Samen werken aan circulair verpakken.pdf

Samen werken aan circulair verpakken

Recycling en hergebruik verpakkingen Nederland 2023

Grondstof van morgen

Beste lezer, Voor u ligt ons jaarlijkse publieksverslag waarin

Er zijn ook andere uitdagingen die we in het jaar 2023

Verpact de behaalde recycling- en circulaire resul-

vastpakten. Zo steeg het percentage gerecycled plastic

taten voor verpakkingen presenteert. Ons doel is

van 46% naar 49% omdat we het afgelopen jaar alle

om de kringloop van verpakkingen steeds verder

zeilen hebben bijgezet. En dat blijven we doen, want

sluiten, zodat waardevolle grondstoffen behouden

het behalen van de wettelijke norm voor plastic is geen

blijven. Ik ben er dan ook zeer trots op te kunnen

vanzelfsprekendheid. De toenemende vervuiling van

melden dat we daarin ook dit jaar weer stappen

het ingezamelde materiaal maakt de recycling tot bruik­

hebben gemaakt, samen met alle partijen in de

bare grondstof steeds lastiger. Dat moet anders, en dat

keten van verpakkingen.

kan ook. Daar ben ik van overtuigd. Ik roep dan ook alle partijen in de keten op om stappen te blijven zetten.

We hebben ook over 2023 zowel de Nederlandse als de

Verpact doet dat bijvoorbeeld met Tariefdifferentiatie

Europese doelstellingen ruim overtroffen. Een mooie

2.0 en het actieplan Design for Recycling. Hiermee

prestatie, mogelijk gemaakt door de inzet van alle

geven we de recyclebaarheid van verpakkingen en de

partijen, van consument tot producent. We hebben

toepassing van recyclaat een boost.

hiermee, samen met België, onze positie als koploper in Europa weten te behouden. Dankzij goede afspraken

Dit jaar presenteren wij onze resultaten en activiteiten

met onze ketenpartners en de manier waarop we met

voor het eerst uit naam van Verpact. De nieuwe naam

elkaar de keten steeds beter inrichten. Wel moeten de

voor de organisatie waarin het Afvalfonds Verpak­

inzameling van plastic drankflessen en de recycling van

kingen, Nedvang, KIDV en Nederland Schoon de

drankenkartons nog verder stijgen om ook die doelstel­

krachten hebben gebundeld. Hiermee zijn we klaar

lingen te behalen.

voor de toekomst waarin de wettelijke vereisten voor producenten en importeurs van verpakte producten

Het inzamelpercentage voor plastic drankflessen

steeds verder toenemen. Onze nieuwe organisatie

steeg van 68% in 2022 naar 74% in 2023. Hiermee laat

vormt een modern pact, waarmee we nog verder

Nederland, in vergelijking tot andere Europese landen

focussen op het sluiten van de kringloop voor verpak­

met een statiegeldsysteem, een snelle stijging zien die

kingen om daarmee grondstoffen voor Nederland te

vertrouwen geeft. Om de wettelijke norm van 90% voor

behouden. Met als ultiem doel de milieu-impact en de

plastic drankflessen te realiseren, zetten wij ons onver­

grondstofafhankelijkheid van onze economie te vermin­

minderd in om extra innamepunten te realiseren en

deren en in 2050 volledig circulair en fossielvrij te

de consument te overtuigen van het nut van inleveren

verpakken, zodat deze geen schade meer toebrengen

van statiegeldverpakkingen. U leest daar in dit verslag

aan mens en milieu.

meer over. Ik wens u veel leesplezier met onze terugblik op Waar andere landen een inzameldoelstelling hebben

2023 en ik blik met groot vertrouwen vooruit naar

voor drankenkartons, heeft Nederland vanaf 1 juli 2023

de stappen die Verpact met u en alle partners uit de

als enige land in Europa een wettelijke recyclingdoel­

verpakkingsketen gaat zetten om onze ambities te reali­

stelling voor drankenkartons. In het afgelopen jaar

seren. Want alleen met elkaar, met een gezonde dosis

zijn veel drankenkartons ingezameld, maar de beperkt

lef, een open vizier én met daadkracht slagen we erin

beschikbare recyclingcapaciteit speelde ons parten

om de verpakkingsketen echt circulair te maken!

en de vergunningenprocedure voor transport naar Europese recyclers verliep traag. Om dit in de toekomst

2

te voorkomen zijn we in gesprek met de vergunning­

Hester Klein Lankhorst

verlener.

Voorzitter Raad van Bestuur

3

Wettelijke verplichtingen

Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023 Recycling­ resultaten 2023

81%

Glas Papier/karton Plastic Ferrometaal Aluminium

Totaal

NL 2023 EU 2025

70%

70%

Wettelijke Resultaat doelstelling NL 2022 2023

90%

86%

Stijgende lijn

85%

49%

44%

75%

89%

85%

plastic drankflessen zet door. We zetten alles

82%

44%

80%

69%

60%

70%

99%

94%

97%

76%

25%

73%

55%

70%

88%

72%

Waar andere landen een inzameldoelstelling hebben voor drankenkartons, heeft Nederland vanaf 1 juli 2023 als

uitbreiden van het aantal innamepunten, met

enige land in Europa een wettelijke recyclingdoelstelling

name out-of-home. Hiervoor is ook samenwer­

voor drankenkartons. Deze is gesteld op 34% in 2023 en

king met (maatschappelijke) partners nodig.

loopt geleidelijk op naar 55% in 2030. Hoewel in 2023 veel

Hoewel de inzameling in Nederland sneller

drankenkartons met het PMD en via nascheiding zijn inge­

stijgt dan in ander Europese landen, weten

zameld, is de recyclingdoelstelling met 24% niet behaald.

we dat gedragsverandering tijd kost. Succes­

De belangrijkste verklaring is te vinden in de beperkt

volle landen hadden 8 tot 11 jaar nodig om tot

beschikbare recyclingcapaciteit voor drankenkartons.

90% inzameling te komen. Ook in 2024 wordt

In 2023 hebben wij weliswaar nieuwe recycle­capaciteit

onverminderd ingezet op de uitvoering van het

gevonden in Spanje, maar de benodigde EVOA-vergun­

plan van aanpak ‘Verhoging inzameling plastic

ningen voor het transport daarnaartoe lieten op zich

drankflessen’. Hiermee verwachten we eind

wachten. We bekijken samen met de vergunningverlener

2026 de wettelijke 90% inzameling te behalen.

hoe dit in de toekomst sneller kan. Een grote brand bij

Vanaf april 2023 zit ook op drankblikjes 15

een Nederlandse nascheider in 2023 zorgde er daarnaast

cent statiegeld. Het aantal statiegeldblikjes

tijdelijk voor dat er in het tweede trimester van 2023

dat wordt ingeleverd is snel gestegen naar

aanzienlijk minder drankenkartons werden nagescheiden.

zo’n 75%. De groei in Nederland gaat daarmee

Hierdoor is relatief veel van het ingezamelde materiaal

sneller dan die van plastic flesjes.

verbrand met energieterugwinning.

stoffen start met zo min moge­ goed mogelijk (her)gebruiken. mogelijk verpakkingen recyclen. Niet alleen om de wettelijke daarmee naar circulaire ketens en aanjager brengt Verpact partijen bij elkaar, maakt vatie. En dat werpt z’n vruchten landse en Europese doelstel­ lingen ruimschoots behaald. Met glas, metaal en papier en karton zijn we al nagenoeg

Statiegeld 2023 2022

PMD

komt de Europese doelstelling van 77% in 2025 voor Nederland met dit resultaat al in

Hieruit blijkt dat we te maken hebben met een kwets­

inzameling en recycling van PMD worden belangrijke stappen gezet om te komen

(percentage in kg) *

doelstelling van 90% nog niet behaald. Wel

circulair. En in de keten van

Inzamelresultaten plastic drankflessen en -flesjes 2023 Totaal

Wettelijke** doelstelling

tot een hogere kwaliteit in inzameling, recycling, inzet van recyclaat en goed recycle­

69%

5%

74%

90%

64%

4%

68%

90%

bare verpakkingen. Ook het recyclepercentage van plastic verpakkingen is in 2023 verder gestegen.

* Geschikt voor voedselverpakking, uit PMD ** D  e wettelijke inzameldoelstelling gaat over alle plastic drankflessen, ook die zonder statiegeld. Flessen van sap en zuivel zijn bijvoorbeeld niet statiegeldplichtig (maar er zit wel steeds vaker statiegeld op deze flessen). Ook bijvoorbeeld de 2 liter plastic melkkan valt onder de wettelijke doelstelling. Daarnaast mag volgens de regelgeving maximaal 5% aan inzameling van kunststof drankflessen worden meegeteld die afkomstig zijn uit PMD inzameling. Op voorwaarde dat het recyclaat van vergelijkbare kwaliteit is als recyclaat afkomstig van gescheiden inzameling via statiegeld. Dat laatste was in 2023, gemaximeerd op 5 procentpunten het geval. Hierbij zijn in 2023 ook (een deel van) de via PMD ingezamelde HDPE-flessen meegeteld.

