Raadsinformatiebrief 'Pilot Jeugdbescherming Oudewater' - Merged.pdf

19

-

Algemene voorkeuren: minder kinderen die uithuisgeplaatst worden, minder overheidsingrijpen, minder opvoeding door beroepskrachten en meer door de eigen ouders, mensen uit de eigen omgeving of pleegouders.

De laatstgenoemde groep doelen zijn relatief, dat wil zeggen: het belang van het kind is bij iedere beslissing ‘de eerste overweging’.12 Dat wil zeggen: het verminderen van het aantal uithuisplaatsingen van het kind is een legitiem doel op zichzelf, behalve wanneer het belang van het kind in het specifieke geval vereist dat het kind wel uithuisgeplaatst wordt. Hetzelfde geldt voor het verminderen van het aantal ondertoezichtstellingen, het terugdringen van de duur van de maatregelen, het overdragen van de voogdij van een instelling naar pleegouders of een burgervoogd. Dit zijn legitieme doelen die passen in de internationale verdragen, de Nederlandse wetgeving en het overheidsbeleid. Ingrijpen heeft in ieder individueel geval een specifieke motivering nodig en de instanties hebben de plicht om te zoeken naar minder ingrijpende maatregelen die een even goede bescherming voor het kind kunnen bieden. Wanneer er een minder ingrijpende maatregel beschikbaar is, mag de verdergaande maatregel niet worden ingezet. Met deze uitgangspositie formuleren we voor 2021 de volgende doelen: -

Versterken van het lokale team in iedere gemeente in de regio, zodat het lokale team voor meer gezinnen waar ‘zorgen over de veiligheid’ gemeld zijn zelf hulp kan bieden en samen met de gezinsleden en andere betrokkenen veiligheid kan organiseren.

-

Omvormen van de inzet van de jeugdbeschermingsinstanties van ‘producten’ (zoals een vaste periode SAVE-begeleiding) naar vraaggerichte inzet van expertise en bevoegdheden om bedreigingen in de ontwikkeling van de kinderen af te wenden.

-

Minder vaak inzet van Veilig Thuis voor gezinnen die lokaal kunnen worden geholpen. Versterken van de functie van Veilig Thuis voor de specifieke gevallen van hoog-risico, gesloten meldingen, specifieke medische deskundigheid, specifieke thema’s zoals eerwraak, etc. Daar waar de specifieke bevoegdheden en/of deskundigheid van Veilig Thuis nodig zijn moet een intensieve inzet van Veilig Thuis daarbij mogelijk zijn.

-

Verkorten van de route naar de Raad voor de Kinderbescherming en de rechter.

-

Verminderen van het aantal maatregelen van kinderbescherming en verkorten van de gemiddelde looptijd van ondertoezichtstellingen. In de vernieuwing in Utrecht-West wordt aan de hand van actuele opvoedingssituaties gesproken over de grond van een OTS, onder meer bij ruzie tussen de ouders in het kader van een scheiding.

-

Verminderen van het plaatsen van kinderen in een tehuis en verkorten van de verblijfsduur door meer gezamenlijke inspanning om kinderen daadwerkelijk sneller weer een perspectief te geven in de leefwereld (thuis, bij familie, pleeggezin, gezinshuis, zelfstandig).

-

Verhogen van het aantal pleegouders of andere betrokken burgers die de voogdij overnemen van de gecertificeerde instelling. Dit door systematisch bij alle kinderen met een voogdijmaatregel na te gaan welke wensen er zijn bij de jeugdige, de pleegouders en de ouders en welke mogelijkheden zij zien.

12

Zo wordt het verwoord in artikel 3 van het Verdrag inzake de rechten van het Kind. In het Engels: “In all actions

concerning children, whether undertaken by public or private social welfare institutions, courts of law, administrative authorities or legislative bodies, the best interests of the child shall be a primary consideration.” Vernieuwing Jeugdbescherming Utrecht-West – Verslag pilot 2020 en plan voor het vervolg in 2021

20

Vanzelfsprekend blijven deze doelen langer gelden dan het jaar 2021. Maar als de vernieuwing doorzet zal er in de loop van 2021 op de meeste van deze doelen wel meetbare verandering plaatsvinden.

