rv Treffen van de GR Omgevingsdienst Utrecht (ODU) en zienswijze begroting en bijdrageverordening (184896).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Burger, Ineke Vergadering van 15 juli 2025 Kenmerk Z/23/065366 / D/25/184896 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Milieu/ODRU Onderwerp Treffen van de Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Utrecht (ODU) en zienswijze ontwerpbegroting 2026 ODU en ontwerp bijdrageverordening ODU.

Inleiding Op 30 januari 2025 heeft u besloten om een zienswijze te geven op de voorgenomen oprichting van de Omgevingsdienst Utrecht, ODU. Deze ODU komt voort uit het samengaan van onze omgevingsdienst ODRU en de RUD en daarmee wordt de ODU de omgevingsdienst voor heel Utrecht, alle gemeenten en de Provincie Utrecht. Vrijwel alle colleges hebben een zienswijze gegeven op de ontwerp gemeenschappelijke regeling ODU die is opgesteld voor de voorgenomen oprichting van de Omgevingsdienst. Uit de beoordeling van deze zienswijzen blijkt dat er brede steun is voor de voorgestelde gemeenschappelijke regeling. Wel zijn er door veel deelnemers opmerkingen gemaakt en voorwaarden gesteld alvorens te kunnen besluiten om toestemming te verlenen. Hierbij ging het bij veel deelnemers om het ontbreken van de financiële consequenties. Inmiddels zijn die bekend, zie bijgevoegde ontwerp-begroting ODU 2026. Er is besloten de procedure tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling ODU te vervolgen en hierbij de gemaakte opmerkingen mee te nemen. Het college is bevoegd over te gaan tot het treffen van een gemeenschappelijke regeling ná verkregen toestemming van de gemeenteraad. De raad kan deze toestemming slechts weigeren op grond van strijd met het recht of strijd met het algemeen belang. Bovendien kan de raad géén voorwaarden aan de toestemming verbinden.

Op 14 juli 2025 heeft u de ontwerpbegroting ODU 2026 en ontwerp bijdrageverordening ODU ontvangen. De gemeenteraad kan hierop haar zienswijze geven. De termijn voor het geven van deze zienswijze loopt tot en met 17 oktober 2025.

De raad besluit 1. Het college toestemming te verlenen tot het treffen van de Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht conform bijgevoegde concept-Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht. 2. De zienswijze op de ontwerp-begroting 2026 ODU en ontwerp-bijdrageverordening ODU vast te stellen waarin de volgende aandachtspunten zijn opgenomen; a. onze waardering over de wijze hoe de afgelopen maanden de stukken nodig voor oprichting van de nieuwe omgevingsdienst zijn opgesteld; b. formuleer indicatoren op maatschappelijk effect van de ODU; c. efficiency op termijn; d. evenredige samenstelling Dagelijks Bestuur; e. evaluatie.

3. Op grond van de ontwerpbegroting ODU 2026 de structurele bijdrage voor 2026 en de jaren daarna aan te passen naar € 666.000, wat een verlaging is met € 72.510 ten opzichte van de kosten gebaseerd op de Kadernota 2026 van de ODRU.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving Artikel 51, vierde lid van de Wet gemeenschappelijke regelingen, Wgr (toestemming verlenen) Artikel 59, derde lid, 35 Wgr en artikel 29, vijfde lid, van de concept-Gemeenschappelijke regeling (zienswijze op ontwerpbegroting en ontwerpbijdrageverordening).

Beoogd effect • Eén robuuste omgevingsdienst in de provincie Utrecht die vanuit kennis en kunde inspeelt op maatschappelijke ontwikkelingen. Deze Omgevingsdienst bereikt beter haar doelen, draagt bij aan een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. • Financiële kaders en spelregels voor de Omgevingsdienst Utrecht.

Argumenten 1.1 Er is brede steun voor de voorgestelde Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht, ODU De deelnemende gemeenten en provincie Utrecht hebben in hun zienswijzen op de ontwerpregeling Omgevingsdienst Utrecht brede steun en betrokkenheid uitgesproken naar de besturen van de ODRU en RUD. 1.2 Er is aan de meeste aandachtspunten uit onze zienswijze op de ontwerp gemeenschappelijke regeling ODU tegemoet gekomen U heeft in uw zienswijze op de ontwerp-regeling ODU een aantal aandachtspunten meegegeven aan de Stuurgroep naar één Omgevingsdienst Utrecht alvorens u over kunt gaan tot het besluit om toestemming voor de oprichting van de Omgevingsdienst Utrecht. De Stuurgroep heeft een reactie op deze zienswijze gegeven, D/25/182929. Inmiddels wordt aan de belangrijkste aandachtspunten voldaan. Zo zijn de financiële stukken beschikbaar en een aantal belangrijke regelingen is vastgesteld. 1.3 Belangrijke regelingen, zoals uittreding en aanpassing contract, zijn vastgesteld In het gezamenlijk algemeen bestuur is in de vergadering van 11 juli jl. een groot aantal regelingen vastgesteld. De eerder gemaakte afspraken uit het Inrichtingsplan zijn hierbij leidend geweest. Zo is er een uittredingsregeling vastgesteld waarin staat dat bij uittreding alle kosten voor de uittredende partij zijn. Verder is er een regeling over afname van uren vastgesteld.