34%

landelijke communicatie, promotie en het

af. In 2023 hebben we de Neder­ 70%

24%

zicht. In 2023 is fors geïnvesteerd in nieuwe

afspraken en stimuleert inno­ 30%

90% te behalen. In 2023 is 74% ingezameld,

Wettelijke doelstelling

Zuinig omgaan met grond­

toewerken. Als ketenregisseur 50%

Gerecycled

Toelichting op de resultaten

normen te halen, ook omdat we

95%

op alles om de wettelijke doelstelling van ten opzichte van 68% in 2022. Hiermee is de

Verpact wil dan ook zo veel 50%

vanaf 1 juli 2023 (percentage in kg)

Ook de stijgende lijn in de inzameling van

lijk gebruiken en daarna zo

89%

54% 75%

Hout

Wettelijke doelstellingen

Recycling incl. circulaire verpakkingen:

Recyclingresultaat drankenkartons

bare keten omdat voor heel Europa te weinig recycling­

Gerecycled PET in PET-flessen (PET-recyclaat) 2023 (percentage in kg)

capaciteit voor drankenkartons beschikbaar is en te veel uitval plaatsvindt in het recycleproces. Daarom is Verpact een programma gestart dat gericht is op het verbeteren van alle aspecten van de recycling van dran­

Gerealiseerd in 2023

Wettelijke EU-doelstelling 2025

44%

25%

kenkartons, van ontwerp tot en met recycling. Zo hebben we om aanvullende recyclingcapaciteit (bij voorkeur in Nederland) te realiseren een marktuitvraag gedaan voor de recycling van de in Nederland ingezamelde en nage­ scheiden drankenkartons. En zet Verpact samen met ketenpartijen stappen om de inzameling, recycling en aanpassing van het ontwerp van drankenkartons verder te stimuleren. Op basis van de in de eerste maanden van

Meer informatie over de

2024 gerealiseerde recycling van drankenkartons is de

resultaten per materiaalsoort

prognose dat het recyclingpercentage van 37% in 2024

vindt u vanaf pagina 18 in de

behaald zal worden.

infographics.

4

5

Zo komen we tot onze resultaten Producenten en importeurs van verpakte producten die individueel meer dan 50.000 kilo verpakkingen per jaar op de Nederlandse markt brengen (bovendrempelige bedrijven) doen jaarlijks aangifte bij Verpact. Om het gewicht in kaart te brengen van de verpak­ kingen van bedrijven met minder dan 50.000 kilo (onderdrempelige bedrijven) laat Verpact door een onafhankelijk onderzoeksbureau statistisch representatief onderzoek uitvoeren. Tenslotte worden gewichten van nieuw op de markt gebrachte logistieke hulpmiddelen (veelal grote transportverpakkingen) uitge­ vraagd bij verschillende bronnen. Verpact verzamelt de gegevens over de gewichten aan gerecycled verpakkingsafval. Gemeenten en afvalbedrijven doen daarom per materiaal­ soort opgave van het gewicht van inge­zameld en verwerkt verpakkingsafval dat afkomstig is van Nederlandse huishoudens ­ en bedrijven. Verpact verzamelt ook de gegevens over inge­ zamelde statiegeldflessen, - flesjes en -blikjes. Externe accountants beoordelen en contro­ leren de gegevens. Op de rapportage vinden controles plaats door een extern accoun­ tantskantoor en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Voor SUP-verpakkingen en statiegeld is geen drempel van 50.000 kilo van toepassing, hierover dienen bedrijven altijd opgaaf en afdracht te doen. Waar er in 2022 onderscheid werd gemaakt in twee catego­

Uitgebreide verantwoordelijkheid: de vervuiler betaalt én investeert in oplossingen

Naast recycling­ doelstellingen ook circulaire doelstellingen

Producenten en importeurs, alle bedrijven die In 2021 heeft de Nederlandse overheid ook

verpakte producten in Nederland op de markt

zogenoemde circulaire doelstellingen geïntro­

brengen, zijn wettelijke verplicht te zorgen voor

duceerd, waarbij het hergebruik van verpak­

de inzameling, sortering en de recycling van hun

kingen mag worden meegeteld. Nederland

verpakkingen, inclusief het statiegeldsysteem. Dit

is één van de weinige landen in Europa met

is de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

circulaire doelstellingen. Hiermee zetten we

(UPV). Deze wettelijke verantwoordelijkheid wordt

in Nederland een belangrijke stap voorwaarts

collectief voor hen uitgevoerd door Verpact.

Bedrijfsleven betaalt De inzameling, sortering en recycling van verpakkingen wordt gefinancierd door de bedrijven die verpakte producten in Nederland op de markt brengen. Zij doen dit door over hun verpakkingen een heffing (de afval­ beheerbijdrage verpakkingen) te betalen aan Verpact, dat daaruit de gemaakte kosten voor inzameling, sorte­

naar een circulaire economie voor verpak­ kingen.

ring en recycling van huishoudelijk verpakkingsafval

Verpact heeft de uit de wet voortvloeiende taak om

vergoedt. De bijdrage voor het bedrijfsleven is inmid­

jaarlijks namens het verpakkende bedrijfsleven te Over het jaar 2021 is daarom voor het eerst

rapporteren aan de overheid over het behalen van de

uitgevraagd hoeveel verpakkingen zijn herge­

wettelijke recycling en circulaire doelstellingen. En we

bruikt. Toen is gestart met glazen verpakkingen

zijn verantwoordelijk voor het daadwerkelijk behalen

omdat deze gegevens vanuit de bestaande

hiervan (‘normadressaat’). Op de rapportage vinden

statiegeldsystemen voor glazen verpakkingen

controles plaats door een extern accountantskan­

(voornamelijk bierflesjes) het eenvoudigst

toor en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

meetbaar bleken. Nu is ook het hergebruik van

Doordat dit collectief wordt opgepakt, wordt voor­

alle andere materiaalsoorten gemeten. Hierbij

komen dat een willekeur aan systemen ontstaat en kan

is gefocust op gesloten poolsystemen in het

bijvoorbeeld tariefdifferentiatie worden doorgevoerd.

bedrijfsmatige gebruik, zoals rolcontainers,

Hierdoor kunnen de beste resultaten worden behaald

kratten en pallets, en de glazen statiegeld­

en wordt effectiever en efficiënter samengewerkt aan

flessen. Dat heeft geleid tot mooie resultaten.

de circulaire economie. Verpact ondersteunt produ­

Het gewicht aan herbruikbare verpakkingen in

centen en consumenten in het maken van circulaire

een poolsysteem blijkt al bijna gelijk aan het

keuzes om zo te blijven voldoen aan de wettelijke

gewicht van eenmalige verpakkingen in Neder­

doelstellingen. Bijvoorbeeld met de kennis en

land. In een bedrijfsmatige omgeving werken

adviezen van het KIDV en de bewustmakings­

dergelijke systemen goed omdat het gesloten

campagne van Supporter van Schoon.

dels bijna €500 miljoen (exclusief statiegeld) per jaar. De tarieven voor de afvalbeheerbijdrage zijn gebaseerd op de kosten die we per materiaalsoort maken voor de inzameling, sortering, verwerking en vermarkting. In het tarief zit ook voor iedere materiaalsoort een vast bedrag aan algemene systeemkosten. Dit zijn bijvoor­ beeld kosten voor monitoring, preventie van zwerfafval (Supporter van Schoon) en het Kennisinstituut Duur­ zaam Verpakken (KIDV).

systemen zijn die niet afhankelijk zijn van de

€

welwillende consument.

rieën SUP, is dat in 2023 uitgebreid naar vijf

€

€

€

categorieën.

€

€ Nieuw in 2023 is ook de rapportage over de gerecyclede drankenkartons en over het

Verhouding eenmalige/meermalige verpakkingen (in kg)

percentage PET-recyclaat in drankflessen met

80%

als hoofdbestanddeel PET.

