Bijlagen_Bijlage 2 Beschermd stadsgezicht.pdf

Afdeling en nummer

MMA/Mo 186.987 I

RrjSWIJK (ZH)

18 JAN. 1977

DE MINISTER V A N C U L T U U R , RECREATIE E N MAATSCHAPPELIJK W E R K EN DB STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING Overwegende, dat Oudewater gagroeid i s u i t een b i j de monding van de Linschoten i n de Hollandse I J s s e l ontstaan gehucht; dat het bochtige beloop van de Linschoten t o t het a l l e s beheersende, s t r u c t u u r bepaleade element i s geworden; dat de o o r s p r o n k e l i j k e s t r a t e n s t r u e t u u r en p a r c e l l e r i n g van de h i s t o r i s c h e stad goed bewaard z i j n gebleven; dat het grote aamtal bewaard gebleven trapgevels het stadsbeeld i n hoge mate bepaalt en dat de r u i m t e l i j k e opbouw van de d i r e c t e omgeving van de Markt, met de bebouwing een stadsbeeld van hoge monumentale en h i s t o r i s c h stedebouwkundige waarde vormt; dat mitsdien Oudewater een beeld o p l e v e r t , dat van algemeen belang i s vanwege de schoonheid en het k a r a k t e r ervan; Gelet op a r t i k e l 20 van de Monumentenwet; Gehoord de Monumentenraad, de raad van de gemeente Oudewater,Gedeputeerde Staten van Utrecht en de R i j k s p l a n o l o g i s c h e Commissie; B E S L U I T E N : ' Het gebied i n de gemeente Oudewater z o a l s i s aangegeven op de b i j deze beschikking

252 - 033068*-41

behorende tekening n r . 280 en z o a l s omschreven i n de t o e l i c h t i n g b i j deze beschikking, aan t e w i j z e n a l s stadsgezicht i n de z i n van a r t i k e l 20 van de Monumentenwet. Van deze beschikking, waarvan mededeling z a l worden gedaan i n de Nederiandse Staatscourant, z a l a f s c h r i f t worden gezonden aan de Monumentenraad, de raad van de gemeente Oudewater-Gedeputeerde Staten van Utrecht en de R i j k s p l a n o l o g i s c h e Commissie.

De M i n i s t e r van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk,

(Mr. H.W.

van Doom).

De S t a a t s s e c r e t a r i s van V o l k s h u i s v e s t i n g en R u i m t e l i j k * \0rdening.

TOELICHTING b i j het besluit tot v a s t s t e l l i n g van het beschermde stadsgezicht van OUDEWATER, gemeente Oudewater. Het beschermde stadsgezicht omvat het op de bijgevoegde kaart (Rijksdienst voor de Monumentenzorg, tekening nr. 280) door een s t i p p e l l i j n begrensde gebied. Toelichting. In het begin van de 12de eeuw i s Oudewater i n een nog onontgonnen moerasgebied op een zandafzetting b i j de monding van de Linschoten i n de Hollandse IJssel tot ontwikkeling gekomen. Politieke oogmerken, gericht tegen de graven van Holland, hebben rond 1265 de bisschop van Utrecht doen besluiten aan deze i n het grensgebied van het Sticht gelegen nederzetting stadsrechten te verlenen. Rond de jonge nederzetting werd een eenvoudige versterking, bestaande u i t aarden wallen, voorzien van houten palissaden, opgexvorpen. Vooral i n het begin van de l4de eeuw, toen voor Oudewater na de verpanding i n 1285 door de bisschop aan P l o r i s V van Holland een periode van rust aanbrak, heeft de stad zich- tot een handels- en scheepvaartcentrum van bescheiden betekenis voor de directe omgeving kunnen ontwikkelen. Financiele hulp van de graaf van Holland maakte het i n 1321 mogelijk de oorspronkelijke omwalling te vervangen door stenen muren; het toen afgebakende stadsgebied heeft tot halverwege de 19de eeuw aan de inwoners v o l doende levensruimte geboden.