In deze regeling zijn afspraken gemaakt dat voor kleine wijzigingen van het contract tot 5% er geen frictiekosten in rekening worden gebracht. Dat biedt de gewenste flexibiliteit. Tevens is de producten- en dienstencatalogus vastgesteld, dit is een belangrijk handvat voor de uitvoering. Tot slot is vooral ook van belang om met elkaar goed te monitoren of de regelingen in de praktijk werken zoals ze bedoeld zijn. Hierover is een opmerking opgenomen in de zienswijze. 1.4 Uit de zienswijzen van twee gemeenten volgen enkele aanpassingen in de definitieve gemeenschappelijke regeling. De gemeenten Bunnik en De Bilt hebben opmerkingen geplaatst die tot enkele tekstuele aanpassingen hebben geleid van de ontwerp gemeenschappelijke regeling ODU. De overweging en wijzigingen zijn opgenomen in de bijlage, D/25/182931. 1.5 De raad dient het college toestemming te verlenen tot het treffen van een gemeenschappelijke regeling. Het college is op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen bevoegd een besluit te nemen over het treffen van een regeling. Voorafgaand aan dat besluit is wel toestemming nodig van de gemeenteraad. De raad kan deze toestemming slechts weigeren op grond van strijd met het recht of strijd met het algemeen belang. Bovendien kan de

raad geen voorwaarden aan de toestemming verbinden. Er is geen sprake van strijdigheid met het algemeen belang of het recht. De voorliggende stukken geven voldoende vertrouwen in de nieuwe Omgevingsdienst Utrecht. Wel zijn er nog een paar aandachtspunten die opgenomen zijn in de zienswijze op de ontwerp begroting 2026 ODU en bijdrageverordening ODU. 2.1 De ontwerpbegroting 2026 ODU en de bijdrageverordening ODU zijn zorgvuldig tot stand gekomen. De basis voor de ontwerpbegroting (inclusief kadernota) en ontwerpbijdrageverordening zijn de bestuurlijke afspraken zoals deze zijn verwoord in het Richtingsplan. De afgelopen maanden is er intensief overleg geweest op bestuurlijk en ambtelijk niveau over ontwerpbegroting 2026 en de bijdrageverordening. Met de twee voorliggende producten (verordening en ontwerpbegroting) is nu ook de deelnemersbijdrage bekend. Verder is tegemoet gekomen aan de wens van gemeenten voor een soepele regeling bij beperkte verlaging van de afname van uren. 2.2 De ontwerpbegroting leidt niet tot meerkosten In de ontwerpbegroting 2026 komt de ODU uit op een indexatie van 3,9%. Dit is iets lager dan de 4,1% uit de Kadernota ODRU 2026. Dit is inclusief een aantal nieuwe taken, waaronder de uitvoering van de robuustheidscriteria (ca. € 450.000) en de gezamenlijke voorzieningen (ca. € 500.000).

Door efficiencywinst lukt dit zonder dat dit heeft geleid tot extra lastenstijging voor de deelnemers. De beoogde kwaliteitsverhoging is daarmee binnen een gematigde lastenontwikkeling gerealiseerd. Tevens is er een sluitende meerjarenraming. 2.3. De afspraken over de financiering van de ODU in de bijdrageverordening wijkt op aantal punten af van de huidige wijze van financiering bij de ODRU De belangrijkste wijzigingen in de bijdrageverordening zijn: • Financieringssystematiek Met ingang van 2026 is sprake van een uniforme outputgerichte financieringssystematiek. Deelnemers betalen voor de producten en diensten die zij daadwerkelijk afnemen. De bijdrage bestaat uit een variabel en een vast deel. De variabele bijdrage wordt berekend op basis van het in mei 2025 door de deelnemers aangeleverde uitvoeringsprogramma, UVP 2026, uitkomend op 349.119 uren. Het gehanteerde uurtarief is daarbij vastgesteld op € 81,75. De vaste bijdrage dekt de bedrijfsvoeringslasten (waaronder financiën, ICT, HRM, communicatie, huisvesting en managementondersteuning). Voor aanvullende opdrachten geldt een uurtarief van € 94,-. Bij een overschrijding van het aantal uur van meer dan 10% van de meerjarige dienstverleningsovereenkomst vindt een herrekening van de vaste bijdrage plaats.

