Bijlagen_Bijlage 3 Beeldkwaliteitsplan.pdf

Westerwal, Oudewater

Beeldkwaliteitsplan

Februari 2021

2 | Inhoudsopgave

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

INHOUDSOPGAVE Inleiding5 Bestaande situatie in foto’s

7

Stedenbouwkundige visie

9

Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie11

Buitenruimte13 Toelichting op leidende principes

13

Oevers15 Groen17 De Brinkers locatie 

19

De Machinefabriek en Blekersgracht locatie

21

De Scheg locatie

23

De bruggen

25

Inrichtingselementen27 Cultuurhistorische elementen

29

Duurzaamheid & energie

31

Architectuur33 Toelichting op leidende principes

33

Situatie en oriëntatie

35

Morfologie37 Algemeen kleurenpalet

39

West IJsselkade woningen 

41

Westerwal43 Wester Kerkstraat woningen

45

Olieslager woningen en appartementen

47

De Blekersgracht woningen

49

De Scheg woningen

51

De Entreewoningen

53

Appendix - Doorontwikkelings variant Stedenbouwkundige visie 57 Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie59 Alternatief doorontwikkelingsvariant De Machinefabriek en Blekersgracht locatie

61

Machinefabriek63 Parkeerloods & appartementen

65

Grote insteekhaven woningen

67

Inleiding

Inhoudsopgave | 3

4 | Inleiding

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

INLEIDING Geschiedenis Oudewater: een prachtige, historische Utrechtse stad met meer dan 750 jaar stadsrechten en een rijk historisch verleden van industrie, handel, scheepsvaart en zelfs militairen. Met een pittoresk centrum waar de rivier de Linschoten doorheen meandert en dat grenst aan de Hollandsche IJssel. Aan de westkant van de Hollandse IJssel ligt de Westerwal, de naam zegt het al: in tijden van de Oude Hollandsche Waterlinie de westkant van de fortificatie en wallenstructuur die kenmerkend is voor Oudewater. De westerwal is sinds lange tijd ook een industrieel gebied en verschilt daarmee van karakter met de kleinschaliger binnenstad aan de andere kant van het water. De olieslagerij/koekenfabriek, veevoerbedrijf, scheepswerf en de machinefabriek hebben bijgedragen aan het industriële karakter van het gebied. De nabijheid van de binnenstad en de rijke historie van de Westerwal maken het tot een gebied met grote potentie om de PROJECTGRENS STUDIEGRENS BINNENSTAD

binnenstad te verrijken met een gebied met een eigen karakter in een combinatie van wonen, verblijven, werken en industrie. Achtergrond In 2019 heeft West 8 in opdracht van de gemeente Oudewater een stedenbouwkundige visie opgesteld voor de Westerwal te Oudewater. Na een zorgvuldig en integraal proces met meerdere publieksmomenten, is deze stedenbouwkundige visie in mei 2020 vastgesteld in de gemeenteraad van Oudewater. Vervolgens is er een Beeldkwaliteitplan op Hoofdlijnen uitgewerkt door West 8 dat richting gaf bij de selectie van archite Aanleiding en huidige opgave Binnen de gemeente zal voor deze locatie de volgorde van het vaststellen van het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan afgestemd worden met Westerwal Wonen. Volgend op de stedenbouwkundige visie voor de Westerwal te Oudewater, is West 8 door de ontwikkelaar van de Westerwal, Westerwal Wonen b.v., gevraagd om dit Beeldkwaliteits- en verkavelingsplan op te stellen. Het voor u liggende stuk is het definitieve Beeldkwaliteitsplan (BKP), opgesteld op basis van inzichten voortkomend uit de ontwerpen van de geselecteerde architecten en de inzichten uit het ontwerpproces met het gehele ontwerpteam. Het BKP geeft uitgangspunten, sfeer- en referentiebeelden die richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Westerwal. Het definitieve BKP zal na vaststelling door de gemeenteraad als welstandkader gaan gelden.

Inleiding

Inleiding | 5

6 | Bestaande situatie in foto’s

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Bestaande situatie in foto’s

Inleiding

Bestaande situatie in foto’s | 7

Zwier Regelinkstraat

De Scheg: 13 woningen Ho

llan

ds

eI

Jss

el

Machinefabriek Den Hollandsche IJssel

o

We

ster

No

wal

Het botenhuis

De entree: 2 woningen

Blekersgracht:

De Olieslager:

16 woningen

20 woningen at

tra

t

es

W

s erk erK

dses

| Stedenbouwkundige Visie 8

traa

tweg

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

t

Gou

es

16 woningen

W

De Brinkers locatie:

STEDENBOUWKUNDIGE VISIE Deze stedenbouwkundige visie geeft richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van de Westerwal, nu deels braakliggend terrein en deels industriegebied tegen het historische centrum van Oudewater. Op dit moment wordt een groot deel van het plangebied gebruikt als werkterrein voor de Machinefabriek den Hollandsche IJssel, de fabriek die sinds 1875 op deze locatie is gevestigd. Het plangebied heeft grote verbondenheid met omliggende gebieden richting de IJsselvere en Goudsestraatweg, welke als studiegebied zijn genoemd en een doorkijk geven naar eventuele toekomstige ontwikkelingen. De hier getoonde verkavelingstekening en de fragmenten en de ruimtelijke impressies ervan op de volgende pagina’s tonen de tot nu toe onderzochte en overeengekomen verkaveling van het gebied met daarbij een mogelijke verdeling van woningen en bijbehorend karakteristiek daklandschap.De verkavelingstekening vormt onderdeel van de onlangs door de gemeenteraad aangenomen visie voor de Westerwal.

t

aa

tr rks

IKe

ord

Helletje

rd

o No de

lka

se

IJs lka

se

Js

tI de ter

es

W l wa ere

e elm

s

Ijs

Inleiding

Stedenbouwkundige Visie |

9

1 Voorstel voor kwakelburg over Hollandsche IJssel

2 Plein

3 Scheglocatie woningen

4 Scheglocatie woningen

5 Passantenhaven

10 | Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie Historie als basis Een goed begrip van de geschiedenis van de plek biedt aanknopingspunten voor het vinden van de juiste verankering, korrelgroottes en geschikte typologieën. Typologieën die passen bij de binnenstad, de werfgeschiedenis en het militair verleden (vestingwallen, grachten en schootsvelden) van de Westerwal. Korrelgroottes die leiden tot de gewenste dichtheden voor dit gebied. Inspiratie is gehaald uit fabriekshallen, pakhuizen, kazerne gebouwen en houten arbeiderswoningen. Door op deze manier de link te leggen tussen het heden en het verleden biedt de Westerwal meerwaarde aan Oudewater als geheel. Aandacht voor water- en groenstructuur en ecologie De westerwal is een uiterst geschikte plek om de link te leggen tussen 6 Het botenhuis aan de haven

groen en blauw en op het gebied van ecologie zijn ook mogelijkheden. De historische wallen- en waterstructuren spelen hierbij een grote rol. Wat betreft het water is niet alleen het recreatieve aspect van belang, maar zien wij ook ecologische kansen. In de studie zijn de mogelijkheden van ecologische oevers bekeken in plaats van volledig doorvaarbare dieptes met harde oevers. De oude grachten zijn niet alleen voor boten, maar ook ecologisch een interessant gebied. Ook is gekeken hoe het water weer integraal onderdeel kan worden van het gebied en hoe groen en water ingezet kunnen worden om juist via de Westerwal de binnenstad met het buitengebied te verbinden. De 3D modellen uit de stedenbouwkundige visie zijn niet bedoeld als ontwerpreferentie, maar om de massa’s van de woningen te verduidelijken ten opzichte van de omgeving.

