B6. Memo concerncontroller 03-11-2026_1
Tekst van het document
Memo – risico’s Zwembad Aan: College van B&W Oudewater Van: Martijn van Driel - concerncontroller Team(s): Concerncontrol Datum: 03-11-2026 Onderwerp: Risico’s Exploitatie-BV Zwembad Inleiding In de afspraken met SBZO over de ontwikkeling van een nieuw zwembad is ervan uitgegaan dat de BTW op de bouw- en exploitatiekosten door SBZO teruggevraagd kon worden via de BOSA-regeling. Ten opzichte van de eerdere uitgangspunten zijn de spelregels voor de BOSA-subsidie en de omvang van de beschikbare middelen inmiddels anders dan waar eerder vanuit werd gegaan. Dat kan leiden tot een nadeel van circa € 1,2 miljoen. In overleg met LaGro (huisadvocaat), Fiscaliade (Fiscaal adviseur), SBZO en vertegenwoordigers van de gemeente is gekeken welke opties er zijn gegeven de gewijzigde situatie: 1e scenario: BOSA (oorspronkelijk scenario), als aanvraag niet wordt gehonoreerd dan ligt het risico bij SBZO. 2e scenario: SPUK-scenario (hiervoor is gemeentelijke zeggenschap in de BV vereist) 3e scenario: BV (BTW belaste exploitatie) 4e scenario: Gemeentelijke subsidie verhogen met circa € 720.000. LaGro en Fiscaliade stellen aparte adviezen op inzake respectievelijk de juridische en fiscale aspecten. In dit memo wordt voornamelijk ingegaan op de risico’s voor de financiële positie van de gemeente. De totale BTW op de investering bedraagt circa € 1,2 miljoen.
De inschatting vanuit Fiscaliade is dat: - 60% van de omzet komt uit ‘gelegenheid geven tot baden’. Hieronder vallen sportactiviteiten zoals waterpolo, wedstrijdzwemmen etc. Deze activiteit is vrijgesteld voor de BTW. - 40% van de omzet komt uit ‘gelegenheid geven tot recreatie. Hieronder valt het ‘vrij zwemmen’. Deze activiteit valt in het 9% BTW tarief. Los van de organisatiestructuur (wel/geen BV-constructie) is dus 40% van de BTW sowieso aftrekbaar. De resterende 60% van de BTW, dus ongeveer € 720.000, kan dan dus niet in aftrek gebracht worden. Hoofdstuk 1: Risico’s per scenario Scenario 1: BOSA aanvraag, risico bij SBZO In eerste instantie ligt het financiële risico van dit scenario bij SBZO. Dit is ook hoe de huidige contractafspraken zijn ingestoken, namelijk dat SBZO een beroep doet op de BOSA-regeling (Stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties) ter dekking van de BTW-kosten. Het budget voor de BOSA is de afgelopen jaren is verlaagd (2024: € 112 miljoen, 2025: € 74 miljoen, 2026: € 47 miljoen) en worden er meer aanvragen gedaan dan waarvoor budget is. De afgelopen jaren heeft deze regeling het kenmerk van een ‘loterij’ gekregen, waarbij een deel van de aanvragen niet gehonoreerd is. Hiermee bestaat dus een reëel risico op het mislopen van de BOSA-subsidie, of dat slechts een gedeelte van de kosten wordt gesubsidieerd.