89%

64%

60%

50%

0% Glas

6

Papier en karton

Plastic

Ferrometalen

eenmalige verpakkingen

Aluminium

Hout

meermalige verpakkingen

€

€

Veel diversiteit in inzamel­ methoden bij gemeenten Gemeenten bepalen zelf hoe ze de inzameling van het verpakkingsafval organiseren. Voor glas en papier is dat meestal met een (ondergrondse) container waar de consument lege glazen verpakkingen en oudpapier naartoe kan brengen. Voor het plastic verpakkings­ afval is er meer variatie, bijvoorbeeld huis-aan-huis inzameling met speciale zakken of een kliko. Veel gemeenten combineren de inzameling van plastic verpakkingen met blik en drankenkartons (‘PMD’). Er

Minder verschillende inzamelmethoden zorgen voor meer gemak voor de consument en maakt eenduidige communicatie mogelijk. Dit leidt tot een betere kwali­ teit van het ingezamelde PMD én voor de gemeenten lagere kosten. Gemeenten en Verpact hebben één gezamenlijk doel als het gaat om de inzameling, sorte­ ring, recycling en hergebruik van huishoudelijk verpak­

Om in de toekomst efficiënt en effectief te kunnen werken aan de wettelijke doelen en aan de toenemende

kingsafval. Dat is zo veel mogelijk terug laten komen

regelgeving te kunnen blijven voldoen, is in 2023 de integratie in gang gezet van Stichting Afvalfonds Verpak­

als grondstof. Lees meer in de factsheet ‘Hoe werkt de

kingen en de uitvoeringsorganisaties Nedvang, Kennisinstituut Duurzaam Verpakken, Statiegeld Nederland

inzameling en recycling van PMD-afval in Nederland?’,

en Nederland Schoon. Per 1 januari 2024 hebben zij de krachten gebundeld tot Verpact. Door de samenvoe­

met achtergrondinformatie over afspraken, resultaten,

ging kunnen de verschillende organisaties nog beter van elkaars disciplines gebruikmaken en

doelen en kosten.

uitvoering geven aan de wettelijke producentenverantwoordelijkheid.

bestaan twee inzamelmethoden voor het PMD-afval: bronscheiding en nascheiding. Alle systemen waarbij de consument zelf scheidt noemen we bronscheiding. Er zijn ook gemeenten die kiezen voor nascheiding

Vanaf 2024: de krachten gebundeld in Verpact

Tot de taken van Verpact behoren de organisatie en financiering van de

Ook voor bedrijven is Verpact partner in inzameling

van plastic verpakkingsafval, metaal en drankenkar­

inzameling en recycling van verpakkingsafval in Nederland. Ook het statiegeldsysteem, het bedrijfsmatige verpakkingsafval, hergebruik van verpakkingen en de bekostiging van verpakkingen in het zwerfafval en openbare afvalbakken, vallen onder de verantwoordelijkheid

tons. Bij nascheiding worden textiel, glas, papier en

Ieder bedrijf en elke school produceert afval. Bijvoor­

karton altijd apart ingezameld en wordt soms ook het

beeld afval dat vrijkomt bij bedrijfs- of productiepro­

groenten, fruit en tuinafval apart ingezameld. Al het

cessen, zoals plastic folies of pallets. Maar er is ook

restafval en alle verpakkingen gaan vervolgens in een

De aanpak van zwerfafval en de adviesrol over duurzaam

veel verpakkingsafval dat lijkt op huishoudelijk afval.

grijze afvalzak. Bij nascheiding worden in een speciale

verpakken is deels een uitvoering van de producentenver­

Verpact is in 2023 het initiatief Afval Goed Geregeld

fabriek de te recyclen verpakkingen van het restafval

antwoordelijkheid en deels in het leven geroepen om daad­

gestart voor de inzameling van het op huishoudelijk

gescheiden.

werkelijk betere keuzes te laten maken door het verpakkend

verpakkingsafval lijkende afval van bedrijven, scholen,

bedrijfsleven, waardoor de keten sneller gesloten wordt.

verenigingen en winkels. Dit is gedaan omdat veel van Het aan huis gescheiden PMD-afval is helaas steeds

Hiervoor blijven de merken Supporter van Schoon en KIDV

dit soort verpakkingsafval van bedrijven in de rest­-

vaker sterk ‘vervuild’ met restafval dat er niet in thuis­

(Kennisinstituut Duurzaam Verpakken) bestaan. Voor het

stroom terechtkwam en werd verbrand. Afval Goed

hoort, waardoor het niet meer kan worden gerecycled

beheer van het statiegeldsysteem blijft Statiegeld Nederland als

Geregeld organiseert een inzamelsysteem, regelt

en moet worden verbrand. Daarmee gaan kostbare

een aparte bestuurlijke identiteit bestaan. Zo werken we samen

containers en een inzamelbedrijf. Met communica­

grondstoffen verloren en moeten gemeenten extra

aan dezelfde missie: alle producten volledig fossielvrij en circulair

tiecampagnes creëren we bekendheid rondom Afval

kosten betalen. Om de vervuiling in het PMD terug te

verpakt in 2050.

Goed Geregeld. Zo stimuleren we bedrijven, scholen

dringen en meer te kunnen recyclen, is Verpact voor­

en verenigingen om een bijdrage te leveren aan een

stander van standaardisatie

circulaire economie voor verpak­

tot bewezen effec­

kingen. Met Afval Goed

tieve inzamel­

Geregeld kunnen bedrij­

methoden.

van Verpact.

ven kosteloos hun gescheiden dranken­ kartons, plastic verpakkingen en glas laten ophalen. Het aantal deelne­ mers groeit gestaag, er komen maandelijks zo’n 500 nieuwe aanmel­ dingen binnen.

Gedetailleerd pakket Europese regels voor verpakkingen op komst De Packaging and Packaging Waste Regulation is nieuwe Europese wetgeving die de Europese verpak­ kingenrichtlijn (Packaging and Packaging Waste Directive) vervangt. Deze wetgeving is nog niet defini­ tief, in het najaar van 2024 stemt de EU-raad over het principeakkoord. De PPWR moet hoogwaardige recycling en een gesloten verpakkingsketen stimuleren en daarmee de behoefte aan primaire grond­ stoffen verminderen. Daarnaast streeft de nieuwe verordening naar harmonisatie. Anders dan onder de huidige verpakkingsrichtlijn, mogen de EU-landen niet allemaal op hun eigen manier invulling geven aan de nieuwe verpakkingsverordening. Het speelveld wordt in het voorstel voor alle lidstaten gelijk. Verpact is verantwoordelijk voor de uitvoering van het collectieve deel van de wet welke een grote impact zal hebben de hele keten. Daartoe zet Verpact in op goede voorlichting aan producenten en importeurs.

8

9

Actief stimuleren van ontwerpen van duurzame verpakkingen

10 jaar kennis en expertise bij Afvalfonds Verpakkingen en KIDV In 2023 bestonden het Afvalfonds Verpakkingen en KIDV 10 jaar. Het Afvalfonds vierde dit jubileum met een blik op de toekomst: met de presentatie van De Plastic Wijzer

Bij producenten en importeurs groeit de aandacht voor het verduurzamen van verpakkingen. Verpact

Tariefdifferentiatie Plastic 2.0 Verpact introduceerde in 2024 Tariefdifferentiatie

zorgt er samen met haar Kennis Instituut Duurzaam

Plastic 2.0. Dit is een vervolg op de versie uit 2019. Met

Verpakken (KIDV) voor dat zij worden geholpen bij

tariefdifferentiatie beloont Verpact de inzet van goed te

het maken van de juiste keuzes bij het ontwerpen

sorteren en te recyclen plastic verpakkingen in de vorm

en ontwikkelen van verpakkingen, zodat de mili-

van een gereduceerd tarief. Tariefdifferentiatie is een

eu-impact ervan wordt gereduceerd.

stimulans om producenten en importeurs de omslag

presenteerde het Afvalfonds de visie voor de verpakkingsketen in 2030 en 2050. Tijdens het Spring Event van het Afvalfonds werd de uitgebreide producenten­ verantwoordelijkheid in al zijn facetten belicht. Het KIDV organiseerde het Nationaal Verpakkingsdebat. Hierbij was veel aandacht voor de wettelijke wijzigingen die er op het verpakkend bedrijfsleven afkomen in de vorm van de SUP-richtlijn en de PPWR. Het debat richtte zich op een toekomst richting intrinsiek duurzaam verpakken.

te laten maken naar fossielvrij en circulair Het ontwerpen van verpakkingen

verpakken. Bovendien sluit tariefdifferen­

die makkelijk recyclebaar zijn, is

tiatie aan bij (toekomstige) Europese

belangrijk om de recycleketen te

wetgeving, want wat in Nederland

onderzoeken we of deze korting kan worden vergroot

en het College van Onafhankelijke Experts van het KIDV

geldt, geldt straks ook in andere

vanaf 2025. Ook voor herbruikbare verpakkingen geldt

afspraken vastgelegd in een Reglement. Voor Verpact

beeld veel plastic verpak­

Europese landen. We lopen

tariefdifferentiatie. Ook die verpakkingen hebben een

is het van essentieel belang dat er objectieve kennis

kingen wel te recyclen zijn,

hierop vooruit om de voor­

lager tarief.

voor handen is. Door objectieve informatie en helder

is nog niet elke verpakking

delen voor de gehele keten

ook goed te recyclen tot

eerder te bereiken.

optimaliseren. Hoewel bijvoor­

grondstof voor nieuwe verpakkingen. Uit onder­

Objectief advies over duurzaam verpakken van het KIDV

advies te bieden, kan de keten verder gesloten worden. Dit maakt het KIDV tot een belangrijk onderdeel van Verpact.

