CONCEPT Actueel beeld Sociaal Domein Oudewater 25 april.pdf

Sociaal Akkoord Oudewater ACTUEEL BEELD

CONCEPTVERSIE, 25 april 2023 Wordt aangevuld met opmerkingen en aanvullingen vanuit gemeenteraad, maatschappelijke partners en inwoners

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

Inleiding

3

1.1

Hoe is dit actuele beeld tot stand gekomen?

3

1.2

Leeswijzer

3

De maatschappelijke agenda 2019- 2022: wat wilden we bereiken?

4

2.1

Uitgangspunten Maatschappelijke agenda (MAG) 2019-2022

4

2.2

Gewenste ontwikkeling tussen 2019 en 2022

4

2.3

Trends en ontwikkelingen die van invloed waren de afgelopen jaren

5

Beschouwing en aanbevelingen Actueel beeld

6

3.1

Beschouwing Maatschappelijke Agenda 2019-2022 en lessen voor vervolg

6

3.2

Aanbevelingen voor het Sociaal Akkoord

6

3.3

Aanbevelingen per thema

8

Evaluatie van de maatschappelijke agenda 2019 – 2022

10

4.1

Thema 1: Gezondheid en bewegen

11

4.2

Thema 2: Groei, ontwikkeling en leren

13

4.3

Thema 3: Maatschappelijke ondersteuning en betrokkenheid

17

4.4

Thema 4: Werk en inkomen

21

4.5

Thema 5: Wonen en leefomgeving

25

Bijlage 1: Startfoto

28

2

1.

Inleiding

Voor u ligt het actuele beeld van het Sociaal Domein in Oudewater. Het actuele beeld is opgesteld als startpunt voor het nieuw op te stellen Sociaal Akkoord, het beleidsplan van de gemeente Oudewater rondom het Sociaal Domein. Dit is de opvolger van de huidige Maatschappelijke Agenda 2019-2022.

1.1 Hoe is dit actuele beeld tot stand gekomen? De afgelopen vier jaar is de raad jaarlijks meegenomen in de vorderingen op de thema’s en bijbehorende opgaven, zowel inhoudelijk als financieel. Ook is er in het ambtelijk overdrachtsdocument voor de nieuwe raad in 2022 een terugblik gegeven en een beschrijving van ontwikkelingen en trends. In dit actuele beeld komen veel van deze zaken ook terug. We doen dit alles door te ‘tellen en vertellen’: we gebruiken cijfermatig materiaal en nemen daarin ook zo veel mogelijk de verhalen en ervaringen van onze inwoners mee. Er is input vanuit de ambtelijke organisatie en maatschappelijke organisaties gebruikt, maar ook van inwoners door onderzoeken zoals cliëntervaringsonderzoeken en de preventieve huisbezoeken. De versie die voor u ligt is een conceptversie van het Actueel beeld. In de gesprekken met de gemeenteraad, maatschappelijke partners en met inwoners blikken we de komende weken ook terug. Daarbij stellen we de vraag ‘wat heeft de Maatschappelijke Agenda 2019-2022 opgeleverd?’. We verwerken deze inbreng in de definitieve versie van dit Actueel Beeld en maken deze medio mei 2023 definitief. Daarmee vormt dit actueel beeld de basis voor de Maatschappelijke Agenda 20232027.

1.2 Leeswijzer •

• • •

We beginnen in hoofdstuk 2 met de inhoudelijke doelen van de maatschappelijke agenda 20192022. Waar komen we vandaan? Wat was de visie? En wat waren de doelen voor de maatschappelijke agenda? Welke trends en ontwikkelingen hebben invloed gehad op de uitvoering de afgelopen jaren? Daarna vatten we in hoofdstuk 3 samen waar we nu staan en welke aanbevelingen voor de toekomst we vanuit dat beeld meenemen naar het sociaal akkoord. In hoofdstuk 4 kijken We blikken terug op wat er in het sociaal domein de afgelopen jaren is gebeurd en gedaan. Daarbij kijken we naar de thema’s van de huidige maatschappelijke agenda. Eerst in brede zin, daarna gedetailleerd naar de vijf thema’s uit de maatschappelijke agenda. In de bijlage staat een uitgebreider cijfermatig overzicht van de stand van Oudewater in sociaal opzicht, ook wel startfoto genoemd. Hierin zijn relevante en meest actuele cijfers opgenomen en een verwijzing naar bronnen waar u meer informatie kunt vinden.

3

2.

De maatschappelijke agenda 2019- 2022: wat wilden we bereiken?

“In de gemeente Oudewater zijn relatief weinig grote maatschappelijke problemen. Als mensen echter zorgen hebben, dan hoort dat bij het normale leven. Het gebeurt iedereen weleens. Het is belangrijk om hulp in te schakelen als problemen hardnekkiger worden. Gelukkig kennen wij elkaar en zorgen wij voor onze kinderen, jongeren, familieleden, buren en naasten. De gemeente helpt graag mee als dat zelf niet meer lukt. Dat doen wij het liefst door in Oudewater samen voorzieningen te regelen waar inwoners makkelijk en gratis naartoe kunnen. Als er meer specialistische voorzieningen nodig zijn, dan zorgt de gemeente dat betrokken partijen goed samenwerken, zodat inwoners zo lang mogelijk hun normale leven kunnen leiden. De hulpverlening is effectief en efficiënt. De eerste interventie moet de beste denkbare interventie zijn.” Zo luidde de visie die staat beschreven in de maatschappelijke agenda 2019-2022. De gemeente is binnen het Sociaal Domein verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Om zo efficiënt mogelijk uitvoering te geven aan de taken binnen het Sociaal Domein, heeft Oudewater de afgelopen jaren ingezet op transformatie onder regie van het Stadsteam: integraal en zelf ondersteuning bieden aan inwoners, kostenbewust en nadrukkelijke samenwerken met anderen.

We legden deze koers in 2019 vast in de maatschappelijke agenda (MAG) 2019-2022.

2.1

Uitgangspunten Maatschappelijke agenda (MAG) 2019-2022

Bij het uitwerken van de MAG en daarmee onze opgaven, beleid en resultaten, stonden de volgende uitgangspunten centraal: • • • • • • • •

2.2

Het is normaal om soms zorgen en problemen te hebben. We vragen daarom eerst wat inwoners zelf kunnen en willen. De regie ligt in principe bij de inwoner. Wij versterken de zelfredzaamheid. Als het nodig is, dan krijgt iedereen de zorg en ondersteuning die vereist is. Dat regelen wij zo dichtbij en zo lang mogelijk in iemands eigen leefomgeving. Om vast te stellen wat nodig is, doen wij aan waarheidsvinding. De eerste interventie is belangrijk en moet daarom de best passende voorziening zijn. Daarbij vinden wij keuzevrijheid een groot goed. Voorzieningen komen tot stand met maatschappelijke partners zoals vrijwilligers, zorgprofessionals en artsen. Zij zijn gelijkwaardige partners. We denken samen na over wat we willen bereiken. Wij schrijven niet voor hoe ze het uitvoeren. Beleid leidt tot resultaat in de uitvoering. Onze focus ligt daarom op de uitvoering. Daarbij doen wij lokaal wat kan en werken regionaal samen als het moet. Wij werken met een realistische begroting. Onze ervaring (realisaties) in de afgelopen jaren bepaalt de begroting in plaats van de inkomsten uit rijksmiddelen.

Gewenste ontwikkeling tussen 2019 en 2022

In onderstaand plaatje staat de oude situatie in 2019 en de gewenste situatie richting 2022 weergegeven, zoals omschreven stond in de MAG. Duidelijk zichtbaar is het doel om de samenwerking tussen organisaties en vindplekken in het Sociaal Domein van Oudewater te verbeteren. In het rechter plaatje weten organisaties elkaar goed te vinden, het Stadsteam staat

4

dichtbij. Ook is er een nadrukkelijke verbinding gelegd tussen de huisartsen, GGD, (passend) onderwijs en het Stadsteam.

itua e

e enste situa e

Om tot deze gewenste situatie te komen is de afgelopen jaren geïnvesteerd in: • •

2.3 •

•

•

•

Verbeteren van de toegang tot zorg en ondersteuning door het Stadsteam (casemanagement, versterking samenwerking met de maatschappelijke partners). Versterken van regie van de gemeente (verbetering monitoring en sturingsinformatie, versterking van de samenwerking in de regio, versteviging contractmanagement).