Het BTW-nadeel voor SBZO bedraagt circa € 720.000. Als SBZO hiervoor een aanvullende lening af moet sluiten, dan zijn de rentelasten hiervan circa € 35.000 per jaar (uitgaande van 4,8% rente). Risico Kans Impact Beheersmaatregel Kans * Impact SBZO krijgt geen subsidie uit de BOSA en kan extra (financierings)lasten niet dragen. Daarom doet SZBO hiervoor beroep op de gemeente Oudewater Groot (inschatting 60% kans dat subsidie niet wordt verkregen. € 720.000 eenmalig of € 35.000 per jaar structureel hogere kosten. Het eigen Vermogen van de gemeente neemt dus ook met dit bedrag af. Aanvraag BOSA zorgvuldig voorbereiden, maar restrisico blijft, omdat Oudewater geen invloed heeft op andere aanvragen die gedaan worden op BOSA vanuit andere organisaties. € 432.000 Scenario 2: SPUK BTW-sport Voorwaarde om voor de SPUK BTW-sport in aanmerking te komen is dat de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft in het sportbedrijf. Daarnaast moet er geen recht zijn op BTW aftrek of compensatie uit het BTW-compensatiefonds en mag er geen recht zijn op een uitkering uit de BOSA. De criteria voor een bestuurlijk en financieel belang staan beschreven in de beleidsregels wetten.nl - Regeling - Beleidsregels inhoudende de beoordeling van aanvragen van gemeenten voor de Regeling specifieke uitkering stimulering sport 2024–2026 - BWBR0051984 Een sportbedrijf hoeft geen aandelen te hebben.
Met andere woorden: ook een stichting (SBZO) kan kwalificeren als sportbedrijf. In verschillende situaties met verschillende ‘aandelenbelangen’ is het mogelijk om de structuur zodanig in te richten dat er sprake is van een bestuurlijk en financieel belang. Er moet altijd een vorm van bestuurlijke betrokkenheid zijn van de gemeente. Dit kan bijvoorbeeld door minimaal één van de leden van de Raad van Toezicht te laten benoemen door de gemeente en dat de gemeente de tarieven voor maatschappelijk gebruik bepaalt. Deze bepalingen lijken niet heel zwaar en daarmee zou dit acceptabel moeten zijn voor SBZO. Er is in dit scenario een risico dat het totale landelijke budget voor de SPUK-regeling wordt overtekend en dus niet alle BTW-kosten uiteindelijk gesubsidieerd zullen worden. In de praktijk hebben in de jaren t/m 2023 de gemeenten uiteindelijk (vrijwel) alle BTW-kosten gesubsidieerd gekregen. Over 2024 en 2025 is (nog) geen informatie bekend. Als de aanvraag uiteindelijk niet gehonoreerd wordt is de maximale impact hetzelfde als bij scenario 1. Risico Kans Impact Beheersmaatregel Kans * Impact SPUK wordt niet of niet geheel toegekend Klein (20%) € 720.000 eenmalig of € 38.000 per jaar structureel hogere kosten. Het eigen Vermogen neemt dus ook met dit bedrag af. Geen € 144.000 Scenario 3: Deelname in BV.
Door de fiscale eis dat de BV een winstdoelstelling moet hebben, ten opzichte van het originele uitgangspunt van een kostendekkende exploitatie, moet dus de gemeentelijke bijdrage verhoogd worden. Het zal erop neerkomen dat dan sprake moet zijn van een variabele bijdrage, die afhankelijk is van de bezoekersaantallen etc.. Als de gemeente 50% aandeelhouder (letteraandeel) en daarmee dus 50% van de winst weer uitgekeerd krijgt, gaat dus per saldo de helft van de ‘extra subsidie’ naar de overige aandeelhouders SBZO / OZV. Niet bekend is hoeveel het minimale begrote winstpercentage moet zijn. Uitgaande van 5% winstmarge zou de extra subsidie dan € 20.000 - € 25.000 per jaar moeten bedragen. Hiervan komt de helft dus ook ‘netto’ ten laste van de gemeente, dus circa € 12.000 Bijkomend risico is dat de subsidie verstrekt moet worden o.b.v. aantal kaartjes / bezoekers en dus geen vast bedrag mag zijn. Als er dus (veel) meer bezoekers komen dan begroot, leidt dit voor de gemeente dus tot extra kosten. Aan de ‘governance’ kant vereist dit echter wel het nodige, omdat er een relatief complexe structuur neergezet wordt, met verschillende relaties tussen SBZO, OZV, de exploitatie-BV en de gemeente. Ook bijv. het opstellen van jaarrekeningen en de fiscale aangiftes worden complexer en dit zal ook de nodige personele inzet vergen, zowel vanuit SBZO als vanuit de gemeente.