Wat Tariefdifferentiatie

Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) is

zoek in opdracht van de

Plastic 2.0 anders maakt

opgericht om structurele verduurzaming van de gehele

Het KIDV zet diverse middelen in om de milieu-impact

Koninklijke Nederlandse

dan zijn voorganger is dat

verpakkingsketen te bevorderen en bestond in 2023

van verpakkingen zo ver mogelijk te minimaliseren.

vereniging voor afval- en

er nu met kleine stappen al

tien jaar. Door het ontwikkelen van tools en het delen

Hiervoor wordt wetenschappelijk onderbouwde

reinigingsdiensten (NVRD)

voordeel te behalen is. In een

van kennis, helpt KIDV de verpakkingsketen met het

kennis ingezet, advies op maat gegeven en zijn er

uit 2021 bleek dat 27% van

staffel van vijf stappen kan de

zetten van stappen om hun verpakkingen te verduur­

instrumenten zoals de KIDV Recyclechecks en The

de verpakkingen goed recycle­

korting oplopen tot 50 cent per

zamen. Het KIDV doet onderzoek, biedt praktische

Sustainable Packaging Compass en de Rekentool 2.0.

baar was. Dit onderzoek gaan we

kilo. Er wordt een korting verdiend

kennis over mogelijkheden, kansen en innovaties èn

Ook verzorgt het KIDV trainingen en organiseert het

samen met NVRD herhalen. Het is

als een verpakking transparant of wit is,

stimuleert samenwerking binnen de verpakkingsketen.

seminars, zoals Packalicious.

de ambitie van Verpact om, samen met

uit mono-materiaal bestaat en/of als de labels

Het KIDV is in januari 2024 samengegaan met het

de producenten en importeurs - in 2025 50% goed

voldoen aan de voorwaarden van kleur, materiaal en

Afvalfonds, Nedvang, Nederland Schoon en Statiegeld

recyclebare verpakkingen op de markt te zetten. En

bedrukking. Verder moet de verpakking door de KIDV

Nederland in de nieuwe organisatie Verpact. Het KIDV

recycling begint met een goed ontwerp. Met het actie­

Recyclecheck komen, een checklist om te bepalen of

blijft voort­­bestaan onder haar eigen merknaam, en zet

plan Design for Recycling helpt en stimuleert Verpact

een verpakking goed recyclebaar is.

zich aanhoudend in voor objectief advies over duur­

producenten en importeurs in het goed recyclebaar maken van hun verpakkingen. Zo delen we goede voor­ beelden met branches, is er een stappenplan om PP-fo­

zaam verpakken. Om de objectiviteit van het KIDV te

Inzet van recyclaat en hergebruik

waarborgen, heeft zij een College van Onafhankelijke

Tot slot geeft Verpact als onderdeel van Tariefdiffe­

Experts dat gevraagd en ongevraagd een objectieve

lies (polypropeen-folies) recyclebaar te maken en lopen

rentiatie 2.0 als één van de eerste landen in Europa

consultatie geeft op de inhoud van de adviezen en

er onderzoeken naar de impact van aluminium seals en

een korting op het tarief wanneer gerecycled plastic

publicaties van het KIDV. Het college heeft de moge­

bijvoorbeeld inkten en afwasbaarheid. Ook tariefdiffe­

(‘recyclaat’) wordt gebruikt. Hiermee stimuleren we

lijkheid om deze adviezen openbaar te maken. Om

rentiatie is erop gericht dat bedrijven hun verpakkingen

de inzet van recyclaat, met als doel de keten voor

onafhankelijk en objectief advies van het KIDV over

goed recyclebaar maken.

plastic verpakkingen verder te sluiten. Momenteel

duurzaam verpakken te waarborgen, hebben Verpact

10

11

Stijgende lijn in inzamelpercentages statiegeldflessen en -blikjes zet door

belangrijk onderdeel van ons plan van aanpak en we zijn hier al volop mee bezig. De vraag om online inzicht te geven in de locaties van innamepunten is ook door ons in werking gezet. Tot slot is er gevraagd om drie onderzoeken. De onderzoeken zullen ons nog beter inzicht geven in de prikkels die het inlevergedrag van

In Nederland wordt statiegeld op plastic drank-

Nederland raakt steeds meer gewend aan het inle­

flessen en -blikjes geheven. Zo verminderen we de

veren van de flesjes en blikjes. De inzameling laat dan

hoeveelheid zwerfafval én worden na inzameling

ook een stijgende lijn zien; in 2023 werd 74% van de

statiegeldverpakkingen gerecycled tot grondstof

plastic drankflessen ingezameld. 69% via statiegeld en

waarmee nieuwe flesjes en blikjes gemaakt kunnen

5% via het PMD. Om de inzameling verder te verhogen

worden. Sinds de introductie van statiegeld op

blijven we ook de komende jaren investeren in het

kleine plastic drankflessen op 1 juli 2021 en blikjes

statiegeldsysteem. Hiervoor wordt extra innamepunten

vanaf april 2023 werkt Statiegeld Nederland, onder-

en het optimaliseren van het statiegeldsysteem, zoals

deel van Verpact, hard aan het verder optimali-

uitgewerkt in het plan van aanpak ‘Verhoging inzame­

seren van het statiegeldsysteem én het motiveren

ling plastic drankflessen’. Dat gebeurt met maatregelen

van de consument om statiegeldverpakkingen in

op drie terreinen: infrastructuur en logistiek, reikwijdte

te leveren. Hiermee verwachten we eind 2026 de

van het systeem en consumentengedrag. Hiermee

wettelijke inzameldoelstelling van 90% te behalen.

verwachten we eind 2026 90% inzameling te behalen.

consumenten verder verbeteren. We zijn direct gestart met de concretisering van deze onderzoeken en blijven in contact met ILT over de uitvoering.

Kostenneutraal systeem

producentenbijdrage

niet uitbetaald statiegeld

Dit draagt bij aan onze missie om steeds meer verpakkingen terug te laten komen als grondstof

Omdat de inzameling achterblijft bij de wettelijke norm

voor nieuwe verpakkingen.

van 90%, heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport

handling fee en kosten

uitbreiding statiegeldsysteem

(ILT) vijf maatregelen bij Verpact neergelegd in een last onder dwangsom. De eerste maatregel ziet toe op het uitbreiden van betalende innamepunten. Dit is een

Het statiegeldsysteem wordt, net als in andere Euro­ pese landen zoals Noorwegen en Denemarken, gefi­ nancierd vanuit twee geldstromen: een producenten­ bijdrage en niet uitbetaald statiegeld. Vanaf 1 juli 2021

Minder plastic flesjes en blikjes in zwerfafval Met statiegeld zorgen we ervoor dat waardevolle grondstoffen behouden blijven en dat minder flesjes en blikjes in het zwerfafval belanden. De metingen van Rijkswaterstaat laten een flinke afname zien van kleine plastic flesjes en blikjes in het zwerfafval. In de tweede helft van 2023 werden drie meetrondes gehouden. Rijkswaterstaat voert deze moni­ toring uit in twintig (15 oude en 5 nieuwe) gebiedstypen, zoals bermen, strandopgangen, natuur­ gebieden en fietspaden. Daaruit bleek voor blikjes in de oude gebiedstypen een afname van 59% ten opzichte van de metingen in de tweede helft van 2022. Voor de nieuwe gebiedstypen was dit 54%. Op basis van de metingen in heel 2023 werden gemiddeld 301 kleine flessen geteld per meetronde. In vergelijking met 2020 (het laatste volle­ dige jaar voor het instellen van statiegeld) was dit een afname van 62%. Omdat statiegeldverpakkingen ook nog worden weggegooid in openbare afvalbakken leidt dit, vooral in grote steden, tot overlast van overhoopgehaalde afvalbakken. In overleg met gemeenten en met pilots met bijvoorbeeld de Gele statiegeldbak en extra inname tijdens evenementen probeert Statiegeld Nederland tot passende oplos­ singen te komen.