4

1 3

7 2 5

6

7 Uitzicht op de Brinkers locatie vanaf het ‘Helletje’

Inleiding

Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie | 11

Groen /onverhard: Park Prive tuinen (excl. Brinkers) Groene oever Hagen Halfverharding

ca. 3.100 m2 350 m2 1.800 m2 650 m2 150 m2 150 m2

Verhard oppervlak Klinkers Prefab betonplaten Betonklinkers (roodbruin) Grastegels Kinderkopjes en graszones

ca. 9.000 m2 2.100 m2 4.600 m2 750 m2 800 m2 450 m2

Gebouwen Nieuw water: Bestaand water:

8.000 m2 1.500 m2 4.800 m2

3

2

1

12 | Buitenruimte

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

1. Brinkers locatie: Geïnspireerd op de Hollandsche binnenstad

BUITENRUIMTE Het gebied valt in onze visie onder te verdelen in een drietal karakters. De Brinkers locatie, het Machinefabriek terrein en de Scheg. Elk van deze gebieden krijgt een eigen accent in de inrichting van de openbare ruimte.

Toelichting op leidende principes De Brinkers locatie is typisch binnenstedelijk en zou ons inziens naar de standaarden van de binnenstad ingericht kunnen worden. Klinker bestrating met daarin banden die de sfeer van de binnenstad uitstralen, bijvoorbeeld hardstenen banden. Daar hoort bij een harde oeverbeschoeiing en losse bomen in een verzorgd boomvak,

8. STRATEN

bijvoorbeeld met een boomrooster.

BINNENSTAD OUDEWATER MASTERPLAN

Het Machinefabriek terrein zou een inrichting kunnen krijgen die moet stroken met de geschiedenis van het gebied en zal het huidig gebruik moeten faciliteren. We denken aan een bestrating in Prefab betonplaten, 2. Blekersgracht en Machinefabriek: Een werfterrein met mooie loodsen

handhaven van huidige kademuren, trottoirs in roodbruine betonklinkers, de kade rond de vrijgekomen fabriekshal in kinderkopjes, bomen in beschermende groene velden. De buitenruimte rond de Blekersgracht woningen zijn in dezelfde sfeer uitgevoerd: betonklinkers als trottoir en stelconplaten of Prefab betonplaten bestrating. De Scheglocatie maakt eerder deel uit van het buitengebied dan van de binnenstad. Het zou aan de waterzijden groener en zachter gematerialiseerd kunnen worden. De ontsluitingsweg tussen de Zwier Regelinkstraat en het fabrieksterrein is van Prefab betonplaten. De weg aan de binnenzijde van de Scheg kan van klinkers of grastegels zijn. De wandelpaden worden gematerialiseerd in trottoirs van betonnen klinkers bij de woningen en een halfverhard wandelpad ter recreatie langs de west- en zuidzijde van de Blekersgracht, het groen in grotere vakken en bomen langs de oevers.

SCHOOTSVELD 3. Scheg: Naar een zachte tuinwijk

INDUSTRIE - RAVELIJN

BINNEN DE VESTINGWALLEN

Buitenruimte

Buitenruimte | 13

A

B

D

E

C

I

D

C

A B

14 | Oevers

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Oevers II Het herstel van een deel van de oude waterstructuur is het krachtigste middel om de cultuurhistorie van het gebied zichtbaar te maken. Door de lijnen van de voormalige vestingwerken zoveel mogelijk zichtbaar te maken, wordt de historische waterstructuur die zo kenmerkend is voor

D

C

Oudewater weer zichtbaar. Door het realiseren van een insteekhaventje en het publiek toegankelijk maken van kades, worden de recreatieve waarden van het gebied verhoogd. Ook liggen er kansen voor de ecologie, onder andere door ruimte te geven aan de groene wandelroute langs de vestingwerken (voortbouwend op het Streefbeeld). Met deze waardevermeerdering lijkt het een onvermijdelijke keuze om de waterstructuur in ere te herstellen.

A

B

Een deel van de gronden waar dit herstel kan plaatsvinden ligt echter buiten de projectgrenzen en is niet in eigendom (I). Om toch de (aantrekkelijke) mogelijkheden te tonen en om deze niet bij voorbaat uit het oog te verliezen hebben wij een studiegebied en daarin twee aantrekkelijke varianten (II, met brug over de IJssel en III, met brug III

over de IJssel en doorgetrokken water) aan deze stedenbouwkundige visie toegevoegd. Het verbinden van de Gladde baan (Blekersgracht) met de fabriekshaven

D

C

is ook onderzocht. Omdat het fabrieksterrein met grote vrachtwagens bereikt moet worden kan er door de korte straatlengte niet voldoende doorvaarthoogte onder de brug worden gerealiseerd. Bovendien zou de brug zeer kostbaar worden vanwege de vereiste verkeerklasse. We stellen daarom voor om vooral in de inrichting van de openbare ruimte het verband tussen de twee delen zichtbaar te maken. Daarbij is het

B

A

uitgangspunt om in het gehele plangebied zoveel mogelijk natuurlijke oevers te realiseren.

E

LEGENDA Legenda A

Kleine passanten haven

A: Kleine passanten haven LEGENDA Gladdebaan, baan/Blekersgracht B: BGladde ecologische vijver C Fabriekshaven C: Fabriekshaven A: Kleine passanten haven Hollandsche IJssel D: DKleine gracht, ecologische vijver B: Gladde baan, ecologische vijver E Vijver E: Verlaagde, groene oevers C: Fabriekshaven Stalen damwand Stalen damwand D: Kleine gracht, ecologische vijver Houten beschoeiingtalud /of natuurlijke oever Houten beschoeing E: Verlaagde, groenegroen oevers Bestaande fabriekskade Bestaande fabriekskade (beton) (beton) Stalen damwand Oude brugaanlanding (baksteen) Oude brugaanlanding (baksteen) Houten beschoeiing /of natuurlijke oever Plangebied Bestaande groene oever Bestaande fabriekskade (beton) Hout/beton kade Oude brugaanlanding (baksteen) Plangebied Plangebied Buitenruimte

Oevers | 15

Bestaande bomen

Bestaande bomen Zwier Regelinkstraat, Essen en Populieren

Bestaande Esdoorns op terrein Machinefabriek

Bestaande bomen IJsselvere, Platanen, een beuk en een treurwilg

16 | Groen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Nieuwe bomen

Groen

Nieuwe boom - soort nader te bepalen Bloesem boom Bestaande bomen Es Esdoorn Treurwilg Bestaande boom

Buitenruimte

Het uitgangspunt is om zoveel mogelijk van de bestaande bomen te behouden. Door bestaande bomen in de toekomstige tuinen te plaatsen, blijft kwaliteit behouden en wordt het kappenlandschap aangenaam onderbroken. Op een aantal plekken zullen mogelijkerwijs bestaande bomen iets moeten worden verplaatst om genoeg ruimte te hebben voor het bouwen van de woningen (afstand tot fundering en gevel). Daarnaast worden op een aantal plekken in het plan nieuwe bomen geplant, het soort bomen is nader te bepalen.

Groen | 17

Bestratingmaterialen

delftse stoep verhoogd

Optie voor trap met meterkast Boomrooster

Bestrating in keperverband

Parkeervak markering d.m.v. kinderkopjes

Rijvlak markering Kade

delftse stoep in afwijkende bestrating kleur/verband

IJsselkade ca. 4m breed

Smalle kades gelijk aan de kade aan de Noord IJsselkade Stoep en voortuinmarkering

en delfse e bestrating. hebben de een delfste afhankelijk

23

Verzorgde stoepzones

Erfafscheiding zij- en achtertuinen

Groen en stenen erfafscheiding tuinzijde

18 | De Brinkers locatie

Steenachtige erfafscheiding tuinzijde

Erfafscheiding met tuinmuur

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Brinkers locatie De Brinkers locatie is typisch binnenstedelijk en zou ons inziens naar de standaarden van de binnenstad ingericht kunnen worden: klinker bestrating met hardstenen banden, een harde oeverbeschoeiing en losse bomen in een verzorgd boomvak, bijvoorbeeld door middel van een boomrooster. Wat betreft de overgangen van openbaar naar privé gebied geldt dat 1 meter uit de gevel ruimtelijk gezien behoort tot het privé terrein. De verzorgde stoepzones bevinden zich op dit privé terrein. Vanaf 1 meter uit de gevel is het openbaar gebied. Deze overgang kan aangegeven worden door middel van het aanbrengen van een richtingsverschil in de bestrating. Dit verschil wordt niet aangegeven door een hoogteverschil. Juridisch gezien zijn de afscheidingen nog nader te bepalen, maar moet ervoor gezorgd worden dat het plaatsen van private hekjes of bergingen niet mogelijk is in deze 1 meter uit de gevel. Bij de woningen op de Brinkers locatie waarbij de tuin grenst aan het openbaar gebied wordt de erfafscheiding aangebracht door middel van een stenen tuinmuur, al dan niet met groene delen.