Van de tweede h e l f t van de l4de eeuw tot aan het einde van de l6de eeuw raakte Oudewater vele malen b i j gevechtshandelingen betrokken: de oorlogen tussen de Hollandse graven en de bisschoppen van Utrecht, de Hoekse en Kabeljauwsetwisten en de oorlog met Spanje; het Spaanse beleg van 1575 heeft de stad v r i j w e l volledig verwoest achtergelaten. In de 17de eeuw i s weer hemieuwde welvaart te bemerken; het i s vooral de touwfabricage geweest, die de functie a l s streekcentrum heeft versterkt. De i n de omgeving verbouwde hennep werd i n de stad op de markt gebracht en daarna tot touw en netten voor de koopvaardij en de v i s s e r i j verwerkt. De 17de eeuwse patriciershuizen aan de Markt en de Havenstraat getuigen van deze bloeiperiode. De i n groten getale bewaard gebleven trapgevels, die i n hoge mate het stadsbeeld bepalen, wijzen er tevens op dat Oudewater zich i n de volgende eeuwen. als een betrekkelijk welvarend stadje heeft weten te handhaven, zonder dat er echter van een opgaande l i j n sprake i s geweest. Het ontbreken van p o l i tieke betekenis en van nieuwe stuwende industrieen i n de l8de en 19de eeuw i s een van de belangrijkste oorzaken van deze s t i l s t a n d .

Op het door Jacob van Deventer rond 1560 vastgelegde kaartbeeld i s een stratennet weergegeven dat behoudens aan de zuidzijde v r i j w e l volledig overeenkomt met dat van de huidige plattegrond van de stadskern. De stad i s omgeven door een dubbele gracht en een muur (de eerder vermelde van 1321) met een aantal torens en v i e r hoofdpoorten. Het beloop van de muur, die een v r i j w e l rechthoekig gebied van 300 x 700 meter omvat, i s voor driekwart gedeelte i n de huidige situatie terug te vinden: i n de Lange Burghwal, de Biezenwal en de Noord- en Oostijsselkade. Het beloop van de korte zijde van de rechthoek, die volgens de kaart van Jacob van Deventer tot + 60 tot 75 meter ten zuiden van de St. Janstraat, evenwijdig daaraanlopend, de IJsselkade met de Burghwal verbond, i s onherkenbaar geworden.

De IJssel vormt een gedeelte van de westelijke stadsbuitengracht, en het huidige Usselvere -rond 1560 wel bebouwd- i s niet i n het ommuurde stadsgebied opgenomen. Vier poorten s l u i t e n de stad van de belangrijkste u i t valswegen af: de Linschoter- en de Broekerpoort, waaraan gelijkriarnige straatnamen herinneren, de IJsselpoort, voor de huidige ophaalbrug en de Utrechtse poort, gelegen i n het verlengde van de huidige Kapellestraat. B i j de Linschoterpoort i s een kasteel weergegeven, dat tussen 1321 en 1379 gebouwd i s en wederom i n 1585 met behoud van de poort gesloopt, omdat het onderhoud de eigenaar van het s l o t , de stad Oudewater, die i n tegens t e l l i n g met de steden i n de omgeving niet tot een heerlijkheid behoord heeft, te zwaar woog. Van de weergegeven openbare gebouwen i s de situering van de N.H. Kerk, de Waag en het Ursula klooster herkenbaar; het stadhuis en enkele andere kloosters, waarvan bekend i s dat deze ook voor 1560 bestonden, z i j n niet nader op de kaart aangegeven. De plaats en het aantal door van Deventer weergegeven overbruggingen over de IJssel en de Linschoten komen overeen met de huidige situatie: de ophaalbrug, de brug b i j de Remeijnstraat, de visbrug, de markt, de brug b i j de Verkensteeg, de s l u i s b i j de Leeuweringenstraat en de Walbrug.

