B3. Omgevingsvisie Oudewater - Nu de toekomst van Oudewater.pdf

Bodemdaling zorgt voor hoge onderhoudskosten van

capaciteit van ondergrond om warmte te leveren en

de openbare ruimte. Ook betekent het dat landbouw

op te slaan.

op termijn niet op dezelfde manier kan blijven plaats-

De uiteindelijke afspraken hierover zullen worden

vinden. Zoals beschreven in hoofdstuk 4 ‘Trends en

gemaakt als de warmtevisie wordt vastgesteld.

ontwikkelingen’ zal er een transitie plaats moeten vinden in de landbouw. Ook omdat het veenweidege-

Ook in de ondergrond neemt het ruimtegebruik toe

bied veel CO2 uitstoot. Als we in 2050 in Oudewater

door nieuwe leidingen voor bijvoorbeeld een warmte-

klimaatneutraal willen zijn, zullen we daar een oplos-

net, bodemwarmtepompen en WKO-installaties. Dat

sing voor moeten vinden. Oudewater heeft geen eigen

vraagt om een goed bodembeheer om het ruimtege-

beleid op het gebied van bodemdaling, maar volgt de

bruik in de ondergrond in goede banen te leiden en

provincie Utrecht en het waterschap HDSR.

het grondwater te beschermen. We nemen meer regie

Vanuit haar verantwoordelijkheden pakt de provincie

om de ondergrond optimaal te benutten. We zoeken

een trekkende rol, met een integraal programma dat

een goede afstemming tussen de bijdrage aan maat-

rust op vier pijlers: kennisontwikkeling, stimulering en

schappelijk nut en mogelijke risico’s.

regelgeving, bewustwording en samenwerking. Het programma maakt onderscheid in drie typen

Tegelijkertijd is het aanleggen van nieuwe infrastruc-

gebieden:

tuur in de bodem een kans om ‘werk met werk te

•

gebieden zonder extra maatregelen, omdat de

maken’, door gelijktijdig de straten her in te richten en

aanpak van bodemdaling ondergeschikt is aan

klimaatadaptief te maken door deze te vergroenen, de

andere opgaven of het huidig gebruik;

afwatering te verbeteren en bij te dragen aan andere aspecten van een duurzame, gezonde leefomgeving. Anderzijds hebben ook bomen ruimte nodig in de ondergrond.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

81

•

•

gebieden waar bodemdaling beperkt geremd

van deze kennis en met eigen beleid de provincie, het

wordt door agrarisch gebruik met verbrede

waterschap en omliggende gemeenten zou volgen.

doelstellingen, zoals agrarisch natuurbeheer en

Vanuit de eigen waarden kunnen daar Oudewaterse

technische maatregelen;

accenten aan worden meegegeven. Bijvoorbeeld dat

gebieden waar de bodemdaling sterk geremd

landbouwgrond die niet meer kwalitatief hoogwaardig

wordt, door het stimuleren van andere verdien-

is en uit het zicht ligt, kan worden gebruikt voor klein-

modellen en/of het realiseren van andere opga-

schalige zonneopwek.

ven.

Met de Omgevingsvisie kunnen we bodemdaling voor de gemeente Oudewater agenderen.

Deze aanpak van bodemdaling biedt ook kansen voor combinaties met oplossingen voor andere maatschap-

Klimaatadaptatie

pelijke opgaven, zoals de energietransitie, het be-

Sinds 2014 is ons land zich aan het voorbereiden op

reiken van een circulaire en natuur- inclusieve land-

klimaatverandering. Volgens het Rijk moeten we in

bouw en vermindering van de stikstofuitstoot. Binnen

2050 klimaatadaptief zijn. Daarbij richten we ons op

allerlei samenwerkingsverbanden, zoals de Regiodeal

4 thema’s: wateroverlast, droogte, hitte(stress) en

Bodemdaling Groene Hart en het Platform Slappe Bo-

overstroming.

dem, wordt er kennis ontwikkeld hoe er het beste met

Door klimaatverandering nemen het aantal piekbuien

bodemdaling kan worden omgegaan. Het is zinnig als

en periodes van droogte en hitte toe. Het riool is daar

de gemeente Oudewater waar mogelijk gebruik maakt

niet op berekend, waardoor water voor hinder of zelfs

overlast kan zorgen op plekken waar die piekbui valt.

wijken met het label B en C (‘bijna klimaatbestendig’