De kapvormen zijn voorlopig/indicatief

Delftse stoep op maaiveld niet verhoogd aan IJsselkade, maar een overgang wordt aangegeven door middel van een verschil in bestrating

Buitenruimte

De Brinkers locatie | 19

Bestratingmaterialen

Betontegels met instrooilaag Hekwerk rond fabrieksterrein

Geintegreerd en gedecoreerd hekwerk rond fabrieksterrein uit veiligheid en om geluid te dempen

Kinderkopjes

Prefab betonplaten Oever passantenhaven

Oeverpassanten haven

Oever Blekersgracht

Lichte constructieve beschoeiingen van hout

Erfafscheidingen achtertuinen

20 | De Machinefabriek en Blekersgracht locatie

Mogelijke erfafscheiding achtertuinen

Rommelig straatbeeld

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Machinefabriek en Blekersgracht locatie Een nieuwe hal (A) vervangt de niet geïsoleerde oude montageloods. De andere loods (B), de nieuwe moderne fabriekshal (A) en het hekwerk (C) C

zorgen gezamenlijk voor een robuuste barrière die ook belangrijk is om het geluid te weren. Op die manier kan er ongehinderd gewerkt worden

C

op het terrein van de machinefabriek. De nieuwe moderne fabriekshal A

B

(A) heeft een prominente positie in het plangebied, doordat het een groot oppervlak bezet en over de lengte van de hal een gezicht heeft het gebied in. Om de machinefabriek goed te kunnen voortzetten is een

C

goede afsluiting en afscherming van het fabrieksterrein noodzakelijk. Een dicht stalen hekwerk omgeeft het productiegebied en dient tegelijkertijd als geluidsbarriere. Poorten hierin zorgen dat er bij

E

leveringen en het rangeren van grote voltooide producten, alternatieve ontsluitingen voor medewerkers en klanten mogelijk blijven. De kwaliteit D

van de hal, poorten en het hekwerk is belangrijk, aangezien deze deel zijn van het fabrieksaangezicht en centraal gelegen in het plangebied. Het Machinefabriek terrein zou een inrichting kunnen krijgen die strookt met de geschiedenis van het gebied, het huidig gebruik faciliteert en een knusse openbare ruimte is die een plek kan vormen voor samenkomst.

Tuin aan de Blekersgracht:

We denken aan een bestrating in Prefab betonplaten, het handhaven van de huidige kademuren, trottoirs in betontegels, de kade rond aan de vrijgekomen fabriekshal in kinderkopjes, bomen in beschermende groene velden. De toegangsweg tot het gebied vanaf de Westerwal (D) heeft een kade met een overkraging, waardoor je het gevoel krijgt over een brug het gebied binnen te komen. In de volgende fase worden

1,5 m

1,8 m

4m

details uitgewerkt om dit gevoel te versterken. Tot slot dient aandacht te zijn voor de tuinen en erfafscheidingen van de woningen aan de Blekersgracht (E), gezien hun prominente positie in het gezichtsveld. De erfafscheidingen, optionele bergkast voor tuingereedschap en oever

Tuinen aan de Blekersgracht zijn voorzien van een groen talud met houten beschoeing en steigers op het water, de tuinen zijn gescheiden door een heg van 1,8 m hoog.

Buitenruimte

afscheiding worden daarom mee ontworpen. Zonwering bieden we optioneel aan.

De Machinefabriek en Blekersgracht locatie | 21

Bestratingmaterialen

Geo Klinker

Grastegels

Grastegels Carport en geluidsmuur

Groene dak

Mos sedum dak

Groen wandelpad rond de scheg

Houten carport

Wal van kokosvezel als groene geluidswand Park en wandel pad

Speelplaats met gebiedseigen speelobjecten in groene grachtzone’ links en rechts van entreeweg Erfafscheiding zij- en achtertuin

Groene erfafscheidingen

Geen versteende tuinen

22 | De Scheg locatie

Geen auto’s in de tuin (3 uitzonderingen)

Geen schuttingen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Scheg locatie De Scheglocatie maakt eerder deel uit van het buitengebied dan van de binnenstad. Het zou aan de waterzijden groener en zachter gematerialiseerd kunnen worden. De oever aan de Holandsche IJssel dient een houten beschoeiing te zijn. De oever aan de grote insteekhaven heeft een zachter en groener karakter en is een natuurlijke oever. De ontsluitingsweg kan, zoals de tegenoverliggende Burgemeester Zielhuistraat, van asfalt of klinkers zijn, maar wordt bij voorkeur geheel in grastegels gematerialiseerd. De parkeervakken zijn van grasbetontegels ten behoeve van infiltratie. De carport en de geluidswal hebben een natuurlijke uitstraling en passen daarmee bij de bestaande bomen langs de Zwier Regelinkstraat. De carport wordt uitgevoerd in hout met eventueel begroeing met planten, zoals een blauwe regen. Het dak van de carport (ter hoogte van de achterkant van de woningen) krijgt een mos-sedum dak dat bijdraagt aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en de groene uitstraling van de Scheg. De geluidswal aan de achterzijde van de carports is gemaakt van kokosvezel. Een aantal van de bestaande bomen staan nu te dicht bij de carport en zullen daarom worden verplaatst of moeten worden gekapt. De voetgangersroutes in het gebied worden aangegeven door verschil aan te brengen in de bestrating. De trottoirs en het pad langs de oever

Speelplaats

zijn in klinkers. Er zijn geen voortuinen. Het groen wordt aangelegd in grotere vakken en er komen bomen langs de oevers. De erfafscheidingen van zij- en achtertuinen zijn beeldbepalend voor het binnengebied van de Scheg. Om ook in dit binnengebied een aangename openbare ruimte te creeëren zijn groene afscheidingen in de vorm van hagen vereist. Er dient ruimte te worden gelaten voor deze erfafscheidingen ten behoeve van de kwaliteit ervan.

1,8 m hoogte De begroeide erfafscheidingen van zij- en achtertuin zijn verzorgd en ca. 1,8 meter hoog

Buitenruimte

Doorsnede carpoort met groendak en geluidswerende gevel dicht op bestaande bomenrij en met een begroeide voet

De Scheg locatie | 23

STEDENBOUWKUNDIGE V

B

overzijde. Hij daarom op een andere positie orgesteld. De hoogte, het bijzondere zicht vanaf de brug een eventuele bijzondere architectonische uitwerking den echter ook kansen. Er kan een aantrekkelijke en k mooie symbolische verbinding tot stand worden bracht. Sappemeer verbindingen (A) langs het passentenhaventje en entueel over de Gladde baan zijn smal en lijken armee op bruggen maar zijn dit feitelijk niet. Het zijn alle vaste oeververbindingen die ook een waterkerende water regulerende functie hebben.

C

VARIANT B: KWAKELBRUG

Brugtypologieën

A

Locaties van de diverse verbindingen over het water. Er zijn twee opties voor de verbinding over de IJssel.