Trends en ontwikkelingen die van invloed waren de afgelopen jaren De afgelopen jaren zijn diverse trends en ontwikkelingen van invloed geweest op het Sociaal Domein. Een aantal actuele ontwikkelingen en zaken die in onze directe omgeving spelen, heeft invloed gehad op de uitvoering van de MAG en op de aanbevelingen die voor het vervolg genoemd gaan worden. Zonder uitputtend te zijn, beschrijven we er een aantal. Er zijn (landelijke) trends die ook in Oudewater grote impact hebben gehad waaronder toenemende vergrijzing, inwoners die langer thuis blijven wonen, een knellend budget en toenemend complexe problematiek. In 2021 is een financiële heroriëntatie uitgevoerd waarbij de koers vanuit de MAG is vastgehouden maar wel enkele taakstellingen en sturingsmaatregelen zijn doorgevoerd waaronder op het Persoonsgebonden budget (PGB). Het Rijk kwam met extra budget en extra maatregelen voor een financieel en houdbaar Jeugdzorgstelsel. In 2022 is de nieuwe wet inburgering van kracht geworden. Ook heeft de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne en daarmee de komst van Oekraïners naar onze gemeente, grote impact gehad, zowel inhoudelijk als op de inzet van de medewerkers. Het is voor deze evaluatie belangrijk te vermelden dat de arbeidsmarkt ook voor de gemeente Oudewater de afgelopen jaren sterk in beweging is. De vraag naar medewerkers is al geruime tijd groter dan het aanbod.

De ambtelijke organisatie van Woerden heeft ook binnen het Sociaal Domein veel verloop gekend. Ook onze maatschappelijk partners en zorgaanbieders hebben te maken met personele krapte.

5

3.

Beschouwing en aanbevelingen Actueel beeld

Wat heeft het werken volgens de Maatschappelijke Agenda 2019-2022 opgeleverd en wat nemen we mee voor de komende jaren? Dit hoofdstuk beschrijft een korte algemene beschouwing en aanbevelingen. Ook worden de aanbevelingen per thema uit de maatschappelijke agenda opgesomd. Deze worden meegenomen bij de uitwerking van het Sociaal Akkoord.

3.1

Beschouwing Maatschappelijke Agenda 2019-2022 en lessen voor vervolg

Het ordt vaak gezegd: ‘het gaat zo slecht nog niet in het Sociaal Domein in Oude ater’. De evaluatie van de maatschappelijke agenda 2019-2022 laat zien dat dit inderdaad klopt. We hebben de afgelopen jaren meer grip gekregen op wat er gebeurt rondom Jeugd en Wmo, zowel in gezinnen als financieel voor de gemeente. We zien dat aan vermindering van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp krijgt (afname van jeugdigen in het dwangkader en minder zorgstapeling), afname van de uitgaven van de gemeente in het Sociaal Domein en een beperkte stijging van het aantal inwoners dat ondersteuning ontvangt vanuit de Wmo. Het Stadsteam begeleidt daar waar mogelijk en haalt expertise erbij maar blijft zelf wel aangesloten bij het gezin. Ook is de Oudewaterse gemeenschap erg actief en zorgzaam. De afgelopen jaren heeft de vorming van verschillende netwerken laten zien hoe groot het organisatorisch vermogen van de samenleving is. Dat maakt dat inwoners voor hun vrijetijdsbesteding, ontmoeting, advies of steun terechtkunnen bij diverse verenigingen en organisaties. Als we kijken naar de doelen uit de maatschappelijke agenda en de realisatie daarvan, zien we echter ook dingen die we in het Sociaal Akkoord anders of beter kunnen doen, namelijk: • • •

•

3.2

Van inwoners krijgen we signalen dat nog niet altijd duidelijk is waar men terecht kan voor zorg en ondersteuning. De Oudewaterse gemeenschap is een sterke gemeenschap, toch ontbreekt het op een aantal vlakken aan een stevige sociale basis waar mensen naast het Stadsteam terecht kunnen voor laagdrempelige ontmoeting, informatie of informele ondersteuning. We zien dat de monitoring van het Sociaal Akkoord lastig is omdat onze doelen niet goed meetbaar zijn. Niet altijd is recente data beschikbaar en soms zijn de te behalen resultaten niet direct herleidbaar naar de daarvoor gedane inspanningen. Ook heeft de ontwikkeling van een goed dashboard vertraging opgelopen waardoor goede monitoring lastig bleek. Verder heeft Corona, de komst van Oekraïners naar Oudewater en de krapte op de arbeidsmarkt ervoor gezorgd dat zaken hebben stilgelegen. De menskracht was er niet omdat andere zaken prioriteit hadden of door vacatures. Dit is iets waar we ook in de toekomst rekening mee zullen moeten houden.

Aanbevelingen voor het Sociaal Akkoord

De evaluatie van de Maatschappelijke agenda laat ons zien dat de koers van de afgelopen jaren zijn vruchten heeft afgeworpen. De koers van het vergroten van grip en regie op het Sociaal Domein en het versterken van de rol van de gemeente als partner en regisseur, mag dan ook worden doorgezet. Dat maakt dat we in zijn algemeenheid in het Sociaal Akkoord willen behouden wat goed gaat en met name aandacht hebben voor versteviging van de Sociale basis en samenwerking met andere domeinen. Ook zien we dat er een verschuiving van thema’s plaatsvindt: termen als bestaanszekerheid, positieve gezondheid en Sociale basis kwamen in de maatschappelijke agenda 2019-2022 niet voor maar krijgen in het Sociaal Akkoord waarschijnlijk een belangrijke plek. Een aantal onderwerpen voor de toekomst loopt als rode draad door de thema’s: het Stadsteam en landelijke akkoorden en programma’s die de komende jaren aandacht vragen, zoals het Gezond en 6

Actief Leven Akkoord (GALA) en de hervormingsagenda Jeugd en alle kaders die hierin zijn opgenomen. Op alle thema’s geldt dat preventie en de doorontwikkeling van informele hulp en ondersteuning de komende jaren aandacht vraagt. Hieronder treft u de aanbevelingen om mee te nemen in het Sociaal Akkoord. •

•

•

•

•

•

•

Blijf het Stadsteam doorontwikkelen Het Stadsteam is de belangrijkste speler in de keten van jeugdhulp in Oudewater. Ook is het Stadsteam een belangrijke partij voor toegang en begeleiding voor de Wmo. Dat willen we in de toekomst ook graag zo houden. Het is daarom van belang om dit te blijven monitoren en te blijven inzetten op inspanningen die bijdragen aan een sterk Stadsteam. Neem hierin ook de kaders mee vanuit de hervormingsagenda Jeugd en het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Met als belangrijkste opdracht om een sterk integraal wijkteam neer te zetten van jong tot oud. De hervormingsagenda sluit aan bij de huidige koers van het Stadsteam en gemeente Oudewater. Intensiveer preventie door het versterken van de Sociale basis In de afgelopen jaren lag de focus van de Maatschappelijke Agenda op het professionele veld (mede door de grote verbeterslag van het Stadsteam). Nu het Stadsteam op stoom is, kan in gezamenlijkheid met Stadsteam en maatschappelijke partners de aandacht verschuiven naar lokale samenhang. Veel onderwerpen, zoals mantelzorg, jongerenparticipatie, eenzaamheid en vitaliteit kunnen juist door vrijwilligers en informele partners opgepakt worden. Door dit goed in te richten heeft dit een preventieve uitwerking; Inwoners krijgen snel ondersteuning waardoor zwaardere hulp voorkomen wordt.

Dit is wenselijk voor de inwoners en heeft een positieve invloed op de betaalbaarheid van de zorg in het algemeen. We hebben geconstateerd dat in Oudewater al veel geregeld is voor ouderen. Voor jeugdigen en gezinnen en inwoners met een psychische kwetsbaarheid vraagt dit nog extra aandacht. Het GALA akkoord en de hervormingsagenda Jeugd bieden ook kaders hiervoor. Over de hele linie zien we ook een grote behoefte aan een helder subsidiebeleid, dat de samenwerking en verbinding tussen organisaties en tussen de organisaties en de gemeente zal versterken. Het verstrekken van subsidies is een belangrijk middel om de doelen uit het Sociaal Akkoord mee te bereiken. Zet in op een doorgaande lijn van -9 maanden tot en met 23 jaar waarbij de kinderen en jongeren centraal staan, normalisatie de norm is, en het werken aan collectieve veerkracht, mentale weerbaarheid en het vermogen van kinderen en jongeren om grip en zeggenschap over hun eigen leven te krijgen in samenwerking met partners wordt gefaciliteerd, met o.a. voorschoolse educatie, jongeren erk en het programma ‘Kansrijke tart’. Maak (positieve) gezondheid integraal onderdeel van alle beleid binnen het Sociaal Domein. Gezondheid, eerder veelal beschou d als het ‘af ezig zijn van ziekten’, ordt inmiddels breder gezien.