Bij periodes van droogte zakt de veenbodem in de ge-

en ‘een beetje kwetsbaar’). Via het Meerjarig On-

meente sneller, en dus ook de openbare ruimte, met

derhoudsPlan (MOP) van de gemeente, zorgen we

alle kosten van dien. Daarnaast zorgt te weinig regen

ervoor dat de ruimte waar de gemeente voor verant-

voor problemen voor planten en dieren in de stad en

woordelijk is tot 2050 elke tien jaar een stap vooruit

ons buitengebied. De negatieve effecten van een hete

zet.

periode zijn vooral merkbaar in gebieden waar veel gebouwd is. Deze gebieden houden de hitte vast, wat

Maar met inzet van de gemeente alleen komen we er

leidt tot ‘hittestress’ en wat daarmee gezondheidsrisi-

niet. De openbare ruimte beslaat ongeveer 40% van

co’s met zich meebrengt. Er zijn ook gevolgen die niet

het gemeenteoppervlak, de rest is in particulier eigen-

direct zichtbaar of voelbaar zijn. Bijvoorbeeld dat de

dom. Daarom zijn bedrijven en bewoners ook hard

kans op een dijkdoorbraak groter wordt of de afname

nodig bij het klimaatadaptief maken van de gemeente

van planten- en diersoorten. Vooral de afname van

Oudewater. We stimuleren, activeren en inspireren

insectensoorten in de regio is alarmerend.

bewoners en bedrijven door onze communicatie en acties. Denk bijvoorbeeld aan acties zoals ‘Plant eruit,

Daarom heeft de gemeente Oudewater het Actieplan

tegel erin’, ‘krachtportretten’ met goede voorbeelden

klimaatbestendig 2050 2.0 opgesteld. Dit geeft niet

van bewoners in de IJsselbode of het ‘NK tegelwip-

alleen inzicht in de knelpunten die Oudewater ervaart,

pen’. De gemeente laat ook steeds meer zien dat zij

maar ook handvatten en concrete inrichtingseisen en

het goede voorbeeld geeft, bijvoorbeeld met groene

-principes voor herinrichting in bestaande wijken en

daken op gemeentelijk vastgoed en bushokjes, door

bij nieuwe ontwikkelingen. In dit beleidsplan worden

de inrichtingseisen en -principes toe te passen en

ambities en doelen uitgesproken (over hittestress,

door een uitvoeringsplan.

droogte en wateroverlast, en kans op overstroming) aan de hand van ‘klimaatlabels’. Het loopt (net zoals een energielabel) van A t/m E. Deze labels laten zien hoe goed een bepaalde straat/wijk is ingericht met kijk op het toekomstige weer. Om ons gestelde doel te halen (klimaatbestendig 2050), geven we projectontwikkelaars en projectleiders inrichtingseisen en inrichtingsprincipes mee. Zo weten zij precies aan welke voorwaarden ze moeten voldoen bij nieuwbouw en bij reconstructieprojecten van bestaande straten en wijken om voorbereid te zijn op de toekomst. Het gaat iets te diep om hier per wijk op in te gaan, maar deze informatie is gemakkelijk in het plan te vinden. Over het algemeen kan worden gesteld dat we mikken op

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

83

Vervolgproces Omgevingsvisie

In het vorige hoofdstuk (7) is dieper ingegaan op de koers en plannen voor een aantal grote ruimtelijke thema’s: wonen, werken, mobiliteit, landschap, en energieopwek en bodemdaling in het landelijk gebied. De focus van deze Omgevingsvisie ligt op deze onderwerpen.

Het gaat om grote opgaven, die naast een inhoudelijke visie van de gemeente, ook vragen om agendering, gebiedsgerichte processen en co-creatie met de lokale belanghebbenden, de regio, provincie, de Rijksoverheid en marktpartijen, om tot passende, haalbare en betaalbare oplossingen te komen. In het vorige hoofdstuk is naast de inhoudelijke koers ook aangegeven als er nadere uitwerking of agendering nodig is. Dit hoofdstuk gaat nader in op deze procesafspraken. Deze Omgevingsvisie biedt een globaal ruimtelijk kader voor de ontwikkeling van Oudewater op de lange termijn voor 10 tot 20 jaar). Om concrete plannen te maken en tot uitvoering te komen is voor veel onderwerpen een nadere uitwerking en samenwerking nodig.

84

8

Bron: Gemeente Oudewater

Het kan gaan om uitwerking in nieuwe beleidsplan-

de reguliere participatieprocessen die we hiervoor

nen die na vaststelling een aanvulling zijn op deze

organiseren.

Omgevingsvisie. We spreken dan van agendering van

Hieronder wordt ingegaan op een aantal specifieke

nieuwe beleidsopgaven. In hoofdstuk 7 is per thema

processen die als uitwerking gaan volgen op deze

aangegeven wanneer hiervan sprake is. Omdat deze

Omgevingsvisie, in de vorm van een gebiedspro-

al in hoofdstuk 7 zijn benoemd, gaan we in hoofdstuk

gramma.