• Verdeelsleutel bij een positief exploitatiesaldo Is er sprake van een positief exploitatiesaldo, dan wordt dit saldo toegevoegd aan de algemene reserve als weerstandsvermogen. Bereikt de algemene reserve een niveau van meer dan 7% van het totaal van de opbrengsten zoals opgenomen in de jaarrekening van het desbetreffende jaar, dan wordt het surplus terugbetaald aan de deelnemers (GR art.28, lid 3). Dit is net een andere wijze van berekenen dan nu bij de ODRU. 2.4 Evaluatie moet duidelijk maken of de afspraken werken zoals ze bedoeld zijn Met de oprichting van de ODU is in korte tijd een groot aantal documenten opgeleverd die het functioneren van de nieuwe ODU zullen bepalen. De praktijk zal laten zien of de afspraken zoals die zijn gemaakt ook werken zoals ze bedoeld zijn. Hiervoor is het van belang om uitgebreid en tijdig te evalueren. Hier vragen we in de zienswijze aandacht voor. 3.1 De bijdrage in de gemeentelijke begroting 2026 wordt substantieel lager. De deelnemersbijdrage voor gemeente Oudewater komt op € 666.000,-. In de gemeentelijke begroting is op basis van de Kadernota 2026 ODRU een bedrag opgenomen van € 738.510. Dat betekent dat de bijdrage voor de ODU in 2026 € 72.510 lager wordt.

De deelnemersbijdrage komt lager uit omdat de begroting voor de ODU op een lagere indexatie uitkomt, 3,9% in plaats van de 4,1% in de Kadernota 2026 ODRU en de ODU iets goedkoper wordt. Daarnaast maken we gebruik van de geboden mogelijkheid om eenmalig voor 2026 zonder frictiekosten de afname van het aantal uur beperkt te verlagen.

Kanttekeningen 1.1

In principe is er geen realistisch alternatief

Indien de raad geen toestemming geeft tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling is de gemeente per 1 januari 2026 geen deelnemer in de Omgevingsdienst Utrecht. De gemeente is verplicht om de aangewezen wettelijke milieutaken te beleggen bij een omgevingsdienst van de provincie waarin zij zich bevindt. Vanaf 1 januari 2026 is er binnen de provincie Utrecht nog maar één Omgevingsdienst, de ODU. De RUD en ODRU zijn op dat moment niet meer operationeel. 1.2

De financiële gevolgen van het opheffen van de ODRU zijn voor de oorspronkelijke deelnemers

Als gevolg van de oprichting van de nieuwe gemeenschappelijke regeling ODU worden de ODRU en RUD geliquideerd. Eventuele financiële gevolgen zijn voor de oorspronkelijke deelnemers van de betreffende dienst en incidenteel. Het liquidatieplan wordt in het najaar door het algemeen bestuur van de ODRU vastgesteld en ter zienswijze aangeboden. 2.1

De minimale gemeentelijke financiële bijdrage staat voor de aankomende twee jaar vast.

In de gemeenschappelijke regeling ODU is opgenomen dat na de vaste periode van twee jaar weer wijzigingen mogelijk zijn. Hieraan zijn net als in de huidige gemeenschappelijke regeling ODRU in bepaalde situaties voorwaarden en verplichtingen gekoppeld (zoals bijvoorbeeld een doorrekening van frictiekosten). In de bijdrageverordening ODU is opgenomen dat bij een geringe vermindering van het aantal uur er geen frictiekosten in rekening worden gebracht. Gesteld wordt dat een grote organisatie als de ODU in staat moet zijn om geringe schommelingen op te vangen. 2.2

Bij niet voorziene grote ontwikkelingen kan de bijdrage hoger uitvallen.

Wanneer op jaarbasis het aantal afgesproken DVO-uren wordt overschreden met 10% of meer, vindt er een herrekening plaats van de vaste bijdrage. Door monitoring en zo mogelijk prioritering houden we dit risico beperkt.

Financiën De kosten voor de ODU worden lager dan eerder geraamd in de Kadernota ODRU 2026. Deze lagere kosten komen door: • Indexatie in begroting ODU is met 3,9% lager dan de Kadernota ODRU met 4,1%. • We hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid om (tot maximaal 5%) eenmalig zonder frictiekosten uren te verminderen. • De deelnemersbijdrage voor de ODU valt voor de gemeente Oudewater lager uit dan de deelnemersbijdrage voor de ODRU. Door de gewijzigde financieringssystematiek zijn de bedragen in de ontwerpbegroting ODU 2026 niet één op één te leggen naast de nu opgenomen kosten in de gemeentelijke begroting die gebaseerd zijn op de Kadernota 2026 van de ODRU. Onderstaande tabel is overgenomen uit de ontwerpbegroting ODU 2026. Daaruit volgt een verlaging van de kosten voor de ODU in 2026 met € 41.496,- ten opzichte van de kosten voor de ODRU in 2025. Hiervoor neemt de gemeente 5.196 uur af bij de ODU in 2026.