Het gaat om het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Het vergroten van de veerkracht van inwoners staat centraal. Met die blik op gezondheid gaat het over zorg, leefomgeving, cultuur, ontmoeting, mentale gezondheid, zingeving, participatie, etc. Domeinoverstijgende samenwerking, zowel met andere domeinen binnen de gemeente (veiligheid, wonen, energie, openbare ruimte, vastgoed, etc.) als buiten de gemeente (partners vanuit zorg, zorgverzekeraars, zorgkantoor) wordt steeds belangrijker om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Dat vergt extra inzet. Doordat recentelijk de kosten van het levensonderhoud, en met name de energielasten, enorm zijn toegenomen komt de bestaanszekerheid van veel inwoners onder druk te staan. Financiële problemen of zelfs het ontstaan van schulden ligt op de loer. Daarnaast blijft het bereik van de ondersteuningsmogelijkheden en regelingen een aandachtspunt. Een groot gedeelte van de inwoners met een laag inkomen of inwoners die leven in armoede weten deze niet te vinden. Daarom is het van belang om het bereik van regelingen te vergroten en te (blijven) investeren in 7

•

• •

3.3

het lokale netwerk rondom armoede. Ook moet voldoende oog zijn voor de samenhang met andere beleidsterreinen, zoals energietransitie en gezondheid. Vanuit de afdeling Ruimtelijke ordening wordt gewerkt aan de opgave; zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater. Er wordt een brede aanpak voor de opgave arbeidsmigrantenontwikkeld. In deze aanpak besteden we aandacht aan de twee kanten van dit vraagstuk. Enerzijds de zorg voor en bescherming van arbeidsmigranten en anderzijds het verminderen van overlast en vergroten van (het gevoel van) veiligheid van andere inwoners. We kijken daarom breed naar de opgave arbeidsmigranten: onder andere naar economie, huisvesting, samenleving en handhaving. We willen deze aanpak samen met arbeidsmigranten, uitzendbureaus, huisvesters en bedrijven waar arbeidsmigranten werken ontwikkelen. We profiteren tenslotte allemaal van een effectieve aanpak die enerzijds zorgt voor goede leefomstandigheden voor arbeidsmigranten, en anderzijds bijdraagt aan (het gevoel van) veiligheid en het terugdringen van overlast die door bewoners wordt ervaren. Zet in op verbetering van de monitorings- en stuurinformatie met name wat betreft het monitoren en tijdig kunnen bijsturen van genomen maatregelen Maak de Woonzorgvisie onderdeel van het Sociaal Akkoord.

Aanbevelingen per thema

In de Maatschappelijke Agenda erd ge erkt vanuit 5 thema’s. Deze thema’s vormen ook het kader in de Maatschappelijke Agenda 2023-2027. Hieronder staan aanbevelingen opgenomen per thema. Gezondheid en bewegen • Preventie in de gezondheidszorg krijgt steeds meer aandacht omdat de zorg op termijn onbetaalbaar dreigt te worden. Bevorderen van een gezonde leefstijl in brede zin (bewegen, voeding, middelengebruik, mentale veerkracht, gezonde leefomgeving) is een landelijk speerpunt. • In het thema gezondheid en bewegen komt steeds meer de focus op de mentale gezondheid en een gezonde leefstijl. De mentale weerbaarheid van jongeren heeft hierbij in het bijzonder de aandacht. Onderdeel daarvan is ontmoeten en verbinden. Inwoners geven aan dat hier behoefte aan is. Dit nemen we mee in de aanbevelingen voor het Sociaal Akkoord. • De uitvoering van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) vraagt om samenwerking met organisaties uit andere (zorg)domeinen zoals verzekeraars en zorgpartijen. Groei, ontwikkeling en leren • Het Stadsteam is de belangrijkste speler in de keten van jeugdhulp in Oudewater. Dat willen we in de toekomst ook graag zo houden. Het is daarom van belang om dit te blijven monitoren en te blijven inzetten op inspanningen die bijdragen aan een sterk Stadsteam.

• Communicatie over waarvoor je bij wie terecht kunt is een aandachtspunt. • De focus voor het thema groei, ontwikkeling en leren verschuift van focus op instroom in jeugdhulp naar versterking van de Sociale basis (het informele veld). Hierbij is aandacht voor ontmoeting voor jongeren en aandacht voor mentale weerbaarheid van jongeren nadrukkelijk genoemd door inwoners. • De hervormingsagenda Jeugd en het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming geven kaders voor de toekomst van de hulp en ondersteuning aan kinderen en gezinnen. We nemen deze kaders mee in de uitwerking van het Sociaal Akkoord. • Oudewater is recent begonnen met ‘Kansrijke start’. In het kader van het GALA akkoord gaan we hiermee verder om de lijn preventie van -9 maanden tot 99 jaar te versterken.

8

Maatschappelijke Betrokkenheid en ondersteuning • Het Stadsteam vormt, net als voor Jeugd, ook voor ondersteuning van volwassenen een belangrijke rol; als verwijzer, als begeleider, als adviseur. Dat willen we graag zo houden en de komende jaren optimaliseren door de relatie met de Sociale basis en het Stadsteam verder te versterken. • De focus in het Sociaal Domein verschuift van investeren in de toegang naar versterken van de Sociale basis. Oudewater kent een groot organisatorisch vermogen op dit vlak, er is de afgelopen jaren een aantal netwerken ontstaan die de basis vormen, zoals het Touwteam, de werkgroepen rondom het Vitaliteitsakkoord en verschillende netwerktafels. De komende jaren bouwen we hierop voort. • In het GALA staan verschillende doelstellingen rondom gezond en actief leven. Hierin komen veel onderwerpen aan bod, waaronder ook eenzaamheid, mantelzorg en het versterken van de sociale basis. De implementatie van het GALA wordt meegenomen in de uitwerking van het Sociaal Akkoord. Werk en Inkomen • Momenteel wordt gewerkt aan het opzetten van een armoedenetwerk. Daarnaast staat het vereenvoudigen van de regelingen, en het versterkten van de toegang hiertoe (preventie), hoog op de agenda. Deze onderwerpen krijgen een plek in de uitwerking van het Sociaal Akkoord.

• In 2023 en volgende jaren zal er door het bedrijfsleven meer ingezet worden op het gebruik maken van werknemers uit het doelgroepenregister, die gesubsidieerd bij werkgevers aan de slag kunnen. Accountmanagers Ferm Werk zullen een acquisitieplan maken en gericht werkgevers gaan benaderen. • Daarnaast wordt getracht om het imago van Ferm Werk te verbeteren door portefeuillehouders indien relevant, een ambassadeursrol te laten vervullen bij contacten met werkgevers. • De verhoging van de taakstelling voor het huisvesten van statushouders en de mogelijke spreidingswet voor asielopvang betekent dat onze gemeentelijke taken groter worden. Om nieuwkomers zich snel en goed thuis te laten voelen en mee te laten doen in de samenleving, is inzet van het sociaal domein en alle maatschappelijke partners van groot belang. Wonen en leefomgeving • Er speelt veel op het gebied van wonen en zorg. Er is veel nodig om de groeiende groep ouderen te faciliteren in hun (toekomstige) woon-, welzijn- en zorgbehoeften. Ook andere complexe ontwikkelingen hebben invloed op de woonzorgvraag, zoals ontwikkelingen rondom de Wet langdurige zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning waarbij het Rijk streeft naar ondersteuning zo lokaal en zo thuis mogelijk. Dit betekent dat ook in Oudewater voor een groeiende groep kwetsbare inwoners geschikte woningen moeten worden gerealiseerd.