8 hier niet nader op in.

Gebiedsprogramma en Gebiedsproces Het kan ook gaan om de uitwerking van concrete

Voor de lokale uitwerking van opgaven in deze Omge-

integrale gebiedsprogramma’s voor deelgebieden. In

vingsvisie zullen we gebruik gaan maken van de plan-

gebiedsprogramma’s wordt de visie op het gebied en

vorm ‘programma’. Het programma is een instrument

de toekomstige activiteiten daarin nader uitgewerkt.

in de Omgevingswet. Met een programma bestaat de

De totstandkoming van deze plannen en programma’s

mogelijkheid om voor een gebied of voor een generiek

vindt plaats in samenwerking met de betrokken

thema een nadere afweging te maken, in samenwer-

overheden en belanghebbenden. Voor alle gebieds-

king met betrokken partijen en overheden. Om een

ontwikkelingsprocessen en projecten (bijvoorbeeld

programma te maken kan er ter voorbereiding hierop

woningbouwontwikkeling) geldt dat hierover in overleg

gekozen worden voor het opstarten van een gebieds-

wordt getreden met de omgeving. Dit doen we via

proces, waarin de diverse belanghebbenden participe-

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

85

ren bij het bedenken van concrete voorstellen. De rol van de gemeente in een gebiedsproces is faci-

Ook voor gebieden of onderwerpen die hier niet zijn

literend. De gemeente ziet hierbij toe op samenhan-

benoemd kan het college initiatief nemen om een

gende keuzes en behartigt de gemeentelijke belangen

gebiedsproces op te starten en een programma op te

in regionale overlegstructuren.

stellen. Te denken valt bijvoorbeeld aan een program-

Daaruit voortvloeiende concrete plannen waarin de

ma voor duurzame energieopwek, landschap, bodem-

gemeente een rol heeft worden vastgelegd in het

daling, de binnenstad of nieuwe werklocaties. Nadere

gemeentelijke gebiedsprogramma of een thematisch

kaderstelling vind plaats in afstemming met de raad.

programma. Het is ook mogelijk dat een gemeente alleen participeert in een programma van de regio of

Herziening van de Omgevingsvisie

de provincie. Aanvullend op een programma kan de

Deze Omgevingsvisie is onze eerste Omgevingsvisie,

gemeente besluiten om stimuleringsmaatregelen, zo-

ter voorbereiding op de komst van de Omgevings-

als bijvoorbeeld een subsidieregeling, te koppelen aan

wet. In de inleiding van deze visie hebben we reeds

de uitvoering van het desbetreffende programma.

aangegeven dat deze visie in wil spelen op snel veranderende omstandigheden in allerlei opgaven in

De tijdshorizon van de plannen in een programma is

de samenleving. De gemeente kan daarom besluiten

2 tot 4 jaar. Daarmee is de inhoud van een program-

tot gedeeltelijke of gehele herziening van de Omge-

ma concreter dan de inhoud van deze Omgevingsvi-

vingsvisie. Eén keer per bestuursperiode wordt deze

sie. Gezien de complexiteit van sommige onderwer-

afweging tot al dan niet herzien, expliciet gemaakt.

pen kan er na afloop van het programma een nieuw programma worden opgesteld.

Bij de ontwikkeling van een nieuw beleidsplan (bij-

Het college van B&W neemt het initiatief om een

voorbeeld de Woonvisie) kan het wenselijk zijn om

gemeentelijk programma op te stellen. Indien nadere

de Omgevingsvisie ten aanzien van dat onderdeel

kaderstelling daarbij wenselijk is, vindt afstemming

te actualiseren. Bij de besluitvorming van dat betref-

plaats met de raad.

fende beleidsplan wordt dit dan expliciet aangegeven. Daarmee zorgen we voor een actuele en toekomstbe-

Voor een aantal onderwerpen en gebieden voorzien we op dit moment dat nadere uitwerking in een programma nodig is om keuzes af te wegen. Het gaat om de volgende onderwerpen en gebieden die zijn aangeduid in hoofdstuk 6: •

De dynamische noordflank,

•

Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel,

•

Hekendorp

•

Veenweide in Transitie.

86

stendige visie.

Bron: Gemeente Oudewater

Participatie De Omgevingswet gaat in de kern over ruimte geven en vertrouwen. Over een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheid en samenleving. De wet verplicht dat er participatie moet plaatsvinden bij het opstellen van de Omgevingsvisie, maar geeft daarvoor geen kaders. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de gemeente Oudewater de participatie over deze Omgevingsvisie heeft vormgegeven.