12

t/m 2023 is voor € 374 miljoen aan statiegeld (nog) niet uitbetaald: het statiegeld op de verpakkingen die consumenten nog niet hebben ingeleverd omdat ze die nog in huis hebben staan of via andere inzamelkanalen hebben weggegooid (bijvoorbeeld bij het PMD of het restafval). Van dit bedrag is € 112 miljoen gereserveerd (31 dec. 2023) voor het statiegeld op verpakkingen die voornamelijk in de laatste maanden van 2023 zijn verkocht en naar verwachting in 2024 worden ingele­ verd. Dit is berekend conform een met de accountant afgestemde methodiek. Het resterende bedrag dient samen met de producentenbijdrage ter investering van (de verbetering) van het statiegeldsysteem. ‘Statiegeld in Nederland, een toelichting’ geeft meer informatie hierover. De wettelijke doelstelling van 90% inzameling plastic drankflessen gaat over alle plastic drankflessen, ook die zonder statiegeld. Op 16% van alle plastic drank­ flessen zit geen statiegeld. Deze flessen mogen nu

13

volgens de huidige regelgeving maar voor een beperkt

Voor statiegeldblikjes geldt nog geen rapportagever­

deel worden meegeteld als deze via de nascheiding

plichting over 2023 maar Verpact vermeldde in het

of inzameling van PMD terug worden gewonnen

voorjaar van 2024 ook een stijgende lijn in het inza­

voor recycling. Om de doelstelling te kunnen halen

melpercentage van statiegeldblikjes: zo’n 75% van alle

zijn ook deze flessen van belang. Flessen van sap en

blikjes komt op dit moment weer terug.

Er komen steeds meer uitbetalende

zuivel zijn bijvoorbeeld niet statiegeldplichtig, maar er zit wel steeds vaker statiegeld op flessen met sap.

Producenten én consumenten samen spelen een

Zuivel toevoegen aan het statiegeldsysteem vraagt om

belangrijke rol om het inzameldoel te behalen. Hoe

nader onderzoek omdat productresten zorgen voor

meer mensen weten dat het systeem bestaat én hoe

problemen met hygiëne en vervuiling van de schone

beter het systeem werkt, hoe meer consumenten hun

statiegeldstroom. Een ander deel van de drankflessen

statiegeldverpakkingen inleveren en hoe sneller het

zonder statiegeld is gemaakt van andere typen plastics,

inzameldoel wordt behaald. Daarbij is het belangrijk

waardoor toevoegen aan het systeem niet zo maar

om ons te blijven realiseren dat gedragsverandering

mogelijk is zonder de bruikbaarheid van het gere­

tijd kost. Dat weten we uit de andere Europese landen

cyclede PET in gevaar te brengen. Verpact gaat met

die met een statiegeldsysteem werken. We doen het

de producenten van deze flessen in gesprek over de

beter dan de rest van Europa, goed presterende landen

mogelijke oplossingen.

zoals Noorwegen en Denemarken hadden 8 tot 11 jaar nodig om 90% in te zamelen.

innamepunten bij, zoals bij tankstations en scholen.

2023: focus op infrastructuur voor flessen én blikjes In 2023 is gefocust op de uitbreiding van de infrastruc­ tuur van het systeem om ook statiegeldblikjes te kunnen innemen. Denk daarbij aan transport, tel- en persma­ chines en ICT. Daarnaast zijn meer dan 400 nieuwe innamemachines geplaatst en ruim 600 apparaten vervangen door snellere, betere apparaten. En we willen dat de consument op nog meer plekken statiegeld terug kan krijgen. Er komen steeds meer uitbetalende inname­ punten bij zoals bij bioscopen, tankstations, scholen, attractieparken en supermarkten. En bijvoorbeeld bij sportverenigingen staan donatiebakken voor een goed doel of voor de vereniging zelf.

Nieuwe landelijke campagne: ‘Statiemonnie’ Bijna alle Nederlanders weten dat er statiegeld op kleine plastic flesjes en blik zit. Om consu­ menten nog meer te activeren om hun statiegeldverpakkingen in te leveren is in 2023 gestart

Actie tijdens Lowlands

met de ontwikkeling van een grootse, nieuwe landelijke consumentencampagne welke in 2024 is gestart op TV, radio, socials en online kanalen. De Nederlandse rapper Donnie is de ster van deze campagne. De campagne zoomt onder meer in op de inzamelmogelijkheden voor consu­ menten onderweg. Ook laat de campagne zien dat de consument bij tankstations langs de snelweg hun ‘statiemonnie’ terug kunnen krijgen.

14

15

Maatregelen voor het terug­ dringen van eenmalige plastic verpakkingen Sinds juli 2021 is Europese wetgeving van kracht

Per 1 augustus 2023 zijn producenten en importeurs

om eenmalige plastic verpakkingen, de zogeheten

ook verplicht op eigen kosten maatregelen te nemen

single use plastics of SUP, terug te dringen. Zo zijn

voor het bewust maken van consumenten. Daarom

plastic wegwerpbekers, roerstaafjes en rietjes

zet Verpact zich namens het verpakkend bedrijfsleven

al nagenoeg geheel verdwenen uit de horeca en

in om meer herbruikbare alternatieven van verpak­

vervangen door duurzamere alternatieven. Verdere

kingen te ontwikkelen, een collectief systeem voor

maatregelen gaan gefaseerd in werking. De maat-

herbruikbare drinkbekers én stimuleert consumenten

regelen zijn gericht op plastic producten/verpak-

om herbruikbare verpakkingen te gebruiken en eenma­

kingen die het meest worden gevonden op Europese

lige verpakkingen in de openbare ruimte goed weg te

stranden.

gooien.

In de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

Inzet op hergebruik van verpakkingen

is opgenomen dat producenten en importeurs van SUP-verpakkingen een financiële bijdrage moeten leveren aan het opruimen, transport en verwerking van die verpakkingen in het zwerfafval. Via een SUP-op­ slag die zij betalen aan Verpact worden de kosten die gemeenten en gebiedsbeheerders hiervoor maken vergoed.

op wat het effect is van verschillende verkoop- en

manieren, zoals het boodschappen doen met een

gebruikssituaties als ook wat de benodigde investe­

herbruikbare tas, inspireert de campagne iedereen om

ringen zijn van een collectief systeem. Een mooi voor­

nieuwe gewoontes aan te leren om afval te voorkomen.

beeld is de pilot met herbruikbare drinkbekers die in de

Tijdens seizoenscampagnes wordt een doorvertaling

eerste helft van 2024 startte in Rotterdam.

gemaakt van de campagne. Een voorbeeld is ‘Backto-School/Work’ in september, welke focust op het

Bewustmakingsmaatregelen

meenemen van een lunchbox en drinkbeker.

Nederland Schoon (met ingang van 2024 Supporter

Verpact ook voor de kosten die gemeenten en gebieds­

van Schoon) is sinds 2023 verantwoordelijk voor het realiseren van de Bewustmakingsmaatregelen zoals opgenomen in artikel 3.3 van de Regeling kunststofpro­ ducten voor eenmalig gebruik. Het doel is om (SUP-ver­ pakkingen in het) zwerfafval te voorkomen door samen

Daarnaast betalen producenten en importeurs via beheerders maken voor het opruimen van SUP-verpak­ kingen in het zwerfafval. Ook vergoedt Verpact voor de verpakkingen die worden weggegooid in de open­ bare afvalbakken de kosten voor het beheer van deze bakken en de verwerking van deze verpakkingen.

met producenten en importeurs te werken aan bewust­ makingscampagnes en gedragsbeïnvloedingsmaatre­ gelen. Deze communicatie wordt vanuit Verpact ingezet onder de merknaam Supporter van Schoon. Onder de vlag Supporter van Schoon is in 2023 de landelijke bewustmakingscampagne gestart. In de landelijke campagne doet prof. dr. Freek Vonk verslag van het natuurlijke afval- en opruimgedrag dat Neder­ landers allemaal in zich hebben. In de campagne is

Hergebruik is een belangrijke optie om verpakkingen

ook aandacht voor het meenemen van een eigen

meer circulair te maken. Daarom heeft hergebruik

koffiebeker om zo verpakkingsmateriaal en potentieel

van verpakkingen, naast recycling en het verminderen

zwerfafval te voorkomen. Door deze nieuwe vormen

van verpakkingsmateriaal, een nadrukkelijke rol in

van duurzaam gedrag te combineren met bekende

de toekomstvisie van Verpact. Het is een belangrijke impuls op weg naar een circulaire verpakkingsketen. Verpact wil een actieve rol vervullen om nu en in de toekomst hergebruik voor de consumentenmarkt op grote schaal mogelijk te maken. Daarom verkennen we waar de markt behoefte aan heeft, zoals een collectieve infrastructuur. De ervaring leert dat uniformering en standaardisering bepalend zijn voor succes. Zo’n 6% van het zwerfafval komt van to-go bekers. Verpact ontwikkelde een actieplan met als doel de ontwikkeling van collectieve systemen voor herbruik­ bare drinkbekers te versnellen. Een eerste verkenning liet zien dat de horeca-to-go prioriteit heeft. Een groot­ schalig en collectief systeem met centrale coördinatie, lagere kosten, gebruikersgemak en minder logistieke handelingen moet het voor zowel de consument als het bedrijfsleven makkelijker maken om over te stappen op herbruikbare bekers. Om een dergelijk systeem te kunnen uitrollen, is het opdoen van meer praktijker­ varing nodig. En dus gaan we aan de hand van pilots meer zicht krijgen op welke technieken goed werken,

16

17

Recycling verpakkingen van

glas

Gerecycled 2023 Doelstelling NL 70% (2023)* Doelstelling EU 70% (2025) Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023 Doelstelling NL 86%**

Over glas

81%

60% van alle glasbakken is geschikt voor kleurscheiding.

