RV Actualisatie archeologiebeleid (071141).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Mietes, Esther Vergadering van 13 september 2022 Kenmerk Z/22/050317 / D/22/071141 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Archeologie en monumentenbeleid Onderwerp Actualisatie archeologiebeleid

Inleiding Archeologische waarden maken onderdeel uit van onze leefomgeving en bepalen mede de identiteit van een gebied. Het behoud van archeologische waarden van nationaal belang is vastgelegd in de Erfgoedwet (2016). Het behoud van lokale archeologische waarden is vastgelegd in het gemeentelijke erfgoedbeleid. Op basis van het Besluit ruimtelijke ordening zijn gemeenten wettelijk verplicht om in ruimtelijke plannen aan te geven hoe met archeologische waarden wordt omgegaan. Een zorgvuldige omgang met archeologisch erfgoed betekent dat archeologische waarden bijdragen aan de inrichting, en daarmee aan de kwaliteit, van de leefomgeving. Dat er iets bijzonders in de grond zit, kan op verschillende manieren in de architectuur, beplanting of ruimtelijke structuur terugkomen. Hier is een belangrijke taak weggelegd voor ontwerpers. Stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten kunnen zich laten inspireren door archeologische waarden. De gemeente kan dat aansturen en stimuleren. Een zorgvuldige omgang met het archeologische erfgoed betekent niet dat er niets kan. Behoud en ontwikkeling van archeologische waarden is daarom van belang als afwegingspunt bij de besluitvorming over de ruimtelijke ontwikkeling en herinrichting van een gebied. Sinds 2010 heeft Oudewater een eigen archeologiebeleid.

In 2015 heeft een eerste actualisatieslag plaatsgevonden door de toenmalige gemeentearcheoloog, die daarmee een gedegen, goed onderbouwd beleid heeft opgesteld. Vanwege de toekomstige Omgevingswet heeft In 2022 wederom een actualisatieslag plaatsgevonden. Dit heeft geleid tot een aanscherping op punten en nader maatwerk binnen de diverse beleidscategorieën, gebaseerd op recente onderzoeksresultaten in diverse relevante werkvelden zoals archeologie, fysische-geografie en historische geografie. Er is geen sprake van grootschalige aanpassingen; op een aantal punten betreft het een versoepeling en op een aantal punten een verzwaring. Het nieuwe beleid is daarmee een evenwichtig, goed onderbouwd en gemotiveerd beleid dat na vaststelling planologisch gekaderd dient te worden. Dit zal nog onder de oude wetgeving in een paraplubestemmingsplan vastgelegd worden. De volgende stakeholders en vooroverlegpartners hebben de conceptversie van het geactualiseerde archeologiebeleid ter beoordeling ontvangen: Stichting Hugo Kotestein, Archeologische Werkgroep Oudewater, HDSR Watertoetsproces, Gasunie, LTO noord, NMU, Ruimtelijke plannen provincie Utrecht, Ruimtelijke plannen Tennet, Stedin en Vitens.

De Stichting Hugo Kotestein en de Archeologische Werkgroep Oudewater hebben gezamenlijk gereageerd in de persoon van Caio Haars, hij was enthousiast over de toevoeging van WWII aan het beleid, en over de leesbaarheid van de stukken. Een inhoudelijke opmerking is verwerkt in de definitieve versie van het rapport. De overige partijen hadden geen opmerkingen.

De raad besluit

1) Het geactualiseerde archeologiebeleid zoals vastgelegd in RAAP-rapport 5518 ‘Archeologie in de gemeente Oudewater, Actualisatie van de archeologische waarden-, verwachtingen- en

beleidskaart’ d.d. 17 juni 2022 inclusief kaartbijlagen, te weten; kaart 1 met de landschappelijke ondergrond en archeologische vindplaatslocaties; kaart 2 met de archeologische waarden en verwachtingen en kaart 3, de archeologische beleidskaart vast te stellen. 2) Het geldende 'Archeologiebeleid gemeente Oudewater', zoals vastgesteld bij raadsbesluit van 24 september 2015 (15R.00450), gelijktijdig in te trekken.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving De bevoegdheid van de raad volgt uit artikel 147, tweede lid juncto artikel 108, eerste lid, van de Gemeentewet.

