rv Kredietaanvraag herstel singelstructuur Oude Hollandse Waterlinie (OHW) Oudewater Westerwal (190511).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Lohr, Ronald Vergadering van 23 september 2025 Kenmerk Z/25/086467 / D/25/190511 Portefeuillehouder Walther Kok Portefeuille Ruimtelijke ordening en Volkshuisvesting, inclusief implementatie Omgevingswet Onderwerp Kredietaanvraag herstel singelstructuur Oude Hollandse Waterlinie (OHW) Oudewater Westerwal

Inleiding

Aanleiding Na realisatie van de Scheg, het derde deelproject van Westerwal, kunnen de voorbereidingen voor de laatste twee deelprojecten in gang gezet worden. Ten tijde van het opstellen van de stedenbouwkundige visie en het bijbehorende beeldkwaliteitsplan voor het project Westerwal maakten een nieuwe brug (een ‘kwakel') tussen projectgebied en de binnenstad en het terugbrengen van de singelstructuur van de Oude Hollandse Waterlinie (OHW) deel vanuit de visie op de gebiedsontwikkeling. De gronden ten behoeve van de OHW behoorden niet tot het directe projectgebied. De gronden waren niet in handen van gemeente of ontwikkelaar, maar partijen spraken af om de mogelijkheden van realisatie te onderzoeken. Inmiddels is er door de projectontwikkelaar met de eigenaren van de grond overeenstemming bereikt om de gronden over te nemen. Geen brug over de Hollandse IJssel Hoewel de richtlijnen voor de kwakel meerdere keren met het waterschap zijn besproken kwamen er na vaststelling van de stedenbouwkundige visie en het bestemmingsplan eisen op tafel die voorheen niet ter sprake waren gekomen. Deze betroffen met name de breedte- en hoogte-eis van een nieuwe brug in relatie tot vaarveiligheid (zichtlijnen). Ook zouden er te veel opeenvolgende bruggen op korte afstand van elkaar komen te liggen.

Nieuwe studies maakten duidelijk dat een brug die aan de nieuwe eisen zou moeten voldoen stedenbouwkundig en ruimtelijk niet zou passen. Daarbij is een brug die aan die eisen voldoet vele malen duurder dan de beoogde kwakel. Bestuurlijk overleg tussen gemeente en waterschap heeft de zaak geen andere wending kunnen geven. Het realiseren van de kwakel raakte daarmee uit zicht – een tegenvaller; het zou een beeldbepalend element binnen Oudewater worden. Singelstructuur Oude Hollandse Waterlinie en vervuilde grond: 'nu of nooit' Met betrekking tot de realisatie van de singel is er sprake van een 'nu of nooit-moment'. De kans dat het realiseren ervan na afronding van het project Westerwal ooit nog terugkomt is nagenoeg nihil. Het vastgoed (gemeentelijk monument) wordt dan verkocht met tuin (incl. afdekkende leeflaag) met een hogere grondwaarde dan water. Vanuit de wens de hoge ambities van het project te kunnen realiseren heeft de ontwikkelaar de gronden verworven van de vorige eigenaar. En hij heeft het initiatief genomen om de mogelijkheid te onderzoeken of de realisatie van de singelstructuur niet alsnog haalbaar zou zijn. Hij wist daarbij dat de ambitie m.b.t. de realisatie van de singelstructuur substantiële saneringskosten met zich mee zou brengen. Gedacht moet worden aan plusminus €450.000,-.

Een virtuele brug’ tussen Westerwal en Noorder Kerkstraat In plaats van een kwakel is het idee van een 'virtuele brug' ingebracht door de stichting Geveltekens Oudewater. De stichting geeft aan het jammer te vinden dat de brug er niet komt omdat de psychologische afstand tussen de Westerwal en het centrum van de stad groot blijft door de natuurlijke barrière van de Hollandsche IJssel. Door met een ‘virtuele brug’ een visuele verbinding over de Hollandsche IJssel te maken wordt de afstand tussen de beide stadsdelen als het ware verkleind.

De raad besluit 1. Voor het realiseren van de singelstructuur van de Oude Hollandse Waterlinie €195.000,- beschikbaar te stellen uit het eerder beschikbaar gestelde budget t.b.v. de kwakelbrug. 2. Deze kosten ten laste te laten komen van de exploitatie in de begroting/VJR 2026. 3. Het besluit voor het realiseren van een ‘virtuele brug’ €30.000,- beschikbaar te stellen, eveneens uit het eerder beschikbaar gestelde budget voor de kwakelbrug. 4. Ga ten behoeve van aanvullende financiering hierover in gesprek met de provincie Utrecht.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving Art. 189 en verder en artikel 147 tweede lid van de Gemeentewet.

Beoogd effect 1. De realisatie van de singel voor de Oude Hollandse Waterlinie vindt plaats. 2. De cultuurhistorische kwaliteit, en daarmee de toeristisch-recreatieve ontwikkeling van Oudewater wordt versterkt. 3. De leefomgeving wordt gezonder. 4. Er vindt een verbetering plaats van klimaatadaptatie, waterkwaliteit en biodiversiteit. 5. Met de virtuele brug wordt de visuele verbinding tussen binnenstad en Westerwal versterkt.

Argumenten 1.1 De ambitie uit het Streefbeeld Oudewater wordt gerealiseerd. De ambitie m.b.t. de Oude Hollandse Waterlinie is eerder al opgenomen in het streefbeeld Oudewater en toont de cultuurhistorisch waardevolle vestingstad die Oudewater ooit was. 2.1 De cultuurhistorische waarde van Oudewater krijgt een impuls.