Doelstellingen Inwoners, ondernemers en belangenbehartigers zijn gevraagd naar hun behoeftes en ideeën voor de ruimtelijke ontwikkelingen in Oudewater. Uitgangspunt voor deze gesprekken is de Contour Omgevingsvisie (College B&W, april 2020). Het participatieproces had twee doelstellingen: 1. Het toelichten van het samenhangende beeld in de Contour Omgevingsvisie, waarin een eerste contour is geschetst van de Omgevingsvisie in wording. 2. Input ophalen over een aantal keuzes die in de Contour Omgevingsvisie worden gemaakt, gericht op een gebied of thema. Met behulp van deze input is de Omgevingsvisie worden samengesteld.

88

9

Detail van een ‘muralbord’ dat is gebruikt bij de participatiebijeenkomsten (Bron: Braining the Future)

Covid-19 Alle inwoners en ondernemers zijn in de gelegenheid geweest om input te geven. We hebben hiervoor een

3. Concluderen: totaalbeeld presenteren en reacties ophalen.

mix van verschillende vormen gebruikt en ook ver-

De eerste stap was gericht op het toelichten van de

schillende doelgroepen benadert. In verband met de

voorgenomen ontwikkelingen en op het peilen van

corona-maatregelen zijn alle vormen digitaal georgani-

de reacties hierop. Ook werden er behoeftes op het

seerd. Voor de enquête is er de mogelijkheid geweest

gebied van wonen, werken, mobiliteit, recreëren,

om telefonisch contact op te nemen om de enquête

gezondheid en ontmoeting opgehaald. In de tweede

door te spreken. Hier is geen gebruik van gemaakt.

stap verdiepten we ons nader in deze thema’s en haalden hier ideeën over op. Ook werden deelne-

Procesbeschrijving

mers gevraagd naar hun ideeën voor de ruimtelijke

Het participatieproces bestaat uit 3 stappen:

ontwikkelingen in kernrandzones en de linten. Hier-

1. Begrijpen: informeren en verkennen van de

voor gebruikte we ook inspiratie en voorbeelden uit

opgaven en oplossingsrichtingen in de Contour

andere gemeenten. En in de laatste stap hebben we

omgevings-visie;

een integrale terugblik gepresenteerd op alles wat is

2. Creëren: verdiepen van inzichten op specifieke thema’s en gebieden;

opgehaald. Hiermee hebben we de uitkomsten nog een keer kunnen bestendigen.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

89

Bron: Gemeente Oudewater

Voor de participatie hebben we de gemeente opge-

in beleidsplannen, programma’s en projecten blijft de

deeld in twee clusters:

input van onze inwoners, ondernemers en belangheb-

1. Stedelijk cluster: de gebieden waar stedelijke

benden van groot belang. Samen werken we aan een

vraagstukken spelen zoals wonen, werken en

vitaal, duurzaam, veilig en gezond Oudewater.

bereikbaarheid. Denk hierbij aan de noordkant van Oudewater, de binnenstad van Oudewater

Rapportage participatie

met de verbinding met de Hollandsche IJssel en

Verdere toelichting op het proces en de belangrijkste

Hekendorp

conclusies uit het participatietraject zijn beschreven

2. Landelijk cluster: de gebieden waar landelijke vraagstukken spelen zoals de inpassing van func-

in de rapportage participatie. Deze is toegevoegd als seperate bijlage.

ties (wonen, werken, recreatie) in het landschap en opgaven rondom groen, landbouw en recreatie. Denk hierbij aan het buitengebied, de linten en de kleine kernen.

Uitkomsten De uitkomsten van de participatie kunnen als volgt worden samengevat: •

Op de enquête was er een respons van ongeveer 240 deelnemers. Op de bijeenkomsten zijn in totaal ongeveer 80 mensen aanwezig geweest.

•

Op alle onderwerpen was de betrokkenheid hoog.

De input van dit participatieproces is van grote waarde voor het draagvlak van deze visie. Verschillende ingebrachte punten zijn verwerkt door heel de Omgevingsvisie heen. Niet alles kan benoemd worden, soms omdat het voor deze visie een te gedetailleerde toevoeging was. Voor de uitwerkingen van de visie

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

91

Bijlagen 1. Maatregelen ten aanzien van duurzaamheid en gezondheid 2. Kaartmateriaal > Participatie verslag (seperaat)

92

Bijlage 1: Maatregelen ten aanzien van duurzaamheid en gezondheid

Maatregelen ten aanzien van duurzaamheid en gezondheid Onderstaande opgaven richten zich op een gezonde

•

inrichting van de leefomgeving die beschermt tegen omgevingsinvloeden.

fen in de bodem; •

gemaakt voor de nieuwe functie;

blootstelling aan schadelijke stoffen/effecten.