Beoogd effect Een helder en eenduidig kader voor het gemeentelijk archeologiebeleid teneinde de kennis en het belang van dat erfgoed te waarborgen. Een op actuele gegevens en inzichten gebaseerde omgang met bekende en te verwachten archeologische waarden. Het beleid vormt de archeologische onderlegger bij het opstellen van het paraplubestemmingsplan.

Argumenten 1.1 De actualisatie van het archeologiebeleid vloeit voort uit het vigerende erfgoedbeleid en de komende Omgevingswet. Zodra de Omgevingswet van kracht wordt moeten de archeologische waarden en verwachtingen als een omgevingswaarde worden opgenomen in de Omgevingsvisie en de Omgevingsplannen. Ook de toekomstige (terug)koppeling naar ander beleid vraagt aandacht. In aanpalende beleidsstukken zou kunnen worden verwezen naar het archeologiebeleid, niet alleen om een beeld te krijgen van de aanwezige archeologische waarden, maar ook om de landschappelijke, stedenbouwkundige en historische context in beeld te krijgen. 1.2 De actualisatie van het archeologiebeleid is tot stand gekomen in overleg met vooroverlegpartners en stakeholders. Zowel gedurende de actualisatie als bij de oplevering van de conceptversie van het archeologiebeleid zijn vooroverlegpartners en stakeholders actief benaderd en in de gelegenheid gesteld om input en commentaar te leveren op het geactualiseerde beleid. 1.3 Het nu vast te stellen beleid is gebaseerd op de nieuwste inzichten over de aan- of afwezigheid van archeologische resten en de geologische ondergrond. Op basis van de actualisatie konden de verwachtingen op archeologische waarden binnen het grondgebied van Oudewater “per saldo” worden teruggeschroefd.

Relatief veel gebieden binnen de gemeente hebben een lagere verwachtingswaarde gekregen, terwijl een beperkter aantal gebieden op basis van archeologische waarnemingen of nieuwe geologische inzichten een grotere verwachtingswaarde hebben gekregen. Naast deze twee onderdelen geldt ook een actualisatie van de verwachtingswaarde in gronden die onder water liggen, en daar waar resten uit de Tweede Wereldoorlog verwacht kunnen worden. Omdat de kaart specifieker is dan de eerdere beleidskaart uit 2015 is het beleid in de meeste gevallen versoepeld, en op enkele specifieke punten strikter geworden. De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het vigerende beleid zijn: Boerderijlinten Het vigerende beleid hanteert voor boerderijlinten een hoge archeologische verwachtingswaarde, die is vrijgesteld tot 200 m2 en 30 cm beneden het huidige maaiveld. In het geactualiseerde beleid is aan de locaties van historische erven een hoge waarde toegekend, met een vrijstellingsgrens van 100 m2 en 30 cm beneden het huidige maaiveld, in de overige zone van de linten wordt het beleid juist verruimd naar een middelhoge verwachtingswaarde, die is vrijgesteld tot 2.500 m2 en 30 cm beneden het huidige maaiveld. Waterbodems In het vigerende beleid geldt voor archeologische waterbodems dezelfde archeologische waarde of verwachting als de omliggende landbodem.

De vrijstellingsgrens bedraagt respectievelijk 200 m2 en 30 cm beneden het huidige maaiveld en 50 m2 en 30 cm beneden het huidige maaiveld. In het geactualiseerde beleid is op basis van historisch kaartmateriaal een analyse gemaakt van de ouderdom van het betreffende watergebied en in combinatie met de locatie een specifieke verwachting voor watergerelateerde archeologische resten bepaald. Dit leidt tot een overwegend middelhoge archeologische verwachtingswaarde met een vrijstellingsgrens tot 1000 m2 en de top waterbodem, specifieke locaties

