23-04-18.18 Relevant stuk 5 Bijlagen ruimtelijke onderbouwing Zonnepark Overbetuwe

Omgevingsvergunning Bijlagen Ruimtelijke Onderbouwing

Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Gemeente Overbetuwe Status:

Concept

Datum:

Mei 2 0 2 2

IMRO-Idn: NL.IMRO.1734.0011-0001

g e m e e n t e

Overbetuwe

Valburg, Z o n n e p a r k Overbetuwe (Uitbreiding)

Datum Mei 2022

Correspondentieadres Postbus 11 6662 A A ELST

Telefoon 0481 362 300

E-Mailadres I nfo@Overbetuwe. N l

Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Inhoudsopgave

B i j l a g e n ruimtelijke o n d e r b o u w i n g

3

Bijlage 1

Landschappelijk inpassingsplan

4

Bijlage 2

Advies Natuurbeheerplan

15

Bijlage 3

Archeologisch onderzoek zonnepark Overbetuwe

20

Bijlage 4

Reflectieonderzoek zonnepark Overbetuwe

81

Bijlage 5

Groeiplaatsonderzoek

97

Bijlage 6

Geluidoverdracht zonnepark Overbetuwe

107

Bijlage 7

Advies Natuurwaarden

125

Bijlage 8

Aanvullend onderzoek ecologie

179

Bijlage 9

Vormvije mer-beoordeling zonnepark Overbetuwe

185

2

Inhoudsopgave (concept)

omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Bijlagen ruimtelijke o n d e r b o u w i n g

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing (concept)

3

omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Bijlage 1

4

Landschappelijk inpassingsplan

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing (concept)

LANDSCHAPPELIJKE INPASSINGSPLAN ZONNEPARK OVERBETUWE, GEMEENTE OVERBETUWE

i ü h

MEI 2022

H

BügelHajema

|

Ruimte uoor de Ieefomgeuinç

aflilTff

i^sunvest

I •a

INLEIDING Sunvest B.V. heeft het voornemen o m een zonnepark te realiseren op het kadastraal bekende perceel 'gemeente Valburg, sectie I, n u m m e r 1460 en percelen 'gemeente Elst, sectie N, n u m m e r 160, 161, 1028, 1031, 1032, 1581 en 2002. Deze percelen zijn gelegen naast percelen die behoren t o t een al vergund zonneveld. Dit zonneveld is op 2 april 2019 vergund. De locatie ligt ingeklemd tussen de A15 en de Betuweroute. In de huidige situatie w o r d t het perceel hoofdzakelijk gebruikt voor landbouw. De planlocatie heeft geen optimale uitgangspositie voor agrarisch gebruik door de ingeklemde ligging tussen Betuweroute en A15, in combinatie met de twee hoogspanningsleidingen die door het gebied lopen. Het plangebied is daarentegen ook erg geschikt voor een zonnepark. In dit landschappelijke inpassingsplan beschrijven wij de landschappelijke inpassing van de locatie en welke natuurwaarden gecreëerd gaan w o r d e n . Ook w o r d t hier vermeld hoe dit o n t w e r p aansluit o p het al vergunde zonnepark.

3

Zichtlijnen

Principe 1. Belangrijke zichtlijnen.

Solitaire b o o m (bijv. k n o t w i l g )

Principe 2. Waterstructuren vergroenen in c o m b i n a t i e m e t natuurvriendelijke oevers

Bomenrij ten zuiden van betuwe spoor

Wfff»

Principe 3. Groene parallelle nen als decor.

Sīruweelhaag

Bijzonder p u n t

Kleibulten

Principe 4. Lineaire (historische) structuren -i- bijenbuiten en a m f i b i e p o e l e n en bijzondere landschaps- en n a t u u r e l e m e n t e n .

Locatiefoto's 4

Ontwerpprincipes

zonneveld

ONTWERPPRINCIPES Om het zonnepark op een goede manier in het landschap en de dynamische o m g e v i n g van de A15, Betuweroute en hoogspanningsleidingen in te passen is een plan voor de landschappelijke inpassing opgesteld, afgestemd op de inpas¬ sing van het reeds vergunde zonnepark. Wel zijn er van tevoren een aantal harde eisen meegenomen dienen te worden: - Afstandsbepalingen vanuit de spoorlijn - Afstandsbepalingen hoogspanningsleiding - Afstandsbepalingen overige kabel en leidingstroken Hiernaast heeft de gemeente nog een aantal extra randvoorwaarden gesteld. Dit betreft de volgende: In juli 2007 is door Nieuwland Advies een inrichtingsplan opgesteld o m de Betuweroute landschappelijk goed in te passen (voor de percelen van het GLK). Het zogenoemde 'Passantenmodel' dat daarvoor is opgesteld kan ook als richtlijn w o r d e n aangehouden voor het landschappelijke inpassingsplan van het Zonnepark. Samengevat betekent dit: a. Het inrichtingsplan moet passend binnen het lokale landschap worden uitgewerkt; b. De landschapskarakteristieken in het landschap buiten de bundel van de Betuweroute - A15 moeten worden doorgetrokken t o t binnen de bundel, zichtbaar en beleefbaar.

Beleving van de ruimte binnen de bundel vanuit de omgeving: « A15: parallelle beweging langs de bundel; « Kruisende beweging: doorsnijding (ongelijkvloers) door/over het gebied; « Doorsteek beweging: verplaatsing door het gebied zelf (geringe mogelijk¬ heden); « Een doorgaand landschap binnen de bundel, tussenruimte inrichten door middel van zichtlijnen, massa en transparantie, begeleiding van het land¬ schap en « afwisseling tussen hoog/laag, nat/droog en open/gesloten; « Inrichting op basis van bestaande landschapskarakteristiek: bomenrijen, bos, nat en droog grasland en waterstructuren. Karakteristiek: « Identiteit Betuweroute: Betuweroute en A15 zijn leidende elementen; « Landschap: ontwikkelen van een parallel 'nieuw' landschap binnen de bun¬ del. « Ontwerp een robuuste beplanting die duurzaam in stand kan blijven en h o u d t anderzijds rekening met de oplevering van de gronden in oorspron¬ kelijke staat aan het einde van de termijn. « Zoek afstemming met het Gelders landschap en kastelen gezien de ligging van GNN-gebieden inhet midden van het plangebied van het zonnepark. « Functie en ligging van de Hoge Brugstraat handhaven.

5

3

r

! ;

i

:

;

(5

2

Betuwelijn Hl¬

1 7 1 ! f I

A15

11

iBmĚi \ y///////

ft

11

4)

Betuwelijn

i

6

\

(3)

5 !

3 2 6

A15

7

LANDSCHAPPELIJKE INPASSING 1. Bomenrij gepland in de berm aan de noordzijde van de Hoge Brugstraat. De bomenrij is een landschappelijke maatregel die voortvloeit uit het land¬ schapsplan van Sunvest en o m de continuiteit van beide landschapsplannen te waarborgen dient deze bomenrij zoveel mogelijk overeenkomstig te zijn met het landschapsplan van Sunvest. Het aanbrengen van deze rij b o m e n dient meerdere doelen. Allereerst zorgt dit (met name in de zomer) voor een groener aanzicht van de Betuwespoorlijn en een sterkere landschappelijke inpassing. Ten tweede zal de bomenrij het geluid van de A15 enigszins filteren en het fijnstof afvangen (in de zomer). Doordat de rij aan de noordzijde van de weg worden geplaatst, zal deze geen t o t weinig schaduwwerking hebben op de zonnepanelen. 2. Natuurvriendelijke oever (parallelle beweging langs A15 en versterken nat/droog) langs de sloot tussen het plangebied en de A15. Door het karak¬ ter van de natuurvriendelijke oever met moeras- en rietbeplanting zullen de onderste delen van de constructie van het zonneveld aan het zicht onttrokken w o r d e n . Het zonneveld blijft deels zichtbaar vanaf de A15 en kruisende wegen, wat de leesbaarheid van het landschap ten goede komt. Ook v o r m t de oever door de omvang en langgerektheid een belangrijke versterking van de natuur¬ waarden. 3. Struweelelementen.

In een aantal overhoeken worden struweelelementen aangelegd met inheemse beplantingssoorten (geen meidoorn i.v.m. bacterievuur). Deze elementen zorgen voor een vergroening van het beeld en vergro¬ ting van de biodiversiteit. 4. Oorspronkelijke verkavelings- en slotenpatroon. Het oorspronkelijke slotenpatroon w o r d t herkenbaar gemaakt door het aanbrengen van k n o t b o m e n . Deze k n o t b o m e n dienen minimaal 1 meter uit de insteek te staan. Langs de sloten worden schouwstroken aangelegd,waardoor zichtlijnen over het slotenpatroon open blijven. 5 .