•

De bodem wordt bij aanwezigheid van historische verontreiniging functiegericht geschikt

1. De leefomgeving biedt bescherming tegen We behouden of verbeteren de kwaliteit van de

We anticiperen op nieuwe verontreinigende stof-

•

De bodem en ondergrond worden zo mogelijk

leefomgeving.

benut om bij te dragen aan een gezonde, duur-

De nadelige gezondheidseffecten van de mili-

zame en veilige leefomgeving, zoals warmtewin-

euaspecten worden zoveel mogelijk voorkomen

ning. Hierbij vindt een afweging plaats tussen

doorhet nemen van lokale maatregelen. Bij het

bijdrage aan maatschappelijk nut en mogelijke

nemen van maatregelen geldt de voorkeursvolg-

risico’s:

orde:

•

1. maatregelen bij de bron;

Er is zo min mogelijk risico voor gebruikers van de bodem bij aanwezigheid van verontreiniging.

2. maatregelen gericht op de overdracht; 3. maatregelen bij de ontvanger. •

We nemen maatregelen om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Hierbij hebben

•

3. De risico’s door activiteiten zijn beheersbaar en worden zo mogelijk voorkomen. •

de meest effectieve maatregelen in de zin van

en vervoer van risicovolle stoffen en materialen

kosten/baten verhouding de voorkeur;

bij activiteiten en nieuwe ontwikkelingen, zoals

We stellen eisen aan geluidniveaus, aan trillin-

duurzame energie, zijn beheersbaar;

gen, geur, licht. Bij de keuze voor maatregelen

•

nemen we ook het aantal gehinderden mee. •

•

Het aantal woningen met hoge geluidbelasting

We houden rekening met het aantal personen dat wordt blootgesteld aan deze risico’s;

•

Een risico is onaanvaardbaar als de mogelijkhe-

willen we zo laag mogelijk houden. Bij woningen

den van zelfredzaamheid en beheersbaarheid

met hoge geluidbelasting worden aanvullende

van een ramp ontoereikend worden geacht;

eisen gesteld;

•

Nieuwe risicobedrijven staan we niet toe;

De gemeente faciliteert horeca, evenementen en

•

We stellen aandachtsgebieden vast waar extra

(bouw)activiteiten op bepaalde locaties, waarbij

risico is op explosie, brand en/of gifwolk en stel-

de hinder van geluid en trillingen beheersbaar

len hiervoor regels op;

wordt gehouden voor de omgeving; •

De risico’s voor de omgeving door het gebruik

•

We vinden het niet wenselijk dat objecten ten

We voorkomen en verminderen zo mogelijk de

behoeve van personen met een verminderde

milieuhinder in woon- en leefgebieden veroor-

zelfredzaamheid/zeer kwetsbare objecten zich

zaakt door bedrijven.

bevinden in het aandachtsgebied van risicobronnen.

2. De bodemkwaliteit gaat niet achteruit en wordt

•

verbeteren of opheffen van de risico’s;

waar mogelijk en/of nodig verbeterd. •

Nieuwe bodemverontreiniging wordt voorkomen

Voor bestaande situaties streven we naar het

•

We vinden het belangrijk dat de rampenbestrij-

of –indien toch ontstaan- zo spoedig mogelijk

ding en de beheersbaarheid van een ramp op

ongedaan gemaakt;

orde zijn.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

93

Oudewater 2030

Fijnstof Oudewater 2030 Bron: Omgevingsdienst regio Utrecht maart 2019

ewater 2030

94

belasting wegverkeerslawaai 2030 Bijlage 2: Kaartmateriaal

Geluidcontouren weg Oudewater 2030 Bron: Omgevingsdienst regio Utrecht maart 2019

g wegverkeerslawaai 2030

AM

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

95

asting spoor

Geluidcontouren spoor Oudewater 2030 Bron: Omgevingsdienst regio Utrecht maart 2019

ng spoor

96

of Oudewater 2030

StikstofOudewater 2030 Bron: Omgevingsdienst regio Utrecht maart 2019

water 2030

AM

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

97

Externe veiligheid Basisnetroutes Oudewater

Kaart Oudewater: Basisnetroutes

98

Externe veiligheid Buisleidingen Oudewater

Kaart Oudewater: Buisleidingen

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

99

Externe veiligheid Inrichtingen Oudewater

Kaart Oudewater: Inrichtingen

100