met archeologische relevantie zijn vrijgesteld tot 20 m2 en de top waterbodem. (Jaarlijkse) baggerwerkzaamheden die beperkt blijven tot het verwijderen van deze aantoonbaar recente (jonger dan 50 jaar) sliblaag zijn vrijgesteld van archeologisch onderzoek. Cultuurhistorische waarden Aan locaties waar op basis van de cultuurhistorische waardenkaart sprake is van historische objecten die zich (mede) in de bodem bevinden, zoals bijvoorbeeld eendenkooien, is een hoge waarde toegekend. Eerder gold op deze locaties een hoge, middelhoge of lage archeologische verwachtingswaarde. Tweede Wereldoorlog Aan locaties waar op basis van de CE-bodembelastingkaart sprake is van mogelijke sporen en objecten uit de Tweede Wereldoorlog is een hoge verwachtingswaarde toegekend, met een vrijstellingsgrens van 100m2 en 30 cm -mv. Eerder gold op deze locaties een hoge, middelhoge of lage archeologische verwachtingswaarde.

Kanttekeningen Geen.

Financiën De kosten voor het actualiseren van het archeologiebeleid bedroegen € 19.987,00 en pasten binnen het budget. De helft van dit bedrag wordt gesubsidieerd door de in het kader van de subsidieregeling 'Uitvoeringsverordening subsidie Cultuur en Erfgoed provincie Utrecht 2020-2023' verstrekte subsidie door de provincie Utrecht. Aan het vaststellen van het geactualiseerde archeologiebeleid en het gebruiken van de archeologische informatie voor de op te stellen omgevingsvisie en het omgevingsplan zijn geen financiële gevolgen verbonden. Het geactualiseerde archeologiebeleid wordt na vaststelling opgenomen in een Parapluplan. Het budget hiervoor komt uit de vastgestelde begroting voor bestemmingsplannen.

Uitvoering Na vaststelling van het geactualiseerde archeologiebeleid zijn de volgende uit te voeren werkzaamheden beoogd: 1. Het opnemen van het beleid in een Parapluplan. Dit zal aansluitend aan de vaststelling gebeuren en het ontwerp zal op uiterlijk 1 januari 2023 respectievelijk inwerktreding Omgevingswet ter inzage worden gelegd. Dit wordt uitgevoerd door een marktpartij in opdracht van het team Ruimtelijke Plannen. 2. Het verwerken van het beleid in het op te stellen Omgevingsplan van Oudewater. Dit vindt plaats binnen de reguliere uren van het team Ruimtelijke Plannen. 3. Het verwerken ervan in de reeds opgestelde Omgevingsvisie van Oudewater. Dit vindt plaats binnen de reguliere uren van het team Ruimtelijke Plannen.

Communicatie Het geactualiseerde archeologiebeleid dient te worden gepubliceerd op officielebekendmakingen.nl en overheid.nl. De vaststelling van het beleid wordt gecommuniceerd op de gemeentelijke informatiepagina in de IJsselbode, op de gemeentelijke website, in de gemeentelijke nieuwsbrief en via sociale media.

Samenhang met eerdere besluitvorming Erfgoedverordening Oudewater, vastgesteld op 17 december 2009. Raadsbesluit 15R.00450 Actualisatie archeologiebeleid, vastgesteld op 24-09-2015.

Bijlagen 1. E.H. Boshoven, D. Peeters en M. IJsselstijn, 2022: Archeologie in de gemeente Oudewater; Actualisatie van de archeologische waarden-, verwachtingen- en beleidskaart, RAAP-rapport 5518, d.d. 17-06-2022 (bestandsnaam: RAAPrap_5518_OUDE_20220617_totaal.pdf) 2. E.H. Boshoven, D. Peeters en M. IJsselstijn, 2022: Kaartbijlage 1: kaart met landschappelijke ondergrond en archeologische vindplaatslocaties (bestandsnaam Oudewater_kb1_20220617.pdf) 3. E.H. Boshoven, D. Peeters en M. IJsselstijn, 2022: Kaartbijlage 2: archeologische waarden- en verwachtingenkaart (bestandsnaam Oudewater_kb2_20220617.pdf) 4. E.H. Boshoven, D. Peeters en M. IJsselstijn, 2022: Kaartbijlage 3: archeologische beleidskaart (bestandsnaam Oudewater_kb3_20220617.pdf) 5. Raadsbesluit D/22/071190 'Actualisatie archeologiebeleid' (bestandsnaam 71190_1.doc)