5.3

Uitwerken visie en werkwijze

De gekozen veranderstrategie blijft consequent dicht bij wat er in de praktijk gebeurt in de hulp aan de gezinnen. Kritische praktijksituaties worden gebruikt voor reflectie om te komen tot de best mogelijke oplossingen en om te leren hoe alle jeugdigen en gezinnen beter geholpen kunnen worden. Dit gebeurt onder meer door middel van methodische leerbijeenkomsten. In 2020 zijn reeds diverse leerbijeenkomsten gehouden. Dit wordt in 2021 voortgezet en daarbij wordt meer aandacht besteed aan de methodische aspecten van de leerbijeenkomst zelf: voor welke praktijkvragen is dit geschikt, wie neemt het initiatief, wie leidt het gesprek, in welke gevallen vragen we vooraf toestemming aan het gezin (omdat het zo specifiek over één gezin gaat dat het herkenbaar is), etc. De lessen uit de leerbijeenkomsten moeten worden opgeschreven en worden omgewerkt tot methodische handreikingen. In 2021 wordt gewerkt aan de ontwikkeling en de beschrijving van de werkwijze vanuit de praktijk, bestaande kennis (methoden, onderzoek) en gesprekken tussen de deelnemende instellingen. Het opschrijven van deze visie en werkwijze op een overdraagbare manier vereist specifieke deskundigheid.

Het schrijven van een methode vanuit de theorie is niet gemakkelijk, maar het schrijven van een werkwijze vanuit de praktijk is zeker niet gemakkelijker, omdat er daarbij enkele ervaringen moet worden verbonden met meer algemeen werkzame elementen. De huidige projectleider heeft zeer ruime ervaring met het in teamverband ontwikkelen en met het beschrijven van methoden in de jeugdhulp en de jeugdbescherming, onder meer voor de Deltamethode gezinsvoogdij, de methode voogdij, Verve en SAVE. Omdat het jaar 2021 een overgangsjaar is in de vernieuwing is er eind 2021 nog geen volledige methode. De ervaringen in de praktijk en de ontwikkeling van de vernieuwing zijn echter wel zeer waardevol, zowel voor de eigen regio als voor de landelijke discussie over de jeugdbescherming. In 2021 wordt gestreefd naar een verbinding met een universiteit of met twee universiteiten. Ere zijn oriënterende contacten met een juridische faculteit en een afdeling van een faculteit sociale wetenschappen. In eerste instantie gaat het om kleinschalig onderzoek, bijvoorbeeld door een onderzoeksstage. We denken hierbij onder meer aan het interviewen van gezinsleden die met de jeugdbeschermingsketen en/of de lokale teams in Utrecht-West te maken hebben (gehad).

5.4

Structuur en organisatie

De vernieuwing van de jeugdbeschermingsketen is in 2021 onderdeel van de regionale agenda van de gemeenten in Utrecht-West. Daarmee is het portefeuillehoudersoverleg de opdrachtgever. Daarnaast is het essentieel dat ook de Raad voor de Kinderbescherming, Samen Veilig MiddenNederland en de William Schrikker Stichting mede ‘eigenaar’ zijn van het project ‘vernieuwing Vernieuwing Jeugdbescherming Utrecht-West – Verslag pilot 2020 en plan voor het vervolg in 2021