De kaart van Joannes Blaeu (1632) - i n 1649 uitgegeven i n de atlas Toonneel der Steden van de Vereenighde Nederlanden- geeft een duidelijk beeld van de vestingwerken; de bebouwing daarentegen i s erg onnauwkeurig en globaal weergegeven. De annexatie i n 1585 van het Usselvere maakte wijzigingen i n het verdedigingsstelsel noodzakelijk. Het Usselvere i s door hoornwerk, waarvan de flanken v i a bruggen over de I J s s e l aangesloten op de Noorderkerkstraat en het huidige Gasplein, b i j de stad getrokken. Voorts i s de vesting, zoals eerder aangeduid, aan de zuidzijde tot aan de Sint Janstraat ingekort en versterkt door de aanleg van aarden bastions voor de hoekpunten (NW, ZW en ZO) en halverwege voor de oostelijke wal, zoals nu nog herkenbaar i s i n de "uitstulping" van de Lange Gracht. Tussen 1673 en 1698 z i j n nog enkele buitenwerken tot stand gekomen: een hoornwerk voor de Linschoter- en een r a v e l i j h voor de Utrechtse poort. In de jaren 1740/1747 i s het zuidoostfront van de vesting aanmerkelijk versterkt door de aanleg van een enveloppe, een l i n i e aangelegd voor a l l e incidentele vernieuwingen. van de voorafgaande eeuwen. Na de opheffing van de oudhollandse waterlinie z i j n ingevolge het K.B. van 2 februari 1826 de vestingwerken i n eigendom aan de stad afgestaan.

Rond 1850 i s een begin gemaakt met de ontmanteling van de stad: de afbraak van de poorten, het slechten van de wallen en het dempen van de grachten. De Lange Gracht en de voormalige Bleekersgracht z i j n de laatste getuigen van de oude vesting. De kadastrale minuut van Oudewater i s rond 1830, toen de stad nog i n de omwalling besloten lag, tot stand gekomen. De parcellering van het overgrote deel van het stadsgebied vertoont een sterke overeenkomst met de huidige s i t u a t i e , met uitzondering van enkele i n die t i j d ruimer en onregelmatiger verkavelde gebieden zoals: - de Wijngaardstraat en de Lange Burghwal. Langs de westzijde van de Wijngaardstraat z i j n stallingen en tuinmuren, behorende b i j de panden aan de Leeuweringenstraat weergegeven en i n het gebied tussen Wijngaardstraat en Burghwal een enkel boerenbedrijf. De Wijngaardstraat i s door de bouw van woonhuizen aan beide zijden van de Burghwal i n de twintiger jaren van de 20ste eeuw een "achterstraat" gebleven.

- Het gebied ten zuiden van het Heilige Leven. De op de minuut weergegeven panden a l s de Doelen, het Weeshuis, het Armhuis, en enkele boerderijen, hebben plaatsgemaakt voor de R.K. Kerk met het kloostercomplex en het Gasplein met de gasfabr^'ek. Deze veranderingen hebben het beloop en een gedeelte van de parcellering van de westelijke gevelwand van de Kapellestraat ongewijzigd gelaten. De ontmanteling van de stad gaf Oudewater nieuwe mogelijkheden tot u i t breiding van de stedelijke bebouwing. De Biezenwal i s bebouwd en achter de Broekerpoort, die gesitueerd was i n de r o o i l i j n van het Rode Zand, i s i n 1882 op de gedempte Broekergracht het Arminiusplein aangelegd. De parcellering van deze nieuwbouw i s een logische voortzetting van de toen bestaande stedelijke structuur. Op de Zuidwal z i j n aan de ene zijde van de voormalige Utrechtse poort drie woonhuizen en aan de overzijde een school (1883) gebouwd. Op een gedeelte van de wal van de enveloppe van 1740/1747 i s tussen twee grachten het kerkhof aangelegd. Het gebied binnen de vestinggracht ten westen van de Hollandse IJssel i s industriegebied geworden. Op de vestingwerken ten noorden en ten zuidwesten van Oudewater z i j n recente nieuwbouwplannen tot stand gekomen.

Uit bovenaangehaald vergelijkingsmateriaal b l i j k t dat de oorspronkelijke stratenstructuur en parcellering - behoudens genoemde uitzonderingen - van de historische stad Oudewater bewaard z i j n gebleven. Zoals eerder vermeld i s Oudewater gegroeid u i t het gehucht dat b i j de monding van de Linschoten i n de Hollandse IJssel was ontstaan. Het bochtig beloop van de Linschoten i s tot het a l l e s beheersende, structuur bepalende element van de stadsplattegrond geworden. Naast de afbakening van het stadsterrein hebben zich nauwelijks planmatige ingrepen - d i k w i j l s resulterend i n rechte grachten of straten, die i n veel andere Hollandse steden i n belangrijke mate de historische stedebouwkundige i d e n t i t e i t bepalen - i n de geografische s i t u a t i e voorgedaan. Een hechte stedelijke verkaveling i s vooral te vinden i n de straten langs de zuidelijke bocht van de Linschoten (Wijdstraat, Peperstraat, Havenstraat, Korte Havenstraat, Markt en Marktstraat), omdat deze straatjes vanouds de plaats z i j n geweest waar de handel zich afspeelde. De ruime onregelmatige parcellering i n de p e r i f e r i e van het historisch stadsgebied i s door de eeuwen heen een veel minder dwingend stedebouwkundig gegeven geweest dan de verkaveling van het economisch belangrijke centrum.