Brug bij voorkeur Amsterdam, ontwerp West 8zonder remwerken Typische, eenvoudige houten ophaalbrug

Kwakelbrug opties

Groningen

VARIANT B: KWAKELBRUG

VARIANT C: OPHAALBRUG

STEDENBOUWKUNDIGE VISIE

Groningen

Sappemeer Sappemeer

orische brug Oudewater

Amsterdam, ontwerp West 8

Typische, eenvoudige houten ophaalbrug

Amsterdam, ontwerp West 8

Directe verbinding

Smalle ophaalbrug

Aanlanding Typische, eenvoudige houten

Zij-ingang Reling

24 | De Bruggen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De bruggen Juist met een vaste brug kan de Westerwal stevig met de binnenstad verbonden worden. Het zal op die manier tegelijkertijd Westerwal en de A

binnenstad versterken. De aanleg van de brug is in de basisvariant nog niet inbegrepen. Zeker

C

de variant ophaalbrug (B) is vanwege electronisch/mechanische

BRUGGEN veiligheidsvoorzieningen kostbaar. We hebben daarom ook een B

tweede variant opgenomen: een vaste ‘kwakelbrug’ (A). Deze is

C

minder praktisch en verhindert door zijn hoogte een direct zicht op

C D

+4,5 NAP min. vrije hoogtan

+0.5 NAP +0 NAP

+4,5 NAP min. vrije breedte

Juiste met een vaste brug kan de Westerwal stevig met de de overzijde. Hij is daarom op een andere positie voorgesteld, meer binnenstad verbonden worden. Het zal op die manier noordelijk van de oorspronkelijke aanlanding van de Goudse Boom. De tegelijkertijd Westerwal en de binnenstad verstreken. hoogte, het bijzondere vanaf de brug een eventuele bijzondere De aanleg is in de zicht basisvariant nogenhelaas nog inbegrepen. architectonische uitwerking bieden echter kansen. Er kan een Zeker de variant ophaalbrug (C) isook vanwege electronisch/mechanische veiligheidsvoorzieningen aantrekkelijke en ook mooie symbolische verbinding tot stand worden kostbaar. We de hebben daarom ook een en tweede gebracht tussen Westerwal en de binnenstad op dezevariant manier opgenomen: een vaste ‘kwakelbrug’. Deze is minder de Westerwal nog meer onderdeel laten zijn van de binnenstad van praktisch en verhindert door zijn hoogte een direct zicht op Oudewater. De bruggen sluiten aan op meerdere gemeenschappelijk de overzijde. Hij daarom op een andere positie buitenruimtes opDe de hoogte, Brinkers locatie (C). voorgesteld. het bijzondere zicht vanaf de brug De verbindingen (D) langs het passentenhaventje en eventueel over de en een eventuele bijzondere architectonische uitwerking Gladde baan zijn smal lijken daarmee bruggen maar zijn dit feitelijk bieden echter ook en kansen.

Er kanopeen aantrekkelijke en ook mooie symbolische verbinding tot niet. Het zijn smalle vaste oeververbindingen diestand ook eenworden waterkerende gebracht. en water regulerende functie hebben. De verbindingen (A) langs het passentenhaventje en eventueel over de Gladde baan zijn smal en lijken daarmee op bruggen maar zijn dit feitelijk niet. Het zijn smalle vaste oeververbindingen die ook een waterkerende en water regulerende functie hebben.

Brug - hoogte over de IJssel

Brug - typologie 1, Kwakel zonder remwerken

Brug - typologie 2, ophaalbrug te bedienen vanaf water

Buitenruimte

Oorspronkelijke kwakelbrug Historische brug Oudewater

De Bruggen | 25

Straatelementen

87

Straatmeubilair

Afval

Fietsnietjes en afzetpaaltjes Bewegwijzering

Nieuwe straatnamen

VERKEERS- EN STRAATNAAMBORDEN • • • • •

Kade elementen

26 | Inrichtingselementen

Bewegwijzering

Borden tot een minimum beperken. Op korte termijn een groot deel van de verkeersborden verwijderen. Blauwe zone parkeren alleen aangeven met bebording; niet in de bestrating. Straatnaamborden op de gevels. Straatnaamborden met de historische context.

Verlichtingselementen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Inrichtingselementen In hele gebied dezelfde lantaarnpalen met energie zuinige led-verlichting. Hierbij uitgaan van een “regulier armatuur” die door gemeentelijke dienst in de gehele gemeente worden toegepast. Gezien de plaatselijk kleine openbare ruimten worden ook gevelarmaturen aan de gevel overwogen. Deze dienen beheerd te worden door de gemeente Oudewater. Het type verlichtingsarmatuur en het type verlichtingsmast worden later nader uitgewerkt. Eventueel kan gekozen worden om een subtiel onderscheid te maken tussen de deelgebieden, bijvoorbeeld door voor de Brinkers locatie een ‘binnenstad armatuur’ te kiezen. Ten behoeve van beheer en onderhoud dienen de inrichtingelementen in lijn te zijn met het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) van de gemeente Oudewater.

Buitenruimte

Inrichtingselementen | 27

Schilderijen

Schilderijen als onderdeel van de openbare ruimte

Elementen gebruiken gerelateerd aan de machinefabriek

28 | Cultuurhistorische elementen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Cultuurhistorische elementen De lange geschiedenis van de Machinefabriek den Hollandsche IJssel krijgt een plek in het gebied door sculpturale objecten uit de fabrieksgeschiedenis te tonen. Dit kan in het openbaar gebied en/of door een kleine tentoonstellingsruimte vrij te spelen in de vrijgemaakte voormalige loods, of wellicht als gevelkunst. Ook kan naamgeving van straten, pleinen en kades herinneren aan belangrijke historische elementen of personen. Ook is het mogelijk dat sommige elementen als speelaanleiding worden gebruikt, dan altijd met boomschors als valdemping. Aandachtspunt bij het verder uitwerken van de cultuurhistorische elementen als onderdeel van het gebied is het maken van afspraken over het beheer van deze bijzondere objecten.

Buitenruimte

Cultuurhistorische elementen | 29

Integratie van installatietechnische voorzieningen

Zonnepanelen geïntegreerd in dakontwerp

Vergelijkbaar in kleur, rustige vlakverdeling

Zonnepanelen geïntegreerd in dakontwerp

Verwerkt als onderdeel van het ontwerp Te vermijden niet geïntegreerde installatie ‘oplossingen’

PV panelen niet op straat orienteren

Contrasteert en is zeer zichtbaar

Rommelig, buiten proportie en niet geïntegreerd

30 | Duurzaamheid & energie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Duurzaamheid & energie Bij het toepassen van installatietechnische voorzieningen (PV panelen, warmtecollectoren, warmtepompen) ten behoeve van oplossingen voor duurzaamheid, dienen deze geïntegreerd te worden in het stedenbouwkundig en architectonische ontwerp. Duurzaamheid wordt dus geïntegreerd in het ontwerp.

Buitenruimte

Duurzaamheid & energie | 31

32 | Toelichting op leidende principes

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

ARCHITECTUUR Het uitgangspunt is om hoogwaardige architectuur te realiseren op deze A-locatie in het centrum van Oudewater. De drie verschillende gebieden hebben ieder hun eigen, kenmerkende typologieën die bijdragen aan de sfeer en karakter van het gebied als geheel.

Toelichting op leidende principes Drie deelgebieden met ieder hun eigen karakter worden onderscheiden in dit plan. Deze paragraaf gaat in op de leidende ontwerpprincipes voor de architectuur in de verschillende delen van de Westerwal. Deze worden meegegeven aan de architecten om de kwaliteit van de architectuur te borgen. De principes gaan in op de proporties, vorm, materialisering en gebruiksfuncties van de verschillende gebouwen. Daarnaast wordt de gewenste sfeer beschreven van de openbare ruimte.