De kosten hiervan zijn niet op voorhand goed in te schatten, indicatief rekenen we met € 10.000 à € 20.000. Risico | Kans | Impact | Beheersmaatregel | Kans * Impact Fiscale structuur | Zeer Klein | € 720.000 eenmalig of € | Vroegtijdige | € 72.000 wordt niet | (10%) | 38.000 per jaar | afstemming met geaccepteerd door | structureel hogere | belastingdienst. belastingdienst en | kosten. leidt tot (juridische) procedures. Hogere | 100% | € 12.000 | N.v.t. | € 12.000 exploitatiebijdrage benodigd i.v.m. noodzaak tot winstgevende exploitatie. Hogere kosten | Zeer groot | € 10.000 - € 20.000 | € 8.000 - € door complexere | (80%) | 16.000 governance- structuur Exploitatiebijdrage | Gemiddeld | € 20.000 - € 30.000 | € 10.000 – € is geen vast | (50% | (circa 10% van | 15.000 bedrag maar | exploitatiebijdrage) bedrag per bezoeker Scenario 4: Subsidie verhogen met | circa € 720.000. Als de subsidie verhoogd wordt, zijn de extra kosten voor de gemeente | dus het volledige bedrag van € 720.000. Daarmee heeft dit scenario dus geen ‘restrisico’, maar | de kosten zijn hiermee automatisch wel het hoogst van alle scenario’s en is daarmee niet aan te bevelen. Hoofdstuk 2: Risico’s t.a.v. Exploitatiekosten en Kasstromen Exploitatiekosten De huidige jaarlijkse bijdrage (2026) aan SBZO voor de exploitatie van het oude zwembad is nu € 187.000 (€ 226.000 incl.
BTW) plus een onderhoudsbijdrage van € 64.000 (€ 78.000 incl. BTW). In de nieuwe situatie wordt dat € 275.000 in 2028, het aanvangsjaar van de exploitatie (n.b. in de concessieovereenkomst stond € 225.000, maar dat was uitgaande van startjaar 2023 van de exploitatie). Vervolgens wordt dit jaarlijks volgens de exploitatie-overeenkomst geactualiseerd. In het rapport van Treem wordt bevestigd dat sprake is van een uitlegbare en realistische kosten- en opbrengsteninschatting. Wel dient een belangrijke kanttekening gemaakt te worden ten aanzien van de financieringskosten. In de exploitatieopzet zoals opgenomen in het rapport van Treem is nog geen rekening gehouden met de financieringskosten. In de financiële business case (exploitatiebegroting) van SBZO (versie oktober 2026) zijn deze kosten wel bepaald. O.b.v. een financiering van € 2,8 miljoen en een rente van 5,3% annuïtair komt dit in het aanvangsjaar (2028) uit op € 148.000 aan rentelasten, wat dus ten laste van de exploitatie van SBZO komt. (N.b. dit is nog los van de verschillende scenario’s om de BTW last te beperken). De reden hiervoor is dat het doel van het Treem-rapport was om een second-opinion op de inschattingen van (operationele) kosten en opbrengsten te maken, en dus niet om een integraal financieel beeld te schetsen.