B

i

K

r

u

i

n

n

e

n

d

e

h

n

e

r

t

i

j

k

g

g

e

h

e

r

l

a

s

l

a

n

d

e

p

l

a

n

g

e

b

i

e

d

k

o

m

t

k r u i d e n r i j k

g r a s

(

m

e

t

e

x

t

e

n

s

i

e

f

b

e

h

e

e

r

)

v

a

n

6. Kruideneilanden rondom h o o g s p a n n i n g s m a s t e n De basis is grasland met een mengsel van verschillende inheemse grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig w o r d t ingezaaid. Ook w o r d t er op elk kruideneiland 1 bijenhotel geplaatst. (nu indicatief weergegeven op de plankaart). Voor het kruidenrijk grasland zou kunnen worden gekeken naar mengsel G2 (of soortgelijke mengsels, waarbij het van belang is dat het voedselrijke gronden zijn),op www.cruydthoek.nl. Hierin zitten o.a. Duizendblad, Knoopkruid, Peen, Pastinaak, Scherpe boter¬ bloem en Rode Klaver. 7. Haag Uit onderzoek naar de lichtreflectie van het zonneveld is gebleken dat de reflectie van de zonnepanelen teveel hinder opleveren. Er zijn twee opties om dit op te lossen: 1. Maatregelen nemen aan de panelen zelf, bijv. zwarte i.p.v. blauwe panelen of door deze bijvoorbeeld te voorzien van een ondergeschikt anti-reflectie coating, of: 2. Op de insteek van de natuurvriendelijke oever struiken of hagen aanbrengen die de reflectie onderbreken. Het idee is o m dit een zo natuurlijke mogelijk karakter te geven in de vorm van struweelstoken van inheems plantmateriaal in afwisselende lengtes. De gewenste breedte van deze haag is minimaal 4 meter.

Deze struweelhagen vergroten enerzijds de biodiversiteit van het gebied; anderzijds w o r d t het zonneveld minder zichtbaarvanaf de A15 en minder 'lees¬ baar'. De kruideneilanden blijven geheel open en ter hoogte van de gasunie buisleiding blijft het ook open.

ONTWERP ZONNEPANELEN De zonnepanelen dienen in lijn en met dezelfde kleurstelling te worden geplaatst als de panelen van het reeds vergunde zonnepark.

inheemse soorten. 7

LANDSCHAPPELIJKE INPASSING BEHEER Het zonnepark ligt ingeklemd tussen infrastructuur van met name de snelweg A15 en de spoorlijn en het in april 2019 vergunde grotere zonnepark. In de directe omgeving is verder b e b o u w d gebied en agrarisch grondgebruik, natuurterreinen zoals NNN liggen o p grotere afstand. Dit alles maakt dat het gebied geen grote rol kan spelen als verbinding tussen natuurelementen in de wijdere o m g e v i n g . Wel zijn er kansen o m natuurelementen te ontwikkelen voor flora en kleinere dieren die mobiel genoeg zijn o m het gebied te bereiken. Er zijn met name kansen voor struweelvogels, akkervogels, amfibieën en insecten zoals bijen en dagvlinders. De natuurelementen bieden hen schuilplaats en voortplantingsbiotoop, en daarnaast bieden de grasstroken tussen de zonnepa¬ nelen door natuurgericht beheer ook foerageergebied. De natuurelementen zijn robuust in breedte en onderling, in het totale plaatje, verbonden, zodat deze als verbinding en uitvalsbasis dienen voor flora en fauna. Struweelelementen en knotwilgen Het struweel bestaat uit soorten die op het m o m e n t dat ze te hoog w o r d e n , kunnen worden teruggezet t o t vlak boven de grond. Dit kan bijvoorbeeld eens per 3-5 jaar in het winterseizoen worden gedaan.

Als dit gefaseerd (niet alle tegelijk) gebeurt, blijft er continu begroeiing aanwezig die broedmogelijkheden en zangposten aan vogels biedt en het zicht o p de zonnepanelen beperkt. De k n o t b o m e n langs watergangen kunnen eveneens eens per 2-5 jaar worden teruggezet, en ook gefaseerd. Gevarieerde inheemse struiken die verspreid in de tijd bloeien en later in het jaar vruchten dragen, zijn aantrekkelijk voor insecten en vogels. Ook voor wilde bijen vormen struiken - vooral vroeg in het seizoen - een belangrijke aanvullende nectar- en stuifmeelbron. Door soorten met doornen op te nemen w o r d t ook nog eens aantrekkelijke nestplaatsen voor kleine zangvogels zoals kneu, gras¬ mus en roodborsttapuit gecreëerd. Een mengsel van soorten als gele kornoelje, hazelaar, sleedoorn, gewone vlier, wilde kardinaalsmuts en wilde liguster is een prima invulling. Meidoorn w o r d t hier niet toegepast in verband met kans op ziekte-overdracht naar fruit- en sierteelt. De struiken kunnen naar wens eens per 3 t o t 5 jaar worden teruggezet, liefst gefaseerd in kleine delen zodat geen kaalslag optreedt voor landschap en vogels. De k n o t b o m e n langs watergangen kunnen eveneens eens per 2-5 jaar worden teruggezet, en ook gefaseerd.

8

Kruidenrijk grasland. Binnen het gehele plangebied komt kruidenrijk gras (met extensief beheer) De basis is grasland met een mengsel van verschillende grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig w o r d t ingezaaid. Het basisbeheer is bij voorkeur twee keer per jaar maaien en oogsten/afvoeren van de opbrengst. Alternatief is drukbegrazing met schapen in zomer t o t herfst, dat wil zeggen korte tijd delen van het gebied laten afgrazen, door inzet van tijdelijke rasters. Dit kan in zowel overhoeken en langs sloten, als ook in de brede tussenruimte tussen de rijen zonnepanelen worden gerealiseerd. Kruideneilanden rondom hoogspanningsmasten De basis is grasland met een mengsel van verschillende grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig w o r d t ingezaaid. Het is belang¬ rijk o m een mengsel met inheemse soorten en voornamelijk overblijvende soorten te kiezen. Deze soorten hebben hoge natuurwaarde voor insecten en vogels en zijn over langere tijd het beste in stand te houden. Bomenrij langs noordrand Na het planten hebben de b o m e n weinig zorg meer nodig. In het eerste jaar vindt controle plaats op uitval van b o m e n , en controle van de boompalen en - b a n d e n . Daarna is zeer beperkt snoei nodig o m ongewenste uitgroei in de breedte te v o o r k o m e n .

Natuurvriendelijke oevers Aan de zuidzijde van het plangebied w o r d t een natuurvriendelijke oever aangelegd over de gehele lengte van het plangebied. Dit in combinatie met rietkragen en kruidenrijk grasland. Deze versterken de bestaande ecologische verbinding langs de A15. In de randsloot kan zich mogelijk een bijzondere kwelvegetatie ontwikkelen. Aan de hogere zijde van het talud w o r d t een tevens een haag geplant. Deze haag is noodzakelijk voor de veiligheid van de weggebruikers. Dit door reflectie van de zonnepanelen. De natuurvriendelijke oevers leveren een grote kwaliteitsverbetering voor oever¬ planten en watergebonden fauna zoals amfibieën en libellen. Deze diersoorten brengen ook een deel van hun levenscyclus op land door, en de oeverzone en aangrenzende natuurelementen bieden hen hoge kwaliteit leefgebied, veel hoger dan het huidige gebruik als (intensief) grasland. De rietkragen en struweelelementen bieden ook leefgebied voor kleine marterachtigen zoals bunzing, overwinteringsgebied voor amfibieën, en broedplaats voor vogels als wintertaling, rietgors en kleine karekiet. Hoewel er grasland verdwijnt, kunnen de groenstroken tussen de zonnepanelen ook dienen als leefgebied voor een aantal soorten, o m d a t deze juist extensiever zullen w o r d e n beheerd.

Op deze gronden zal geen gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen meer plaatsvinden, zoals dat bij het huidige gebruik het geval is. Bij een bredere sloot is het mogelijk het maaien te beperken tot eens per twee jaar. Dan blijft overjarig riet staan en neemt de waarde toe. Het is dan belangrijk gefa¬ seerd te maaien, dat betekent de ene rietkraag (of een deel daarvan) in het ene jaar, een ander deel juist in het andere jaar.

Het gewenste beheer voor de hogere delen van het talud bestaat uit 1 - 2 x per jaar maaien en maaisel afvoeren. Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle begroeiing in een keer verdwijnt. Twee keer per jaar maaien (niet voor 1 juli in verband met broedvogels) leidt sneller tot voedselarme kanten en deze kunnen bloemrijker w o r d e n . Eén keer per jaar maaien leidt tot wat ruigere begroeiing die wel aantrekkelijk is voor libellen en moerasvogels. Door beide beheersvormen o p verschillende plaatsen toe te passen ontstaat meer diversi¬ teit in biotopen die als geheel meer biodiversiteit kunnen opleveren. Op lagere delen van het talud kunnen rietkragen of ruigte w o r d e n ontwikkeld door 1 x per 2 jaar te maaien en maaisel af te voeren in het najaar. Voor vogels is het waardevol o m het maaien van een deel van de rietkragen of ruigte een jaar over te slaan. Dit biedt schuil- en foerageermogelijkheden in de winter en broedmogelijkheden in de zomer. Ook voor de landschappelijke inpassing van de zonnepanelen is deze frequentie gunstig. Voor de instandh o u d i n g van het riet is minimaal eens per twee jaar maaien wel wenselijk. Voor riet- en watervogels zoals kleine karekiet, blauwborst en rietgors levert dat goed leefgebied op. Het beheer van het w a t e r h o u d e n d profiel bestaat uit 1 x per jaar schonen en maaisel afvoeren.

Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle be¬ groeiing in een keer verdwijnt. Als dit de waterdatum afvoerende functie niet in gevaar brengt, kan het ene jaar de ene (overlangse) helft w o r d e n geschoond en het daaropvolgende jaar de andere helft. Een andere optie is o m de ene helft in de zomer (voorjaar mijden in verband met broedvogels) en de andere helft in najaar (september) te schonen.

aag I struiken afwisselende hoogte 7onrepanplen

schetsmatig na de

principeprofiel

natuurvriendelijke

oever

werkzaamheden 9

MEI 2022

BügelHajema Adviseurs Utrechtseweg 7

3811 NA Amersfoort

T 033 465 65 45

E amersfoort@bugelhajema.nl

www.bugelhajema.nl

omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Bijlage 2

Advies Natuurbeheerplan

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing (concept)

15

BügelHajema R u i m t e voor de l e e f o m g e v i n g

Beheerplan Zonnepark

voor

natuurelementen

Q erbetuwe v

Opdrachtgever: Green Giraffe

Aan:

Green Giraffe

Van:

H. Kloen

Onderwerp:

Beheerplan voor natuurelementen Zonnepark Overbetuwe

Datum:

31-10-2018

projectnummer: 708.02.50.00.00

V o o r d e o n t w i k k e l i n g v a n n a t u u r w a a r d e n is e e n g e b a l a n c e e r d n a t u u r g e r i c h t b e h e e r v a n g r o o t b e l a n g . T e w e i n i g o n d e r h o u d l e i d t t o t v e r r u i g i n g e n e e n z i j d i g e o n t w i k k e l i n g , bij t e v e e l o n d e r h o u d w o r d e n n a t u u r w a a r d e n v e r s t o o r d . In d e z e n o t i t i e is h e t b e h e e r p e r l a n d s c h a p s e l e m e n t u i t g e w e r k t .

Bomenrij langs noordrand. N a h e t p l a n t e n h e b b e n d e b o m e n w e i n i g z o r g m e e r n o d i g . In h e t e e r s t e j a a r v i n d t c o n t r o l e p l a a t s o p u i t v a l v a n b o m e n , e n c o n t r o l e v a n d e b o o m p a l e n e n - b a n d e n . D a a r n a is z e e r b e p e r k t s n o e i n o d i g o m o n g e w e n s t e u i t g r o e i in d e b r e e d t e t e v o o r k o m e n .

P l a s d r a s o e v e r s langs w a t e r g a n g e n . Het g e w e n s t e b e h e e r v o o r de hogere delen van het t a l u d bestaat uit 1 - 2 x per jaar m a a i e n en m a a i sel a f v o e r e n . B i j v o o r k e u r v i n d t d i t g e f a s e e r d p l a a t s , z o d a t n i e t a l l e b e g r o e i i n g in e e n k e e r v e r d w i j n t . T w e e k e e r p e r j a a r m a a i e n ( n i e t v o o r 1 j u l i in v e r b a n d m e t b r o e d v o g e l s ) l e i d t s n e l l e r t o t v o e d s e l a r m e kanten en deze k u n n e n b l o e m r i j k e r w o r d e n . Eén keer per jaar m a a i e n leidt t o t w a t ruigere begroeiing d i e w e l a a n t r e k k e l i j k is v o o r l i b e l l e n e n m o e r a s v o g e l s . D o o r b e i d e b e h e e r s v o r m e n o p v e r s c h i l l e n d e p l a a t s e n t o e t e p a s s e n o n t s t a a t m e e r d i v e r s i t e i t i n b i o t o p e n d i e als g e h e e l m e e r b i o d i v e r s i t e i t k u n n e n opleveren. O p lagere delen van het talud k u n n e n rietkragen of ruigte w o r d e n o n t w i k k e l d d o o r 1 x per 2 jaar te m a a i e n e n m a a i s e l af t e v o e r e n in h e t n a j a a r . V o o r v o g e l s is h e t w a a r d e v o l o m h e t m a a i e n v a n e e n d e e l v a n d e r i e t k r a g e n o f r u i g t e e e n j a a r o v e r t e s l a a n .

Dit b i e d t s c h u i l - e n f o e r a g e e r m o g e l i j k h e d e n in d e w i n t e r e n b r o e d m o g e l i j k h e d e n in d e z o m e r . O o k v o o r d e l a n d s c h a p p e l i j k e i n p a s s i n g v a n d e zon¬ n e p a n e l e n is d e z e f r e q u e n t i e g u n s t i g . V o o r d e i n s t a n d h o u d i n g v a n h e t r i e t is m i n i m a a l e e n s p e r t w e e j a a r m a a i e n w e l w e n s e l i j k . V o o r r i e t - e n w a t e r v o g e l s z o a l s k l e i n e k a r e k i e t , b l a u w b o r s t e n r i e t g o r s le¬ vert dat goed leefgebied op. Het b e h e e r v a n het w a t e r h o u d e n d profiel bestaat uit 1 x per j a a r s c h o n e n en maaisel a f v o e r e n . Bij v o o r k e u r v i n d t d i t g e f a s e e r d p l a a t s , z o d a t n i e t a l l e b e g r o e i i n g in e e n k e e r v e r d w i j n t . Als d i t d e w a t e r -

O ]

R u i m t e u o o r de l e e f o m g e v i n g R u i m t e uoor de l e e f o m g e v i n g

a f v o e r e n d e f u n c t i e n i e t i n g e v a a r b r e n g t , k a n h e t e n e j a a r d e e n e ( o v e r l a n g s e ) h e l f t w o r d e n ge¬ s c h o o n d e n h e t d a a r o p v o l g e n d e j a a r d e a n d e r e h e l f t . E e n a n d e r e o p t i e is o m d e e n e h e l f t i n d e zo¬ m e r ( v o o r j a a r m i j d e n in v e r b a n d m e t b r o e d v o g e l s ) e n d e a n d e r e h e l f t in n a j a a r ( s e p t e m b e r ) t e s c h o ¬ nen.

P l a a t s e l i j k s t r u w e e l en

knotwilgen.

H e t s t r u w e e l b e s t a a t u i t s o o r t e n d i e o p h e t m o m e n t d a t ze t e h o o g w o r d e n , k u n n e n w o r d e n t e r u g g e ¬ z e t t o t v l a k b o v e n d e g r o n d . D i t k a n b i j v o o r b e e l d e e n s p e r 3 - 5 j a a r i n h e t w i n t e r s e i z o e n w o r d e n ge¬ d a a n . Als d i t g e f a s e e r d (niet alle tegelijk) g e b e u r t , blijft e r c o n t i n u b e g r o e i i n g a a n w e z i g die b r o e d m o gelijkheden en z a n g p o s t e n aan vogels biedt en het zicht o p de z o n n e p a n e l e n beperkt. De k n o t b o m e n langs w a t e r g a n g e n k u n n e n e v e n e e n s e e n s p e r 2-5 j a a r w o r d e n t e r u g g e z e t , e n

ook

gefaseerd.

Kr u i d e n e i l a n d e n r o n d h o o g s p a n n i n g s m a s t e n m e t

bijenhotels.

D e b a s i s is g r a s l a n d m e t e e n m e n g s e l v a n v e r s c h i l l e n d e g r a s s o o r t e n e n e e n a a n t a l a l g e m e n e w i l d e b l o e m e n d a t e e n m a l i g w o r d t i n g e z a a i d . H e t is b e l a n g r i j k o m e e n m e n g s e l m e t i n h e e m s e s o o r t e n e n v o o r n a m e l i j k o v e r b l i j v e n d e s o o r t e n t e k i e z e n . D e z e s o o r t e n h e b b e n h o g e n a t u u r w a a r d e v o o r insec¬ t e n e n v o g e l s e n zijn o v e r l a n g e r e tijd h e t b e s t e in s t a n d te h o u d e n . H e t b a s i s b e h e e r is 2 k e e r p e r j a a r m a a i e n e n o o g s t e n / a f v o e r e n v a n d e o p b r e n g s t . D i t b e h e e r is v o o r ¬ al o p d e f l o r a g e r i c h t . De b o d e m v e r s c h r a a l t e n b l o e m e n k r i j g e n m e e r k a n s . H e t is o o k m o g e l i j k in p l a a t s v a n d e t w e e d e m a a i b e u r t b e g r a z i n g in t e z e t t e n . B e g r a z i n g i n h e t v o o r j a a r is n i e t g e w e n s t . O m h e t b e h e e r b e t e r a f t e s t e m m e n o p d e f a u n a is h e t z i n v o l i n d e l e n v a n h e t g e b i e d e e n n a j a a r s m a a i b e u r t ( o f b e g r a z i n g ) o v e r t e s l a a n .

