Initiatiefvoorstel Burgerberaad bredere toekomstvisie van de gemeente Oudewater (218149).pdf

Raadsvoorstel Opsteller Bosma, Menso Vergadering van Kenmerk Z/26/096646 / D/26/218149 Portefeuillehouder Agnes Jongerius Portefeuille Overig of n.v.t. Onderwerp Initiatiefvoorstel Burgerberaad bredere toekomstvisie van de gemeente Oudewater

Inleiding In 2025 is een nieuwe samenwerkingsovereenkomst aangegaan tussen Oudewater en Woerden voor de duur van vier jaar. De samenwerkingsovereenkomst loopt tot 31 december 2029. De raad heeft aangegeven bij het besluit in 2025 dat zij in een breder, regionaal perspectief wil nadenken over de toekomst van de gemeente Oudewater. Deze analyse van alternatieve scenario’s voor samenwerking in de regio, vraagt om een concrete aanpak. In de Oudewaterse samenleving en ook onder raadsleden leeft een sterk sentiment om als zelfstandige gemeente te blijven bestaan. In de praktijk is het niet altijd duidelijk welke waarde inwoners hechten aan zelfstandigheid. En ook niet altijd duidelijk wat die zelfstandigheid mag kosten. De bredere vraag is wat inwoners verwachten van een gemeentebestuur en wat inwoners verwachten van samenwerking tussen inwoners en gemeentebestuur. Vervolgvragen zijn welke samenwerkingsvormen tussen inwoners en gemeente én in de regio passend zijn voor Oudewater. Die vragen raken iedere inwoner van Oudewater. Het toekomstperspectief voor Oudewater is een complex vraagstuk, dat elke inwoner raakt, geen éénduidig antwoord heeft, en waar emoties en feiten door elkaar kunnen lopen. Het is een vraagstuk dat betrokkenheid van inwoners vereist en van de politiek vraagt dat we die betrokkenheid faciltieren en waarderen.

Zonder zorgvuldige raadpleging van onze inwoners ontbreekt een belangrijke deel van de informatie die wij als gemeenteraad nodig hebben om straks een gefundeerd besluit te nemen. Afgelopen jaren zijn in verschillende gemeenten burgerberaden georganiseerd met diverse onderwerpen. Met een burgerberaad vragen we inwoners om met oplossingen te komen bij complexe vraagstukken waarbij de politiek hulp kan gebruiken. Een evaluatie vanuit Binnenlandse Zaken laat zien dat met de juiste randvoorwaarden deze burgerberaden heldere en bruikbare adviezen geven aan het gemeentebestuur en een positieve aanvulling zijn op de representatieve democratie. In enkele gemeenten heeft ook het toekomstperspectief van de gemeente centraal gestaan voor het burgerberaad, zoals in Dronten[1] en Oostzaan[2]. In Dronten was de uitgangsvraag voor het toekomstberaad ‘Wat hebben we nodig om in 2050 gezond en gelukkig te zijn’. Kinderen werden betrokken als toekomstexperts. De verwachting was dat zij vrijer konden denken en die verwachting bleek te kloppen. De opbrengst van het beraad bleek veel groter dan de input voor het opstellen van een toekomstvisie alleen. Het bracht ook vertrouwen en verbinding tussen deelnemers. In Oostzaan heeft een burgeradviesraad advies gegeven over een gemeentelijke herindeling.

De deelnemers zijn met elkaar op zoek gegaan naar wat de gezamenlijke identiteit is en hoe deze behouden kan worden. Er lagen meerdere scenario’s voor herindeling en deze zijn op basis wat voor inwoners belangrijk is afgewogen. De burgeradviesraad gaf een concreet advies over het voorkeursscenario. Beide voorbeelden laten zien dat een burgerberaad een zeer geschikte methode is voor vragen om advies over de toekomst van een gemeente. Het voorstel is om onze inwoners om advies te vragen over het bredere toekomstperspectief van Oudewater in de vorm van een burgerberaad. Daarmee wordt ‘Spoor 2’ van het besluit over de samenwerking met Woerden ingevuld mét onze inwoners. Het onderwerp is complex, met meerdere perspectieven en achterliggende vragen waar via een burgerberaad inzicht in verkregen kan worden. De te maken keuzes hebben een grote impact op iedere inwoner van Oudewater. Volgens ons participatiekader vraagt een onderwerp dat zo groot is om een zeer intensieve vorm van participatie. Het

bredere toekomstperspectief van Oudewater is daarmee een goed onderwerp voor het eerste burgerberaad van Oudewater. [1] Dronten_Toekomstvisie 2050 burgerberaad [2] Oostzaan nadenken-over-toekomst-oostzaan_burgeradviesraad