In de Kadernota 2026 van de ODRU was een tariefstijging met 4,1% opgenomen. In de gemeentelijke begroting is op basis daarvan voor 2026 een bedrag opgenomen van € 738.510,-, zie raadvoorstel D/24/159091. Dat betekent dat de kosten voor de ODU in de gemeentelijke begroting voor 2026 € 72.510 lager worden (€ 738.510 - € 666.000 = € 72.510). De opbouw van de kosten in begroting 2026 ODU zijn opgebouwd uit een vaste bijdrage en een variabele bijdrage. Deze verdeling is als volgt: Variabele bijdrage: € 424.800 Vaste bijdrage: € 241.200 Totaal: € 666.000 De kosten en meerjarenraming ODU 2026 zullen worden verwerkt in de begroting 2026 van de gemeente.

Uitvoering Raadsbesluit om in te stemmen met toestemming verlenen voor het treffen van de regeling Omgevingsdienst Utrecht naar het college sturen. Na verkregen toestemming van de gemeenteraad kan het college definitief overgaan tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling ODU. De uiterste datum hiervoor is 8 oktober 2025. De programma organisatie ontvangt het getekende collegebesluit waarna het vervolgtraject tot oprichting van de gemeenschappelijke regeling ODU verder kan worden doorlopen. De gemeenschappelijke regeling ODU komt tot stand nadat alle in de ODRU en RUD Utrecht deelnemende colleges hebben ingestemd met het treffen van de regeling. De tekst van de regeling wordt bekendgemaakt in het provincieblad Utrecht. Het provinciebestuur zorgt dat de gewijzigde tekst wordt gepubliceerd bij de decentrale regelgeving op overheid.nl. De dag na de bekendmaking in het Provincieblad treedt de regeling ODU in werking. Na de inwerkingtreding van de GR ODU worden de benodigde inschrijvingen bij de kamer van koophandel, Belastingdienst, UWV, BNG, etc. worden gerealiseerd. Als gevolg van de oprichting van de nieuwe gemeenschappelijke regeling ODU worden de ODRU en RUD geliquideerd. In het najaar volgt een liquidatieplan voor de ODRU.

De gemeenschappelijke regeling RUD en de gemeenschappelijke regeling ODRU blijven in verband met een zorgvuldige liquidatie voorlopig nog naast de gemeenschappelijke regeling ODU bestaan. Dit betekent onder andere dat - naast de nieuwe structuur van de gemeenschappelijke regeling ODU - er een dagelijks bestuur en een algemeen bestuur nodig zullen zijn. Vanuit de gemeenschappelijke regeling RUD en de gemeenschappelijke regeling ODRU worden per 1 januari 2026 géén inhoudelijke (VTH) taken meer uitgevoerd. Na de start van de Omgevingsdienst Utrecht per 1 januari 2026 zullen de colleges en raden/staten worden betrokken in het besluitvormingsproces om de gemeenschappelijke regeling RUD Utrecht en ODRU op te heffen. De zienswijze op de ontwerpbegroting ODU en bijdrageverordening ODU wordt naar de Stuurgroep naar één Omgevingsdienst Utrecht gestuurd.

Communicatie De programmaorganisatie voor de oprichting van de nieuwe Omgevingsdienst Utrecht zorgt voor de communicatie naar gemeenten, inwoners en bedrijven. Raadsleden worden met nieuwsbrieven op de hoogte gehouden.

Samenhang met eerdere besluitvorming Z/23/065366, D/24/164373 Raadsbesluit Zienswijze voorgenomen oprichting één omgevingsdienst in de provincie Utrecht door het treffen van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht.

Bijlagen 1. Aanbiedingsbrief concept GR ODU aan colleges ter instemming_OUD_INT20.1011-2420. D/25/182930 2. Bijlage A en B- Concept GR Omgevingsdienst Utrecht gemarkeerd en ongemarkeerd. D/25/182931 3. Bijlage F - reactie op zienswijze-OUD-INT20.1011-2405. D/25/182929 4. Verzoek toestemming te verlenen voor het treffen van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht. D/25/187620 5. Zienswijze op de ontwerp begroting 2026 ODU en ontwerp bijdrage verordening ODU. D/25/187559 6. Aanbiedingsbrief en Ontwerp Programmabegroting Omgevingsdienst Utrecht 2026. D/25/188707 7. Aanbiedingsbrief en Ontwerp bijdrageverordening Omgevingsdienst Utrecht. D/25/188706 8. Raadsbesluit Treffen van de Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Utrecht (ODU) en zienswijze ontwerpbegroting 2026 ODU en ontwerp bijdrageverordening ODU. D/25/188392