In e e n v o l g e n d j a a r m o e t e n j u i s t w e e r a n d e r e p l e k k e n w o r d e n g e s p a a r d . In d e n i e t - g e m a a i d e d e l e n k u n n e n v e e l m e e r i n s e c t e n o v e r l e v e n e n k u n n e n v o g e l s i n d e w i n t e r z a d e n e n i n s e c t e n als v o e d s e l v i n d e n . M a x i m a l e n a t u u r w a a r d e is t e r e a l i s e r e n d o o r d i t m e e r g e v a r i e e r d e m a a i b e h e e r u i t t e v o e r e n v o l g e n s h e t c o n c e p t v a n " s i n u s b e h e e r " . In e e n g o l v e n d l i j n e n s p e l

w o r d e n v e r s c h i l l e n d e v l a k k e n in v e r s c h i l -

l e n d e m a a i b e u r t e n g e m a a i d . H i e r v o o r w o r d e n v o o r a f 2-3 g e b o g e n lijnen o p d e k a a r t gezet. De eerste w o r d t in h e t v e l d a l s p a d u i t g e m a a i d w a a r n a a l l e s a a n é é n z i j d e v a n d i t p a d w o r d t g e m a a i d . B i j d e t w e e d e m a a i b e u r t w o r d t e e n m a a i p a d langs d e t w e e d e lijn u i t g e m a a i d , e n w o r d t w e d e r o m alles a a n é é n zijde v a n dit p a d g e m a a i d . Er o n t s t a a n zo d e l e n v a n het t e r r e i n die 0, 1 r e s p . 2 x zijn g e m a a i d . Het is w e l z a a k o m h e t v o l g e n d e j a a r d e l i j n e n z o a a n t e l e g g e n d a t d e n i e t - g e m a a i d e d e l e n d a n w e l w o r ¬ den gemaaid. O o k d e b o m e n w e i is o v e r i g e n s e e n k a n s r i j k e l o c a t i e v o o r s i n u s b e h e e r , d a t h e t l a n d s c h a p o p d i e p l e k n o g a a n t r e k k e l i j k e r m a a k t , v o o r z o w e l p a s s a n t e n o p d e s n e l w e g als b e z o e k e r s v a n h e t a a n g r e n z e n d e terrein van Stichting Geldersch Landschap en Kastelen B i j e n h o t e l s w o r d e n v e r d e r o p als a p a r t l a n d s c h a p s e l e m e n t b e s p r o k e n .

datum 31 -10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

2

O ]

R u i m t e u o o r de l e e f o m g e v i n g R u i m t e uoor de l e e f o m g e v i n g

G r a s k r u i d en s t r o k e n on d e r h o o g s p a n n i n g s l ei d i n g. In d e z e s t r o k e n k a n h e t z e l f d e b e h e e r w o r d e n t o e g e p a s t als b i j d e k r u i d e n e i l a n d e n . D e s t r o k e n z i j n e c h t e r t e s m a l o m s i n u s b e h e e r t e k u n n e n t o e p a s s e n . E x t e n s i e v e b e g r a z i n g d o o r s c h a p e n is e e n o p ¬ t i e . E c h t e r , b e g r a z i n g ( o o k e x t e n s i e f ) g e d u r e n d e h e t b r o e d s e i z o e n is n i e t w e n s e l i j k , o m d a t n e s t e n v a n b o d e m b r o e d e r s d a n k w e t s b a a r zijn v o o r v e r t r a p p i n g . De g e w e n s t e v e e d i c h t h e i d

is o p

voorhand

m o e i l i j k t e b e p a l e n , m a a r zal r u w w e g d e h e l f t z i j n v a n b e g r a z i n g i n p r o d u c t i e g r a s l a n d . B e g r a z i n g s i n t e n s i t e i t m o e t z o d a n i g zijn d a t p l e k s g e w i j s h o g e r e g r a s s e n e n k r u i d e n in s t a n d blijven e n k r u i d e n in b l o e i k u n n e n k o m e n . D e b e s t e o p t i e is o m d r u k b e g r a z i n g t o e t e p a s s e n b u i t e n h e t b r o e d s e i z o e n , d u s g e d e e l t e s in k o r t e tijd i n t e n s i e f l a t e n a f g r a z e n .

G r a s s t r o k e n t u s s e n d e z o n n ep a n el en In d e r u i m t e t u s s e n d e p a n e l e n k o m e n g r a s s e n e n k r u i d e n b e p e r k t t o t o n t w i k k e l i n g d o o r d e scha¬ d u w w e r k i n g die zich o o k u i t s t r e k t naast d e p a n e l e n . Hier past e x t e n s i e f b e h e e r d o o r 2 keer p e r j a a r m a a i e n of b e w e i d e n . O p de stroken tussen de panelen kan een speciaal mengsel m e t

laagblijvende

g r a s s e n e n k r u i d e n w o r d e n i n g e z a a i d . G e m a k k e l i j k a a n s l a a n d e i n h e e m s e k r u i d e n zijn

bijvoorbeeld

m a r g r i e t , k n o o p k r u i d en g e w o n e rolklaver. M a a i e n m o e t p l a a t s v i n d e n na de b r o e d t i j d , d u s v a n a f j u l i . V o o r h e t o n d e r h o u d v a n d e v e g e t a t i e k u n n e n o o k g r a z e r s w o r d e n i n g e z e t , e c h t e r o o k h i e r is b e g r a z i n g ( o o k e x t e n s i e f ) g e d u r e n d e h e t b r o e d s e i z o e n n i e t w e n s e l i j k . De m i n d e r d i c h t b e g r o e i d e

plekken

o n d e r de r a n d e n v a n z o n n e p a n e l e n k u n n e n wel aantrekkelijk b i o t o o p b i e d e n v o o r solitaire bijen die in d e g r o n d n e s t e l e n e n v o o r a m f i b i e ë n .

A k k e r k r u i d en ra n d en l a n gs d e n o o r d ra n d v a n h e t p l an g e b i ed . D e a k k e r k r u i d e n s t r o o k is v o o r a l g e r i c h t o p b e d o e l d v o o r b l o e m b e z o e k e n d e i n s e c t e n e n a k k e r v o g e l s . Hiervoor w o r d t een zadenmengsel grassen, graan en kruiden gebruikt. C u l t u u r k r u i d e n m e t oliehou¬ d e n d z a a d zoals b l a d r a m m e n a s , gele m o s t e r d o f k o o l z a a d zijn e r g a a n t r e k k e l i j k v o o r v i n k a c h t i g e n als k n e u en g r o e n l i n g . O o k wilde a k k e r k r u i d e n zoals k o r e n b l o e m en k l a p r o o s passen hier g o e d . Een a k k e r k r u i d e n r a n d v e r g t w e l e e n h e r h a a l d e g r o n d b e w e r k i n g e n h e r i n z a a i . Bij e e n r a n d m e t e e n j a r i g e s o o r t e n is d i t i e d e r j a a r n o o d z a k e l i j k ; a l s o o k o v e r b l i j v e n d e s o o r t e n w o r d e n g e z a a i d v o l s t a a t e e n s p e r 2-3 j a a r . Z o n d e r h e r i n z a a i v e r g r a s t d e r a n d e n n e m e n w a a r d e v o l l e k r u i d e n s t e r k af. V ó ó r h e t i n z a a i e n is e e n g r o n d b e w e r k i n g n o d i g . Z a a i e n v i n d t v r o e g i n h e t v o o r j a a r , i n m a a r t o f a p r i l p l a a t s .

V e r d e r b e h e e r is t o t h e t v o l g e n d e v o o r j a a r n i e t n o o d z a k e l i j k , z o d a t d e z a d e n in d e

planten

b e s c h i k b a a r k o m e n als w i n t e r v o e d s e l v o o r a k k e r v o g e l s . Z o n o d i g k a n p l e k s g e w i j s w o r d e n

gemaaid

o m z a a d v o r m i n g v a n d i s t e l s t e v o o r k o m e n . In h e t v o l g e n d e v o o r j a a r is o f w e l e e n l i c h t e

bewerking

m e t e g , k l e p e l m a a i e r o f w a l l e n f r e e s g e w e n s t , o f w e l e e n d i e p e r e g r o n d b e w e r k i n g m e t o p n i e u w in¬ zaaien.

datum 31-10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

3

O ]

R u i m t e u o o r de l e e f o m g e v i n g R u i m t e uoor de l e e f o m g e v i n g

B i j e n w a l op de g r o n d w a l in d e e l g e b i e d 2. In d e r a n d v a n d e w a l w o r d e n e n k e l e s t e i l r a n d e n v a n 0 , 5 -1 m e t e r h o o g , e n 1 0 - 2 0 m e t e r l a n g afge¬ s t o k e n d i e g e s c h i k t zijn als n e s t p l a a t s v o o r s o l i t a i r e z a n d b i j e n . Deze b i j e n k u n n e n in h e t g e h e l e z o n n e p a r k v o e d s e l v i n d e n . De r a n d e n m o e t e n o p d e z o n g e r i c h t zijn, o p z u i d o o s t t o t z u i d w e s t . Als hoge¬ re b e g r o e i i n g v o o r d e s t e i l r a n d o n t s t a a t kan deze e e n k e e r p e r j a a r w o r d e n w e g g e m a a i d . Na e n k e l e j a r e n kan het n o d i g zijn ingezakte d e l e n v a n het profiel te h e r s t e l l e n .