De raad besluit 1. het college van burgemeester en wethouders op te dragen een burgerberaad te organiseren met de inwoners van Oudewater over het bredere toekomstperspectief van Oudewater met focus op de relatie tussen gemeente en inwoners en de gewenste samenwerking in de regio die daarbij past; 2. het college van burgemeester en wethouders op te dragen dit initiatiefvoorstel op zo kort mogelijke termijn ten uitvoer te brengen en zo nodig beslissingen van de raad voor te bereiden om die uitvoer te bespoedigen; 3. om voor de uitvoering van dit besluit totaal een incidenteel budget van 225.000 euro te reserveren in de begroting van 2027.

De bevoegdheid van de raad komt voort uit de volgende wet- en/of regelgeving

artikel 147, tweede lid juncto artikel 108, eerste lid Gemeentewet.

Beoogd effect Het doel is inwoners op een constructieve en intensieve wijze betrekken in de totstandkoming van een besluit over de toekomst van Oudewater. Het beraad moet antwoord geven op meerdere vragen gerelateerd aan wat voor type gemeente Oudewater wil zijn, wat de identiteit bepaalt van Oudewater en welk vormen van samenwerking tussen inwoners en gemeente en binnen de regio passend zijn voor Oudewater.

Argumenten

De gemeenteraad heeft de bevoegdheid om besluiten te nemen over de samenwerking en herindeling. Een besluit is nog niet genomen en er is nog geen beleid vastgesteld. Besluiten over de toekomst van een gemeente met een rijke historie zoals Oudewater kunnen niet uitsluitend in de raadszaal worden genomen. Het onderwerp leeft sterk in de samenleving. Er mogen keuzes gemaakt worden maar er zijn in deze fase geen duidelijke juiste keuzes. Keuzes hebben impact op de samenwerkingsvorm tussen inwoners en gemeentebestuur. Een discussie met nieuwe benaderingen over de toekomst van Oudewater en het soort gemeente wat we willen zijn, kan de samenleving versterken en verbinden. Inwoners hebben nog geen gelegenheid gehad om verschillende scenario’s en de gevolgen hiervan op lange termijn te overwegen. Een burgerberaad haalt de discussie uit de sfeer van partijpolitiek en emotionele polarisatie, door burgers op basis van feiten en dialoog tot gezamenlijke afwegingen te laten komen. Het beraad verduidelijkt niet alleen wat de gemeente moet doen, maar ook wat de actieve rol van de Oudewaterse burger kan zijn in een kleine gemeente (de 'doe-democratie') en vormt op die manier de basis voor het inrichten van die gemeente.

De urgentie om nu te starten met het opzetten van burgerberaad is groot. Het opzetten en uitvoeren van een beraad kost tijd. Het advies van inwoners is nodig in 2027 om een gefundeerd besluit te kunnen nemen over de samenwerking met Woerden.

Kanttekeningen

Het risico bestaat dat burgers adviezen geven die financieel, juridisch of praktisch onuitvoerbaar zijn. Dit wordt ondervangen door een duidelijk kader, toegang tot een verscheidenheid aan experts tijdens het beraad en toegang tot ambtelijke adviezen over haalbaarheid en verwachte kosten. Er moet streng worden toegezien op een gewogen loting, zodat niet alleen de 'usual suspects' (hoogopgeleide of reeds politiek actieve burgers) deelnemen. Zo wordt een selectiebias voorkomen. Een burgerberaad is een gedegen en grondige vorm van participatie. De inwoners die deelnemen steken hier veel tijd in en voelen zich sterk betrokken. Het is dan ook van belang dat we vanuit de politiek bereid zijn de adviezen van het burgerberaad zeer serieus te nemen in onze besluitvorming. Doen we dat niet, dan lopen we het risico het vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur sterk te schaden. Een duidelijk vooraf omschreven mandaat en de politieke bereidheid om hieraan vast te houden moet dit risico ondervangen. Het kan zijn dat uit het burgerberaad blijkt dat inwoners sterk van mening verschillen over de gewenste toekomst en mogelijke scenario’s en dat er weinig breed gedragen adviezen uit komen. Dat maakt ook besluitvorming door de gemeenteraad daarna meer complex. Dit wordt ondervangen in het burgerberaad zelf, door voldoende tijd te nemen voor de verdiepende dialoog.