Dit moet ook worden bezien in het licht van groeiende personele tekorten in de zorg. • Vanuit het Rijk worden meer dwingende afspraken geformuleerd rondom het percentage sociale huur in gemeenten (30%), en het percentage sociale huur dat moet gaan naar kwetsbare doelgroepen. • Investeren in communicatie rondom levensloopbestendig wonen. • Bovenstaande wordt meegenomen in de uitwerking van de woonzorgvisie, in samenhang met het Sociaal Akkoord. • Ook vanuit het sociaal domein is inzet rondom de opgave ‘zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater’ nodig. • In het ALA zijn thema’s opgenomen over onder andere een gezonde leefomgeving. Deze thema’s krijgen een plek in de uitwerking van het Sociaal Akkoord.

9

4.

Evaluatie van de maatschappelijke agenda 2019 – 2022

De afgelopen jaren is gewerkt aan de uitvoering van de doelen zoals beschreven in bovengenoemd hoofdstuk. We lopen elk beleidsthema langs en kijken welke doelen al dan niet zijn behaald, welke resultaten en welke inspanningen daarvoor zijn gedaan.

Actueel beeld van de thema's uit de Maatschappelijke Agenda 2019-2022 Per thema wordt hieronder weergegeven wat we wilden bereiken en in hoeverre dat is gelukt. Indien dat met cijfers was aangeduid, staan de cijfers van 2018 genoemd en – voor zover mogelijk – de meeste recente cijfers. Daarna volgt een korte toelichting om cijfers te duiden of andere mijlpalen voor het voetlicht te brengen. Ook gaan we in een vooruitblik in op (verwachte) trends en ontwikkelingen. Per thema wordt beschreven wat onze inwoners en maatschappelijke partners hierover denken, hier wordt informatie aan toegevoegd aan de hand van de bijeenkomst op 11 mei 2023 met de maatschappelijke partners en de te plannen inwonersbijeenkomst. Voor een uitgebreide beschrijving en overzicht per thema verwijzen we naar de Maatschappelijke Agenda 2019-2022.

Financiële ontwikkelingen in het sociaal domein Een van de belangrijke aanleidingen voor de doelen van de maatschappelijke agenda was om financieel grip te krijgen op het sociaal domein. In onderstaande figuur staat voor de periode 20172022 de uitgaven op het Sociaal Domein weergegeven.

Realisatie Sociaal Domein 2017 - 2022 4.000.000 3.500.000 3.000.000 2.500.000

Ferm Werk

2.000.000

Jeugd

1.500.000

Overig

1.000.000

Wmo

500.000 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 4.1 Realisatie Sociaal Domein (2022 prognose)

10

4.1

Thema 1: Gezondheid en bewegen Maatschappelijke opgave uit de maatschappelijke agenda 2019-2022: Alle inwoners hebben een gezonde en actieve leefstijl.

Wat wilden we bereiken?

2018

Meest recent

Van de 10-11-jarigen spelen meer kinderen 3 dagen per week buiten.

77%

91%

Meer volwassenen voldoen aan de beweegnorm

(2017) 59%

niet beschikbaar

Meer senioren voldoen aan beweegnorm (2016 heeft over richtlijnen? Meest up to date in GGD monitor)

(2017) 23% volgens GGD monitor in 2016 40 %

niet beschikbaar

Van de 2-jarigen heeft minder dan 3% overgewicht.

3%

2-3 jarigen: 6%

Van de 10-11-jarigen minder dan 11% overgewicht.

12%

Onder de volwassenen heeft minder dan 45,5% overgewicht.

(2017 13%) 11% 45,5 %

Onder de senioren heeft minder dan 60,7% overgewicht.

60,7 %

56,9 %

1. Het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegnorm stijgt:

2. Het percentage inwoners met overgewicht stabiliseert of daalt:

44,3 %

3. Het gebruik van genotsmiddelen is niet vanzelfsprekend. Alcohol- en drugsgebruik neemt af: Het percentage overmatige drinkers onder volwassenen is minder dan 21,8%.

21,8 %

17,1 %

Het percentage overmatige drinkers onder de senioren is minder dan 27,4 %.

27,4 %

22,2 %

Het percentage alcoholafhankelijkheid onder volwassenen is minder dan 10,6%. Het aantal volwassenen dat ooit eens cannabis gebruikte daalt.

10,6 %

niet beschikbaar

24,2 %

niet beschikbaar

Het aantal volwassenen dat ooit eens harddrugs gebruikte daalt.

10,7 %

niet beschikbaar

meest recente cijfers uit GGD monitor groep 7 basisonderwijs, 2019, Digitaal dossier gezondheidszorg, 2021, GGD monitor volwassenen en senioren, 2020.

Wat zien we terug in de cijfers Bovenstaande tabel komt uit de maatschappelijke agenda 2019-2022. De tabel is aangevuld met de meest recente cijfers. Hieruit zien we dat: • Meer kinderen van 10 en 11 jaar 3 dagen per week buiten spelen • Het aandeel volwassenen met overgewicht licht afgenomen is • Overgewicht onder kinderen iets is toegenomen Deze cijfers alleen doen geen recht aan wat er rondom gezondheid en bewegen is gedaan in Oudewater de afgelopen jaren. Daarom hieronder een beschrijving van de inspanningen op dit thema.

Wat hebben we gedaan de afgelopen jaren Combinatiefunctionarissen van Oudewater Vitaal zijn actief bezig met het slaan van bruggen tussen sport, cultuur, onderwijs en de buurt. Dat doen ze door naschoolse activiteiten aan te bieden, samenwerkingen aan te gaan met (non-)commerciële organisaties met vernieuwende ideeën en door ondersteuning te bieden aan bijvoorbeeld sportverenigingen bij uitdagingen die zij hebben of bij de opstart van nieuwe activiteiten. In 2020 is in samenwerking met de Oudewaterse sportverenigingen en andere maatschappelijke partners een Sportakkoord vastgesteld. In 2021 is daar ook het Preventieakkoord bijgekomen, dat zich breder richt op het stimuleren van een gezonde leefstijl. In 2022 zijn de krachten gebundeld in het Vitaliteitsakkoord, hierin komen het sportakkoord en preventieakkoord samen en staan sport & 11

bewegen, middelengebruik, mentale gezondheid en gezonde leefstijl centraal. Verschillende organisaties die actief zijn rondom gezondheid hebben hierin een actieve rol. De coördinatie hiervan wordt gedaan door Oudewater Vitaal.

Trends en ontwikkelingen Begin 2023 is op rijksniveau het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door gemeenten en D ’en, zorgverzekeraars en VWS. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. De afspraken uit het Nationaal Preventieakkoord worden met het GALA voortgezet. Belangrijke thema's zijn o.a. gezondheidsachterstanden, mentale weerbaarheid en mentale gezondheid, gezonde leefstijl en vitaal ouder worden. Gemeenten kunnen middelen aanvragen om uitvoering te geven aan de doelen uit het GALA. Ook is het Integraal Zorgakkoord (IZA) gesloten tussen het rijk en zorgpartijen. Dit akkoord heeft tot doel om de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Ook gemeenten krijgen hierbij een rol, met name waar het gaat om preventie en om samenwerking tussen de eerstelijnszorg en het sociaal domein.