Bi j e n h o t e l s bi j d e k r u i d e n ei l a n d en Een b i j e n h o t e l b e s t a a t u i t e e n b o u w w e r k m e t d a a r i n h o u t b l o k k e n o f s t e n e n m e t b o o r g a t e n , b u n d e l s holle stengels v a n b i j v o o r b e e l d riet of b a m b o e , en eventueel o o k stukjes l e e m w a n d . D o o r holtes v a n verschillende groottes aan te bieden, m e t d i a m e t e r tussen 8 en 14 m m , k u n n e n veel verschillende s o o r t e n s o l i t a i r e b i j e n h i e r i n n e s t e l e n e n v o e d s e l d i c h t b i j v i n d e n in d e k r u i d e n e i l a n d e n e n

natuur¬

vriendelijke oevers. Er w o r d e n b i j e n h o t e l s v a n v e r s c h i l l e n d e g r o o t t e t e k o o p a a n g e b o d e n , h e t is o o k m o g e l i j k ze z e l f t e m a k e n , bijvoorbeeld m e t vrijwilligers van natuurorganisaties, scholen of buurtverenigingen. O n d e r h o u d v a n b i j e n h o t e l s w o r d t v a a k v e r g e t e n . H e t is w e n s e l i j k e e n s p e r d r i e j a a r o p z i j n m i n s t e e n deel v a n h e t m a t e r i a a l te v e r v a n g e n e n zo n i e u w e n e s t g e l e g e n h e i d te b i e d e n . Dit kan h e t beste wor¬ d e n gedaan aan het eind van de winter. Het o u d e materiaal m o e t niet w o r d e n afgevoerd m a a r blijven liggen zodat eventuele aanwezige p o p p e n n o g u i t k o m e n .

Ad v i e s e n m on i t o r i ng Een g o e d e m o n i t o r i n g is b e l a n g r i j k o m i n z i c h t e l i j k t e k r i j g e n h o e d e v e g e t a t i e o n t w i k k e l t e n i n w e l k e d i e r e n g e b r u i k m a k e n v a n d e n a t u u r e l e m e n t e n . M e t n a m e v o o r m a a i e n e n b e g r a z e n is h e t b e l a n g r i j k t e v o l g e n o f h e t b e h e e r n i e t t e i n t e n s i e f , e n n i e t t e e x t e n s i e f is. In m o n i t o r i n g k u n n e n v r i j w i l l i g e r s v a n n a t u u r o r g a n i s a t i e s m o g e l i j k e e n r o l s p e l e n . O m d e g e g e v e n s t e b u n d e l e n e n t e k o p p e l e n a a n b e h e e r s a d v i e z e n is i n z e t v a n e e n e c o l o o g a a n t e b e v e l e n . H e t is a a n t e bevelen hiervoor ook een b u d g e t te reserveren.

datum 31-10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

4

omgevingsvergunning Valburg, Zonnepark Overbetuwe (Uitbreiding)

Bijlage 3

20

Archeologisch onderzoek zonnepark Overbetuwe

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing (concept)

R A A P - R A P P O R T 3613

R A A I

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen Gemeente Overbetuwe A r c h e o l o g i s c h vooronderzoek: een bureauonderzoek

í

Colofon Titel: P l a n g e b i e d Z o n n e p a r k O v e r b e t u w e , A 1 5 t r a c é E w i j k - R e s s e n , g e m e e n t e Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek Versie: 30-10-2018 Auteur: T.E. Porreij-Lyklema Projectcode: OVQZ Bestandsnaam:

RAAPrap_3613_OVQZ_20181030

A u t o r i s a t i e : ir. E.H. B o s h o v e n

ISSN: 0925-6229

RAAP L e e u w e n v e l d s e w e g 5b

Telefoon: 0294-491 500

1382 LV W e e s p

E-mail: r a a p @ r a a p . n l

Postbus 5069

Website: www.raap.nl

1380 G B W e e s p © R A A P A r c h e o l o g i s c h A d v i e s b u r e a u B.V., 2 0 1 8 R A A P A r c h e o l o g i s c h A d v i e s b u r e a u B.V. a a n v a a r d t g e e n a a n s p r a k e l i j k h e i d v o o r e v e n t u e l e s c h a d e v o o r t v l o e i e n d uit het g e b r u i k v a n de r e s u l t a t e n v a n dit o n d e r z o e k of de t o e p a s s i n g v a n de a d v i e z e n .

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

Samenvatting In o p d r a c h t v a n Z o n n e p a r k O v e r b e t u w e B . V . h e e f t R A A P in o k t o b e r 2 0 1 8 e e n

archeologisch

v o o r o n d e r z o e k in d e v o r m v a n e e n b u r e a u o n d e r z o e k u i t g e v o e r d v o o r h e t p l a n g e b i e d

Zonnepark

O v e r b e t u w e , A 1 5 t r a c é E w i j k - R e s s e n in d e g e m e e n t e O v e r b e t u w e . H e t o n d e r z o e k v o n d p l a a t s in h e t k a d e r v a n e e n o m g e v i n g s v e r g u n n i n g . D e d o e l s t e l l i n g v a n h e t b u r e a u o n d e r z o e k is h e t v a s t s t e l l e n v a n de a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e v a n het t e r r e i n , dan wel de a r c h e o l o g i s c h e v i n d p l a a t s . D e v o o r g e n o m e n p l a n n e n b e s t a a n uit d e l a n d s c h a p p e l i j k e i n p a s s i n g e n a a n l e g v a n e e n z o n n e p a r k (circa 5 8 , 3 ha) en m i d d e n s p a n n i n g s k a b e l (lengte circa 8 km). De locatie van een deel van de ingrepen is n o g n i e t v a s t g e l e g d e n k a n , m e d e o p b a s i s v a n d e a r c h e o l o g i s c h e b e v i n d i n g e n / v e r w a c h t i n g

worden

aangepast. H e t p l a n g e b i e d l i g t b i n n e n d e s t r o o m g o r d e l v a n R e s s e n e n / o f B a a l . In e n in d e d i r e c t e o m g e v i n g v a n het p l a n g e b i e d zijn diverse a r c h e o l o g i s c h e v i n d p l a a t s e n en A M K - t e r r e i n e n a a n w e z i g . E e n groot deel van het p l a n g e b i e d heeft e e n ( m i d d e l - ) h o g e a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g v o o r v i n d p l a a t s e n v a n a f de ( m i d d e n ) b r o n s t i j d t / m n i e u w e t i j d . A l l e e n in h e t w e s t e n e n c e n t r a a l - o o s t e l i j k d e e l v a n h e t p l a n g e b i e d z o u d e n n o g r e s t e n uit d e s t e e n t i j d k u n n e n v o o r k o m e n . T o e k o m s t i g e w e r k z a a m h e d e n k u n n e n

daarom

voor e e n verstoring v a n het a r c h e o l o g i s c h b o d e m a r c h i e f z o r g e n . De g e p l a n d e ingrepen v o o r de l a n d s c h a p p e l i j k e i n p a s s i n g v a n h e t z o n n e p a r k z i j n d e e l s b e p e r k t . D a a r o m is v o o r e l k e a f z o n d e r l i j k e ingreep een a d v i e s o p g e s t e l d (zie h o o f d s t u k 4.2). D e g e n o e m d e a d v i e z e n z i j n v a n t o e p a s s i n g o p d e h u i d i g e p l a n v o r m i n g . I n d i e n h e t p l a n g e b i e d in d e t o e k o m s t o p n i e u w i n g e r i c h t g a a t w o r d e n d i e n t o p n i e u w te w o r d e n b e k e k e n of a r c h e o l o g i s c h

onderzoek

n o o d z a k e l i j k is. H e t g e b i e d w o r d t d u s niet a r c h e o l o g i s c h e v r i j g e g e v e n . V o o r de z o n n e p a n e l e n w e i d e s b i j v o o r b e e l d g e l d t d a t d e b o d e m in d e h u i d i g e p l a n v o r m i n g v r i j w e l o n g e m o e i d b l i j f t . E c h t e r bij d e v e r w i j d e r i n g v a n de p a n e l e n (loodrecht/uitgraven v a n de palen?) en/of t o e k o m s t i g gebruik v a n het gebied kunnen grootschalige b o d e m - en archeologisch verstorende activiteiten plaatsvinden, w a a r v o o r wel een archeologisch v e r v o l g o n d e r z o e k noodzakelijk kan zijn. D i t r a p p o r t g e e f t ( s e l e c t i e ) a d v i e z e n . H e t is a a n d e b e v o e g d e o v e r h e i d , d e g e m e e n t e O v e r b e t u w e , d e z e al d a n n i e t o v e r t e n e m e n in d e v o r m v a n e e n ( s e l e c t i e ) b e s l u i t .