SCHOOTSVELD

INDUSTRIE - RAVELIJN

BINNEN DE VESTINGWALLEN

Architectuur

Toelichting op leidende principes | 33

Huidige situatie

Schaduwprofiel juni

34 | Situatie en oriëntatie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Situatie en oriëntatie

Plein als ontmoetingsplek Belangrijke nieuwe oriëntatiepunten Historische architecturen Bijzondere, groene inrichting Plein Entree Belangrijke zichtlijn Historische waterverbinding

CJ. DE JONGH PLEIN

Architectuur

+2,5 N AP

+1,5 NAP

Situatie en oriëntatie | 35

Panden

Karakter Een afwijkend en bijzonder verzorgd pand of bouwdeel

Ensemble Een groep van panden die als een geheel wordt beschouwd

Entiteit Een volume met uitgesproken samenbindend motief

36 | Morfologie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Functies

Nok (m)

Wo Wonen

Morfologie

Goot (m)

Bouwhoogten

12 / 11

Nok

4L aantal lagen

W

Werken

M

Maatschappelijke voorziening

H

Horeca

P T B

Goot

Bouwhoogten

Lagen

4L betekent 4 volle lagen. 2,5L betekent dat de bovenste verdieping minimaal 50% van het m2 GO dient te hebben tov ondergelegen verdiepingen.

Functies Wonen

Karakter

Werken

Parkeren

Maatchappelijke voorziening Panden

Horeca

Tuin

Parkeren Ensemble

Tuin

Bergingen

Berging Entiteit

Basis variant

Wo T

T Wo 10 / 6&3 2.7L

P

Wo W W 11 / 4.5 3L

B

W B

Wo

Wo

11 / 10

W W

P

11 / 4.5 2L

3L

B

T

11,5 / 9,5 2.7L

P

10 / 9 3L

H.M

Wo

Wo Wo

15,5/11,5 4L

T

10 / 8 2.5L

B 13,5 / 8 3/4L

B

11,5 / 9,5 3L

Wo 11/ 7 3L

W

Architectuur

Wo B

11 / 7 3L

P Wo Wo

Morfologie | 37

Baksteen

Variatie in kleur

Geen sombere baksteen

Variatie in kleur en afstand voegen

Variaties in verbanden

Stucco

Licht pleisterwerk

Gekeimd metselwerk

Hout

Traditionele behandeling, bij natuurlijke houtoplossingen moet rekening worden gehouden met onderhoud en een lange levensduur

Combinatie van verschilende materialen

Hout kan als speciaal element worden gebruikt

Dakmaterialen

Oranje Hollandse dakpannen

Donkere tegels

Zink / Aluminium voor hal

Mos-sedum op lage platte daken als optie

Special / accent

Huisnummers

Algemeen kleurbeeld

Bijzondere accenten kunnen af en toe worden uitgedrukt in materialiteit en detail

Emaille huisnummers voor de hele Westerwal

Kleuren afstemmen van metselwerk en voegwerk

38 | Algemeen kleurenpalet

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Algemeen kleurenpalet

Algemeen palet, natuurlijke kleuren Accenten

Het kleurenpalet dat gebruikt wordt voor de Westerwal bestaat uit natuurlijke kleuren, zoals hiernaast weergegeven. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen kleuren voor grote oppervlakten, onderdelen en accentkleuren. Deze kleuren komen terug in verschillende materialen (baksteen, hout, stucco, dakmaterialen). Per deelgebied zou een keuze gemaakt kunnen worden uit verschillende kleuren. Huisnummers en entree-elementen worden overal op de Westerwal in dezelfde stijl uitgevoerd.

Onderdelen

Verlichting

Deurknop

Deurbel Grote oppervlakten Brievenbus

Huisnummer

Verzorgde entree-elementen

Architectuur

Algemeen kleurenpalet | 39

Opbouw gevelwand en typologie

Verschil in hoogte als optie

Opbouw van gevel

Variatie in kleuren

Verschillende raamtypen

Verzorgde gevelrand Verschil zijgevel en voorgevel

De vele verschillende raamtypen dragen sterk bij aan een levendig gevelbeeld Abstrahering van de oude vorm Entrees

Bovenlicht

Geen balkons

Drempel en neut

Geen uitkragende balkons, frans balkon wel mogelijk Geleding

Historisch hofje: entree en muur

Oudewater tuinmuur Materialisering

Raamdorpel

40 | West IJsselkade woningen

Rollaag

Duurzame gevelrand

Verzorgde voeg

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

13,5 / 8 3L

West IJsselkade woningen Al eeuwen worden de Hollandsche IJssel, de kades en de St. Michaelskerktoren op dit punt geprortretteerd in schilderijen,

18e/ 19e eeuws

pentekeningen en foto’s. Ooit lag er een bolwerkje, daarna stonden er Hollandse panden, later industrieloodsen. Om de plek begrijpelijk

B

Wo B

T

te maken, maar belangrijker om dit deel sterk te verbinden met de binnenstad, zullen hier Hollandsche waterstad-panden met dwarskappen

Wo

komen. Hoewel in één keer gebouwd kan de rij panden enige variatie

Wo

T

B

T

B

goed gebruiken. Daarrtoe worden verschillen in metselwerk, dakhelling

Wo Wo

T

B

T T

Wo B

en nokhoogte en heel kleine sprongen in de rooilijn aangemoedigd. Enkele panden kunnen wellicht drie i.p.v. twee lagen en een kap krijgen. Ook verschillende raam- en onderdorpelhoogten zijn belangrijk. De panden hebben mooie puien op de beganegrond die de ruime verdiepingshoogte van de beganegrond onderstrepen. De baksteen gevels hebben neggen van minimaal 8 cm en houten kozijnen, draaiende delen in donkerder schilderwerk. Alleen kleine dakkapellen zijn mogelijk minimaal 3m van de voorgevel lijn en minimaal 80cm uit de erfgrens en dienen indien toegepast te worden mee ontworpen door de architect van de woning. Een visuele toelichting op de volgende punten is te vinden op de linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes, opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling),

Hoofdvorm

Dwarskap

Architectuur

hoekoplossingen, entrees, materialisering, kleur en regels voor balkons.

Schilddak

De gevels van de binnenstad kennen een zeer rijke verzameling aan vormen, raamtypen, gevelafwerkingen, neggediepten etc. etc.

West IJsselkade woningen | 41

n

Opbouw gevelwand en typologie

IJsselvere Woningen -zichtbaar vanaf de Westerwal woningen

Ingangen naast elkaar

Integratie kenmerkende dakkapellen Accent

Hoekoplossingen

Dakkapellen liggen in het vlak van de gevel

Schuine kap aan de zuidwestzijde

Entrees

Balkons

Delfts stoepje Dakraam uitgelijnd met accent Referentie speciale hoeken

Franse balkons

Materialisering

Referentie speciale hoeken

Rollagen

42 | Westerwal

Waterslagen

Duurzame gevelrand

Druk- en sluitstenen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Westerwal 11/ 7 3L

De huidige Westerwal straat kent een behoorlijk assymmetrisch profiel met 19e eeuwse huizen aan de zuidzijde en nieuwe garages aan de noordzijde. Een duidelijk ‘gezicht’ op het einde van de zichtlijn vanaf IJsselvere kan de straat versterken. De vier woningen met langskap (de achterzijde zou eventeel ook een platdak kunnen krijgen) voegen zich qua goothoogte en dakvorm naar hun omgeving maar mogen een frisser en eigentijdser uiterlijk krijgen. Wat maakt ze tegelijkertijd voornaam? De zuidwestelijke woning staat op de hoek en behoudt overhoeks zijn lage gootlijn. Toch kan de zuidwestgevel formeel worden en bijvoorbeeld ook een (voor- of kantoor)deur krijgen. Parkeren vindt plaats onder de (dek)tuinen.

B T T Wo T Wo T Wo 20e eeuws Wo

De losstaande woning in de bocht van de Westerwal zou gezien kunnen worden als onderdeel van de reeks panden aan de zuidzijde van de Westerwal. Maar de teruggetrokken rooilijn, de voornamelijk aan de zijkant gelegen tuin en zijn hoeklocatie maken de woning veel zelfstandiger. Zolang gematerialiseerd in roodbruin metselwerk kan de woning ook meer als villa gezien worden, in een reeks met de andere twee losse panden aan de zuidwestzijde van de Westerwal. Belangrijkste is dat het huis in staat moet zijn met de hierboven beschreven reeks van woningen gezamenlijk de straat te maken.