Wat vinden Inwoners en maatschappelijke partners? Onlangs is de startbijeenkomst voor het Vitaliteitsakkoord geweest. Maatschappelijke partners waren enthousiast en velen hebben zich opgegeven voor de inhoudelijke werkgroepen; nut en noodzaak voor de thema’s orden (h)erkend. Input voor het Sociaal akkoord wordt bij deze partners in de inhoudelijke werkgroepen opgehaald. Dat wordt in een later stadium toegevoegd. Vanuit inwoners komt naar voren dat er een wens is voor een fysieke ontmoetingsruimte, voor jong en oud. Een groep Oudewaterse ouders heeft zich onlangs bij de gemeente gemeld met de wens een plek te organiseren waar jongeren tussen de 12-18 jaar hun vrijdag- en zaterdagavond kunnen doorbrengen, met daarbij ook aandacht voor alcohol- en middelengebruik. Op dit moment wordt een dergelijke plek waar jongeren kunnen verbinden en leren in sociale interactie, gemist. Ook is er een vraag voor een ‘huiskamer van Oude ater’ waar iedere inwoner kan binnenlopen voor een kopje koffie en een praatje. N.B. Aanvullen naar aanleiding van gesprekken met partners en input inwoners

Wat nemen we mee in de ontwikkeling van het Sociaal Akkoord •

• • •

Preventie in de gezondheidszorg is een zeer breed thema en omvat allerlei thema’s die tot doel hebben ziek(t)en te voorkomen. Dit thema krijgt steeds meer aandacht omdat de zorg op termijn onbetaalbaar dreigt te worden. Bevorderen van gezonde leefstijl in de breedste zin (bewegen, voeding, middelengebruik, mentale veerkracht, gezonde leefomgeving) is een landelijk speerpunt. Dit komt ook nadrukkelijk terug in GALA dat eerder al werd genoemd. In het thema gezondheid en bewegen komt steeds meer focus op de mentale gezondheid en een gezonde leefstijl. Onderdeel daarvan is ontmoeten en verbinden. Inwoners geven aan dat hier behoefte aan is. Dit nemen we mee in de aanbevelingen voor het sociaal akkoord. In het Vitaliteitsakkoord zijn de thema’s Sport en bewegen, Middelengebruik, Mentale gezondheid en Gezonde leefstijl uitgewerkt. We nemen de doelen mee in het Sociaal Akkoord. De uitvoering van het GALA en ook het IZA vraagt om samenwerking met organisaties uit andere (zorg)domeinen zoals verzekeraars en zorgpartijen.

12

4.2

Thema 2: Groei, ontwikkeling en leren

Maatschappelijke opgave uit de maatschappelijke agenda 2019-2022: 1. Alle kinderen en jongeren kunnen in Oudewater gezond en veilig opgroeien 2. We bieden jongeren en ouders de hulp die ze nodig hebben Wat wilden we bereiken?

2018

Meest recent

Het Stadsteam is de belangrijkste speler in de keten van de jeugdhulp: Ze verwijst meer door - andere verwijzers minder De eerste geboden voorziening is de juiste/beste. We zien daardoor kortere zorgpaden en verhogen de uitstroom uit zorg (13%) tot het regionaal gemiddelde (19%). We hebben meer inzicht in het gebruik van maatwerkvoorzieningen en maken daardoor betere prognoses. Het percentage dat de kwaliteit van de ondersteuning goed vindt, stabiliseert of stijgt ten opzichte van 2017. Het gemiddelde cijfers voor zorg en ondersteuning was in 2017 een 7,6. Van de jongeren en hun ouders was 66% tevreden met het resultaat.

24,9 versus 75,1 13%

Jaarrekeningen 20182022 Respons te laag. Merendeel positief.

Figuur 4.2

Figuur 4.3

De afgelopen jaren heeft de gemeente flink geïnvesteerd om de kosten van jeugdhulp te beheersen en de kwaliteit te verbeteren. De acties van het Stadsteam en de nieuwe inkoop van Jeugdhulp en Wmo waren hierop gericht.

13

Wat zien we terug in de cijfers Het Stadsteam heeft een prominente plaats in Oudewater als knooppunt voor het sociaal domein en heeft haar rol de afgelopen jaren verbreed en vergroot. Het doel in de Maatschappelijke agenda 2019-2022 lijkt dan ook te zijn gehaald. In de cijfers zien we terug: • Dat de gemeente écht de belangrijkste verwijzer is naar jeugdhulpvoorzieningen. Het aandeel verwijzingen van andere verwijzers is de afgelopen jaren sterk gedaald. • Dat de uitstroom uit Jeugdhulp is verhoogd de afgelopen jaren, door inzet van het Stadsteam. • Dat de kosten per client de afgelopen jaren zijn afgenomen. • Dat het gebruik van Jeugdzorgvoorzieningen sinds 2020 is afgenomen.

Figuur 4.4

Wat hebben we gedaan de afgelopen jaren De focus rondom Groei, ontwikkeling en leren lag de afgelopen jaren bij grip op de toegang tot zorg en ondersteuning. Dat was logisch, gezien de tekorten in het sociaal domein toen de huidige maatschappelijke agenda werd opgesteld. Hieronder een beschrijving van een aantal ontwikkelingen op dit thema de afgelopen jaren. Het Stadsteam Oudewater meer grip op Sociaal Domein De voorjaarsrapportage 2019 van de gemeente Oudewater gaf een flink tekort aan op het sociaal domein. Een groot deel hiervan werd veroorzaakt door oplopende kosten van jeugdzorg. Vanaf 1 januari 2020 is het Stadsteam Oudewater onderdeel van Stichting De Thuisbasis Sociaal Werk. Eén van de opdrachten aan het Stadsteam was om te sturen op de uitgaven voor jeugd met behoud van kwaliteit. Verbreding Stadsteam De afgelopen jaren heeft het Stadsteam zich verbreed. Het Stadsteam is zelf op jeugd en Wmo meer begeleiding gaan bieden. Laagdrempelige hulp, zo vroeg mogelijk in het proces, waardoor maatwerk voorkomen kan worden. Hierdoor zijn de verwijzingen naar maatwerk afgenomen. Het Stadsteam is inmiddels de grootste verwijzer naar jeugdhulp door goede afspraken met huisartsen en de GGD. 14

Ook is Bescherming in Beweging gestart, waardoor kwetsbare gezinnen eerder in contact komen met het Stadsteam dan voorheen. Het doel is onder andere het inkorten van de beschermingsketen. Dit betekent dat een kind eerder start met hulpverlening en dat een gezin te maken heeft met minder verschillende beroepskrachten. De regio Utrecht-West is met bescherming in beweging één van de landelijke proeftuinen rondom het landelijke Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. De afgelopen jaren is door het Stadsteam geïnvesteerd in samenwerking en afspraken met onder andere scholen, de GGD, huisartsen en de praktijkondersteuners GGZ van de huisartsen. Met de GGD en met huisartsen is afgesproken dat zij inwoners die ondersteuning nodig hebben niet direct naar een zorgaanbieder doorverwijzen maar naar het Stadsteam. Het Stadsteam biedt vervolgens zelf begeleiding of verwijst door indien nodig. Het Stadsteam heeft op iedere school een contactpersoon en er is regelmatig overleg. Doel is om zo vroeg mogelijk te signaleren wanneer inwoners hulp en ondersteuning nodig hebben en dit op een laagdrempelige manier aan te bieden. Jongerenwerk vanuit het Stadsteam Vanaf 2020 wordt Jeugd-Punt ingezet vanuit het Stadsteam, waarbij het doel is om jongeren een meer passende en integrale ondersteuning te bieden. Jongerenwerk is laagdrempelig omdat zij jongeren online en fysiek opzoekt.

Jongerenwerk Jeugd-Punt heeft afgelopen jaar jongeren gestimuleerd tot het nemen van een actieve rol in hun eigen leefomgeving. Het jongerenwerk draagt bij aan het vergroten van de eigen kracht en participatie van onze jeugd. Jongeren met een lichte ondersteuningsvraag worden begeleid door Jeugd-Punt. Jongeren met een complexere hulpvraag worden doorverwezen naar hulpverlening. Regionale Agenda Jeugd voor transformatie Eind december 2021 is de Regionale Agenda Jeugd 2022-2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze agenda geeft duidelijkheid over hoe de gemeenten in Utrecht-West in regioverband samenwerken om de beschikbaarheid en continuïteit van jeugdhulp te borgen en hoe zij de hulp aan jeugdigen willen transformeren. Kansrijke Start: kinderen gelijke kansen Het landelijke actieprogramma Kansrijke Start richt zich op de eerste duizend dagen van het kind omdat deze van doorslaggevend belang zijn voor de gezondheid en ontwikkeling. In 2022 is Kansrijke Start in Oudewater gestart met partners vanuit het geboortezorgdomein Woerden/Oudewater, zoals verloskundigenpraktijken, Antonius Ziekenhuis, GGD, kraamzorgbureau en de huisarts. Daarnaast zijn partners uit het sociale domein en maatschappelijke partners vertegenwoordigd. Inkoop Jeugd en Wmo vernieuwd Met ingang van 1 januari 2022 zijn er met 166 aanbieders contracten gesloten.

Ter vergelijking; in 2021 waren er 219 aanbieders gecontracteerd. Op basis van de omschreven ambitie en uitgangspunten zijn afspraken gemaakt over de monitoring van de ontwikkelingen en de verantwoording door aanbieders. In samenwerking met de regio wordt gestuurd op deze afspraken. Door inkoop en monitoring Utrecht West worden de contracten gemonitord. In 2023 wordt de inkoop tussentijds geëvalueerd.