Witte scherven zijn schaars. En soms is er een overschot aan bonte scherven (alle kleuren door elkaar). Van bonte scherven kun je nu eenmaal geen wit glas maken.

90%

* wettelijke recycling doelstellingen ** wettelijke circulariteitsdoelstelling

Inzamelaars legen de glasbakken. De inzamelauto’s zijn voorzien van schotten om het glas op kleur gescheiden te houden. Het wordt dus niet bij elkaar gegooid zoals veel mensen denken.

Detailhandel

We doen het goed met glas. De glasbak en de ondergrondse glascontainer zijn niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Het recycling-

Bedrijfsafval

percentage voor verpakkingsafval van glas, zoals flessen en potten, is in 2023 gestegen naar 81% (2022: 79%), vooral omdat minder nieuwe eenmalige glazen verpakkingen op de markt kwamen. Het gewicht aan herbruikbare glas-

Producent /importeur

Hergebruik van 1000 kilo glasscherven bespaart 1200 kilo grondstof.

Glas wordt gemaakt van scherven uit de glasbak of... van kalk, zand en soda.

verpakkingen is gestegen. Het circulariteitspercentage is in 2023 90% (2022: 89%). Hierbij

Inzamelaar

is het hergebruik van glazen statiegeldflessen,

KALK

ZAND

SODA

zoals bierflesjes, meegeteld: de totale jaarafzet aan afgevulde herbruikbare verpakkingen minus de eerste keer dat deze verpakkingen op de markt zijn gekomen. Bij vrijwel de helft

Glas

Glasbak

van alle in 2023 gebruikte glazen verpakkingen is sprake van de statiegeldflessen/herbruikbare

In Madurodam staat de kleinste glasbak van Nederland, geplaatst door toenmalig milieuminister Ed Nijpels.

glazen verpakkingen.

402

401

499

509

Glasfabriek (=recycler)

1600ºC

18

79%

81%

2022

2023

Recyclingresultaten verpakkingen van Glas (in Kton) Op de markt gebracht

Sorteerder

Bij de sorteerder volgt het glas verschillende stappen om vervuiling te verwijderen. Zo passeren de scherven onder andere magneten, zeven, cyclonen, lasers en camera’s. De scherven worden een aantal weken opgeslagen of kortstondig verwarmd zodat de resten van voeding en drank verdwijnen. Bij het sorteerproces wordt geen water gebruikt. In de glasfabiek worden de scherven verhit tot 1600ºC om het glas vloeibaar te maken.

Gerecycled

19

Gerecycled 2023

Recycling verpakkingen van

Doelstelling EU 75% (2025)* Doelstelling NL 85% (2023) Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023

papier en karton

Doelstelling NL 85%**

Over papier en karton

89%

Alleen papier en karton!

Dus geen broodzak met plastic of drankenkartons.

89%

+

* wettelijke recycling doelstellingen ** wettelijke circulariteitsdoelstelling

Detailhandel

van papier en karton is in 2023 licht gedaald naar

Bedrijfsafval

89%. Dat is het gevolg van enerzijds een stijging in 2023 van het gewicht van verpakkingen van van 2022. Anderzijds daalde zowel de huishoude-

karton van oudpapier. Zij hebben kwalitatief hoogwaardig oudpapier nodig en zijn medeverantwoordelijk voor de verwerking van het papier en karton in de afvalfase.

Industrie/ Bedrijfsleven

lijke als de bedrijfsmatige inzameling van papier en karton in 2023. Ook worden plastic verpakkin-

Inzamelaar

gen vervangen door verpakkingen van gelamineerd papier en karton (verpakkingen met een plastic laagje om deze geschikt te maken voor vocht). Hier gaan we onderzoek naar doen, mede omdat dit soort verpakkingen slechter recycleverpakkingen van papier en karton. Hierdoor is het circulariteitspercentage in 2023 ook 89%. Vanuit sorteeronderzoek op ingezameld oud papier en karton van gemeenten en bedrijven is gecorrigeerd voor niet-verpakkingen. Het aandeel

Papierfabriek (=recycler)

verpakkingen in de oudpapierstroom is opnieuw

Sorteerder

Om van oud papier en karton nieuw papier en karton te maken, moet er eerst papierpulp (vezelbrij) van worden gemaakt. Door het oudpapier in water op te lossen komen de papiervezels los van elkaar. Plakband, elastiekjes, nietjes en andere vervuiling worden verwijderd. Vanwege de drukinkt heeft de pulp een grijze kleur en wordt daarom ontinkt en gebleekt. Daarna wordt de pulp in de verhouding van 1% vezel en 99% water op een machine verwerkt tot nieuw papier en karton. Na droging is het product klaar om opnieuw gebruikt te worden. Bijvoorbeeld als verpakking.

1.324

verder toegenomen.

1.480

87% van het nieuwe, in Nederland gemaakte papier en karton bestaat uit oudpapier. De overige 13% is afkomstig van verse papiervezels uit hout. Hergebruik van oudpapier en karton bespaart dus waardevolle grondstoffen en energie. (Bron: PRN)

Van oud naar nieuw

baar zijn. Er zijn nog maar weinig herbruikbare

1.265

Sorteerder De oudpapierondernemingen vergroten de kwaliteit van het ingezamelde oudpapier door reiniging en sortering ervan. Papierfabrieken maken nieuw papier en

papier en karton op de markt (5%) ten opzichte

1.409

Papier en karton van verpakkingen en van niet-verpakkingen (bijv. kranten of tijdschriften) worden in Nederland doorgaans in één stroom ingezameld. In 2023 bestond bijna 64% van het ingezamelde papier en karton uit verpakkingen (zowel huishoudelijk als bedrijfsmatig).

Inzamelaars zamelen oudpapier bij particuliere huishoudens in. Zij zetten zich in voor een optimale, aan de bron gescheiden verwerking van oudpapier.

Het recyclingpercentage voor verpakkingsafval

20

Eén stroom

90%

89%

2022

2023

Recyclingresultaten verpakkingen van OPK (in Kton) Op de markt gebracht

Gerecycled

21

Gerecycled 2023

Recycling verpakkingen van

49%

Tariefdifferentiatie

Om het gebruik van goed recyclebare verpakkingen verder aan te jagen, heeft Verpact vanaf 1 januari Tariefdifferentiatie 2.0 ingevoerd.

Doelstelling EU 50% (2025)* Doelstelling NL 44% (2023) Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023

plastic

Doelstelling NL 44%**

82%

* wettelijke recycling doelstellingen ** wettelijke circulariteitsdoelstelling

Detailhandel

PM D

PMD

REST Nascheiding

afval is in 2023 ten opzichte van 2022 met 3 procentpunten gestegen naar 49%. Voor een steeds hoogwaardigere toepassing van gerecycled plastic is een verdere kwaliteitsslag in de plasticketen noodzakelijk – van inzameling tot sortering

Bedrijfsafval

en recycling – zodat het aanbod aansluit op de gevraagde kwaliteit grondstof. Om ook in de toekomst de steeds hogere doelstellingen te kunnen zetten bij de productie van nieuwe verpak-

Nieuwe Producten

kingen, hebben we schonere stromen nodig.

