rv Toekomst openbaar basisonderwijs in Oudewater (072363).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Heer, Cees de Vergadering van 6 september 2022 Kenmerk Z/22/050788 / D/22/072363 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Onderwijs, leerplicht, leerlingenvervoer, doelgroepenvervoer, onderwijshuisvesting, openbaar onderwijs Onderwerp Toekomst openbaar basisonderwijs in Oudewater

Inleiding Het bestuur van de Stichting Onderwijs Primair (verder schoolbestuur) heeft uw raad op 12 juli 2022 een brief gestuurd (D/22/072361). De brief gaat over twee onderwerpen: Sluiting van de openbare basisschool Goejanverwelle (Hekendorp) en Toekomst voor de openbare basisschool De Schakels (Oudewater). Voor het eerste onderwerp hoeft uw raad op grond van de Wet op het primair onderwijs geen besluiten te nemen, voor het tweede onderwerpt adviseert het college uw raad wel een besluit te nemen vanuit uw grondwettelijke verantwoordelijkheid voor het openbaar basisonderwijs. Sluiting van de Goejanverwelleschool Het schoolbestuur van de Goejanverwelleschool heeft uw raad op 11 maart 2022 een brief gestuurd waarin het aangaf de school per te willen sluiten. Hierover hebben wij uw raad via onze raadsinformatiebrief Ontwikkelingen openbaar basisonderwijs (D/22/055416) uitgebreid geïnformeerd. De voorgenomen sluiting van de school was het enige agendapunt op de ingelaste raadsvergadering op 21 maart 2022 gehouden in dorpshuis De Boezem in Hekendorp. Toen is besloten te onderzoeken of sluiting van Goejanverwelle voorkomen kan worden en wat hiervoor nodig is. Het adviesbureau van de Vereniging voor openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs (VOS/ABB) hebben wij opdracht gegeven dit voor de gemeente uit te zoeken.

Helaas heeft VOS/ABB moeten constateren dat de Goejanverwelle geen toekomst heeft. Praktisch en juridisch gezien is de school niet open te houden. Ook de gemeente kan de school niet overnemen. In de raadsinformatiebrief Uitkomsten onderzoek toekomstbestendigheid openbare basisschool Goejanverwelle in Hekendorp (D/22/062616) en door het rapport hebben wij u hierover geïnformeerd. Bij de bespreking in het forum Samenleving van 30 juni 2022 van de raadsinformatiebrief Uitkomsten onderzoek toekomstbestendigheid openbare basisschool Goejanverwelle in Hekendorp heeft het schoolbestuur meegedeeld dat het haar niet gelukt is om personeel te vinden om les te geven aan de leerlingen van de Goejanverwelleschool in het nieuwe schooljaar (2022-2023). Het schoolbestuur heeft besloten de school daarom te sluiten per 1 augustus 2022. Aan de ouders is gevraagd hun kinderen op een andere school in te laten schrijven. Zonder leerlingen heeft het schoolbestuur geen recht op bekostiging door het ministerie en is sluiting van de school onvermijdelijk. Dit betekent dat (op grond van artikel 151 van de Wet op het primair) het schoolgebouw, terrein en inventaris eigendom van de gemeente wordt. Het schoolbestuur draagt het eigendom op 1 oktober 2022 over aan de gemeente. Na tenminste 270 jaar komt een einde aan het geven van lager onderwijs in Hekendorp (bron: G.G. Stolwijk.

De dorpsschool te Hekendorp 1754-1964. In Heemtijdinghen 37 (2001) nr. 3, p. 40-64.)

Samenwerkingsschool voor De Schakels. Het schoolbestuur van De Schakels wil de school in Oudewater per 1 augustus 2023 fuseren met een school voor bijzonder onderwijs tot een samenwerkingsschool. In een samenwerkingsschool wordt zowel bijzonder als openbaar onderwijs aangeboden. De komst van een samenwerkingsschool betekent dat De Schakels wordt opgeheven. Het schoolbestuur wil De Schakels opheffen omdat het al langere tijd (te) veel geld kost. De school wordt door het ministerie bekostigd op basis van het aantal leerlingen en komt op zichzelf genomen geld tekort. Volgens een opgave van het schoolbestuur van augustus 2022 moet er jaarlijks ongeveer € 50.000 worden bijgepast door het schoolbestuur zelf. De Schakels heeft twee afdelingen: regulier basisonderwijs en basisonderwijs voor hoogbegaafde leerlingen. Beide afdelingen hebben kleine groepen. Dit komt omdat er te weinig reguliere leerlingen zijn en dat hoofbegaafde leerlingen volgens het onderwijskundig concept in kleinere groepen les krijgen. Het feit dat het schoolbestuur al jaren veel geld investeert in het openbaar basisonderwijs in Oudewater gaat ten koste van de scholen van het schoolbestuur in andere gemeenten waar het soms ook niet goed gaat. Daar komt bij dat het lastig is voor sterk gedifferentieerde groepen als bij De Schakels, om leerkrachten in dienst te nemen en te houden.