In de exploitatieopzet van SBZO zijn afschrijvingskosten (€ 71k jaarlijks, oplopend vanaf 2040 door vervangingsinvesteringen) opgenomen. In het Treem-rapport zijn deze kosten onder de noemer ‘voorziening groot onderhoud’ opgenomen. De totale exploitatiekosten komen dus hoger uit (circa € 148.000) dan wat nu in het Treem-rapport staat vermeld, omdat de rentelasten niet zijn meegenomen in het Treem-rapport. In de exploitatiebegroting van SBZO zijn deze kosten wel meegenomen. Hoewel de afspraak is dat SBZO aan zet is om te zorgen dat de exploitatie sluitend is, is er in de praktijk een reëel risico dat een aanvullende rekening uiteindelijk bij de gemeente komt te liggen. De sturingsmogelijkheden die SBZO heeft zijn namelijk beperkt. Stel bijvoorbeeld dat de kaartverkoop tegenvalt, dan heeft SBZO weliswaar de mogelijkheid om prijzen te verhogen, maar dat leidt dan mogelijk weer tot een verdere terugloop van het aantal bezoekers. Er is altijd een optimum waarbij de bezoekersaantallen en prijzen leiden tot een maximale opbrengst, maar hoger dan dat optimum zal de opbrengst logischerwijs niet komen. Aan de kostenkant zijn ook de bijsturingsmogelijkheden beperkt: voor personeel heb je te maken met CAO-lonen en salarisafspraken. Energiekosten zijn lastig voorspelbaar, gezien de grote fluctuaties die we de afgelopen jaren hebben gezien.
Kasstromen In het Treem-rapport is geen kasstroomoverzicht opgenomen, in de financiële businesscase van SBZO wel. Hieruit blijkt dat gedurende de gehele looptijd (40 jaar) steeds voldoende liquide middelen beschikbaar zijn. In de eerste jaren is sprake van een verliesgevende exploitatie. Later in de tijd (vanaf 2035) is sprake van positieve resultaten. Dit komt omdat de rentelasten in de eerste jaren het hoogst zijn en later afnemen en doordat de afschrijvingslasten door vervangingsinvesteringen vanaf 2040 toenemen. Omdat afschrijvingskosten geen ‘uitgaande kasstroom’ zijn blijft de liquiditeitspositie, ondanks negatieve exploitatiesaldi, steeds positief. Hoofdstuk 3: Effect op de financiële positie van de gemeente Financiële positie In bijna alle scenario’s is het maximale effect op de financiële positie van de gemeente € 720.000. In de Begroting 2027 staat de volgende tabel opgenomen met kengetallen. Vanaf 2027 staan bijna alle kengetallen in het rood, en vanaf 2028 staan zelfs alle kengetallen in het rood. Het traject ‘investeringen in balans’ moet nog gaan lopen. Tegelijkertijd is er nog sprake van het zogeheten ‘ravijnjaar’ in 2028. Het verstrekken van een extra subsidie van € 1,2 miljoen heeft een negatief effect van ongeveer 3,3%- punt op de schuldquote en circa 2,0%-punt negatief effect op de solvabiliteitsratio (gebaseerd op de jaarrekening 2025).
De weerstandsratio verslechtert van 2,3 naar 2,0 (gebaseerd op begroting 2027, met geactualiseerde risico-inschatting). Wanneer we uitgaan van een BTW nadeel van € 720.000 omdat een deel van de BTW sowieso wel verrekenbaar is, dan is het nadeel 2,0%-punt op de schuldquote en circa 1,2%-punt negatief effect op de solvabiliteitsratio. De weerstandsratio verslechtert van 2,3 naar 2,1. Effect op het structurele begrotingssaldo van de gemeente Rentelasten Als de eenmalige kosten nu met € 720.000 stijgen, leidt dit tot een hogere (permanente) financieringslast voor de gemeente. Er moet immers geld geleend worden. Uitgaande van de rekenrente van 3,5% leidt dit jaarlijks tot een extra structurele rentelast van circa € 25.000. Als ervoor gekozen wordt dat SBZO deze kosten financiert, en hiervoor een hogere exploitatiebijdrage gaat ontvangen, dan stijgen de jaarlijkse kosten met circa € 38.000 (uitgaande van 5,3% rente).