Hoofdvorm Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes (NB: t.b.v. doorgemetselde dakkapellen kan gootlijn hoger liggen), opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling), hoekoplossingen, entrees, materialering. Te zijnertijd zullen ook kaders aan kleur en regels voor balkons en dakkapellen opgesteld worden.

Langskap gecombineerd met plat dak

Architectuur

Westerwal | 43

Opbouw gevelwand en typologie

Moderne interpretatie

19e eeuwse huizen

Parkeeroplossing

Hoekoplossingen

Ingang parkeerplaats ziet eruit als tuinmuur

Verzorgde hoek Continu kozijn

Entrees

Geen balkons

Niet de noklijn onderbreken

Materialisering

Raamdorpel

44 | Wester kerkstraat woningen

Rollaag

Duurzame gevelrand

Verzorgde voeg

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Wester Kerkstraat woningen 11/ 7 3L

De woningen aan de nieuwe Wester Kerkstraat zoeken duidelijk verbinding met de panden van de binnenstad aan de andere zijde van de IJssel. Het zijn typisch ‘lijstgevel’ panden. Grote maar verfijnde lijsten maken het verlies van de kopgevels goed. Eigenwijze dakkapellen kijken net over de goot maar blijven ondergeschikt. De gevels zijn gemetseld in baksteen met rollagen en onderdorpels, de panden gesepareerd met in het vlak opgenomen hemelwaterafvoeren, de houten ramen hebben voldoende negge diepte en elke voordeur is een deur op zich. De beide eindpanden hebben verzorgde zijgevels. Waarbij de zuidelijkste

‘19e Eeuws’

Wo

T

T

T

T

T

B

woning zich duidelijk op de hoek oriënteert. In de krappe openbare

T

met de privacy van de daktuinen aan de Wester-IJsselkade, komen er

ruimte moeten nood- en hulpdiensten om deze hoek draaien. In verband geen ramen in de noordelijkste gevel van de Wester Kerkstraat. Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes (NB: goothoogte bij de hoekwoning kan bij uitzondering hoger zijn dan 7m), opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling), hoekoplossingen, entrees, materialering, kleur en later regels voor

Parkeerentree

balkons en dakkapellen.

Hoofdvorm

Combinatie langskap en platdak

Architectuur

De binnenstad van Oudewater kent naast vele trapgegevels ook vele lijstgevels. De gevelwand wordt levendig d.m.v. de verschillende goot- en raamhoogten.

Wester kerkstraat woningen | 45

Opbouw gevelwand en typologie

Variatie komt uit de verschillende volume grootten

Balkons

Geïntegreerd balkon

Aangehangen balkons

Olieslager: max. 1,5m (b) x 2,5m (d) 1e en 2e verdieping: 2,4m(b) x 4m(d) Omheining

Tuinmuren, eventueel deels goen, vormen de grens tussen tuin, straat en plein

Metselwerk

Houten gevelbekleding

46 | Olieslager woningen en appartementen

Materialisering

Klassiek en modern vlak pleisterwerk, geleed middels voegen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Olieslager woningen en appartementen Binnen het stedenbouwkundig ontwerp voor de Westerwal nemen de panden en pandjes aan de insteekhaven een centrale rol in. Een 10 / 9

schijnbare veelvoud van nokrichtingen en kapvormen maken van het

3L

geheel een interessant volume. De dubbele Olieslagerpanden vormen de hoogtste elementen van alle nieuwbouw en zijn echte blikvangers

Wo

(iconen?). Ze lijken erg op de oude Olieslager panden en staan ook op dezelfde plek. Wat maakt hen van deze tijd, hoe vormen ze de goede

Wo B

15,5/11,5

huid voor de appartementen, buitenruimten en bergingen en hoe

3L

verhouden ze zich tot de monumentale kerktoren?

T 10 / 8 2.5L

T

De kleinere pandjes ertegenaan zijn duidelijk lager en vertonen kleine

Wo

rooilijn verspringen. In hun maat, vorm en materiaal helpen ze de Olielager groter te doen lijken, vandaar een gedraaide kap. Ze zijn te bezien als werfwoningen, van hout op een bakstenen plint en gerelateerd aan het water en het haventje. Ze hebben kleine stadstuintjes en een bankje aan de kade. Kleine rooilijnverspringingen zijn toegestaan. De bergingen van deze woningen zijn opgenomen in de hoofdvolumes. De beide eindwoningen hebben gezien hun positie nette gevels in drie richtingen. Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok

Hoofdvorm

en goothoogtes, opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling), entrees, materialering, kleur en regels voor balkons en dakkapellen en bergingen.

14m Dwarskap

Langskap

10m

3m Hout

Architectuur

Baksteen

Hout

Stuc

Olieslager woningen en appartementen | 47

Opbouw gevelwand en typologie

Geleding van de wanden

Integratie van vensters en entrees

Materialisering

Oranjerood metselwerk Betonnen verbijzonderingen

48 | De Blekersgracht woningen

Combinaties

Duidelijke separatie van bouwdelen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Blekersgracht woningen De woningen aan de Blekersgracht staan op het fabrieksterrein. De nieuwbouw moet goed samengaan met de fabriekshallen en refereren aan het lange industriele verleden. Dit kan op vele manieren, bijvoorbeeld met sheddaken. Andere, wellicht kosten efficiënter dakvormen zijn

B

ook te onderzoeken, zeker ook in relatie tot het efficiënt plaatsen van

B B

T T

T

zonnepanelen. Belangrijk is tevens dat niet een lange wand, maar een

B

Wo

Wo T

Wo

T 11 / 9 2.7L

T

groep bestaande uit minimaal twee delen ontstaat, bijvoorbeeld door

B

B

de introductie van een bescheiden rooilijn verspringing. Vanaf de entree

Wo T

11 / 10

Wo T

Wo T

T

T

3L

tot het gebied kan men de gehele reeks woningen over het water goed zien. Tegelijkertijd ligt hier de private kant van de huizen. Hierbij wordt herhaald dat de aanleg van de tuinen en de erfgrenzen aan het water ook aan private zijde grote zorg verdienen. Bij het toepassen van zonwering zijn alleen in de negge opgenomen uitvalschermen toegestaan in de kleurstelling van pagina 39. Gezien de lange maat van de eenheden is een pandsgewijze gevelindeling die met bijvoorbeeld puien een grotere maat heeft aan te bevelen. Op het oostelijke eind van de rij komt een kopwoning die samen met de koppen van de hallen een nieuw pleintje vormt. Het pandje kijkt ook langs de insteekhaven en het kantoor van de Machinefabriek richting de Westerwal, dit vereist een formele gevel. De eindwoning aan de westzijde kan informeler vormgegeven worden,

Hoofdvorm

de zijgevel een zijgevel blijven, wel met enige aandacht vormgegeven. Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: Typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes, opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling), hoekoplossingen, entrees, materialering, kleur en toekomstig regels voor balkons en dakkapellen, bergingen en carports.

