Raadsvoorstel 'Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van RES U16'.pdf

Raadsvoorstel Opsteller Berkheij, Anne Vergadering van Kenmerk Z/21/018329 / D/21/024167 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Energietransitie Onderwerp Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de RES U16.

Inleiding Op 28 juni 2019 is het klimaatakkoord gepresenteerd door de regering. Hieruit zijn dertig regionale samenwerkingen ontstaan: de Regionale Energie Strategieën(RES). De RES U16 is hier een van. Voor deze samenwerking in de U16 ligt nu de RES 1.0 U16 voor. Wat ging aan RES 1.0 vooraf In 2019 heeft de raad ingestemd met de ‘Startnotitie Regionale Energie Strategie (RES)’ (19R.00613) en bekrachtigde daarmee de samenwerking binnen de RES U16. In 2020 stelde de raad de ‘Ontwerp Regionale Energiestrategie U16 met concept bod’ (20R.00316) vast, waarbij de raad het afwegingskader grootschalige duurzame energie leidend laat zijn voor de bijdrage aan RES 1.0. De RES 1.0 is de uitwerking van deze eerdere besluiten en is opgesteld binnen de daarin gegeven kaders. Elektriciteit Het bod om RES 1.0 voor de realisatie van duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030 bedraagt voor de RES U16 1,8 TWh. De onderbouwing van het regionale bod bestaat uit vier zogenaamde bouwblokken: Onderdeel van het bod Hoeveelheid Waarvan zon Waarvan wind in TWh totaal in TWh in TWh Bouwblok 1: Gerealiseerde opwek + 0,430 0,287 0,143 Pijplijnstatus ‘zeker’ Bouwblok 2: Zon op dak 0,3 - 0,5 Bouwblok 3: Lokale zoekprocessen van gemeenten Bouwblok 4: Continue samenwerking en ontwikkeling

1,184

0,768

0,416

Hiervoor is nog geen ambitie op te nemen.

het eerste bouwblok vormt de basis en is de opwek die er nu al is of bijna zeker is. Dit zijn de projecten die al gerealiseerd zijn of projecten die reeds vergund of in voorbereiding van realisatie zijn. Voorbeelden van dit soort projecten zijn het windpark Goyerbrug in Houten en de energietuin Mastwijk in Montfoort maar ook alle zon op dak installaties met een vermogen groter dan 15 kilowattpiek (kWp). Van deze projecten zijn de opbrengsten bekend of met een grote nauwkeurigheid te voorspellen. Gezamenlijk levert deze eerste bouwsteen 0,430 TWh op. In bouwblok 2 wordt volop ingezet op grootschalig zon op dak. Het gaat om daken waarop 15 kWp gerealiseerd kan worden. Dit zijn tussen de 30 en 50 panelen. Zon op dak kan rekenen op veel maatschappelijk draagvlak en

heeft een beperkte landschappelijke en ruimtelijke impact. De realisatie van zon op dak is geen gemakkelijke opgave. Dit komt onder meer door de afhankelijkheid van dak eigenaren, technische belemmeringen als de dakconstructie en beperkingen in de aansluitbaarheid op het elektriciteitsnet. Deze factoren hebben allemaal een invloed op de realistisch te verwachten potentie. Al deze factoren meewegend lijkt het realistische om in 2030 in te zetten op 0,3 TWh tot 0,5 TWh zon op dak. De zoekgebieden in Oudewater komen voort uit de besluitvorming over het Afwegingskader grootschalige duurzame energie (D/21/023926) dat op 15 juli, vóór de besluitvorming over RES 1.0, bij de raad ligt. Beide raadsbesluiten bepalen het kader voor de uitvoering van de RES 1.0 voor het onderdeel elektriciteit. De eerste twee bouwblokken zijn nog onvoldoende om de ambitie van 1,8 TWh te behalen. Daarvoor is nog een derde bouwblok nodig. Dit derde bouwblok komt voort uit de lokale zoekprocessen van gemeenten. Voor bouwblok 3 is 1,184 TWh voorzien. De onzekerheden van bouwblokken 2 en 3 maken een permanente zoektocht naar een verkenning van kansrijke gebieden nodig. Ook voor de periode ná 2030. De komende jaren wordt de voortgang van de ambitie op gezette momenten gemonitord. Uit de monitoring kan blijken dat de huidige plannen niet haalbaar blijken en/of dat zoekgebieden zijn afgevallen.

