orde en veiligheid
€ 4,3 miljoen
€ 57 duizend
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die deels worden gecompenseerd door extra opbrengsten en verder passen binnen het bestaande beleid.
Programma 3 Economische zaken
€ 2,8 miljoen
€ 1,9 miljoen
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die deels worden gecompenseerd door extra opbrengsten en verder passen binnen het bestaande beleid.
Programma 8. Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting
€ 3,4 miljoen
€ 129 duizend
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.
Programma 10. Algemeen bestuur
€ 3,7 miljoen
€ 419 duizend
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.
Algemene Dekkingsmiddelen
€ 6,9 miljoen
€ 1,5 miljoen
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.
VPB
€ 56 duizend
€ 36 duizend
Nee
Betreft kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid.
17
3.4 Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor een gemeentelijk inkooptraject met een inkoopwaarde van € 76 duizend sprake is van een fout doordat uw gemeente niet de juiste procedure heeft gevolgd en voor twee contracten van één leverancier sprake is van onzekerheden voor een bedrag van € 285 duizend doordat uw gemeente geen informatie heeft waaruit blijkt dat in het verleden de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben deze bedragen daarom als fout respectievelijk onzekerheid voor de rechtmatigheid aangemerkt.
Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren dat er geen overschrijdingen op investeringsniveau aanwezig zijn ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.
Wij adviseren het college om reeds ingezette verdere verbetering van de interne beheersing op de aanbestedingen door te zetten. In dit kader noemen wij bijvoorbeeld een formeel contractenregister (in plaats van een register in excel), zodat uw gemeente tijdig meldingen ontvangt als contracten aflopen. Verder geeft u aan dat u voor 2023 reeds bent gestart met de spendanalyse om tijdig eventuele risico’s met betrekking tot de aanbestedingen te onderkennen en hierop te kunnen acteren. Financiering In 2022 heeft uw gemeente twee nieuwe langlopende leningen afgesloten. Hierbij heeft uw gemeente voldaan aan het Treasurystatuut. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Overbetuwe zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.
18
3.5 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2022 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Vereisten BBV Verenigbaar
Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag
Overeenstemming
overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate
Informatiewaarde
Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Overbetuwe. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. − Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. − Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.
Onze waarneming
analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de hieraan te stellen eisen. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke
Covid-19
paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van COVID-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen. In de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag heeft uw
Fraude
gemeente toegelicht hoe uw gemeente inspeelt en omgaat met frauderisico’s c.q. de eigen frauderisicoanalyse van de gemeente.
19
3.6 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2022 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.
De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
20
4. Financiële positie
4. Financiële positive Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2022 volgens de jaarrekening € 50,0 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 6,6 miljoen positief. In de begroting (na wijziging) was rekening gehouden met een resultaat van € 1,0 miljoen negatief.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt op pagina 96 voor een verklaring in hoofdlijnen voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging verwezen naar de financiële verantwoording van de programma’s. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2022 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.
60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2019
2020
2021
2022
-10.000 Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat
Meerjarenperspectief In meerjarenperspectief blijkt uit uw programmabegroting 2023 dat operationeel voor de jaren 2023-2026 een voordeel geraamd is. Evenwel blijft het in het huidige onstuimige economische tij van belang de ontwikkeling van de financiële positie komende periode nauwgezet te blijven volgen.
Van de totale reserves ter hoogte van € 39,3 miljoen is € 15,8 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 6,5 miljoen. Per saldo is gedurende 2022 € 4,1 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 6,6 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 10,7 miljoen voordelig.
22
4. Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.
Het kengetal schuldquote is verbeterd in 2022 (van 82% naar 73%). Wel toont dit cijfer een negatiever beeld dan het landelijk gemiddelde. De solvabiliteit stijgt van 23% in 2021 naar 26% in 2022. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt.
Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen
Gemeente Overbetuwe
Landelijk
2022
2021
2022 begroting
2021
Netto schuldquote
73%
82%
74%
47%
Netto schuldquote gecorrigeerd
66%
82%
68%
41%
Solvabiliteit
26%
23%
30%
36%
Grondexploitaties
2,5%
1,8%
7,1%
7,6%
Belastingcapaciteit
80%
82%
105%
103%
Structurele exploitatieruimte
5,5%
5,1%
0,2%
2,9%
Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Gegeven de beperkte omvang van de gemeentelijke grondexploitaties is dit cijfer lager dan het landelijk gemiddelde. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Overbetuwe ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 80%. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat dit cijfer hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Wel geeft het cijfer aan dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.