Sheddaken (eventueel gespiegeld),

Architectuur

platdak op oostelijke kop

De Blekersgracht woningen | 49

Opbouw gevelwand en typologie

Gevels aan waterkant

Lange Burchwal, Oudewater Hoekoplossingen

De lage goot wordt aan de tuinzijde verhoogd Veranda

Wonen met een veranda aan het water Entrees

Omheining

Verzorgde entrees aan de waterzijde

Verzorgde groene omheining aan de tuinzijde Materialisering

Combinaties van pannen, baksteen en hout

50 | De Scheg woningen

Bijzondere houtdetaillering

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Scheg woningen 10 / 6 2.7L

De woningen op de Scheg locatie bevinden zich in het gebied dat lang geleden het schootsterrein was, buiten de verdedigingswallen van de oorspronkelijke waterliniestad. Deze situatie is reeds lang achterhaald

Wo

en voorbij de Zwier Regelinkstraat zijn hele buurten gerealiseerd. Toch

Wo

T Wo

T T

heeft het kavel tot op heden een redelijk groen en informeel karakter. Iets daarvan zou ook in het eindbeeld voor dit gebied moeten doorschijnen. Een opzet die bij dit informele en groene beeld past kan gevonden in de Nederlandse, Engelse en Duitse tuinsteden. De woningen in deze

Wo

gebieden hebben vaak een sterke dakvorm gecombineerd met lage gootlijnen. Ze kennen plaatselijk een rijke materialering met bakstenen of

T

houten ornamenten (Expressionisme en Amsterdamse School) die zullen bijdragen aan een voldoende individuele expressie van elke woning op zich. De eerste verdieping kan bekleed zijn met geschilderd hout en de pannendaken hebben luxe dakoverstekken. De gevel aan de waterkant heeft eventueel veranda’s. Er wordt een nette overgang van de lage gootlijn naar de hoge daklijn verwacht. Het hoekpand met water aan twee zijden is gelegen op een speciale, zichtbare positie. Een markante kap, een hogere nok of bijzondere kopgevel is hier gewenst. Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes, opbouw gevelwand (combinatie overstek, hout en

Hoofdvorm

metselwerk), hoekoplossingen, entrees, materialering, kleur en regels voor dakkapellen, bergingen.

Combinatie langskap en platdak

Architectuur

min. ca. 20º

De Scheg woningen | 51

Typologie

Officierswoningen

Tweevoudig overhoekse oplossing

Eenvoudig volumetrisch hoogte accent

Portierswoning gasfabriek Hoekoplossingen

Enkele overhoekse oplossing

Veelvormige benadering

Accenten

Twee-eenheid

Verzorgde entreepartij

De twee-eenheid kan in materiaal of vorm gevonden worden Omheining

Een combinatie van dichte hagen en tuinmuren vormt de erfafscheiding waar de woning niet op de erfgrens staat Materialisering

52 | De Entreewoningen

Combinaties van hout en metselwerk zijn denkbaar

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

De Entreewoningen 10 /7

De woningen staan op twee belangrijke locaties in het plan. Men zou ze

3L

kunnen begrijpen als entreegebouwen tot het fabrieks- of militaireterrein. Zijn uit veel hoeken zichtbaar. De panden zijn daarom op zijn minst driezijdig boeiend vormgegeven, zij kennen geen eenduidige frontaliteit. De twee woningen daarbij uitwerken als twee eigen identiteiten met tegelijkertijd familiale trekken. Het tweetal vormt geen identieke tweeling maar de panden zijn eerder als broer en zus of zelfs peper- en zoutstel te herkennen. De exacte positie van de woningen moet nog worden

T

bepaald en in een volgende fase zal met de omwonenden overleg

Wo

moeten plaatsvinden over o.a. de locatie van deze woningen. Wo

Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de

T

linkerpagina: typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes, opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling), hoekoplossingen, entrees, materialering, kleur en regels voor balkons en dakkapellen, bergingen en carports.

Hoofdvorm

Plat dak

Architectuur

De Entreewoningen | 53

Appendix

Doorontwikkelings variant April 2021

Zwier Regelinkstraat

De Scheg: 13 woningen Ho

llan

Grote insteekhaven

Hall 1

9 woningen

9 woningen

ds

eI

Jss

el

o

We

ster

No

wal

Parkeerloods

Hall 2 7 woningen

De entree:

Appartementen

2 woningen

Blekersgracht:

De Olieslager:

16 woningen

20 woningen at

tra

t

es

W

s erk erK

dses

56 | Stedenbouwkundige Visie

traa

tweg

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

t

Gou

es

16 woningen

W

De Brinkers locatie:

STEDENBOUWKUNDIGE VISIE Deze stedenbouwkundige visie geeft richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van de Westerwal, nu deels braakliggend terrein en deels industriegebied tegen het historische centrum van Oudewater. Op dit moment wordt een groot deel van het plangebied gebruikt als werkterrein voor de Machinefabriek den Hollandsche IJssel, de fabriek die sinds 1875 op deze locatie is gevestigd. Het plangebied heeft grote verbondenheid met omliggende gebieden richting de IJsselvere en Goudsestraatweg, welke als studiegebied zijn genoemd en een doorkijk geven naar eventuele toekomstige ontwikkelingen. De hier getoonde verkavelingstekening en de fragmenten en de ruimtelijke impressies ervan op de volgende pagina’s tonen de tot nu toe onderzochte en overeengekomen verkaveling van het gebied met daarbij een mogelijke verdeling van woningen en bijbehorend karakteristiek daklandschap.De verkavelingstekening vormt onderdeel van de onlangs door de gemeenteraad aangenomen visie voor de Westerwal.

t

aa

tr rks

IKe

ord

Helletje

rd

o No de

lka

se

IJs lka

se

Js

tI de ter

es

W l wa ere

e elm

s

Ijs

Inleiding

Stedenbouwkundige Visie |

57

1

2

3

4

5

58 | Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie Historie als basis Een goed begrip van de geschiedenis van de plek biedt aanknopingspunten voor het vinden van de juiste verankering, korrelgroottes en geschikte typologieën. Typologieën die passen bij de binnenstad, de werfgeschiedenis en het militair verleden (vestingwallen, grachten en schootsvelden) van de Westerwal. Korrelgroottes die leiden tot de gewenste dichtheden voor dit gebied. Inspiratie is gehaald uit fabriekshallen, pakhuizen, kazerne gebouwen en houten arbeiderswoningen. Door op deze manier de link te leggen tussen het heden en het verleden biedt de Westerwal meerwaarde aan Oudewater als geheel. Aandacht voor water- en groenstructuur en ecologie De Westerwal is een uiterst geschikte plek om de link te leggen tussen 6

groen en blauw en op het gebied van ecologie zijn ook mogelijkheden. De historische wallen- en waterstructuren spelen hierbij een grote rol. Wat betreft het water is niet alleen het recreatieve aspect van belang, maar zien wij ook ecologische kansen. In de studie zijn de mogelijkheden van ecologische oevers bekeken in plaats van volledig doorvaarbare dieptes met harde oevers. De oude grachten zijn niet alleen voor boten, maar ook ecologisch een interessant gebied. Ook is gekeken hoe het water weer integraal onderdeel kan worden van het gebied en hoe groen en water ingezet kunnen worden om juist via de Westerwal de binnenstad met het buitengebied te verbinden. De 3D modellen uit de stedenbouwkundige visie zijn niet bedoeld als ontwerpreferentie, maar om de massa’s van de woningen te verduidelijken ten opzichte van de omgeving.

5 7 3

6

4

1

8 7

2

8

Inleiding

Volume & vormschetsen uit de stedenbouwkundige visie | 59

Bestratingmaterialen

Betontegels met instrooilaag

Kinderkopjes

Prefab betonplaten Halve betonklinkers (passtukken tussen prefab betonplaten)

Gras, beplanting in uitsparingen bestrating

Prefab betonplaten i.c.m. kinderkopjes

Oude elementen (rails) opnemen in bestrating Oever Blekersgracht

Oever passantenhaven

Oever grote insteek haven

Stevig groen talud op koppen & langs tuinen grote inteekhaven

60 | De Machinefabriek en Blekersgracht locatie

Erfafscheidingen achtertuinen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Alternatief doorontwikkelingsvariant De Machinefabriek en Blekersgracht locatie F Het Machinefabriek terrein zou een inrichting kunnen krijgen die strookt met de geschiedenis van het gebied, het huidig gebruik faciliteert en een stoere openbare ruimte is die tegelijkertijd een plek kan vormen voor samenkomst. We denken aan een bestrating in prefab betonplaten, het verhogen van de huidige kademuren, trottoirs in betontegels, de kade rond de kleine hall in kinderkopjes, bomen in beschermende groene velden. De toegangsweg tot het gebied vanaf de Westerwal (D) heeft een kade met een overkragende deksloof, waardoor je het gevoel krijgt over een brug het gebied binnen te komen. In de volgende fase worden E

details uitgewerkt om dit gevoel te versterken. Tot slot dient aandacht te zijn voor de tuinen en erfafscheidingen van de woningen aan de D

Blekersgracht (E) en de Grote insteekhaven (F), gezien hun prominente positie in het gezichtsveld. De erfafscheidingen, optionele bergkast voor tuingereedschap een meter (1-1,5m) brede vlonder afscheiding worden daarom meeontworpen en de bergingen van de woningen worden elders gesitueerd, zodat deze niet in de tuin hoeven te verschijnen.