Trends en ontwikkelingen • Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd heeft tot doel om de jeugdzorg te transformeren om daarmee de kwaliteit van de jeugdzorg te vergroten, maar het jeugdhulpstelsel ook beheersbaar te maken voor de toekomst. 15

• Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Het toekomstscenario heeft tot doel om tijdige en passende hulp voor kinderen en gezinnen te organiseren en de jeugdbeschermingsketen te vereenvoudigen. Het toekomstscenario schetst op hoofdlijnen de kind- en gezinsbescherming over vijf tot tien jaar. Dit vergt iets van de inrichting van de lokale teams en de samenwerking met partners in de jeugdbeschermingsketen.

Wat vinden Inwoners en maatschappelijke partners? •

•

Jaarlijks wordt de clienttevredenheid onder gebruikers van het Sociaal Domein onderzocht. De raad is geïnformeerd over de uitvoering en uitkomsten van deze cliënttevredenheidsonderzoeken. Helaas heeft de laatste peiling niet de gewenste respons opgeleverd. We zijn in 2022 overgegaan naar een systeem van doorlopend meten. In Q1 van 2023 is dat geïmplementeerd. We gaan ervan uit dat we vanaf 2023 beschikken over representatieve cijfers. De route die inwoners via scholen, huisartsen of de GGD naar het Stadsteam afleggen is op papier duidelijk. We ontvingen echter signalen dat het niet altijd duidelijk is voor zowel inwoners als voor andere partijen, wie wat doet en voor welke vraag je waar terecht kunt. Deze signalen zijn naar voren gekomen tijdens gesprekken bij de Netwerktafel Ouderen, het overleg over vrijwillige inzet op jeugd en uit het preventief huisbezoek. Ondanks de digitale sociale kaart die Oudewater. Communicatie over de mogelijkheden is een verbeterpunt. Dit nemen we mee in het Sociaal Akkoord.

N.B. Aanvullen naar aanleiding van gesprekken met partners en input inwoners

Wat nemen we mee in de ontwikkeling van het Sociaal Akkoord • • • •

•

Het Stadsteam is de belangrijkste speler in de keten van jeugdhulp in Oudewater. Dat willen we in de toekomst ook graag zo houden. Het is daarom van belang om dit te blijven monitoren en te blijven inzetten op inspanningen die blijven bijdragen aan een sterk Stadsteam. Communicatie over waarvoor je bij wie terecht kunt is een aandachtspunt. De focus voor het thema Groei, Ontwikkeling en Leren verschuift; op instroom in jeugdhulp naar versterken van de Sociale basis (het informele veld). Hierbij is aandacht voor ontmoeting voor jongeren nadrukkelijk genoemd door inwoners. Oude ater is recent gestart met ‘Kansrijke start’. In het kader van het ALA akkoord gaan we hiermee verder om de lijn preventie van -9 maanden tot 99 +, te versterken. De hervormingsagenda Jeugd en het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, geven kaders voor de toekomst van de hulp en ondersteuning aan kinderen en gezinnen. We nemen deze kaders mee in de uitwerking van het Sociaal Akkoord.

16

4.3

Thema 3: Maatschappelijke ondersteuning en betrokkenheid

Maatschappelijke opgaven uit de maatschappelijke agenda 2019-2022: 1. Inwoners zijn zelfredzaam 2. Inwoners die niet zelfredzaam zijn, worden actief ondersteund door de gemeente Wat wilden we bereiken? 1.

2018

Meest recent

Inwoners vinden zoveel mogelijk oplossingen binnen hun eigen netwerk.

Toename van het aantal mantelzorgers dat betrokken is bij hulpen ondersteuningsvragen

?

14,20%

Stijging van het aantal geregistreerde mantelzorgers bij het Stadsteam

Mantelzorg voor ouderen: de lijst bij het stadsteam groeit, maar door natuurlijk verloop zit er grote fluctuatie in. Erkennen van mantelzorg voor kinderen is nodig.

Toename van het aantal mantelzorgers dat zich ondersteund voelt in hun situatie

Stadsteam heeft oog voor gevolgen van mantelzorger - en sluit aan bij vraag mantelzorger

2.

Inwoners zetten zich in voor elkaar en voor hun omgeving.

Minder inwoners voelen zich eenzaam en minder inwoners hebben het gevoel buiten de samenleving te staan.

Eenzaamheid 18-64 en 65+ gestegen

Het aantal inwoners dat vrijwilligerswerk doet blijft gelijk of neemt toe

Het aantal vrijwilligers is tussen 2017 en 2020 gedaald, maar nog steeds hoger dan gemiddeld in de regio.

3. Inwoners krijgen meteen de best passende vorm van zorg. De uitstroom uit zorg stijgt tot het regionaal gemiddelde.

Evaluatie 2017

4. Het percentage dat de kwaliteit van de ondersteuning goed vindt, stabiliseert of stijgt ten opzichte van 2017. Het gemiddelde cijfers voor zorg en ondersteuning was in 2017 een 7,9. Van de respondenten uit het cliëntervaringsonderzoek voelt 83% zich beter door de hulp.

Gemiddelde cijfer een 7,9

Anders gemeten: 85 % vond ondersteuning goed

Wat zien we terug in de cijfers Uit aanvullende cijfers uit het laatste GGD-onderzoek waarvan de meting is verricht in 2020 blijkt: • Het percentage ernstige eenzaamheid bij volwassenen (18-64 jaar) en ouderen is gestegen • Het percentage mantelzorgers 65+ is iets toegenomen • Het aandeel overbelaste mantelzorgers van 65+ is toegenomen. De overbelasting bij jongere mantelzorgers (18-64 jaar) nam af. De resultaten van het onderzoek zijn sterk beïnvloed door Corona. Het onderzoek is daarom in het najaar van 2022 herhaald. De resultaten hiervan verwachten we medio 2023. Er zijn positieve signalen: het aantal vrijwilligers dat beschikbaar is via het Touwteam is flink gestegen. Tegelijk kan door vergrijzing het aantal vrijwilligers in de toekomst onder druk komen. Uit het cliëntervaringsonderzoek over de ondersteuning van het Stadsteam kunnen we constateren dat de tevredenheid ongeveer gelijk is gebleven. Als we kijken naar ontwikkelingen rondom verstrekkingen WMO begeleiding en huishoudelijke hulp, dan zien we in onderstaande figuren dat: • Het aantal cliënten met Wmo begeleiding langzaam maar zeker afneemt, maar de kosten per cliënt in 2022 hoger zijn dan in 2019. Desalniettemin nemen de totale kosten voor Wmo begeleiding af. 17

•

Voor huishoudelijke hulp blijven de totale kosten stijgen. De kosten per cliënt zijn licht afgenomen, maar doordat het aantal cliënten hoger is geworden, stijgen de totale uitgaven.

Figuur 4.5 Wmo Begeleiding: ontwikkeling kosten en cliënten

Figuur 4.5 Wmo huishoudelijke hulp: ontwikkeling kosten en clienten

Wat hebben we gedaan de afgelopen jaren Netwerken met partners Er zijn netwerktafels en open tafels georganiseerd om thema’s zoals eenzaamheid en langer thuis wonen voor ouderen te bespreken en betrokken partners (zowel formeel als informeel) te verbinden. Hierdoor worden thema’s zoveel mogelijke integraal en in samenwerking bekeken en kan het beleid worden afgestemd op wat er in de praktijk leeft. Communicatie is hier een voorbeeld van: door de wekelijkse evenementenkalender in de IJsselbode, flyers over mobiliteit en activiteiten is de communicatie met oudere inwoners over ondersteuningsmogelijkheden en activiteiten versterkt. Werkwijze Stadsteam Het Stadsteam heeft een brede uitvraag; een hulpvraag wordt breed bekeken. Mantelzorgers komen hierdoor eerder in beeld en met deze werkwijze is er oog voor de behoefte van de mantelzorger. Mantelzorgondersteuning en -waardering is onderdeel van het beleid en de werkwijze van het Stadsteam. Het Touwteam Met een startsubsidie van de gemeente en een subsidie vanuit het Zorgkantoor is in Oudewater het Touwteam gestart. Doel van het Touwteam is om zware en langdurige zorg te voorkomen of uit te stellen door vroeg te signaleren en een steunsysteem in te richten waarbij de informele ondersteuning een grote rol speelt. Met de komst van het Touwteam wordt vraag en aanbod van informele ondersteuning gecoördineerd.