23
4. Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt.
Ondanks de stijging van de benodigde weerstandscapaciteit (als gevolg van toename van de risico’s) verbeterd de ratio van 1,4 naar 2,1 doordat de beschikbare weerstandscapaciteit verhoudingsgewijs sterker is gestegen. Hiermee classificeert u uw weerstandsratio als uitstekend.
Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − Veranderende economie als gevolg van COVID/oorlog in Oekraïne. − Grondexploitatie bedrijventerreinen. − Open eind regelingen Sociaal Domein. U geeft aan dat uw gemeente zowel in 2021 als 2022 de risico’s op basis van weloverwogen keuzes heeft gewogen. Op basis hiervan is het bedrag in 2022 hoger uitgekomen dan in 2021. (x € 1.000)
Weerstandscapaciteit Risico’s Weerstandsratio
2022
2021
2020
€ 15.809
€ 9.344
€ 8.100
€ 7.580
€ 4.245
€ 7.100
2,1
1,4
1,1
Weerstandsratio
Betekenis
>= 2.0
Uitstekend
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
1.0 < 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
0.6 < 0.8
Onvoldoende
< 0.6
Ruim onvoldoende
24
5. Bevindingen interne beheersing
5. Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2022 hebben wij op 23 december 2022 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze rapportage gerapporteerd dat we zien dat dat de gemeente Overbetuwe belang hecht aan een goede interne beheersing en stappen heeft gezet om opvolging te geven aan de door ons gerapporteerde bevindingen. De nog openstaande punten zien met name toe op de processen binnen het sociaal domein. Verder hebben wij vastgesteld dat er bij het onderdeel verbijzonderde interne controle van de afdeling sinds medio 2022 meer stabiliteit is gekomen. Er wordt gewerkt vanuit de gedachte ‘basis op orde’.
Hierbij zijn de belangrijkste processen beschreven op basis van de 6-w’s en zijn de key-controls hierin meegenomen. Om voor te sorteren op de aanstaande rechtmatigheidsverantwoording heeft uw gemeente voor boekjaar 2022 en 2023 een nieuw controleplan opgesteld. Wij hebben u geadviseerd het plan uit te breiden met de omvang van de betreffende stromen in euro’s afgezet tegen de vastgestelde toleranties. Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. 26
5. Bevindingen interne beheersing Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2022 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.
Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.
Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie de juiste stappen zet om fraudebeheersing toereikend in het richten in de organisatie. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Wij hebben geconstateerd dat u geen formeel proces heeft geïmplementeerd inzake het periodiek uitvoeren van een frauderisico-analyse. Wel hebben wij van uw gemeente ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole een position paper ontvangen over hoe uw gemeente met de maatregelen met betrekking tot frauderisico’s van de gemeente Overbetuwe omgaat. Wij adviseren u om het fraude risico-beheersingsproces te formaliseren en in te bedden in uw periodieke rapportage cyclus.
Hierbij adviseren wij u ook om een ‘fraude response plan’ op te stellen, zodat u bij een vermoeden tot fraude bij uw organisatie tijdig kan anticiperen om mogelijke schade (financieel als reputatie) zo veel mogelijk te beperken. In hoofdstuk 2 geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude.
27
5. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen.
Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Overbetuwe beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.
Uitkomsten werkzaamheden Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn bevindingen ten aanzien van de Europese aanbestedingsregels voortgekomen. Deze bevindingen hebben wij gerapporteerd in hoofdstuk 3. Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ In december 2022 heeft de NBA de Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ uitgebracht. Het voorkomen, opsporen en bestrijden van fraude in organisaties is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen.