Groen&tuinen

1,5 m

1,8 m

4m

1,8 m

1,8 m

Tuinen aan de Blekersgracht zijn voorzien van een groen talud met houten beschoeing en steigers op het water. De tuinen zijn gescheiden door een heg van 1,8 m hoog aflopend naar 1,5 m hoog.

wadi

Tuinen aan de Grote insteekhaven zijn voorzien van een groen talud met houten beschoeing en steigers op het water. De tuinen zijn gescheiden door een heg van 1,8 m hoog.

Buitenruimte

Machinefabriek terrein

De Machinefabriek en Blekersgracht locatie | 61

Te behouden elementen v.d. machinehal & montage loods

Basiliek vorm

Grote openingen

Staalstructuur

Basiliek vorm

Afmeting

Gevels

Grote openingen Opties voor hergebruik staalskelet

Hekwerk

Entrees

Omheining van bestaande baksteenaksteen & staal structuur Interieur

Grote fabrieksdeuren

Materiaal & constructie zichtbaar in het interieur

62 | Machine Fabriek

Materialisering

Staal glas combinatie

Staal metselwerk combinatie

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Machinefabriek In deze paragraaf zullen de nadere vereisten voor de bestaande te hergebruiken fabriekshallen beschreven worden. In het stedenbouwkundig plan vervullen de hallen een belangrijke rol. Zij

12.5/6.5

voegen een grote maat toe aan korrel van individuele woningen elders

4L

in het gebied. Zij zijn de directe erfgenamen van het rijke industriële

T

Wo

verleden en ze bijven het gezicht gebied naar de binnenstad. Aan de oevers van de IJssel en vrij geplaatst op het open Machinefabriek terrein vormen de hallen twee markante karakters die met een zeker

B T Wo H.Bo.

respect behandeld moeten worden. De slechte bouwkundige staat, de met asbest vervuilde onderdelen en de vervuilde ondergrond zijn hierbij echter belangrijke aandachtspunten. Om de hallen een nieuwe bestemming als woningen te geven zullen ze geïsoleerd moeten worden en zullen er ondergrondse voorzieningen moeten worden getroffen. Om bovenstaande tegenstrijdige doelstellingen met elkaar te verenigen zullen bij het hergebruik de volgende aspecten onderdeel

10.5 / 5 3L

van de uitwerking vormen. De woningen benutten ongeveer de helft van de hoofdvorm en hebben hun adres aan de waterzijde. Aan de zuidwestzijden bevinden zich de tuinen die als erfafscheidingen in ieder geval de onderste delen van de gevels benutten. De precieze ‘basiliek’ hoofdvorm, de hoofdafmetingen, de kopgevels, de eerste twee traveeën van de staalconstructie en de materialisering in staal, baksteen en glas worden hergebruikt. De positie in het plan en ook het gebruik van grote gevelopeningen in combinatie met grote gesloten gevelvlakken zullen bij

Hoofdvorm

benadering terugkomen in de uitwerking.

Hall 2

Hall 1 - Doorsnede

Architectuur

10,5 m

12,6 m

Hall 1

Hall 2 - doorsnede

Machine Fabriek | 63

Referenties Parkeerloods - typologie en gevelwand

Zadel- en schilddak

Nette en kenmerkende loods vorm Referenties Appartementen gebouw - typologie en gevelwand

Eenvoudige, lichte en gestapelde en/of gelede hoofdvorm Entrees

Horizontale en verticale lattenstructuur voor gevelopeningen (mogelijke garage-entree, trafodeur en bergingsdeuren) Materialisering appartementen

Materialisering parkeergarage

Zonnepanelen

Lichte gevel voor appartementen (stuc- of metselwerk) met robuuste plint (natuursteen of beton)

64 | Machine Fabriek

Golfplaat

Antracieten verticale Grijze vezelcementen dakbedekking houten gevel

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Parkeerloods & appartementen In deze paragraaf worden de nadere vereisten voor de nieuwe parkeerloods en appartementen beschreven. In het stedenbouwkundige plan ligt de parkeerloods midden in het gebied van het Machinefabriek terrein. Het heeft een belangrijk gemeenschappelijk nut. Door de strategische ligging kan het overige terrein nagenoeg autoluw blijven. Naast parkeerplaatsen bevat het gebouw ook de bergingen van de omliggende woningen en is een trafostation erin opgenomen. Het dak is wellicht met zonnepanelen belegd.

B 7/4

B

Het gebouw is middels lage dakgoten, een houten materialisering en een

P

donkere kleur zo terughoudend mogelijk vormgegeven. Het lichte, stenige appartementengebouw op de oostelijk kopzijde

Wo

2L

verleend waardigheid aan het geheel. Het meer rijzige volume vormt een

13 / 11

belangrijke ‘rug’ voor het pleintje aan de Kleine Insteekhaven en heeft

4L

daaraan zijn adres.

Hoofdvorm

De westzijde van de parkeerloods heeft een schilddak

+0,0 m

Appartementen

-0,7 m

De Parkeerloods ligt iets verzonken, de bergingen zijn onderdeel van de hoofdvorm.

Architectuur

Machine Fabriek | 65

Opbouw gevelwand en typologie

Speciaal karakter

Geleding van de wanden

Integratie van vensters en entrees

Materialisering

Oranjerood metselwerk Betonnen verbijzonderingen

66 | De Blekersgracht woningen

Combinaties

Duidelijke separatie van bouwdelen

Westerwal Beeldkwaliteitsplan

Grote insteekhaven woningen De woningen aan de Grote insteekhaven staan op het fabrieksterrein. De

11 / 9 2,7L

10 / 8

nieuwbouw moet goed samengaan met de fabriekshallen en refereren

2,7L

aan het lange industriele verleden. Dit kan op vele manieren, bijvoorbeeld met sheddaken. Andere, dakvormen zijn ook te onderzoeken, zeker ook in relatie tot het efficiënt plaatsen van zonnepanelen. Belangrijk

T

is tevens dat niet een lange wand, maar een groep bestaande uit

Wo

minimaal twee delen ontstaat, bijvoorbeeld door de introductie van een bescheiden rooilijn verspringing. Vanaf de entree tot het gebied kan men de gehele reeks woningen over het water goed zien. Tegelijkertijd ligt hier de private kant van de huizen. Hierbij wordt herhaald dat de aanleg van de tuinen en de erfgrenzen aan het water ook aan private zijde grote zorg verdienen. Bij het toepassen van zonwering zijn alleen in de negge opgenomen uitvalschermen toegestaan in de kleurstelling van pagina 39. Gezien de lange maat van de eenheden is een pandsgewijze gevelindeling die met bijvoorbeeld puien een grotere maat heeft aan te bevelen. Een visuele toelichting op de onderstaande punten is te vinden op de linkerpagina: Typologie, hoofdvorm, geleding, kapvormen, rooilijnen, nok en goothoogtes, opbouw gevelwand (ritmiek en afwisseling),

Hoofdvorm

hoekoplossingen, entrees en materialering.

1,8 m

Hoekwoning, speciaal karakter

1,8 m

Sheddaken

Tuin doorsnede - Doorlopende steiger met hankse ligplaatsen

Architectuur

Machine Fabriek | 67