In deze randgebieden hebben kloosters en liefdadigheidsinstellingen zich kunnen vestigen en werd het boerenbeorijf uitgeoefend. In de 17de eeuw was het mogelijk, waarschijnlijk om strategische redenen, het stadsgebied i n het zuiden i n te korten en aan het einde van de 19de eeuw kregen grootschalige projecten als de gasfabriek en het kloostercomplex de gelegenheid zich hier te ontwikkelen. De historische stedebouwkundige t o t a l i t e i t van Oudewater, bepaald door de oorspronkelijke structuur en de historische bebouwing rechtvaardigt een aanwijzing op grond van a r t i k e l 20 van de Monumentenwet voor het historische stadsgebied en de nog herkenbare onderdelen van de verdedigingsgordel. Het tctale stadsgezicht i s onder te verdelen i n een aantal kleinere gebieden, waaraan voor elk gebied een verschil i n waardering voor het historisch karakter en schoonheid i s toe te kennen.

Deze waardering -ingedeeld i n drie klassen- i s a l s volgt geformuleerd: Klasse A: gebied van groot belang vanwege het patroon van straten en grachten, het p r o f i e l en de groenvoorziening van de openbare ruimte en de afmetingen en vormgeving van de bebouwing (hoogte, breedte, diepte, bekapping, gevelindeling,) benevens de aard van de toegepaste materialen voor wat betreft de bebouwing en de openbare ruimten. Klasse B: gebied van belang vanwege het patroon van straten en grachten, de r o o i l i j n e n van de bebouwing aan de openbare ruimten en de "schaal" en de d i f f e r e n t i a t i e van de bebouwing. Klasse C: gebied van belang vanwege de hoofdstructuur van het stratennet, benevens de hoogte van de bebouwing. Deze globale indeling i n klassen kan gelden a l s een uitgangspunt voor de nadere uitwerking van de beschermende maatregelen, die op grond van a r t i k e l 37 l i d 5 van de Wet op de Ruimtelijke Ordeninp; getroffen moeten worden. Met nadruk wordt erop gewezen dat deze indeling niet meer dan een schematische weergave van de aanwezige waarden kan z i j n . A. Gebied.

Het gebied waarin de historische i d e n t i t e i t van Oudewater het meest waardevd tot u i t i n g komt, omvat globaal gezien met als hoofdader van de stad -de bebouwing aan weerszijden van de Linschoten van het Amsterdamse veer tot en met het Usselvere- met hierop aansluitend de Leeuweringerstraat, de Marktstraat, de omgeving van de N.H. Kerk tot en met de westelijke kade van de I J s s e l en de Kapellestraat tot en met de R.K. Kerk. Dit gebied wordt gekenmerkt door een kontrastrijke, vaak zeer verrassende ruimtelijke indeling. Het bochtig beloop van de Linschoten geeft met de bebouwing, die op sommige plaatsen direct op de kade ontstaan i s , en de aaneengesloten gevelwanden een opeenvolgende reeks van steeds wisselende stadsbeelden. De ruimtelijke opbouw van de directe omgeving van de Markt, het middeleunt van Oudewater, vormt met de bebouwing een stactsbeeld van hope monumentale en historische stedebouwKiindite waarde. Van de drug al' z i j n de sterk van elkaar verschiiienae ruimten van de nier samenkomende straten en/of grachten i n een oogopslag te overzien: aan de ene kant de nauwe gebogen Peperstraat en Korte Havenstraat en de tussen de achtergevelwanden van beide straten ingeklemde Korte Haven en aan de andere kant de ruime enigszins landelijk aandoende Donkeregaard. Via de Marktstraat i s de a-centraal gelegen kerk visueel b i j het stadsmiddelpunt betrokken.