21

jeugdbescherming Utrecht-West’. De wens tot vernieuwing en de visie op jeugdbescherming komen niet alleen vanuit de gemeenten, maar ook vanuit deze instanties. De vernieuwing heeft consequenties voor de taak en werkwijze van de medewerkers van deze instanties en evenzeer voor de organisatie en de wijze van financiering. Om deze reden moet er een vorm van bestuurlijk overleg zijn. Dit kan door een overleg van één of twee wethouders namens de regio, de bestuurder van Samen Veilig Midden-Nederland, iemand met bestuurlijk mandaat namens de Raad voor de Kinderbescherming en een bestuurder of iemand met bestuurlijk mandaat namens de William Schrikker Stichting. Dit overleg kan in 2021 op voorhand 2 x in het jaar 2021 gepland worden, 1x in het eerste kwartaal en 1x in het derde kwartaal. Het managers overleg is in 2021 evenals in 2020 een maandelijkse bijeenkomst waar de voortgang in de pilot wordt besproken en waar de volgende stappen worden gepland. Daarmee is dit overleg het belangrijkste platform om de ambities en de praktijk met elkaar te verbinden. De gedragsdeskundigen van de gemeentelijke teams en de jeugdbeschermingsinstanties hebben in 2020 een enkele keer gezamenlijk gesproken over de visie en over de pilot. In 2021 worden enkele bijeenkomsten gepland om de rol van de gedragsdeskundigen verder uit te werken.

Dit kan onder meer zijn het initiëren en leiden van leerbijeenkomsten. Met de gedragsdeskundigen wordt ook besproken wat zij nodig hebben om deze rol(len) goed te kunnen vervullen, bijvoorbeeld een gezamenlijke deskundigheidsbevordering in het leiden van leerbijeenkomsten. Een vast team in de uitvoering is in 2020 nog niet gevormd. Omdat 2021 een overgangsjaar is waarin de ingezette verandering in de regio wordt verbreed en uitgewerkt, ligt het niet voor de hand om op dit moment met een vast ‘veiligheidsteam’ te beginnen. Wel is het essentieel dat de medewerkers van alle ‘schakels’ in de veiligheidsketen die in Utrecht-West werken bij de vernieuwing worden betrokken. Voor de ene ‘schakel’ is er een gebieds-gebonden team, voor de andere (Veilig Thuis) is het een logistiek vraagstuk hoe dit het best kan worden georganiseerd. Vanaf begin 2020 moet meer aandacht worden besteed aan het draagvlak voor de vernieuwing bij alle medewerkers in alle ‘schakels’. Op enig moment moet hierbij ook de rechterlijke macht over worden geïnformeerd.

5.5

Benodigde extra capaciteit projectteam en financiering

Door de verbreding van de pilot in 2 kleine gemeenten naar een vernieuwing in heel Utrecht-West is versterking nodig van de projectleiding respectievelijk het projectteam. Er is een projectleider nodig om de voortgang te bewaken en te bevorderen, ervoor te zorgen dat alle betrokkenen geïnformeerd zijn en blijven, dat het draagvlak wordt onderhouden vanaf de uitvoerend werkers tot en met de gemeenten en de bestuurders en dat er tijdig rapportages gemaakt worden. Ook moet er contact worden onderhouden met de landelijke ontwikkeling ten aanzien van de jeugdbeschermingsketen en met naburige projecten zoals de pilot in Utrecht-Overvecht. De taak van de projectleider vergt naar schatting gedurende het hele jaar 2021 tenminste 8 tot 12 uur per week. Naast de projectleider is er capaciteit en deskundigheid nodig ten aanzien van de werkwijze in actuele praktijksituaties, de leerbijeenkomsten en andere vormen van leren van de praktijk en het Vernieuwing Jeugdbescherming Utrecht-West – Verslag pilot 2020 en plan voor het vervolg in 2021