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

[3]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

Inhoud Samenvatting

3

Inhoud

4

1 Inleiding

5

1.1 K a d e r

5

1.2 A d m i n i s t r a t i e v e g e g e v e n s

7

1.3 D o e l - en v r a a g s t e l l i n g

7

2 Bureauonderzoek

9

2.1 M e t h o d e

9

2.2 A a r d k u n d i g e situatie

9

2.3 A r c h e o l o g i s c h e g e g e v e n s

11

2.4 H i s t o r i s c h e s i t u a t i e

15

2.5 H u i d i g e situatie

16

2.6 T o e k o m s t i g e situatie

18

3 Gespecificeerde archeologische verwachting

19

4 C o n c l u s i e s en advies

22

4.1 C o n c l u s i e

22

4.2 A d v i e s

22

4.3 Tot slot

24

Literatuur

25

Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen

26

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

[4]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

1 Inleiding 1.1 Kader Aanleiding In o p d r a c h t v a n Z o n n e p a r k O v e r b e t u w e B . V . h e e f t R A A P in o k t o b e r 2 0 1 8 e e n

archeologisch

v o o r o n d e r z o e k in d e v o r m v a n e e n b u r e a u o n d e r z o e k u i t g e v o e r d v o o r h e t p l a n g e b i e d

Zonnepark

O v e r b e t u w e , A 1 5 t r a c é E w i j k - R e s s e n in d e g e m e e n t e O v e r b e t u w e ( f i g u u r 1 ) . H e t o n d e r z o e k v o n d p l a a t s in h e t k a d e r v a n e e n

omgevingsvergunning.

182500 «2800

185000 188000

187500 187500

fisSt i l l N

^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

I- 0 - 500- .1000 m

r, . v S :

.

;.

w,.;-

182500

Figuur

1. Ligging

Nederland

van het plangebied

/K

, 185000

met locatie

zonnepanelen

f ^ ^ ^ ^ ^ ^ ì

(blauw

187500

omlijnd)

en kabel

(rode lijn); inzet:

0

ligging

(ster).

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

[5]

in

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

Beleidskader Het u i t g a n g s p u n t v o o r dit o n d e r z o e k w o r d t g e v o r m d d o o r het w e t t e l i j k en b e l e i d s m a t i g k a d e r v o o r de r u i m t e l i j k e o r d e n i n g e n m o n u m e n t e n z o r g . D e g e m e e n t e is d e b e v o e g d e o v e r h e i d d i e e e n b e s l u i t z a l n e m e n over hoe o m te g a a n met de e v e n t u e e l a a n w e z i g e a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e n . Op de a r c h e o l o g i s c h e b e l e i d s k a a r t van de g e m e e n t e O v e r b e t u w e doorkruist het p l a n g e b i e d

diverse

archeologische v e r w a c h t i n g s z o n e s (bijlage 2 ) ; gebieden met een hoge, middelmatige en lage a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g en een t w e e t a l a r c h e o l o g i s c h w a a r d e v o l l e g e b i e d e n (terreinen m e t een ( h o g e ) a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e ) . O o k z i j n d i v e r s e a r c h e o l o g i s c h e v i n d p l a a t s e n a a n w e z i g b i n n e n e n in de directe nabijheid v a n het p l a n g e b i e d . V o o r de d i v e r s e z o n e s geldt e e n v e r s c h i l l e n d beleid (bijlage 2, t a b e l 6). B i n n e n het p l a n g e b i e d s t a a n d i v e r s e b o d e m i n g r e p e n g e p l a n d ( t a b e l 1 0 ) . A l l e e n al d e i n g r e p e n t e n b e h o e v e v a n d e a a n l e g v a n d e k a b e l ( c i r c a 8 0 0 0 m , d i e p t e 1 m - m v ) zijn g r o t e r d a n d e v r i j s t e l l i n g s g r e n s (in e e n z o n e m e t e e n l a g e 2

a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g g e l d t r e e d s e e n o n d e r z o e k s p l i c h t bij b o d e m i n g r e p e n ^ 5 0 0

m 2 en d i e p e r

d a n 3 0 c m - m v ) . D e v o o r s c h r i f t e n v o o r a r c h e o l o g i s c h o n d e r z o e k z i j n v e r a n k e r d in h e t b e s t e m m i n g s p l a n ( N L . I M R O . 1 7 3 4 . 0 0 0 7 B U I T b u i t e n g e b i - G O H 2 ) . Een a r c h e o l o g i s c h e o n d e r b o u w i n g met betrekking tot de e v e n t u e l e a a n w e z i g h e i d v a n a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e n is d a a r o m v e r p l i c h t c o n f o r m h e t v i g e r e n d b e l e i d .

Kwaliteitsborging De w e r k z a a m h e d e n zijn u i t g e v o e r d o n d e r c e r t i f i c a a t B R L 4 0 0 0 , c o n f o r m a r t i k e l 5.4 v a n de

Erfgoedwet.

H e t o n d e r z o e k is u i t g e v o e r d v o l g e n s d e n o r m e n v a n d e a r c h e o l o g i s c h e b e r o e p s g r o e p .

De

Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), beheerd door de Stichting

Infrastructuur

K w a l i t e i t s b o r g i n g B o d e m b e h e e r ( S I K B ; w w w . s i k b . n l ) , is d o o r d e m i n i s t e r a a n g e w e z e n a l s n o r m . D a a r n a a s t is h e t o n d e r z o e k u i t g e v o e r d c o n f o r m d e g e m e e n t e l i j k e r i c h t l i j n e n ( h a n d b o e k

archeologisch

onderzoek binnen de regio A r n h e m ; Habraken 2017). R A A P is g e c e r t i f i c e e r d v o o r d e p r o t o c o l l e n 4 0 0 1 P r o g r a m m a v a n E i s e n , 4 0 0 2 B u r e a u o n d e r z o e k , Inventariserend v e l d o n d e r z o e k ( l a n d b o d e m s ) , onderdelen proefsleuven en overig, 4004 ( l a n d b o d e m s ) en 4006 Specialistisch

30-10-2018

Opgraven

onderzoek.

Z i e b i j l a g e 1 v o o r d e d a t e r i n g e n v a n d e in d i t r a p p o r t g e n o e m d e a r c h e o l o g i s c h e

RAAP-rapport 3613 I versie

4003

perioden.

[6]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

1.2 Administratieve gegevens

Type onderzoek

Bureauonderzoek

Opdrachtgever

Z o n n e p a r k O v e r b e t u w e B.V.

Bevoegde overheid

Gemeente Overbetuwe

Plaats

Ressen, Valburg

Gemeente

O v e r b e t u w e . In het o o s t e n v a n het p l a n g e b i e d v a l l e n t w e e p e r c e l e n (24 en 25) b i n n e n de g e m e e n t e Lingewaard.

Provincie

Gelderland

C e n t r u m c o ö r d i n a t e n (XIY)

184.250I434.000

Toponiem

A 1 5 , t u s s e n k n o o p p u n t e n R e s s e n en V a l b u r g

Oppervlakte plangebied

K a b e l t r a c é : circa 8 0 0 0 m

2

-

lengte circa 8 km

-

b r e e d t e s l e u f circa 1 m

-

d i e p t e s l e u f circa 1 m

Z o n n e v e l d e n : d i v e r s e z o n e s met v e r s c h i l l e n d e a f m e t i n g e n . T o t a a l circa 5 8 , 3 ha. Afbakening plangebied

T i j d e n s o n d e r h a v i g o n d e r z o e k is het p l a n g e b i e d i n c l u s i e f e e n z o n e v a n 2 5 0 m r o n d o m het p l a n g e b i e d onderzocht.

Onderzoeksperiode

Oktober 2018

Uitvoerder

R A A P Oost te Z u t p h e n

Projectleider

T.E. Porreij-Lyklema

Projectmedewerkers

n.v.t.

RAAP-projectcode

OVQZ

ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer

4645653100

B e h e e r en p l a a t s d o c u m e n t a t i e

R A A P regio Oost te Z u t p h e n

Tabel

1. Administratieve

gegevens.