Belangrijke monumenten, over het algemeen gebouwd i n de voor Oudewater karakteristieke Zuid-Hollandse trant, d.w.z. trapgevels met gemetselde mozaieken i n de boogvelden boven de vensters, maken deel u i t van de bebouwing van de Markt. De overige panden, met over het algemeen eenvoudige 19de eeuwse bepleisterde of bakstenen l i j s t g e v e l s vormen door de goede schaal en gevelindelingen hiermee een harmonische eenheid. De gemiddelde hoogte i s twee bouwlagen met kap. hoog, met dienverstande dat de verdiepingshoogte en de hoek van de dakhellingen van de 17de eeuwse panden bepaald groter i s dan van latere bebouwing. Daardoor heeft de gevelwand langs de westzijde van de markt ten opzichte van de overzijde , die een grotere cencentratie van 17de eeuwse panden bevat, een lager en eenvoudiger u i t e r l i j k . Ook de indeling en de aard van de gebruikte materialen van de bestrating, de "willekeurige" rangschikking van de openingen i n de achtergevels, de overkluizing met de ijzeren hekken en de groenvoorziening dragen i n sterke mate b i j tot het totale beeld van de markt. De bebouwing van de Peperstraat s l u i t qua type aan b i j de westzijde van de Markt: l i j s t g e v e l s , met of zonder kapverdieping, van 1 of 2

bouwlagen hoog en 2 of 3 raampartijen breed. Bepleisterde en bakstenen gevels komen voor, bekroond door een zadeldak met wolfseind of een schilddak vaak voorzien van een dakkapel; steeds i n de nok loodrecht op de r o o i l i j n gericht. De aaneengesloten verticaal gelede gevelwanden maken de straat door het gebogen beloop t o t een besloten ruimte. Door de nog aanwezige, op de vlucht gebouwde, 17de eeuwse huizen -of overb l i j f s e l e n daarvan- dfe ±1 vergelijk met de latere bebouwing een veel grotere totaalhoogte bezitten heeft de Wijdstraat een minder intiem karakter dan de Peperstraat. In beide straten, overwegend winkelstraten, i s het wegdek volgens een goede verhouding ingedeeld met smalle t r o t o i r s . De overgang van de Wijdstraat naar de open ruimte rond de N.H. Kerk biedt een boeiende tegenstelling. Deze ruimte wordt bepaald door de u i t de 13de eeuw stammende, l a t e r tot hallekerk verbouwde St. Michaelskerk en de daaromheen volgens de b i j het Helletje en de Zuiderkerkstraat gebogen en b i j de Noorderkerkstraat rechte r o o i l i j n gerangschikte bebouwing, die gevarieerd van vorm i s met een gemiddelde bouwhoogte van 1 of 2 bouwlagen met kap. Tot het totaalbeeld dragen tevens b i j : straatindeling, beplantingen, het muurtje en de lantaarnpalen rond het hogergelegen kerkhof en het gebruikte materiaal.

De lage eenvoudige bebouwing van de v r i j rechte Marktstraat versterkt de monumentale vers chij rungs vorm van de N.H. Kerk. Top-, l i j s t - en klokgeveltjes komen voor, 1 a 1| bouwlaag met kap hoog. Beeldbepalende elernenten z i j n voorts het gebruikte materiaal (baksteen + p l e i s t e r ) , de indeling van de bestrating en i n het bijzonder de forse kap van het pand Marktstraat 39/41, een brede 17de eeuwse trapgevel nabij de kerk. Ruimtelijk gezien i s b i j het IJselvere i e t s van de oude stadsingang voelbaar. Hier gaat de wijde straatweg met het u i t z i c h t op de voormalige Bleekersgracht ineens over i n het nauwe rechte gedeelte van het Usselvere, dat door hoge smalle panden - i n grondvorm 17de eeuws- begrensd wordt. Vanaf de ophaalbrug over de Hollandse I J s s e l i s aan de ene kant een "stedelijk" u i t z i c h t te beleven op de kerk en de bebouwing van de NcordIJsselkade en aan de andere kant een landelijk vergezicht, bestaande u i t de I J s s e l , de bomen daarlangs en de weilanden. Naast de Markt komt vooral ook i n de Havenstraat het specifieke karakter van de 17de eeuwse handelsplaats duidelijk tot uitinp;.