22

beschrijven van de methodische aspecten. Ook voor deze aspecten is gedurende het hele jaar 2021 in totaal 12 uur per week nodig. De projectleiding van de pilot wordt geleverd door Stichting De Thuisbasis Sociaal Werk. De combinatie van verantwoordelijkheid voor de lokale teams in Montfoort en Oudewater en de projectleiding werkt goed. De combinatie bevordert de directe koppeling tussen de ambities, de kennis en ervaring van de projectleider en de praktijk. De Stichting opteert voor het voortzetten en versterken van deze rol in 2021. Dat kan door de volgende taakverdeling: projectleider Andrea Godeke, ontwikkelen werkwijze Adri van Montfoort en Wineke van Ravenstein. Gezamenlijk kost dit een inzet van 24 uur per week. Voor verkennend wetenschappelijk onderzoek is oriënterend contact over een onderzoeksstage die wordt begeleid door de Universiteit Utrecht en/of de Universiteit Leiden. Naast de extra inzet voor projectleiding en ontwikkeling van de werkwijze is er ook extra inzet vanuit de betrokken instanties. In 2020 heeft Veilig Thuis reeds een projectmedewerkster aangesteld en heeft de gecertificeerde instelling SVMN een gedragsdeskundige voor 8 uur per week vrijgemaakt om voluit te gaan meedoen in het projectteam. Voor de financiering van de projectleiding/ het projectteam wordt een beroep gedaan op de nog resterende middelen van het regionale transformatieprogramma.

De pilot heeft in 2020 slechts een beperkt budget gebruikt, mede doordat de pilot pas in mei 2020 van start is gegaan. In korte tijd is er een beweging op gang gekomen met een groot potentieel, waarbij direct veranderingen in de praktijk worden doorgevoerd. De beweging wordt door alle deelnemers gedragen, maar dat neemt niet weg dat een deskundige projectleiding en capaciteit voor de ontwikkeling van de werkwijze noodzakelijk is om deze beweging door te zetten.

Vernieuwing Jeugdbescherming Utrecht-West – Verslag pilot 2020 en plan voor het vervolg in 2021

23

Vernieuwing jeugdbescherming Utrecht-West Idealen, praktijk en beweging

Adri van Montfoort 11 maart 2021 Digitale conferentie gemeentelijke teams, Samen Veilig Midden-Nederland,

Raad voor de Kinderbescherming, William Schrikker Stichting

Inhoud presentatie ➢ Van pilot naar beweging ➢ Denken over jeugdbescherming ➢ Samen op reis

Van pilot naar beweging

Landelijke achtergrond ➢ Jeugdbeschermingsketen sinds 2015: gemeente – VT – SAVE – JBT – Raad – Rechter - GI ➢ Overbelast, veel schakels, lange doorlooptijden, wachtlijsten, financiële nood,

gebrek aan medewerkers, kritiek vanuit Inspectie, politiek, media ➢ 2018: landelijk 6 pilots ‘jeugdbeschermingsketen’ ➢ 2021: toekomstscenario, misschien stelselwijziging nieuw kabinet, maar is nog geheel onzeker

Regio Utrecht-West ➢ Stichtse Vecht

64.336 inwoners

➢ Woerden

52.199

➢ De Ronde Venen

44.059

➢ Montfoort

13.996

➢ Oudewater

10.201

Totaal

181.630

Start en ontwikkeling ➢ 1 mei 2020: pilot Oudewater, Montfoort, Raad vd Kb, SVMN (VT en GI) ➢ Stapsgewijs uitbreiden naar Woerden en Stichtse Vecht, voorbereiden De Ronde Venen

➢ Niet meer standaard SAVE-begeleiding vrijwillig kader ➢ Alle nieuwe meldingen bij VT of SAVE -> overleg met lokaal team ➢ Casusoverleg betrokken instanties ➢ Methodische leerbijeenkomsten

➢ Overleg gedragswetenschappers en managersoverleg

Doelen Hoofddoel: ➢ Versterken opvoedingssituatie en bescherming kinderen

Secundaire doelen: ➢ vereenvoudigen jeugdbeschermingsketen, kortere doorlooptijd ➢ meer oplossingen in eigen omgeving, samen met gezinsleden en netwerk

➢ minder inzet Veilig Thuis en SAVE-begeleiding in een vrijwillig kader ➢ minder en korter durende maatregelen van kinderbescherming ➢ minder/korter zware zorg bij maatregel van kinderbescherming.