In de PML ‘Scherp op Fraude’ staan vijf signalen, ieder voorzien van aanbevelingen voor de diverse spelers in de keten, zoals bestuurders, toezichthouders en accountants. Deze signalen zijn: Slecht voorbeeld doet slecht volgen; Frauderisicoanalyse door het bestuur of directie ontbreekt; Meldingen van misstanden verdienen aandacht; Fraude overvalt organisaties; De accountant is onvoldoende professioneel-kritisch. De PML is daarmee ook voor u relevant en het is nuttig om hier kennis van te nemen. Fraude is en blijft een belangrijk onderwerp voor ondernemingen en voor onze controle. Op de website van de NBA is de PML te downloaden. https://www.nba.nl/globalassets/documenten/bijlagen-nieuwsberichten/2022/scherpop-fraude.pdf .Eerder verschenen PML’s zijn beschikbaar op: https://www.nba.nl/themas/kennis-delen-en-pml/publieke-managementletters/. 28
6. Overige onderwerpen
6. Overige onderwerpen Duurzaamheid De Europese Unie heeft één doel, en dat is de gezondheid en het welzijn van de mens verbeteren, door Europa klimaatneutraal te maken en onze natuurlijke habitat te beschermen. Met een pakket aan maatregelen, de actieplannen die voortvloeien uit de EU Green Deal, beoogt Europa een transitie naar een duurzame en klimaat-neutrale economie. Onder het motto ‘No one will be left behind’ raken deze maatregelen alle sectoren. Dit vereist integrale verankering van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. Europa vaart een andere koers: vrijblijvendheid is voorbij Na ruim twee jaar werk en onderhandelingen heeft het Europese Parlement in november 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen en inmiddels is deze goedgekeurd door de Europese Raad. De CSRD-rapportage bevat ten minste de volgende informatie: • Business model en de integratie van sustainability daarin. • Borging van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. • Strategie en langetermijndoelstellingen die bijdragen aan een duurzame en klimaat neutrale economie. • Impacts (positief en negatief) van uw organisatie op de maatschappij. • Risico’s en kansen gerelateerd aan klimaat verandering voor uw business model en uw waardeketen. • Zorgplicht waardeketen (o.a. mensenrechten en milieu-effecten).
Wet versterking decentrale rekenkamers Met ingang van 1 januari 2023 treedt voor gemeenten en provincies de wet versterking decentrale rekenkamers in werking. Deze wet is op 31 mei jl. met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer aangenomen en op 27 september jl. door de Eerste Kamer als hamerstuk aanvaard. Zodra de wet in werking treedt per 1 januari 2023 behoudt een verordening die een rekenkamerfunctie regelt (en de benoemingen op die basis) gedurende een jaar haar rechtskracht, dus tot 1 januari 2024. Daarvoor is in de wet versterking decentrale rekenkamers overgangsrecht getroffen. Dit geeft de gemeenteraad gedurende een jaar de gelegenheid om op basis van de nieuwe wet een onafhankelijke rekenkamer (zelfstandig of gemeenschappelijk) in te stellen, de leden te benoemen en de oude verordening in te trekken. Uiterlijk op 1 januari 2024 zal dus in alle gemeenten een onafhankelijke rekenkamer moeten zijn ingesteld, inclusief de benoeming van leden. Raadsleden die de rekenkamerfunctie uitoefenen, verliezen na intrekking van de verordening dan wel uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel van rechtswege het lidmaatschap van de rekenkamerfunctie. Ook de externe commissieleden van de rekenkamerfunctie houden dan van rechtswege op lid van de rekenkamerfunctie te zijn.
Zij kunnen dan -desgewenst- conform de wet voor 6 jaar benoemd worden in de onafhankelijke rekenkamer.
De CSRD-rapportage verantwoording zijn vereist voor elke grote onderneming vanaf boekjaar 2025. De verwachting is dat deze richtlijnen niet verplicht zullen zijn voor lokale overheden. Op basis van een voortrekkersrol / voorbeeldfunctie van overheidsorganisatie inzake sustainability wordt echter wel verwacht dat er in de komende jaren steeds meer vrijwillig over dit onderwerp zal worden gerapporteerd. Wij adviseren u om dit onderwerp met uw raad te bespreken en de reikwijdte en informatieverschaffing inzake sustainability rapportage af te stemmen en uw registratie hierop voor te bereiden.
30
Bijlagen
Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. De controle van de SiSa-regelingen A16, D8 en H4 is momenteel in afwikkeling. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
A13
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
C55
Aanpak energiearmoede
C62
Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire
C75B
Regiodeals 3e tranche
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
D19
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
32
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
E26
Spoorse doorsnijdingen, tranche 1
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
F1
Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding
F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2022
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
33
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid
Nummer
Specifieke uitkering
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen
G4
Tozo 2
G4
Tozo 3
G4
Tozo 4
G4
Tozo 5
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
34
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
G10
Wet inburgering 2021_gemeentedeel 2022
G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie
G13
Onderwijsroute 2022_deel gemeente
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
H8
Regeling Sportakkoord 2020-2022
H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
H25
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
35
Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000) Voorziening de Woongaard