Sorteren

De Plastic Wijzer geeft de visie en ambitie van Verpact over hoe we met plastic verpakkingen moeten omgaan. Zodat we gebruik kunnen maken

Verpact ziet nascheiding net als bronscheiding (de consument scheidt zijn verpakkingsafval) als een volwaardig inzamelsysteem voor plastic verpakkingsafval. Beide zijn nodig om in de toekomst de recyclingdoelstelling te blijven behalen. In 2023 pasten 48 van de 342 gemeenten nascheiding toe. Nog eens 39 gemeenten hanteerden een combinatie van bron- en nascheiding. In onderstaande figuur staat het aantal kilo ingezameld PMD per inwoner voor de verschillende stedelijkheidsklassen.

van de voordelen, zonder de nadelen van plastic. Met als stip op de horizon volledig fossielvrij en circulair verpakken in 2050.

31 29

Van het totaalgewicht aan gebruikte plastic verpak-

27

kingen in 2023 was 33% van eenmalige verpakkin-

25

gen. Wat betreft hergebruik van verpakkingen zijn

23

ervan uit verschillende kratten- en palletpools

Het ene plastic is de ander niet

Nieuwe verpakkingen

gegevens verzameld. Op basis hiervan is het circulariteitspercentage in 2023 gestegen van 81% naar 82%.

Recycling

258

262

533

551

22

Nascheiding maakt gebruik van geavanceerde sorteertechnologieën, zoals optische scanners, magnetische scheiders en luchtstromen, die materialen snel en nauwkeurig kunnen identificeren en scheiden. Deze technologische vooruitgang heeft geleid tot verbeterde efficiëntie en precisie bij het terugwinnen van waardevolle materialen, waardoor recyclingdoelstellingen kunnen worden behaald. De Nederlandse ervaring leert dat nascheiding van verpakkingsafval, naast bronscheiding, een effectieve en efficiënte methode is om recyclingdoelstellingen te behalen en de circulaire economie te bevorderen. Vooral in dichtbevolkte steden, waar 56% van de Nederlandse bevolking woont, leidt nascheiding tot 32% meer recycling dan bronscheiding. Mede door de problematiek van de inzameling in gebieden met hoogbouw worden de mogelijkheden van nascheiding steeds meer toegepast.

Het recyclingpercentage voor plastic verpakkings-

kunnen behalen én het gerecyclede plastic in te

Nascheiding plastic verpakkingen uit restafval: bronscheiding waar het kan, nascheiding waar het moet.

46%

49%

2022

2023

Recyclingresultaten verpakkingen van plastic (in Kton) Op de markt gebracht

Gerecycled

Plastic is eigenlijk een verzamelnaam voor verschillende materiaalsoorten die ieder een eigen manier van recyclen, kosten of opbrengst kennen. Dat maakt de recycling van plastic complex. Voor goede recyclebaarheid is het belangrijk dat verpakkingen zoveel mogelijk uit één soort plastic bestaan. Dit stimuleren wij met Tariefdifferentiatie 2.0.

21 19 17 15

kilo

Niet stedelijk

Weinig stedelijk

Matig stedelijk

Sterk stedelijk

Zeer sterk stedelijk

Waar gerecycled?

Het plastic verpakkingsafval van huishoudens wordt voor 100% binnen de EU gerecycled, vooral binnen Nederland en Duitsland. Het kunststof verpakkingsafval van bedrijven wordt voor 71% buiten de EU gerecycled, vooral in Azië en Turkije.

23

Ferrometaal

Recycling verpakkingen van aluminium en ferro-

95%

Aluminium

Gerecycled 2023

EU 70% (2025)* NL 80% (2023)

99%

69%

EU 50% (2025)* NL 60% (2023)

Inzameling

NL 94%**

via restafval

97%

Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023

metaal

Over ferrometaal en aluminium

Inzameling via PMD

NL 76%** * wettelijke recycling doelstellingen ** wettelijke circulariteitsdoelstelling

Statiegeld

De inzameling van metalen verpakkingen via de PMDinzameling (Plastic, Metaal en Drankenkartons) is in de afgelopen jaren gegroeid. PMD

Inzameling via KCA Ook via de inzameling van het klein chemisch afval (KCA) komt metaal terug voor recycling.

Inzameling via statiegeld

Het recyclingpercentage verpakkingsafval van aluminium is in 2023 licht gedaald. We kennen

Nieuwe verpakkingen

verschillende stromen van aluminium verpakkingsafval: uit statiegeld, uit PMD, uit de glassortering en

Bedrijfsafval

uit de terugwinning uit de verbranding van restafval. Doordat vanaf 2023 veel statiegeldblikjes van alu-

Met de invoering van statiegeld op blikjes vanaf 1 april 2023 wordt zwerfafval verder teruggedrongen en waardevol materiaal teruggewonnen voor hergebruik. Zo wordt de verpakkingsketen steeds verder gesloten. Met als ultiem maatschappelijk doel dat geen enkele verpakking meer verloren gaat als grondstof.

minium voortaan als aparte stroom worden ingezameld en gerecycled, neemt het recyclingpercentage

Toepassing blik als verpakking

weliswaar sterk toe. Maar er wordt minder alumini-

Energieterugwinning

um teruggewonnen na verbranding via het restafval (uit de bodemassen van de verbrandingsinstallaties) dan eerder werd gedacht. Ook omdat de stromen die overblijven, nu de statiegeldblikjes eruit zijn, lastiger

65%

te recyclen zijn. Dit zorgt voor een verlaging van het

Voedsel

Non-ferro

Staal en aluminium productie

totale recyclingpercentage.

Ferro

Nederland is koploper als het gaat om innovatieve non-ferrometalen. Dat gebeurt bijvoorbeeld na verbranding van het restafval in afvalenergiecentrales. Uit de bodemassen wordt volgens de Vereniging Afvalbedrijven ruwweg 95% ferrometalen teruggewonnen. Ook via inzameling van PMD en klein chemisch afval komen metalen terug. Het

Terugwinning uit bodemassen

recyclingpercentage voor verpakkingsafval van

worden vaak hergebruikt. Hierdoor is het circulari-

129

136

142

149

ferrometalen is in 2023 gelijk aan 2022: 95%.

zogenoemde Intermediate Bulk Containers (IBC’s)

spercentage voor aluminium in 2023 97%.

24

51 35

Er worden in Nederland ook veel rolcontainers

34

48

teitspercentage voor ferrometaal in 2023 99%. van aluminium ingezet. Hierdoor is het circulariteit-

Verf/ overig

Terugwinning uit bodemassen

technieken voor de terugwinning van ferro- en

Stalen rolcontainers, vaten en de kooien en pallets in

Bron: Stichting Kringloop Blik

20% 15%

Dranken

95% 70%

95% 69%

ferrometaal

ferrometaal

aluminium

2022

aluminium

2023

Recyclingresultaten verpakkingen van metaal (in Kton) Op de markt gebracht

Metalen verpakkingen die niet via het PMD of nascheiding worden gesorteerd en gerecycled, worden alsnog teruggewonnen voor recycling via de bodemassen die achterblijven na verbranding van het restafval. Tijdens de verbranding van aluminium verpakkingen via het restafval treedt er oxidatieverlies op. Een deel van het dunwandige materiaal vervliegt hierdoor. Hierover zijn beperkt meetresultaten beschikbaar. Waar tot de introductie van statiegeld op drankblikjes werd uitgegaan van een gemiddeld oxidatieverlies van 17% (bron: WUR), rekent Verpact over 2023 voorzichtigheidshalve met 20% oxidatieverlies voor aluminium. Er gaan vanwege statiegeld op drankenblikjes immers aanzienlijk minder vormvaste aluminium verpakkingen door de verbranding. De gegevens over de oxidatieverliezen vragen om nader onderzoek.

Gerecycled

25

Recycling verpakkingen van

hout

Gerecycled 2023 Doelstelling NL 30% (2023)* Doelstelling EU 25% (2025)* Recycling inclusief circulaire verpakkingen 2023 Doelstelling NL 55%**

Over hout

54%

Door continu herbeplanten is hout de enige eeuwig hernieuwbare grondstof

73%

* wettelijke recycling doelstellingen ** wettelijke circulariteitsdoelstelling

Duurzaam beheerd bos

Duurzaam beheerd bos

In duurzaam beheerde bossen worden bomen gekapt en nieuwe bomen aangeplant.

Productie

Dit hout wordt verwerkt tot tal van verpakkingsproducten zoals pallets, kratten, kisten, haspels en houtwol (vulmateriaal).

Houten verpakkingsmaterialen zijn bijvoorbeeld

pallets, kisten en kratten. Het recyclingpercentage van houten verpakkingen is in 2023 gedaald van

(Her)gebruik

60% naar 54%. Dit komt vooral doordat er meer nieuwe houten verpakkingen op de markt kwamen

De verpakkingsindustrie en het verpakkend bedrijfsleven maken volop gebruik van houten verpakkingen. Houten verpakkingen zijn sterk en ook prima te repareren. Hierdoor gaan pallets wel 7 tot 14 jaar mee.