1.3 Doel- en vraagstelling D e d o e l s t e l l i n g v a n h e t b u r e a u o n d e r z o e k is h e t v a s t s t e l l e n v a n d e a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e v a n h e t terrein, dan w e l de a r c h e o l o g i s c h e v i n d p l a a t s . D a a r t o e w o r d t informatie v e r z a m e l d over b e k e n d e en v e r w a c h t e a r c h e o l o g i s c h e resten t e n e i n d e een g e s p e c i f i c e e r d e a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g op te stellen. Het o n d e r z o e k wordt uitgevoerd conform de gemeentelijke richtlijnen ( h a n d b o e k

archeologisch

o n d e r z o e k binnen de Regio A r n h e m ) .

Onderzoeksvragen 1.

W a t is d e a a r d ( o n t s t a a n s w i j z e e n c l a s s i f i c a t i e ) , d i e p t e l i g g i n g , g e n e s e e n g a a f h e i d v a n bodemhorizonten

en natuurlijke

van de onderzoekslocatie)

RAAP-rapport 3613 I versie

afzettingen

natuurlijke

in h e t o m r i n g e n d e ( b i n n e n e e n a f s t a n d t o t c a . 2 0 0 m

gebied?

30-10-2018

[7]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

2.

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

W a t is d e a a r d ( o n t s t a a n s w i j z e ) , d i e p t e l i g g i n g , g e n e s e , g a a f h e i d , d i k t e , e n o m v a n g v a n e v e n t u e e l in het o m r i n g e n d e gebied v o o r k o m e n d e a f d e k k e n d e lagen en de ( g e s c h a t t e ) o u d e r d o m

daarvan

(plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)? 3.

W a t is h e t h i s t o r i s c h l a n d g e b r u i k v a n d e o n d e r z o e k s l o c a t i e e n h e t o m r i n g e n d e g e b i e d

4.

W e l k e g e g e v e n s met betrekking tot a r c h e o l o g i s c h e c o m p l e x e n ( ' w a a r n e m i n g e n ' inclusief uitkomsten

geweest?

historisch k a a r t o n d e r z o e k ) zijn reeds binnen het o n d e r z o e k s g e b i e d enIof binnen de l a n d s c h a p p e l i j k e e e n h e d e n r o n d o m de o n d e r z o e k s l o c a t i e b e k e n d ? V e r m e l d per v o n d s t - enIof spoorcomplex minimaal: a) b r o n v e r m e l d i n g ( o n d e r z o e k s r a p p o r t a g e s , b) d e

ARCHIS-gegevens)

materiaalcategorie

c) o u d e r d o m d) r u i m t e l i j k e ( g e o g r a f i s c h e ) v e r s p r e i d i n g e) s t r a t i g r a f i s c h e v e r s p r e i d i n g ( d i e p t e l i g g i n g e n I o f dikte v o n d s t l a a g ) f ) fragmentatie g) w a a r n e m i n g s m e t h o d e h) i n t e r p r e t a t i e 5.

W e l k e natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing, b o d e m v o r m i n g , d e g r a d a t i e e . d . ) h e b b e n e e n rol g e s p e e l d in h e t

6.

onderzoeksgebied?

Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding, percelering, [de-]constructie, m a t e r i a a l t y p e n , m a t e r i a a l g e b r u i k en m a t e r i a a l d e p o s i t i e e.d.) h e b b e n e e n rol g e s p e e l d in h e t

7.

onderzoeksgebied?

W e l k e f o r m a t i e p r o c e s s e n k u n n e n e e n r o l h e b b e n g e s p e e l d bij d e t o t s t a n d k o m i n g v a n

eventuele

a a n w e z i g e v o n d s t s p r e i d i n g e n , de v o n d s t d i c h t h e i d , v o n d s t - en s p o o r n i v e a u s en de f y s i e k e kwaliteit van eventueel aanwezige archeologische 8.

resten?

W a t is d e a a r d ( m a t e r i a a l s o o r t e n , f r a g m e n t a t i e , d i c h t h e d e n , r u i m t e l i j k e e n s t r a t i g r a f i s c h e s p r e i d i n g , etc.) van (mogelijk) a a n w e z i g e v o n d s t - enIof

9.

Hoe manifesteren deze zich tijdens

spoorcomplexen?

prospectieonderzoek?

10. Met de inzet v a n w e l k e z o e k m e t h o d e n ( d e t e c t i e - en w a a r n e m i n g s v o r m , m o n s t e r b e h a n d e l i n g z o e k s t r a t e g i e ) k u n n e n v o n d s t - e n I o f s p o o r c o m p l e x e n systematisch

opgespoord

en

worden

(zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.). Licht b e a r g u m e n t e e r d toe met verwijzing naar de verschillende

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

KNA-leidraden.

[8]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

2 Bureauonderzoek 2.1 Methode H e t b u r e a u o n d e r z o e k d i e n t e r v o o r o m - o p b a s i s v a n v e r s c h i l l e n d e b r o n n e n - i n z i c h t t e k r i j g e n in d e g e n e s e v a n h e t l a n d s c h a p , d e b o d e m o p b o u w e n d e s p o r e n d i e h e t m e n s e l i j k g e b r u i k in d e l o o p v a n d e tijd heeft a c h t e r g e l a t e n . Met b e h u l p v a n d e z e g e g e v e n s w o r d t een g e s p e c i f i c e e r d e

archeologische

verwachting opgesteld. N a a s t d e c o n f o r m d e K N A v e r p l i c h t e b r o n n e n is d o o r d e g e b i e d s e x p e r t s v a n R A A P e e n

beredeneerde

k e u z e g e m a a k t uit b e t r o u w b a r e b r o n n e n d i e v o o r d e a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g r e l e v a n t e

informatie

b e v a t t e n ( z i e b i j l a g e 2 v o o r d e m o t i v e r i n g ) . D a a r v o o r is g e b r u i k g e m a a k t v a n d e l a n d e l i j k e n v o o r R A A P d i g i t a a l b e s c h i k b a r e a r c h i e v e n . V o o r d e b e s c h r i j v i n g v a n d e h i s t o r i s c h e s i t u a t i e is g e b r u i k g e m a a k t v a n hiervoor relevante i n f o r m a t i e d r a g e r s . V o o r de actuele m e t a d a t a v a n de v e r z a m e l d e ( g e m e e n t e , plaats, etc) w o r d t v e r w e z e n naar het van t o e p a s s i n g zijnde

gegevens

data-archief.

2.2 Aardkundige situatie 1.

W a t is d e a a r d ( o n t s t a a n s w i j z e e n c l a s s i f i c a t i e ) , d i e p t e l i g g i n g , g e n e s e e n g a a f h e i d v a n n a t u u r l i j k e b o d e m h o r i z o n t e n e n n a t u u r l i j k e a f z e t t i n g e n in h e t o m r i n g e n d e ( b i n n e n e e n afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie)

2.

gebied?

W a t is d e a a r d ( o n t s t a a n s w i j z e ) , d i e p t e l i g g i n g , g e n e s e , g a a f h e i d , d i k t e , e n o m v a n g v a n e v e n t u e e l in h e t o m r i n g e n d e g e b i e d v o o r k o m e n d e a f d e k k e n d e l a g e n e n d e ( g e s c h a t t e ) o u d e r d o m daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?

5.

W e l k e natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing, b o d e m v o r m i n g , d e g r a d a t i e e . d . ) h e b b e n e e n rol g e s p e e l d in h e t

6.

onderzoeksgebied?

Met welke culturele formatieprocessen ( g r o n d b e w e r k i n g , bemesting, ophoging, betreding, p e r c e l e r i n g , [ d e - ] c o n s t r u c t i e , m a t e r i a a l t y p e n , m a t e r i a a l g e b r u i k en m a t e r i a a l d e p o s i t i e

e.d.)

h e b b e n e e n r o l g e s p e e l d in h e t o n d e r z o e k s g e b i e d ? Tabel 2. Relevante

onderzoeksvragen

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

m.b.t.

aardkundige

situatie.

[9]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

Geol(morfo)ogische situatie

V o l g e n s de g e o m o r f o l o g i s c h e kaart v a n N e d e r l a n d ( 1 : 5 0 . 0 0 0 ) ligt het g r o o t s t e d e e l v a n het p l a n g e b i e d in e e n z o n e met e e n s t r o o m r u g in de o n d e r g r o n d (bijlage 3 ) . In circa het c e n t r a l e deel v a n het p l a n g e b i e d d o o r k r u i s t e e n r e s t g e u l het p l a n g e b i e d met e e n n o o r d z u i d e l i j k e o r i ë n t a t i e . In het w e s t e n v a n het p l a n g e b i e d is e e n r i v i e r k o m v l a k t e a a n w e z i g en a f z e t t i n g e n met s t r o o m r u g g l o o i i i n g e n in de o n d e r g r o n d . T e n n o o r d e n v a n het w e s t e l i j k deel v a n het p l a n g e b i e d ligt (ter h o o g t e v a n V a l b u r g ) e e n r i v i e r d u i n . B o v e n s t a a n d e s t r o o m g o r d e l s b e t r e f f e n a f z e t t i n g e n v a n de s t r o o m g o r d e l v a n R e s s e n e n I o f Baal (bijlage 4, t a b e l 4 ) . Deze s t r o o m g o r d e l s z i j n e v e n e e n s h e r k e n b a a r op de z a n d d i e p t e k a a r t , w e l k e e e n vrij g e d e t a i l l e e r d beeld geeft d a n de d i e p t e l i g g i n g v a n het r i v i e r z a n d ( C o h e n , 2 0 1 0 ; bijlage 5 ) .