Ook zonder een brug is ontwikkeling van het project Westerwal een icoon voor de stad en brengt het een enorme kwaliteitsimpuls voor dit deel van de stad. Dit geldt des te meer wanneer een andere gekoesterde wens haalbaar is: de singelstructuur van de Oude Hollandse Waterlinie herstellen. 3.1 Zwaar vervuilde bodem binnen de gemeente wordt gesaneerd.

Het realiseren van de singel voor de OHW vraagt vanwege de verplichte bodemsanering een forse investering. Daar staan opbrengsten tegenover die niet direct in geld zijn uit te drukken, maar wel een grote maatschappelijke waarde hebben. In eerste instantie betreft het 't verwijderen van zwaar vervuilde grond. 4.1 Er vindt een verbetering plaats van klimaatadaptatie, waterkwaliteit en biodiversiteit. Met het vergroten van het wateroppervlak wordt bijgedragen aan het mitigeren van en het voorkomen van overlast door hevige regenval. De flauwe oevers geven een impuls aan de natuurwaarden en biodiversiteit en dragen bij aan het verbeteren van de waterkwaliteit. 5.1 Met de virtuele brug wordt de afstand tussen het nieuwe stadsdeel en de oude binnenstad versterkt Met twee (keramische) objecten, één op elk van de kades dicht bij het water, geplaatst op een standaard (paal) wordt de aanwezige zichtlijn vanuit de Rootstraat/Noorder Kerkstraat over de rivier heen naar de ‘steeg’ aan de Westerwal-kant (en omgekeerd) versterkt en geaccentueerd. Door een uitgekiende plaatsing wordt zo ongeveer op ooghoogte een verbinding tussen beide oevers en stadsdelen gesuggereerd. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de daling in de straten naar de kades toe, die bij het lopen naar de kades toe ook een zekere dynamiek in de beleving geeft.

De benodigde de techniek en aanpak heeft zich bewezen: keramische objecten op een roestvrijstalen constructie, ontworpen en

gerealiseerd door plaatselijke ontwerpers en keramisten. Het resultaat is robuust, kleurig, weerbestendig en duurzaam. Zoals gewoonlijk zal de historie van de locatie een belangrijke inspiratiebron zijn voor het ontwerp.

Kanttekeningen 1. Zonder financiële bijdrage vanuit de gemeente zijn de sanerings- en realisatiekosten voor de

ontwikkelaar te hoog en kan de ambitie niet gerealiseerd worden.

Financiën

Overzicht verdeling kosten realisatie singel OHW Kosten sanering €450.000,Bijdrage HDSR € 60.000,- (toegezegd) Bijdrage ontwikkelaar €195.000,- (toegezegd) Bijdrage gemeente €195.000,Virtuele brug over de Gekanaliseerde Hollandse IJssel Bijdrage gemeente €30.000,-.

Vanuit de wens en ambitie het project op een kwalitatief hoogwaardige manier af te ronden heeft ontwikkelaar aangegeven een substantieel deel van saneringskosten voor zijn rekening te willen nemen. Zonder een gemeentelijke bijdrage zijn de kosten echter niet op te brengen. Aan de gemeente is gevraagd om het –door uw gemeenteraad beschikbaar gestelde- bedrag voor de eerdergenoemde kwakelbrug beschikbaar te stellen als bijdrage aan de realisatie van de singelstructuur. Het budget is door de gemeenteraad in de voorjaarsrapportage 2025 beschikbaar gesteld voor de realisatie van de singelstructuur. Het betreft een bedrag ter hoogte van €225.000,-. Van dat bedrag is €195.000,- nodig voor de Oude Hollandse Waterlinie en €30.000,- voor de virtuele brug over de Gekanaliseerde Hollandse IJssel. Bijdragen van andere overheden Het college heeft in een eerder stadium verkend of er bijdragen verkregen kunnen worden van andere overheden of subsidies. Waterschap HDSR heeft een bijdrage uit de Impulsregeling ter hoogte van €60.000,toegezegd. Provincie geeft aan dat er geen subsidieregelingen zijn voor de Oude Hollandse Waterlinie en bodemsanering. Gezien de na te streven doelen is het college bereid met provincie in gesprek te gaan of er niet alsnog een provinciale bijdrage mogelijk is.

Gemeentelijke inzet tijdens de realisatie moet nader afgesproken worden, maar kan zich tot een minimum beperken. Ontwikkelaar neemt alle werkzaamheden, van vergunningverlening tot realisatie, voor zijn rekening. Beheer en onderhoud worden gefinancierd vanuit het onderhoudsbudget Oudewater. Door het onderhoud te combineren met dat van de IJsselvere en de Blekersgracht blijven de extra kosten beperkt.

Uitvoering Het saneren en ontgraven van de singel vindt plaats in opdracht van en wordt begeleid door Westerwal Wonen en start Q4 2025. Gemeente controleert of de uitvoering conform afspraken gebeurt. Zie ook: Financiering.

Communicatie

Samenhang met eerdere besluitvorming D/21/018890 Raadsbesluit stedenbouwkundige visie Westerwal D/22/049322 Bestemmingsplan Westerwal

Bijlagen D/25/190483 Situatie herstel OHW m1 water en m2 plasdrasberm D/25/190501 Impressie herstel OHW 1 D/25/190502 Impressie OHW 2 D/25/190507 Re: Impulsaanvraag 2025: Water in de leefomgeving D/25/198143_1 Raadsbesluit Kredietaanvraag herstel singelstructuur