Hoofdstuk 4: Overige risico’s Onherroepelijkheid omgevingsvergunning Voorwaarde voor het verstrekken van de subsidie aan SBZO is dat omgevingsvergunning onherroepelijk is. Dat is op dit moment nog niet het geval. Daarnaast staat de gemeente Oudewater garant voor de lening die SBZO aangaat via Maatschappelijk Financieren. Vereiste uit art. 29 lid 2 van Financiële Verordening is dat de waarde van het onderpand ten minste de waarde van de garantiestelling moet hebben. Ook hiervoor geldt dat dit pas zeker is als de omgevingsvergunning onherroepelijk is. Een zwembad dat uiteindelijk niet gebouwd had mogen worden is immers per definitie ook waardeloos. Hoewel de kans zeer klein geacht wordt dat de omgevingsvergunning ingetrokken moet worden, is het wel een afweging die bewust gemaakt moet worden door college en raad. Wat als SBZO niet aan haar verplichtingen kan voldoen? Als SBZO danwel de BV om wat voor reden dan ook niet aan haar verplichtingen kan voldaan, gaat zij mogelijk failliet. Volgens de contractuele afspraken wordt het zwembad dan eigendom van de gemeente. Er kunnen dan meerdere situaties ontstaan: ➔ De gemeente heeft wel een zwembad, maar om hier maatschappelijke waarde mee te verkrijgen zal het zwembad wel geëxploiteerd moeten worden door de gemeente of door een andere partij.
De kosten hiervan zullen dan ongetwijfeld hoger worden dan in de situatie waarin SBZO de exploitatie verzorgt. ➔ Het zwembad wordt afgebroken en de onderliggende grond kan alsnog verkocht worden. In dit geval gaat een groot deel van de gedane investeringen teniet. ➔ Het gebouw kan deels gebruikt worden voor andere (maatschappelijke) doeleinden, dit zal dan uiteraard weer de nodige kosten met zich meebrengen. In alle gevallen zullen hier kosten uit voortvloeien voor de gemeente. Hoewel dus de financiële risico’s in eerste instantie bij SBZO liggen, zullen de uiteindelijke gevolgen wel door de gemeente gedragen moeten worden. Hoofdstuk 5: Conclusie Scenario Risicoinschatting Scenario 1: BOSA aanvraag, risico bij SBZO € 432.000 Scenario 2: SPUK BTW-sport € 144.000 Scenario 3: Deelname in BV. € 102.000 - € 115.000 Scenario 4: Subsidie verhogen met circa € 720.000. € 720.000 In basis bevat scenario 3, het onderbrengen van de exploitatie in een BV, financieel gezien het minste risico op extra kosten voor de gemeente. Daarna volgen respectievelijk scenario 2 (SPUK), scenario 1 (BOSA) en scenario 4 (subsidie verhogen). Scenario 3 vereist aan de ‘governance’ kant echter wel het nodige, omdat er een relatief complexe structuur neergezet wordt, met verschillende relaties tussen SBZO, OZV, de exploitatie-BV en de gemeente.
De exacte gevolgen daarvan voor, bijvoorbeeld hoe de gemeente de ‘aandeelhoudersrol’ gaat invullen zonder zeggenschap te hebben, zijn nog onderwerp van gesprek. Dat maakt dat de keuze tussen de voorliggende scenario’s niet noodzakelijkerwijs de optie hoeft te zijn die financieel het gunstigst lijkt. Bij een groot besluit als het maken van de keuze voor een nieuw zwembad horen uiteraard risico’s. Bij de eerdere keuze door de Raad om de bouw van een nieuw zwembad mogelijk te maken, heeft de raad hiervoor gekozen om dit risico ook te nemen. Deze risico’s zijn zo goed mogelijk in beeld gebracht. Het financieel perspectief van zowel het zwembad als van de gemeente als geheel is anders dan in 2021. Gezien de financiële positie van de gemeente Oudewater vereist dit een nadrukkelijke afweging van college en raad of de maatschappelijke waarde van het initiatief nog steeds opweegt tegen de financiële impact en risico’s. Ook de keuze om de subsidie te verlenen en de garantiestelling af te geven terwijl de omgevingsvergunning niet definitief is, vereist nadrukkelijk een keuze door college en raad dat dit risico geaccepteerd wordt.