Het touwteam en het Stadsteam vullen elkaar aan en werken samen.

18

Vrijwilligers in Oudewater Oudewater heeft veel vrijwilligers. Voor de actieve ondersteuning van inwoners wordt vooral ingezet op het aanbod van het grote aantal vrijwilligersorganisaties (zoals de KBO-PCOB, Onderling Sterk, de Zonnebloem, de vrijwillige hulpdiensten). Informele hulp en ondersteuning voor ouderen is hiermee beschikbaar en wordt gecoördineerd. In de evaluatie van 2017 is benoemd dat informele hulp en ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen aandacht nodig heeft. Handje Helpen is afgelopen jaren ingezet in Oudewater, maar vraag en aanbod komen niet altijd overeen. We constateren dat het resultaat nog niet voldoende is en hier nog actie op nodig is. Toenemende vraag naar Wmo ondersteuning Door de invoering van het Wmo abonnementstarief is de vraag naar met name huishoudelijke hulp vanuit de Wmo fors toegenomen. Dit was duidelijk zichtbaar in de uitgaven van de gemeente. Om deze kosten te dempen is in 2022 een normenkader ingevoerd (conform financiële heroriëntatie) en een inkomenstoets huishoudelijke hulp ingevoerd, maar deze laatste is inmiddels ingetrokken in verband met rechterlijke uitspraken. Ook was een toename te zien rondom Wmo-begeleiding. Om deze kosten te dempen biedt het Stadsteam zelf lichte begeleiding. Hierdoor zijn mensen sneller geholpen en minder inwoners worden uiteindelijk doorverwezen naar een zorgaanbieder. Dat is terug te zien in de cijfers.

Trends en ontwikkelingen • • •

Net als nagenoeg overal in Nederland, heeft ook Oudewater te maken met vergrijzing en ontgroening. Dat betekent dat er meer mensen een (potentiële) zorgvraag krijgen en dat er minder mensen zijn om in deze vraag te voorzien. Daar komt bij dat we te maken hebben met grote krapte op de arbeidsmarkt, wat in de zorg- en ondersteuningssector ook goed voelbaar is. Dat maakt dat er gezocht moet worden naar innovatieve oplossingen. Digitalisering van de maatschappij zet door. Er is een groep inwoners die daar moeite mee heeft en daardoor steeds moeilijker kan participeren.

Wat vinden Inwoners en maatschappelijke partners? Uit recente gesprekken met het Stadsteam (inclusief jongerenwerk), het Touwteam en met Handje Helpen blijkt dat informele ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen nog steeds aandacht nodig heeft. Ook geven zij het signaal af dat voor inwoners en partners routes naar vrijwilligers, hulp en ondersteuning niet altijd duidelijk zijn. Ondanks de sociale kaart die Oudewater kent. Betere communicatie is gewenst. Dit signaal wordt onderstreept door de netwerktafel ouderen. Uit de preventieve huisbezoeken die in 2021 zijn gedaan aan inwoners van 80 jaar en ouder is opgehaald dat er behoefte is aan een ontmoetingsruimte en activiteiten naast wat er in de Wulverhorst gebeurt. De weg naar zorg, dienstverlening en welzijn, ook over mantelzorgondersteuning, moet volgens de respondenten verbeterd worden. N.B. Aanvullen naar aanleiding van gesprekken met partners en input inwoners

Wat nemen we mee in de ontwikkeling van het Sociaal Akkoord • •

Het Stadsteam vormt, net als voor Jeugd, ook voor ondersteuning van volwassenen een belangrijke rol; als verwijzer, als begeleider, als adviseur. Dat willen we graag zo houden. De focus in het Sociaal Domein verschuift van investeren in de toegang naar versterken van de sociale basis. Oudewater kent een groot organisatorisch vermogen op dit vlak, er is de afgelopen jaren een aantal netwerken ontstaan die de basis vormen, zoals het Touwteam, de werkgroepen 19

•

rondom het Vitaliteitsakkoord, verschillende netwerktafels. De komende jaren bouwen we hierop voort. In het GALA akkoord staan verschillende doelstellingen rondom gezond en actief leven. Hierin komen veel onderwerpen aan bod, waaronder ook eenzaamheid, mantelzorg, versterken van de sociale basis. De implementatie van het GALA akkoord wordt meegenomen in de uitwerking van het Sociaal Akkoord.

20

4.4

Thema 4: Werk en inkomen

Maatschappelijke opgaven uit de maatschappelijke agenda 2019-2022: Inwoners van Oudewater werken of participeren overeenkomstig hun ambities en vermogen en hebben voldoende middelen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Wat wilden we bereiken? 1. Schooluitval, jeugdwerkloosheid of langdurige inactiviteit onder jongeren met multiproblematiek wordt voorkomen en neemt af. 2. De werkloosheid blijft stabiel met 4,1 % van de beroepsbevolking. Het aantal huishoudens met een bijstandsvoorziening blijft stabiel

2018

Meest recent

3,8%

2,7 %

1,90%

2,1 %

0,71 per 1000 huishoudens

0 per 1000 huishoudens

3. Ouderwaterse werkgevers dragen bij aan en worden gefaciliteerd bij het bieden van kansen aan inwoners met een grotere afstand tot betaald werk. Inwoners uit het doelgroepenregister maken gebruik van deze mogelijkheden. 4. Inwoners van Oudewater participeren in de samenleving. 5. Zo min mogelijk inwoners van Oudewater hebben problematische schulden. Het aantal schuldhulpverleningstrajecten stijgt door de aanpak eerst. Bron: waarstaatjegemeente.nl en buurtmonitor GGDRu

Wat zien we terug in de cijfers In de maatschappelijke agenda 2019-2022 is gekozen voor parameters die in landelijk onderzoek worden gemeten. Cijfers over werkloosheid en schulden worden beïnvloed door economische omstandigheden. In een tijd waar het aanbod aan banen groter is dan het aanbod aan werknemers, is het logisch dat de werkloosheid daalt. De cijfers hierboven stammen uit 2020, waardoor de invloed van coronamaatregelen, de stijging van energieprijzen en inflatie niet zijn meegenomen.

Wat hebben we gedaan de afgelopen jaren Ferm Werk De afgelopen jaren is bij Ferm Werk door alle medewerkers vanuit een grote bevlogenheid en betrokkenheid keihard gewerkt voor de inwoners van de vier GR gemeenten. Tegelijkertijd hebben Corona en alle speciale regelingen en gebeurtenissen (Tonk/Tozo/nieuwe Wet Inburgering (2021), Energietoeslag en de media-aandacht over de veilige werkomgeving) veel gevergd van de medewerkers en stevige sporen achtergelaten in de organisatie. Ferm Werk is op onderdelen overbelast en er is hierdoor sprake van een stagnatie in de ontwikkeling van de organisatie. De inmiddels doorgevoerde bezuinigingen (waarmee o.a. het inhuur- en ontwikkelbudget zijn komen te vervallen en caseloadgroottes zijn toegenomen) hebben de noodzakelijke modernisering verder tot stilstand gebracht. Met het vertrek van het voltallige topmanagement in de afgelopen jaren is ook de centrale leiding weggevallen. Het vermogen om kritisch te oordelen en planmatig te verbeteren, is een schaars goed geworden. Tegelijkertijd is de noodzaak tot het ad hoc acteren en handelen in crisissituaties continu doorgegaan. Ferm Werk is veelal gericht op het hier en nu, zonder dat daarbij een gericht pad vooruit te bewandelen. Desondanks heeft Ferm werk zich de afgelopen jaren ingespannen voor het behalen van resultaten op bedrijfsvoering, nieuwe werkwijzen en samenwerking.