Productie

en minder gerepareerde pallets.

Energieterugwinning

Er worden verschillende meermalige houten pallets gebruikt in een ruilsysteem. Vanuit deze zgn.

Recycling

poolsystemen zijn gegevens over herbruikbare

Aan het eind van de levenscyclus worden houten verpakkingen geshredderd en bijvoorbeeld verwerkt door de spaanplaatindustrie, of als strooisel voor de agrarische sector of houtsnippers in de tuin. Ook worden er geperste klossen van gemaakt voor de palletindustrie en zelfs pershouten pallets.

verpakkingen verzameld. Het circulariteitspercentage is in 2023 73%. Het grote voordeel van houten verpakkingen is dat ze gerepareerd kunnen worden. Gerepareerde houten verpakkingen komen na reparatie immers weer ‘als nieuw’ op de markt. Reparaties van houten verpakkingen zijn daarom

Samenstelling houtafval

ook als recycling meegeteld. Wel is in Nederland

Houtafval is onder te verdelen in drie categorieën:

nog steeds sprake van subsidies op de toepassing van afvalhout voor verbranding en biomassa.

Recycling

Dit werkt niet bevorderlijk voor de reparatie en recycling van houten verpakkingen.

(Her)gebruik

Hout heeft een circulaire lifecycle. Het komt uit duurzaam beheerde productiebossen, wordt

Houtafval bestaat natuurlijk niet alleen maar uit verpakkingen. Om het aandeel verpakkingen vast te stellen, voeren we sorteeronderzoeken uit. Voor 2022 zijn de volgende kengetallen vastgesteld:

gerepareerd en hergebruikt. Is hergebruik niet meer mogelijk dan wordt hout gerecycled door bijvoorbeeld vooral spaanplaat- en vloerenprodu-

92,7% 17,1% 7,2% A-Hout

A/B-Hout

B-Hout

308

356

568

598

centen in Nederland, België en Duitsland.

26

A-Hout is schoon en onbehandeld hout en bevat geen giftige stoffen. Het wordt veel gebruikt als verpakkingsmateriaal. B-Hout is verlijmd, geverfd en/of gelakt hout. C-Hout is geïmpregneerd hout.

60%

54%

2022

2023

Recyclingresultaten verpakkingen van hout (in Kton) Op de markt gebracht

Gerecycled

27

Inzameling

Plastic

Inzamelresultaten plastic drankflessen en -flesjes

2023 (percentage in kg) Statiegeld

PMD*

Totaal

Wettelijke doelstelling

69%

5%

74%

90%

drankflessen

* geschikt voor voedselverpakking, uit PMD

Flessen van sap en zuivel zijn bijvoorbeeld niet

Over statiegeld op plastic flessen

Duurzaam beheerd bos

1

De wettelijke inzameldoelstelling gaat over alle plastic drankflessen, ook die zonder statiegeld.

De wettelijke inzameldoelstelling gaat over alle plastic drankflessen, ook die zonder statiegeld. Flessen van sap en zuivel zijn bijvoorbeeld niet statiegeldplichtig (maar er zit wel steeds vaker statiegeld op deze flessen). Ook bijvoorbeeld de 2 liter plastic melkkan valt onder de wettelijke doelstelling. Daarnaast mag volgens de regelgeving maximaal 5% aan inzameling van kunststof drankflessen worden meegeteld die afkomstig zijn uit PMD inzameling. Op voorwaarde dat het recyclaat van vergelijkbare kwaliteit is als recyclaat afkomstig van gescheiden inzameling via statiegeld. Dat laatste was in 2023, gemaximeerd op 5 procentpunten het geval. Hierbij zijn in 2023 ook (een deel van) de via PMD ingezamelde HDPE-flessen meegeteld.

Detailhandel/horeca Producent /importeur

700

miljard kleine plastic flesjes

miljoen grote plastic flessen

5.000

23.000

statiegeldplichtig (maar er zit wel steeds vaker statiegeld op deze flesjes). In 2023 zijn er aanzienlijk meer plastic drankflessen en -flesjes ingezameld

innamepunten

dan in 2022 en steeg het inzamelresultaat van 68%

waar je statiegeld terugkrijgt.

naar 74%. Hiermee is de wettelijke doelstelling van 90% nog niet behaald. Van de 69% via statiegeld

Onder andere bij: • Supermarkten • NS-stations • Grote tankstations • Attractieparken • Scholen

is 43 procentpunt grote statiegeldflessen en 26 procentpunt kleine statiegeldflessen. De 5% via PMD bestaat voor 20% uit statiegeldflessen en voor 80% uit bijvoorbeeld flessen van HDPE. Daarom blijven we ook de komende jaren investeren in extra uitbetalende innamepunten en het optimaliseren van het statiegeldsysteem, zoals

Nieuwe flessen/flesjes

vrijwillige innamepunten waar statiegeld naar goed doel gaat.

20 telcentra in Nederland

Innamepunt

uitgewerkt in het plan van aanpak ‘Verhoging

Onderzoek: Bekendheid statiegeldsysteem

inzameling plastic drankflessen’. Met een focus op de uitbreiding van uitbetalende innamepunten daar waar dagelijks veel mensen samenkomen, zoals onderwijsinstellingen, het OV, horeca, dagattracties,

92% is bekend

Telcentrum

winkelcentra, festivals, strand en luchthavens. Hiermee krijgen consumenten in het hele land veel

met statiegeld met statiegeld op kleine flesjes op blikjes

meer mogelijkheden statiegeldverpakkingen tegen uitbetaling van statiegeld in te leveren. Dit zal de inzamelcijfers flink verhogen.

94% is bekend

Recycler

86% vindt het

inleveren van statiegeldverpakkingen (zeer) belangrijk

(Bron: onderzoek door dvj insights in opdracht van Statiegeld Nederland, N=2026).

Met nieuwe landelijke campagnes en promoties,

9 5 6 3 0 1

bijvoorbeeld op evenementen als de Vierdaagse, Koningsdag, de Grand Prix van Zandvoort en festivals, blijven we de consument informeren en overtuigen van het nut van het inleveren van

Sorteren

statiegeldverpakkingen.

Tellen

Flessen van gerecycled plastic

Voor de productie van PET-flessen wordt steeds meer gerecycled PET gebruikt. In 2023 bestonden de PET-flessen en -flesjes op de Nederlandse markt voor gemiddeld 44% uit gerecycled PET. Vanaf 2025 geldt een Europese wettelijke verplichting toepassing van 25%, met 44% heeft Nederland deze doelstelling dus al ruimschoots behaald.

Tot balen persen

28

29

Recycling

Gerecycled per 1 juli 2023

Drankenkartons

Doelstelling 34% (2023)*

De inzameling van drankenkartons in Nederland gebeurt voornamelijk via bronscheiding (in veel gemeenten via het PMD). Bij sorteerders worden daarna de drankenkartons o.a. met speciale scanners gescheiden van de andere fracties. In gemeenten met nascheiding worden de drankenkartons tijdens het sorteerproces ook met behulp van deze scanners van het overige afval gescheiden. De gescheiden inzameling van drankenkartons werd in 2015 ingevoerd.

24%

*wettelijke recycling doelstellingen

PM D

Drankenkartons worden in Nederland toegepast

PMD

De recycling van drankenkartons lijkt op die van papier en karton, maar dit wordt uitgevoerd door papierfabrieken met speciale voorzieningen. Deze fabrieken staan niet in Nederland waardoor het Nederlandse materiaal elders in Europa wordt gerecycled.

REST Nascheiding

om met name vloeistoffen (zuivelproducten,

Omdat het karton van drankenkartons aan twee kanten is voorzien van een laagje plastic en eventueel een laagje aluminium aan de binnenkant, is een extra stap in het recyclingproces nodig om het aluminium en het plastic van de vezels te scheiden. Uit dit proces komen drie materiaalstromen vrij: • Papiervezels • Plastic van de dop en de schouder • PolyAl

sappen, soepen, sauzen en water) te verpakken. Typisch voor Nederland is dat ook dikke zuivelpro-

Nieuwe verpakkingen en producten

ducten in drankenkartons worden verpakt; door de grotere hoeveelheid restproduct kan dit problemen opleveren in de sortering en recycling.

Inzamelen

In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 55 kiloton aan drankenkartons op de markt gebracht. Het

Sorteren

grootste deel wordt voor koelverse producten gebruikt (ongeveer 55%), voornamelijk dagverse zuivel. De overige 45% wordt voor lang houdbare producten gebruikt, zoals sappen. Deze zogenoemde aseptische verpakkingen (beschermend tegen