Het aan de Linschoten ontleende beloop, dat i n de straatwanden en de r i j bomen en lantaarnpalen op de kade terug te vinden i s , maakt de Havenstraat tot een boeiende ruimte, die aan beide uiteinden door de bebouwing op de kade visueel afgesloten of vernauwd wordt. De hecht aaneengesloten, volgens een strak rythme gelede gevelwand staat i n scherpe tegenstelling tot de bebouwing van de overzijde, het "ongeordende" achtergevelbeeld van de Wijdstraat met de veelvormige bijgebouwtjes en kadeterrasjes. De individuele gevel- en kapvormen van de zuidelijke gevelwand met de op de vlucht gebouwde 17de eeuwse panden vormen een levendig sUhouet. Ook het gedetailleerde straatprofiel en het gebruikte materiaal z i j n van belang voor het totaalbeeld van de Havenstraat. De Vismarkt, een kruispunt van wegen, wordt beheerst door het 17de eeuwse stadhuis met de r i j k gedetailleerde trapgevel en het bordes.

Kenmerkende elementen voor de Kapellestraat z i j n het niveauverschil direct i n het begin van de straat b i j het stadhuis, de individuele steeds verspringende stoepjes voor de huizen en de i e t s voor de r o o i l i j n gelegen absis van het u i t de middeleeuwen stammende St. Ursula convent, "die de visuele beeindiging van de l i c h t gebogen gevelwand vormt. Tegenover deze gesloten fijnschalige gevelwand, waarvan enkele panden lichtgepleisterd z i j n , l i g t de rond 1880 i n gotische trant gebouwde R.K. Kerk. De Leeuweringerstraat bestaat aan de kant van de Markt hoofdzakelijk u i t winkels en meer naar het noorden toe u i t -veelal witgepleisterde- woonhuizen; voornamelijk l i j s t - en topgevels komen voor, 1 soms 2 lagen met kap hoog en 2 a 3 raampartijen breed; de nokken van de daken -schild- of zadeldak- z i j n loodrecht op de voorgevel gericht. De z i j - en achtergevels van de panden Leeuweringerstraat 1 t/m 11 z i j n voor het .stadsbeeld gezien van de Markt af van groot belang. De Linschoten, aan het begin van de Leeuweringerstraat b i j de Markt een stedelijke gracht, i s aan het noordelijke uiteinde van deze straat veranderd i n een landelijke vaart. Tussen met gras begroeide taluds stroomt h e t ^ r i v i e r t j e onder de gemetselde hoge Walbrug door de stad binnen.

Totaal gezien i s het met de bebouwing van het Amsterdamse Veer (x^aaronder de 17de eeuwse pandjes nr. 3 en 4), de rustieke kade-bebouwinp; aan de overzijde, de beplantingen en het s l u i s j e een schilderachtige ruimte. Verder stroomafwaarts bestaat het u i t z i c h t u i t de Kromme Haven en de Donkere Gaard. Het i s een ruim opgezet, r u s t i g stadsdeel met vooral aan de Donkere Gaard enkele voorname herenhuizen (2 bouwlagen met schildkap hoog en 5 raampartijen breed) en aan de overzijde daarvan de achtererven van de bebouwing van de Leeuweringerstraat met de veelsoortige agrarische bedrijfsr-ebouwtjes, waarvan de hooiberg een speciale vermelding verdient. B. Gebied. Onder de klasse B vallen de volgende gebieden: - de restanten van de oude vesting; - het gebied, dat -globaal gezien- gelegen i s tussen de I J s s e l , de noordgrens van het beschermde stadsgezicht, de westelijke gevelwanden van het trace Amsterdamse Veer, Kromme Haven, Donkere Gaard en de noordelijke gevel van de Marktstraat; - het z u i d e l i j k deel van de Kapellestraat met de westelijke gevelwand; - de Oost- en Zuid IJsselkade met de bebouwing. Een gedeelte van de i n de vorige eeuw geliefde wandeling rond de stad, waarbij de tegenstelling stad-land essentieel i s , valt ook nu nog te maken.