21

Ondersteuning van inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt In 2022 is er voor inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt gestart met het centraal stellen van de hulpvraag, waarbij de schotten tussen zorg en werk zoveel mogelijk worden weggenomen. Hierdoor kunnen activering en zorgvragen gemakkelijker worden opgepakt door het Stadsteam en kan Ferm Werk zich meer richten op arbeidsontwikkeling. De effecten hiervan manifesteren zich in een betere samenwerking tussen Ferm Werk en het Stadsteam Oudewater. Voor sommige inwoners is ondersteuning via het Stadsteam het maximaal haalbare. Andere inwoners kunnen via sociale activering, schuldhulpverlening of vrijwilligerswerk op termijn denken aan betaald werk. In 2023 en verder zal deze werkwijze verder vorm krijgen. Daarnaast zal door intensivering van de dienstverlening getracht worden om de participatie van inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt verder te laten toenemen. Intensievere begeleiding in de vorm van kleinere caseloads moet resulteren in effectievere wegen naar de inzet van geschikte middelen, zowel op het gebied van werk als op het gebied van zorg. Een deel van de inwoners met een grote afstand van de arbeidsmarkt (5 – 10 procent) zal de stap naar werk kunnen maken en (gedeeltelijk) uitstromen.

Jongeren in participatie Voor alle jongeren die een beroep doen op de Participatiewet, zet Ferm Werk met zijn dedicated jongerenconsulenten in op de beste weg naar werk of vervolgonderwijs. Daarnaast heeft Ferm Werk de afgelopen jaren bijgedragen aan het preventief beleid van drie gemeenten (Woerden, Oudewater en Montfoort) ten aanzien van kwetsbare jongeren in het project Jongeren in Participatie (JiP). In 2024 sluit ook Bodegraven-Reeuwijk zich structureel bij JiP aan en zetten wij voor alle gemeenten deze lijn in. Er wordt onder andere intensief samengewerkt met het sociaal team, Jeugdteam, het RMC en scholen. Nieuwe Wet inburgering In 2022 is de nieuwe Wet inburgering van kracht geworden. Statushouders die nog onder de oude regeling vallen, kunnen gebruikmaken van de inburgeringsvoorzieningen uit de nieuwe wet. Personen die onder deze nieuwe wet vallen zijn verplicht een inburgeringstraject te doorlopen. Het is een lerend stelsel, waarvoor veel inzet van verschillende partners is gevraagd. Ferm Werk heeft de regie op het inburgeringstraject. Ketenpartners, zoals VSGH en het Stadsteam ondersteunen hierbij. De samenwerking tussen de verschillende ketenpartners is verbeterd. Tijdens het inburgeringstraject zijn er meerdere momenten waarbij de statushouder, Ferm Werk en Vluchtelingensteunpunt Het Groene Hart aanwezig zijn.

Daarnaast heeft gezamenlijk casuïstiekoverleg plaatsgevonden met het Stadsteam, Ferm Werk en Vluchtelingensteunpunt Het Groene Hart. Ondanks de opgelegde verhoogde taakstelling vanuit het rijk zijn in 2022 alle voor Oudewater beoogde statushouders aan een huis geholpen. Armoede en schulden In 2018 bleek er een groep van 210 huishoudens die schulden heeft, maar bij ons onvoldoende in beeld is. Samen met het Stadsteam, PLANgroep (schuldhulpverlening) en netwerkpartners (zoals Schuldhulpmaatje, Ferm Werk en de Voedselbank Oudewater) werken we aan een aanpak om deze groep te bereiken. Inwoners die als gevolg van de coronamaatregelen te maken kregen met een inkomensterugval zijn op diverse manieren geïnformeerd en ondersteund. Inwoners hadden op deze wijze alle informatie overzichtelijk bij elkaar, en konden zelf de best passende ondersteuning uit het aanbod kiezen. Daarnaast werd ook via de website van Ferm Werk informatie verstrekt over alle inkomensondersteunende voorzieningen, ook voor de lokale ondernemers. 22

Huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm konden in 2022 de Energietoeslag aanvragen (van € .300 per huishouden). Bijstandsgerechtigden hebben deze toeslag automatisch gekregen. Veel huishoudens hebben deze toeslag aangevraagd. Hierdoor heeft Ferm Werk meer inwoners in beeld gekregen die leven van een minimuminkomen. Deze inwoners zijn actief benaderd om hen ook van de andere inkomensregelingen gebruik te maken. De Energietoeslag komt in 2023 terug. Naast de financiële vergoeding kunnen inwoners met een laag inkomen ook aan de slag met het verduurzamen van hun woning. Hiervoor erkt de gemeente samen met Ferm Werk en ‘Energie Oude ater’. Alle huishoudens die de Energietoeslag hebben ontvangen zijn hiervoor geïnformeerd. De gemeenteraad heeft eind de motie ‘Winterplan armoedebeleid 3’ aangenomen. In de motie worden maatregelen voorgesteld om de financiële druk van lage inkomens te verminderen. Zo wordt de inkomensgrens voor de Energietoeslag 2023 verhoogd naar 140% van de bijstandsnorm. Hetzelfde geldt voor de inkomensgrens voor Stichting Leergeld (cultuur, sport en onderwijs voor kinderen), die is ook verhoogd naar 140%. Daarnaast zijn er ontwikkelingen in gang gezet om bij financiële problemen te kijken naar de draagkracht van huishoudens in plaats van het inkomen. Hierdoor kunnen ook huishoudens met een hoger inkomen ondersteund worden.

Momenteel wordt een aanpak uitgewerkt om financiële problemen bij de betaling van de aanslagen gemeentelijke belastingen te voorkomen. Insteek hierbij is om inwoners eerder te wijzen op financiële ondersteuningsmogelijkheden en kwijtschelding, waardoor incassotrajecten achterwege kunnen blijven. Tot slot ordt er binnen het ‘armoedenet erk’ ingezet op het verbeteren van de onderlinge samenwerking. Er gaat al veel goed maar er is nog genoeg ruimte om te verbeteren.

Trends en ontwikkelingen • •

•

Het vergroten van bestaanszekerheid en het tegengaan van armoede is een thema dat ook de komende jaren actueel zal zijn. Statushouders: In 2023 en verder wordt de taakstelling statushouders voor de gemeente Oudewater nog verder verhoogd. Dit betekent meer beschikbare woningen en een toenemende druk op Ferm Werk en de ketenpartners. Daarnaast zal de druk op met name de gezondheidszorg en het onderwijs toenemen. Deze ontwikkeling, in combinatie met de opvang van Oekraïense vluchtelingen en de intentie van de rijksoverheid om asielzoekers in de regio op te vangen, zal de vraag naar alle hiermee gepaard gaande voorzieningen verder doen toenemen. 2023 en verder zullen dan ook in het teken staan van het zoeken naar slimme oplossingen voor deze maatschappelijke problemen. Met de ‘Spreidingswet’ wordt beoogd dat er extra plekken voor asielopvang komen in Nederland, verspreid door het land. Alle gemeenten krijgen daarbij een taak voor het opvangen van asielzoekers, waarbij onderling afspraken kunnen worden gemaakt. Zo kan de wijze van opvang aansluiten bij de lokale situatie.

Wat vinden Inwoners en maatschappelijke partners? In november 2022 heeft met netwerkpartners in Oudewater een armoedebijeenkomst plaatsgevonden. Een van de opbrengsten is dat er behoefte is aan een armoedenetwerk. Samenwerking is namelijk een belangrijk onderdeel in de bestrijding van armoede. Ideeën hiervoor worden verder uitgewerkt. Andere opbrengsten van de bijeenkomst: het vereenvoudigen van de regelingen en formulieren (taalgebruik), en zorg dat er zo min mogelijk ‘drempels’ voor mensen zijn om een regeling aan te vragen. N.B. Aanvullen naar aanleiding van gesprekken met partners en input inwoners

23

Wat nemen we mee in de ontwikkeling van het Sociaal Akkoord • •

•

Momenteel wordt gewerkt aan het opzetten van een armoedenetwerk. Daarnaast staat het vereenvoudigen van de regelingen, en het versterkten van de toegang hiertoe (preventie), hoog op de agenda. Deze onderwerpen krijgen een plek in de uitwerking van het Sociaal Akkoord. In 2023 en volgende jaren zal er door het bedrijfsleven meer ingezet worden op het gebruik maken van werknemers uit het doelgroepenregister, die gesubsidieerd bij werkgevers aan de slag kunnen. Accountmanagers Ferm Werk zullen een acquisitieplan maken en gericht werkgevers gaan benaderen. Daarnaast wordt getracht om het imago van Ferm Werk te verbeteren door portefeuillehouders indien relevant, een ambassadeursrol te laten vervullen bij contacten met werkgevers.