Deze verkenning vormt bouwblok 4. De zoekgebieden in Oudewater komen voort uit de besluitvorming over het Afwegingskader grootschalige duurzame energie (D/21/023926) dat op 15 juli, vóór de besluitvorming over RES 1.0, bij de raad ligt. Beide raadsbesluiten bepalen het kader voor de uitvoering van de RES 1.0 voor het onderdeel elektriciteit. De bijdrage van Oudewater aan RES 1.0 is reeds bepaald in de raad van 11 maart in het raadvoorstel ''Bijdrage regionale energiestrategie U16'' (D/21/006712). Deze bijdrage van Oudewater zit in het totaalbod van 1,8 TWh. Regionale Structuur Warmte (RSW 1.0) De RSW 1.0 richt zich op bovenlokale en regionale afstemming ten behoeve van de warmtetransitie. Daartoe bevat het afspraken over monitoring en afstemming, een gespreks-leidraad voor afstemming over bovengemeentelijk warmtebronnen en afspraken over thema’s waarop samengewerkt zal worden. De RSW 1.0 bevat ook een eerste inventarisatie van de warmtebronnen in de regio en een voorstel voor bovengemeentelijke afstemming over bovengemeentelijke bronnen (bronnen met de potentie om in meerdere gemeenten warmte te leveren). Deze inventarisatie geeft input aan de lokale Warmtevisie die voor eind 2021 door iedere gemeente zou moeten worden vastgesteld. De warmtevisies bieden informatie over de warmtevraag in de gemeenten en welke duurzame warmtebronnen het meest waarschijnlijke alternatief is.

Er is dus een wisselwerking tussen de RSW en de Warmtevisie. Daarom is regionaal afgesproken om de Warmtevisies te monitoren en te gebruiken als input voor de RES 2.0 die in 2023 moet worden geactualiseerd. Op dat moment is mogelijk ook meer bekend over de daadwerkelijke beschikbaarheid van aardwarmte in de RESU16. In Oudewater zal de Transitievisie Warmte in 2022 worden opgesteld en zullen de bevindingen uit de RSW 1.0 meegenomen worden. Juridische status RES 1.0 De RES samenwerking heeft geen juridische status en de RES heeft niet geleid tot verandering van de bevoegdheidsverdeling tussen de verschillende overheidslagen. Zo zijn gemeenten het bevoegd gezag voor zonneparken tot 50 MW en windparken tot 5 MW (waarschijnlijk 15 MW in de nieuwe Energiewet). De provincie is het bevoegd gezag voor initiatieven tot 100MW. De RES 1.0 heeft na besluitvorming de status van beleidsstuk, is bestuurlijk bindend voor de gemeente, maar het krijgt pas een juridische status door uitwerking in het instrumentarium van de Omgevingswet. Voor realisatie moet de RES 1.0 daarom uitgewerkt worden door de deelnemende overheden in het eigen beleid en regelgeving, pas dan is er sprake van een juridische status. In de Startnotitie hebben alle deelnemende overheden daarom al afgesproken om instrumenten als omgevingsvisies en -plannen in te zetten bij het behalen van de doelen van de RES.

Besluitvorming over RES 1.0 In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de raad vóór 1 juli 2021 een besluit moest nemen over de RES 1.0. Dit tijdsbestek bleek voor RES U16 te kort. Vandaar dat vanuit RES U16 in de richting van het Nationaal Programma RES (NPRES) is aangegeven meer tijd nodig te hebben voor participatie en het besluitvormingstraject en dat het streven is om vóór 1 oktober 2021 de 21 parlementen een besluit over de RES

1.0 te laten nemen. U bent hierover geïnformeerd in de RIB ''Gevolgen corona voor RES en Afwegingskader grootschalige duurzame energie'' (20R.00437) van 4 mei 2020. nadat de raad een besluit heeft genomen over het raadvoorstel Afwegingskader grootschalige duurzame energie (D/21/023926) wordt de raad gevraagd om een besluit te nemen over de RES 1.0 met bijbehorende bijlagen door dit raadvoorstel Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de RES U16 vast te stellen.