Aan het einde van de Kapellestraat, die aan de westzijde door een gesloten gevelwand van eenvoudige top- en l i j s t g e v e l t j e s begrensd wordt, i s op de plaats van de voormalige Utrechtse poort, a l s gevolg van de karakteristieke i n 1883 gebouwde school, nog een visuele vernauwing te onderkennen. Direct daarop volgt de brede gebogen vestingpracht , geflankeerd door de r i j bomen van de Waardse d i j k . Het hoger gelegen kerkhof met de beide kapeiletjes, het overvloedige struikgewas en de'hoge bomen verschaft met de daarnaast gelegen boomgaard de stad een waardevol groenelement. Vervolgens leadt de Waardse-dijk naar de Nieuwe Singel, een smal tussen twee r i j e n bomen ingeklemd paadje van waaraf het gedifferentieerde stadsbeeld, voorafgegaan door het brede watervlak, te beleven i s .

-7-

Het type bebouwing van de Rootstraat en het Rode Zand ontloopt elkaar nauwelijks; het z i j n eenvoudige aaneengebouwde huizen, veelal top- of l i j s t g e v e l s met zadeldak oc schilddak, waarvan de nok loodrecht op de voorgevel gericht i s . Naast woonhuizen komen winkels en bedrijfjes voor. In het straatbeeld van de Broekerstraat vallen de lage witgepleisterde huisjes het meeste op.

CB

o

Zoals eerder vermeld stamt de bebouwing aan de Biezenwal en het Arminiusp l e i n u i t de tweede helft van de 19de eeuw. De panden aan het Arminiusp l e i n z i j n , gezien de gelijkvormingheid - l i j s t g e v e l s van 2 bouwlagen met kap^hoog en 3 raampartijen breed-, i n twee fasen tot stand gekomen. De individuele verschijningsvorm van de huizen langs de Biezenwal geeft daarentegen aan, dat de bebouwing hier -steeds passend i n de heersende schaal- pand voor pand ontworpen en opgetrokken i s .

r-

<» IZ 2

De Zuid- en Oost IJsselkade z i j n voor het stadsgezicht vooral van belang door de indeling en de groenvoorziening van de openbare ruimte en de schaal van de bebouwing.

N

C. Gebied.

1—

Onder de klasse C ressorterende gebieden waarvan de bebouwing u i t architectuur-historisch oogpunt weinig waardevol i s : - het industrieterrein tussen de I J s s e l en de voormalige Bleekersgracht; - de Lange Burghwal, de Wijngaardstraat tussen de Vinkenbuurt en de St. Janstraat; - het gebied gelegen tussen de oostelijke gevelwand van de Oost-IJssel. kade en de westelijke gevelwand van de Kapellestraat, de bebouwing van de Havenstraat en de Zuiderwal. Het i s duidelijk dat door de l i g g i n g van deze gebieden een sterke samenhang bestaat met de A- en B-gebieden. De mogelijkheden tot het handhaven van de karakteristiek van deze laatste z i j n onder meer afhankelijk van de ontwikkelingen i n deze aangrenzende C-gebieden. Een nadere uitwerking van het bescheimde stadsgezicht z a l dienen plaats te vinden i n een bestemmingsplan ex a r t i k e l 37 l i d 5 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening. Hierbij wordt vooropgesteld, dat een bescherming ex a r t i k e l 20 van de Monumentenwet geen bevriezing van de gegeven s i t u a t i e inhoudt. De globale indeling i n drie klassen,die voorde bepaling van de waarde van de historische karakteristiek i s gegeven, kan voor de aard van de bescherming als uitgangspunt dienen. Binnen de aangegeven gebieden z a l echter nader onderzoek noodzakelijk z i j n .

In het totale beschermde stadsgezicht (A+B+C-gebied) zullen nieuwe ontwikkelingen zich i n het historische stratenpatroon voegen en zich voor wat betreft de hoogte aan de bestaande bebouwing aanpassen. In het A+B-gebied z a l naast de r o o i l i j n en de hoogte de bescherming op de d i f f e r e n t i a t i e en de schaal van de bestaande bebouwing gericht z i j n , benevens de indeling van de openbare ruimte. In het A-gebied zullen daa n last ook vormgeving, gevelindeling, bekapping, bouwmateriaal en soms de achtergevelrooilijn van belang z i j n om de nieuw te bouwen panden zo goed mogelijk i n de naaste omgeving te kunnen invoegen. Voor wat betreft de openbare ruimte zal de bescherming i n het A-gebied tevens op de d e t a i l l e r i n g , de groenvoorziening en het bestratingsmateriaal gericht z i j n .