Samenwerking met een andere school is nodig om het reguliere openbare onderwijs te kunnen borgen en het (unieke) onderwijs voor hoogbegaafde onderwijs te behouden. De komende maanden zal het schoolbestuur verkennend in gesprek gaan met mogelijke samenwerkingspartners in de regio om te komen tot een samenwerkingsschool in Oudewater. Op die manier kan het openbaar onderwijs en het onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen in Oudewater bestaan, zij het onder een ander bestuur.

De raad besluit 1. Openbare basisschool De Schakels volgens artikel 148, lid 2 van de Wet op het primair onderwijs niet in stand te gaan houden als De Schakels door de Stichting Onderwijs Primair per 1 augustus 2023 wordt opgeheven, en 2. Spreekt zich uit voor de totstandkoming van een samenwerkingsschool in Oudewater om zo het onderwijs met een openbaar karakter in Oudewater te behouden.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving Artikel 23, lid 4 van de Grondwet. Artikel 148, lid 2 van de Wet op het primair onderwijs.

Beoogd effect Het voorzien in openbaar basisonderwijs en het bieden van een breed onderwijsaanbod. De gemeente heeft grondwettelijke plicht te voorzien in het aanbieden van openbaar basisonderwijs: In elke gemeente wordt van overheidswege voldoende openbaar algemeen vormend lager onderwijs gegeven in een genoegzaam aantal openbare scholen. Volgens bij de wet te stellen regels kan afwijking van deze bepaling worden toegelaten, mits tot het ontvangen van zodanig onderwijs gelegenheid wordt gegeven, al dan niet in een openbare school (artikel 23, lid 4, Grondwet.) Deze zorgplicht gaat over de zogeheten garantiefunctie van dit onderwijs: de overheid moet ervoor zorgen dat niemand feitelijk gedwongen is zijn kinderen naar een bijzondere school te sturen. Met andere woorden: ouders moeten voor hun kinderen het onderwijs kunnen kiezen wat bij hen, bij hun kinderen past. Wij hechten aan het brede aanbod dat Oudewater haar inwoners kan bieden: openbaar, protestants-christelijk, rooms-katholiek en algemeen-bijzonder. Daarbinnen kunnen ouders in Oudewater voor Jenaplanonderwijs en voor onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen, voor hun kinderen kiezen.

Argumenten

1. Als het schoolbestuur van De Schakels aankondigt de school te willen sluiten of opheffen, heeft de gemeenteraad de wettelijke mogelijkheid het bestuur van de school over te nemen en zo de school in stand te houden (artikel 148 van de Wet op het primair onderwijs). Uw raad moet dan voor 1 februari 2023 besluiten dit te doen. Om een aantal redenen adviseren wij uw raad te besluiten het bestuur van De Schakels niet over te nemen: 1.1 Kwetsbaar De gemeente zal de school niet in stand kunnen houden omdat de school weinig leerlingen heeft en naar verwachting zal hebben. Een bestuur met een kleine school is kwetsbaar. De onzekerheden waarmee het huidige schoolbestuur nu mee te maken heeft, gaan ook voor de gemeente gelden. Ook de gemeente wordt bijvoorbeeld geconfronteerd met het feit dat de uitgaven vanwege de kleinere groepen groter zijn dan de inkomsten. Er moet dan geld bij. 1.2 Geen financiën De gemeente kan het openbaar onderwijs niet steunen zonder het bijzonder onderwijs in gelijke mate te moeten steunen (de zogenoemde overschrijdingsregeling). Dit betekent dat afscheid moet worden genomen van het (relatief dure) onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen. En dan zakt de school opnieuw en waarschijnlijk blijvend onder de opheffingsnorm.