De raad besluit 1. De Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 vast te stellen, inclusief de bijlagen 1, 4, 5, 6, 7, 8 en 12 en het college op te dragen hier uitvoering aan te geven in regionaal verband. 2. De uitvoering van de RES 1.0, voor het onderdeel elektriciteit, overeenkomstig het Afwegingskader grootschalige duurzame energie (D/21/023926) van de gemeente Oudewater plaatsvindt.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving Artikel 147, tweede lid, in samenhang gelezen met artikel 108, eerste lid, van de Gemeentewet.

Beoogd effect 30 Energieregio's in Nederland dragen via de uitvoering van de RES bij aan het verminderen van de CO2 uitstoot in 2030 met 49% ten opzichte van 1990.

Argumenten 1.1 Bijdrage Oudewater voor elektriciteit volgt uit eigen afwegingskader De bijdrage, de zoekgebieden en de voorwaarden waaronder zonnevelden en windturbines mogelijk gemaakt kunnen worden komen voort uit besluiten van de raad over het afwegingskader. Dit betreft twee besluiten: In de raadsvergadering van 11 maart 2021 heeft de raad de volgende besluiten genomen (D/21/007736). 1. Een bijdrage aan de RES 1.0 om duurzame opwek te realiseren met een capaciteit die overeenkomt met 19 GWh (= 0,019 TWh). 2. De bijdrage voor 2030 voor Gemeente Oudewater in te vullen zoals in de zonneladder, met zon op dak, kleinschalige windmolens en één of meer grondgebonden zonneparken. 3. De bijdrage van Gemeente Oudewater te leveren aan de regio via een gezamenlijke bijdrage met de andere gemeenten van de Lopikerwaard, te weten IJsselstein, Montfoort, Lopik en Woerden. 4. Bij de realisatie van de opgave voor 2030 samen te werken met de andere Lopikerwaard gemeenten, waarbij de bijdrage van Oudewater kan oplopen tot maximaal 28,5 GWh (75% van het verwachte elektriciteitsverbruik) in 2030. 5. Bij zicht op overschrijding van 19 GWh opwek in 2030 door middel van grootschalig zon op veld of grootschalige wind dit als nieuw voorstel aan de raad voor te leggen. In de raadsvergadering van 15 juli 2021 heeft de raad de volgende besluiten genomen (D/21/023926): 1.

Het Afwegingskader grootschalige duurzame energie, inclusief bijlagen en de nota van beantwoording, vast te stellen. 2. Te besluiten dat de gemeente Oudewater de zoekgebieden tot 2030 (categorie 1 en 2 in het Afwegingskader) inbrengt bij de Regionale Energie Strategie U16 ten behoeve van RES 1.0. 3. De bevoegdheid voor het wijzigen van het, als bijlage bij het in beslispunt 1 vastgestelde Afwegingskader grootschalige duurzame energie, Stappenplan (D/21/024013) te delegeren aan het college, behoudens wanneer het wijzigingen betreft die effect hebben op de daarin beschreven rollen en bevoegdheden. 1.2 De Bijlagen 1,4,5,6,7,8 en 12 zijn onlosmakelijk verbonden met de RES 1.0 Deze bijlagen zijn onlosmakelijk verbonden met de RES 1.0 en zijn daarom onderdeel van de besluitvorming. Zij zijn een onderbouwing van, verdieping op of geven richting aan het vervolg op de RES 1.0. De overige bijlagen (2, 3, 9, 10, 11 en 13, 14 en 15) zijn extra achtergrondinformatie.

Kanttekeningen 1.1 De RES 1.0 is een momentopname De tijdspanne van de energietransitie is groot. De RES 1.0 is daarom een momentopname van waar alle deelnemende overheden nu staan met betrekking tot zon en wind. De RES 1.0 biedt het kader om in U16 verband gezamenlijk verder te werken aan deze opgave. Veel zoekgebieden uit de RES1.0 worden de komende tijd verder uitgewerkt. De voortgang van de projecten wordt gemonitord en indien nodig tussentijds bijgestuurd. 1.2 De realisatie van de RES 1.0 is afhankelijk van diverse randvoorwaarden Voor een succesvolle realisatie van de RES 1.0 zijn we afhankelijk van diverse randvoorwaarden. De rijksoverheid moet de energietransitie beleidsmatig en financieel mogelijk maken en stimuleren. Denk aan subsidies voor duurzame elektriciteit maar ook financiering van de RES-deelnemers om invulling te geven aan de RES-taken. Bovendien leven er maatschappelijk zorgen over de energietransitie, de impact op de leefomgeving (zoals veiligheid, gezondheid en biodiversiteit) en betaalbaarheid voor inwoners. Deze afhankelijkheden zijn benoemd in de RES 1.0. 1.3 Het bod is haalbaar maar er zijn nog wel knelpunten in het elektriciteitsnetwerk Netbeheerder Stedin heeft de in maart 2021 aangeleverde zoekgebieden getoetst aan de elektriciteitsinfrastructuur en vastgesteld welke netinvesteringen waar en wanneer nodig zijn om de RES-opgave te kunnen realiseren.