Een burgerberaad heeft juist als doel om tot consensus te komen over een groot deel van de adviezen.

Alternatief Naast een burgerberaad zijn er verschillende alternatieve aanpakken mogelijk, variërend van de reguliere besluitvorming door de gemeenteraad met individueel inspreekrecht tot meer interactieve vormen zoals digitale enquêtes via denkmeeoudewater.nl, fysieke inloopavonden of een raadplegend referendum. Hoewel deze alternatieven over het algemeen kostenefficiënter en eenvoudiger uit te voeren zijn, brengen ze aanzienlijke nadelen met zich mee ten opzichte van een burgerberaad. De alternatieve aanpakken zijn minder geschikt voor complexe vraagstukken waarbij nuances en de afruil tussen kosten en baten (bijv. "willen we meer belasting betalen voor zelfstandigheid?") cruciaal zijn en eenvoudige voor- of tegenvragen de inhoud niet dekken en mogelijk zelfs de discussie in de samenleving polariseren. Ook kan de representativiteit van de uitkomsten niet gegarandeerd worden, terwijl hier bij een burgerberaad door de loting op gestuurd wordt. Het ontbreekt bij de alternatieve aanpakken vooral aan een verdiepende dialoog tussen inwoners, waardoor verrijkende inzichten niet ontstaan, geen zicht is op waarom een bepaald advies of voor- of tegenstem gegeven wordt. Wanneer de besluitvorming enkel door de raad of via oppervlakkige inspraak plaatsvindt is er een groot risico op een gebrek aan maatschappelijk draagvlak en een verder dalend vertrouwen in de lokale politiek.

Financiën

Dit voorstel vereist een incidenteel budget van 225.000 euro. Dit bedrag is gebaseerd op 150.000 euro voor het burgerberaad zelf en 75.000 euro voor ambtelijke ondersteuning op basis van 0,5 fte startend in 2026. Het budget voor het burgerberaad en de ambtelijke ondersteuning komt ten laste van de programmabegroting van 2027, waarin op dit moment een overschot is begroot van 630.000 euro. Er is geen budget gereserveerd voor de uitvoering van het advies.

Uitvoering

Voor de uitvoering van het burgerberaad verwijzen we naar het plan van aanpak in bijlage 2 van dit initiatiefvoorstel. Dit plan van aanpak vormt de basis en vraagt om verdere uitwerking binnen de projectgroep.

Communicatie

Het burgerberaad organiseren we voor een eerste keer. Het is belangrijk dat we goed uitleggen wat een burgerberaad inhoudt, wat deze groep inwoners gaat doen en hoe iedere inwoner hieraan kan bijdragen. Het is ook belangrijk dat alle inwoners gedurende de looptijd van het beraad geïnformeerd worden over de voortgang. Berichtgeving vanaf start zal plaatsvinden via de gebruikelijke mediakanalen zoals de IJsselbode en de sociale mediakanalen van de gemeente Oudewater. Op de gemeentewebsite komt een speciale projectpagina gedurende het beloop van het burgerberaad. De gemeenteraad wordt tussentijds vanuit het college op de hoogte gehouden over de voortgang van het beraad, maar maakt geen onderdeel uit van de discussies die gevoerd worden in het burgerberaad.

Samenhang met eerdere besluitvorming • Raadsbesluit Samenwerking Oudewater Woerden D/25/185810 / Z/23/064380 • Participatiekader gemeente Oudewater 2023

Bijlagen 1. Toelichting brugerberaad 2. Voorgestel plan van aanpak burgerberaad Oudewater