Effecten tot nu toe ➢ Sterke afname SAVE-begeleiding ➢ Meer oplossingen met en rond gezin bij crisis of melding VT ➢ Meer – en vooral: andere – inzet lokaal team

➢ Meestal gezamenlijk gedragen aanpak instanties + gezinsleden ➢ Enkele keer blijvende discussie tussen instanties ➢ Nog niet zichtbaar: minder maatregelen, kortere maatregelen

➢ Effect op veiligheid en ontwikkeling kinderen op lange termijn weten we niet ➢ Maar dat weten we van geen enkele aanpak!

Beweging, geen blauwdruk ➢ Vernieuwing is klein begonnen in de praktijk ➢ Veranderstrategie: verbeelden, verankeren, verbreden – geen blauwdruk ➢ Samen leren, samen ontwikkelen ➢ Denk vrij! Tot aan de grens van organisatie en wet

Ambitie ➢ Alle gemeenten Utrecht-West, SVMN, WSS, Raad voor de Kinderbescherming gaan in 2021 door een permanente verandering ➢ Bijdragen aan vernieuwing jeugdbescherming inhoudelijk ➢ Uitwisselen met andere regio’s en landelijke ontwikkeling

Denken over jeugdbescherming

Grondslag ➢ Vrijwillige hulp – ‘jeugdbescherming’: véél overeenkomsten, fundamenteel verschil ➢ Ouders en kinderen bepalen zelf hoe ze leven en of ze hulp nodig hebben ➢ ‘Jeugdbescherming’: de publieke verantwoordelijkheid

➢ Rechtsbescherming voor het kind én voor de ouders ➢ Niet iedere bedreiging in de ontwikkeling van een kind legitimeert overheidsingrijpen ➢ “…indien een minderjarige zodanig opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling ernstig

wordt bedreigd…”

Vier soorten onzekerheid ➢ De mensen: verschillende verhalen en perspectieven ➢ De feiten: vermoedens, beweringen, onzeker bewijs ➢ De weging: eigen normen en emoties, maatschappelijke opvattingen

➢ De volgende stap: de toekomst is onzeker als we ingrijpen en de toekomst is onzeker als we niet ingrijpen

Wat niet werkt bij onzekerheid ➢ Standaardaanpak werkt niet ➢ Alleen binnen je eigen taak en positie denken helpt het gezin niet voldoende ➢ Doorschuiven naar de volgende in het stelsel helpt het gezin niet

➢ Doorgaan tot er geen zorgen meer zijn is doorgaan tot sint-juttemis

Hulpmiddelen bij onzekerheid ➢ Regel één: ‘doe het nooit alléén’! ➢ Vervang: ‘het is altijd zo dat…’ door ‘in dit geval kan het anders zijn…’ ➢ Gebruik de tijd, stel je oordeel uit

➢ Alle perspectieven ➢ Tegenspraak organiseren ➢ Terug naar de bron ➢ Analysemodel De Vier Vensters ➢ De belangrijkste manier om fouten te voorkómen is: realiseer je dat je het mis kunt hebben! (Eileen Munro)

Toepassing in onze beweging Voorkeursoptie: ➢ Dialoog met gezinsleden en mensen rond het kind ➢ Dialoog tussen professionals van verschillende organisaties

➢ Werken aan gezamenlijke oordeelsvorming ➢ Cyclisch werken, er komen onvoorziene gebeurtenissen Terugvaloptie:

➢ Als er verschil van inzicht blijft bestaan, val je terug op je bevoegdheden ➢ Met behoud van respect voor elkaar en elkaars positie

Samen op reis

Beweeg met ons mee! ➢ Naar een meer open jeugdbescherming ➢ Op zoek naar bronnen van sociale steun in de eigen omgeving ➢ Nieuwsgierig naar het unieke van ieder gezin

➢ Met de dialoog als belangrijkste middel ➢ Leren bevoegdheden professioneel te gebruiken