In de netimpact rapportage zijn 19 ‘knelpunten’ benoemd waar netinvesteringen nodig zijn om de opgegeven opwekvermogens aan te kunnen sluiten. De stations Oudenrijn (hoogspanning en tussenspanning) en Breukelen-Kortrijk (hoogspanning) vormen hiervan de belangrijkste. Om de benodigde investeringen te doen heeft Stedin meer zekerheid nodig van gemeenten over de concreetheid en zekerheid van de plannen/zoekgebieden. Aanvullend daarop heeft Stedin geconstateerd dat de verhouding zon/wind uit balans is wat kan leiden tot hogere kosten. Om die reden blijven we constant in gesprek met Stedin om deze en andere knelpunten op te lossen. 1.4 Mogelijke aanvullende regionale opgave In de RES 1.0 is geen rekening gehouden met een eventuele aanvullende regionale opgave. Deze aanvullende opgave kan voortkomen uit: 1. Het niet halen van de nationaal afgesproken 35 TWh; 2. Extra opgave vanuit de sector industrie; 3. Het verhogen Europese reductie doelstelling naar 55%; Het bovenstaande kan er toe leiden dat de regio U16 een aanvullende opgave krijgt en meer zou moeten realiseren van 1,8 TWh.

Financiën Om uitvoering te kunnen geven aan RES 1.0 zijn in 2022 en verder onvoldoende financiële middelen beschikbaar in de begroting van Oudewater. Het ligt in de verwachting dat het rijk met een vergoeding van de proceskosten gaat komen voor de uitvoering van de gemeentelijke taken uit het Klimaatakkoord. Alleen met deze rijksbijdrage kan uitvoering worden gegeven aan de RES 1.0.

Uitvoering De RES is een continu zoekproces waarbij iedere twee jaar actualisatie plaatsvindt. Dat betekent dat over 2 jaar RES 2.0 wordt opgesteld. het daadwerkelijk kunnen uitvoeren van RES 1.0 en het opstellen van RES 2.0 is afhankelijk van het beschikbaar komen van gelden van het Rijk.

Communicatie De lokale communicatie en participatie over elektriciteit in de RES 1.0 is vorm gegeven via het proces van het Afwegingskader grootschalige duurzame energie(D/21/024010). Voor warmte volgt in Oudewater een participatieproces in 2022 (afhankelijk van rijksmiddelen). Regionaal hebben stakeholders en experts deelgenomen aan bijeenkomsten en tafelgesprekken. De resultaten uit de participatie zijn betrokken bij de totstandkoming van de RES 1.0.

Samenhang met eerdere besluitvorming 1. Raadsinformatiebrief Regionale energiestrategie U10, geregistreerd onder corsa nummer 18R.00367 2. Raadsvoorstel Startnotitie Regionale Energie Strategie (RES), geregistreerd onder corsa nummer 19R.00613 3. Raadsvoorstel Uitvoeringsplan energietransitie Oudewater, geregistreerd onder corsa nummer 19R.00739 4. Raadsinformatiebrief Reactie op moties en amendementen startnotitie RES, geregistreerd onder corsa nummer 20R.00172 5. Raadsbesluit Ontwerp-regionale energiestrategie onder corsanummer 20R.00320 6. Raadsbesluit Bijdrage aan regionale energiestrategie U16 onder referentienummer D/21/007736 7. Raadsbesluit Afwegingskader grootschalige duurzame energie onder referentienummer D/21/024010

Bijlagen 1. RES 1.0, inclusief bijlagen, geregistreerd onder corsanummer: D/21/024511 2. Raadsbesluit regionale energiestrategie RES-U16 geregistreerd onder nummer: D/21/024515