Ook omdat een aantal leerlingen van de onderbouw van de reguliere afdeling (broertjes en zusjes van leerlingen van de hoogbegaafde afdeling) verwachten door te kunnen stromen naar het hoogbegaafdenonderwijs. 1.3 Aantal leerlingen instabiel Volgens de door ons college vastgestelde prognose komt het aantal leerlingen tot 2038 (verder loopt de prognose niet) nooit boven de 57 leerlingen uit Als de school drie jaar achtereenvolgend onder de zogenoemde opheffingsnorm van 67 leerlingen zit, wordt de school van rechtswege opgeheven. Noch de minister, noch de gemeente kan hier dan iets aan doen. Op de teldatum van 1 oktober 2020 had De Schakels 54 leerlingen, in 2021 61 en op dit moment 74 leerlingen (waarvan 45 leerlingen van de hoofbegaafdenafdeling [61%]). Dit betekent dat de neergang is gestuit dankzij het onderwijs aan hoogbegaafden, maar het blijft instabiel (zie ook bij 1.2). 1.4 Bestuur op afstand Het is niet meer gebruikelijk dat gemeenten zelf het bestuur zijn van het openbaar onderwijs. Ook in Oudewater is (in 2012) door uw raad gekozen het openbaar onderwijs te verzelfstandigen. Een grote bestuursstichting maakt het onderwijs minder kwetsbaar en biedt mogelijkheden om individuele (kleinere) scholen langer op te houden doordat ze over meer middelen en wettelijke mogelijkheden kan beschikken. Hierdoor konden de scholen in Hekendorp en Oudewater in stand worden gehouden.

De gemeente kan dit niet. Het aantal leerlingen was en is in Oudewater te klein om zelfstandig te blijven. Het bestuur op afstand plaatsen voorkomt bovendien dat bij het bijzonder onderwijs het vermoeden kan ontstaat van een verstrengeling tussen de belangen als lokale overheid en die als schoolbestuur van het openbaar onderwijs, de zogenaamde dubbele pet. 2. Wij adviseren uw raad zich uit te spreken voor de totstandkoming van een samenwerkingsschool als De Schakels ophoudt te bestaan. 2.1 Vrije schoolkeuze Door de komst van een samenwerkingsschool blijft, naast de algemeen-bijzondere basisschool Klavertje 4, een basisschool in Oudewater die openbaar en algemeen toegankelijk is en niet gebaseerd is op een levensbeschouwing of een specifiek onderwijsconcept (Klavertje 4 is een Jenaplanschool). Het is voor ouders en hun kinderen gewenst dat in Oudewater hun vrije schoolkeuze gestalte kan krijgen. Een samenwerkingsschool is de enige realistische mogelijkheid voor openbaar basisonderwijs in Oudewater als het schoolbestuur De Schakels niet langer in stand wil houden. 2.2 Openbare identiteit Met het realiseren van een samenwerkingsschool voldoet de gemeente nog steeds aan haar grondwettelijke plicht te voorzien in het aanbieden van openbaar basisonderwijs.

Door een wettelijk voorgeschreven identiteitscommissie met bevoegdheden wordt de vast te leggen identiteit van het openbaar basisonderwijs in de praktijk bewaakt.

Kanttekeningen 1.1 Openbaar onderwijs in Haastrecht en Montfoort Als De Schakels sluit en er komt geen samenwerkingsschool, voldoet de gemeente toch aan de grondwettelijke plicht voor openbaar onderwijs. De Wet op het primair onderwijs (artikel 139 en 148) stelt namelijk dat een openbare school alleen kan worden opgeheven als er een andere school binnen 10 kilometer (over de weg gemeten) gelegen is waar openbaar onderwijs wordt gegeven. Vanuit De Schakels gezien liggen de openbare basisschool De Hobbitstee in Montfoort en Samenwerkingsschool De Pelikaan in Haastrecht binnen 10 kilometer afstand.

1.2 Klavertje 4 De Hobbitstee en De Pelikaan liggen een eind buiten de bebouwde kom van Oudewater. Door de aanwezigheid van de algemeen-bijzonder basisschool Klavertje 4 in Oudewater, is er voor leerlingen wel dichtbij een school die algemeen toegankelijk is. Wettelijk gezien is Klavertje 4 geen openbaar onderwijs maar het heeft wel vergelijkbare kenmerken.

Financiën NVT

Uitvoering Bekendmaking besluit aan het schoolbestuur en de medezeggenschapraden van De Schakels.

Communicatie NVT

Samenhang met eerdere besluitvorming Raadsinformatiebrief Uitkomsten onderzoek toekomstbestendigheid openbare basisschool Goejanverwelle in Hekendorp (D/22/062616).

Bijlagen 1. Raadsbesluit Toekomst openbaar basisonderwijs Oudewater (D/22/072364). 2. Brief van Stichting Onderwijs Primair van 12 juli 2022 aan de gemeenteraad (D/22/072361). 3. Handreiking samenwerkingsschool van ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschap (D/22/072362).