De z a n d d i e p t e k a a r t g e e f t echter h o l o c e e n z a n d w e e r in het g e b i e d r o n d o m afslag Elst v a n de A 1 5 en het g e b i e d t e n z u i d e n h i e r v a n . V o l g e n s de s t r o o m g o r d e l k a a r t en d i v e r s e a r c h e o l o g i s c h e o n d e r z o e k e n die in dit g e b i e d z i j n u i t g e v o e r d (o.a. Kalisvaart & ter W a l 2 0 1 6 en v a n de Glind 2 0 1 3 ) betreft het geen holoceen zand maar pleistoceen (bedding-)zand. O o k het A H N 2 g e e f t e e n mooi g e d e t a i l l e e r d beeld v a n de ligging v a n de s t r o o m g o r d e l s (bijlage 6 ) .

Ouderdom geomorfologische structuur

H o l o c e e n . In het uiterste o o s t e n en c e n t r a a l w e s t e l i j k deel p l e i s t o c e e n . Zie t e v e n s t a b e l 4.

B o d e m k u n d i g e situatie

Het p l a n g e b i e d bestaat h o o f d z a k e l i j k uit k a l k l o z e p o l d e r v a a g g r o n d e n (bijlage 7 ) . T e v e n s k o m e n k a l k h o u d e n d e en k a l k l o z e o o i v a a g g r o n d e n voor. K a l k l o z e p o l d e r v a a g g r o n d e n o m v a t t e n alle z a v e l - en k l e i g r o n d e n die g e e n v e e n in de b o v e n s t e 80 c m h e b b e n , g e h e e l gerijpt zijn e n g e e n d o n k e r e b o v e n g r o n d k e n n e n . Dit betekent dat v r i j w e l alle j o n g e z a v e l - e n k l e i g r o n d e n in d e z e k l a s s e v a l l e n . O o i v a a g g r o n d e n z i j n te v i n d e n op e e n g r o o t d e e l v a n de s t r o o m r u g g e n in het h o l o c e n e r i v i e r e n g e b i e d . Ze k e n m e r k e n z i c h d o o r e e n g o e d g e h o m o g e n i s e e r d profiel en zijn o v e r het a l g e m e e n tot e e n d i e p t e v a n 50 c m bruin g e k l e u r d . Ze k u n n e n v a n de p o l d e r v a a g g r o n d e n w o r d e n o n d e r s c h e i d e n d o o r de a a n w e z i g h e i d v a n e e n B w - h o r i z o n t ( B - h o r i z o n t met v e r w e r i n g s k e n m e r k e n ) . Over het a l g e m e e n zijn o o i v a a g g r o n d e n tot e e n d i e p t e v a n 30 tot 5 0 c m ontkalkt.

G r o n d w a t e r t r a p (en b e t e k e n i s )

-

Verwachte diepteligging van

V a n a f m a a i v e l d I o n d e r b o u w v o o r . Er zijn m e e r d e r e s t r a t i g r a f i s c h v a n

archeologisch relevante lagen

e l k a a r g e s c h e i d e n n i v e a u s te v e r w a c h t e n in het h o l o c e n e rivierengebied.

Tabel 3. Samenvattend plangebied

overzicht

en de directe

van de geologische,

holocene

(vermoedelijke)

stroomgordels

ouderdom

Stroomgordel

3 8 5 0 - 3 3 7 0 BP

Ressen fase B Stroomgordel

geomorfologische

en bodemkundige

kenmerken

van het

omgeving.

a r c h e o l o g i s c h e periode

opmerkingen

Laat N e o l i t h i c u m - M i d d e n Bronstijd

3 5 0 0 - 3 0 0 0 BP

Bronstijd

3 0 0 0 - 2 2 5 0 BP

Late B r o n s t i j d - L a t e I j z e r t i j d

Ressen fase C Stroomgordel Ressen fase D

RAAP-rapport 3613 I versie

o p v u l l i n g v a n de r e s t g e u l heeft tot circa 1100 na Chr. g e d u u r d

30-10-2018

[10]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

S t r o o m g o r d e l Baal

3 2 0 0 - 2 2 6 0 BP

ijzertijd, r o m e i n s e tijd, v r o e g e en late m i d d e l e e u w e n

Tabel 4. Overzicht

van de holocene

stroomgordels.

2.3 Archeologische gegevens 4.

W e l k e g e g e v e n s met betrekking tot a r c h e o l o g i s c h e c o m p l e x e n ( ' w a a r n e m i n g e n '

inclusief

u i t k o m s t e n historisch k a a r t o n d e r z o e k ) zijn reeds binnen het o n d e r z o e k s g e b i e d enIof binnen de landschappelijke e e n h e d e n r o n d o m de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per v o n d s t enIof spoorcomplex minimaal: a) b r o n v e r m e l d i n g ( o n d e r z o e k s r a p p o r t a g e s , b) de

ARCHIS-gegevens)

materiaalcategorie

c) o u d e r d o m d) ruimtelijke ( g e o g r a f i s c h e ) v e r s p r e i d i n g e) stratigrafische v e r s p r e i d i n g (diepteligging enIof dikte v o n d s t l a a g ) f ) fragmentatie g) w a a r n e m i n g s m e t h o d e h) i n t e r p r e t a t i e Tabel 5. Relevante

onderzoeksvragen

RAAP-rapport 3613 I versie

30-10-2018

m.b.t.

archeologische

gegevens.

[11]

Plangebied Zonnepark vooronderzoek: een

Overbetuwe, A1 5 tracé Ewijk-Ressen, gemeente Overbetuwe;

archeologisch

bureauonderzoek

Gemeentelijk

archeologiebeleid

Bestemmingsplan: dubbelbestemming 'waarde-archeologie'

W a a r d e - a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g 2, 3 en 4 ( N L . I M R O . 1 7 3 4 . 0 0 0 7 B U I T b u i t e n g e b i - G O H 2 ; bijlage 8 ) . Zie v o o r v r i j s t e l l i n g s g r e n z e n h i e r o n d e r in d e z e l f d e tabel ( g e m e e n t e l i j k e beleidskaart).

Gemeentelijke archeologische

Diverse a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g s z o n e s ( b i j l a g e 8 ) : g e b i e d e n met

verwachtingskaart

e e n h o g e , m i d d e l m a t i g e e n lage a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g en e e n t w e e t a l m o n u m e n t a l e t e r r e i n e n met e e n hoge a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e . Ook zijn d i v e r s e a r c h e o l o g i s c h e v i n d p l a a t s e n a a n w e z i g b i n n e n en in de directe n a b i j h e i d v a n het p l a n g e b i e d . P e r c e l e n 2 4 en 2 5 ( g e m e e n t e L i n g e w a a r d ) h e b b e n e e n m i d d e l m a t i g e archeologische verwachting.

Gemeentelijke archeologische

-

b e l e i d s k a a r t (bijlage 2)

A W G c a t e g o r i e 2: t e r r e i n v a n ( h o g e ) a r c h e o l o g i s c h e w a a r d e met a t t e n t i e z o n e v a n 50 m: s t r e v e n naar b e h o u d in huidige staat. O n d e r z o e k s p l i c h t bij b o d e m i n g r e p e n ^ 0

-

cm.

A W V c a t e g o r i e 4: hoge a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g ( m e a n d e r g o r d e l I o e v e r - o p - k o m - c o m p l e x ) : s t r e v e n naar b e h o u d in h u i d i g e staat. O n d e r z o e k s p l i c h t bij b o d e m i n g r e p e n M00m

-

2

en d i e p e r d a n 30 c m - M v

A W V c a t e g o r i e 5: m i d d e l m a t i g e a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g ( m e a n d e r g o r d e l I o e v e r - o p - k o m - c o m p l e x ) : s t r e v e n naar b e h o u d in h u i d i g e staat. O n d e r z o e k s p l i c h t bij b o d e m i n g r e p e n ^00m

2

en d i e p e r d a n 30 c m - M v (ook p e r c e l e n 2 4 en 25,

gemeente Lingewaard vallen onder deze categorie) -

A W V c a t e g o r i e 6: lage a r c h e o l o g i s c h e v e r w a c h t i n g : g e e n n o o d z a a k tot s t r e v e n naar b e h o u d in h u i d i g e staat. O n d e r z o e k s p l i c h t bij b o d e m i n g r e p e n ^ 5 0 0 m

2

en d i e p e r d a n

3 0 cm - M v Tabel 6. Samenvattend

overzicht

van het geldende

archeologiebeleid

en achterliggende

verwachtingskaart.