B3. Omgevingsvisie Oudewater - Nu de toekomst van Oudewater.pdf

NU: de toekomst van Oudewater

Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040

COLOFON Omgevingsvisie Oudewater 2022-2040 Gemeente Oudewater 24 februari 2022 Waardsedijk 219 3421 NE Oudewater Postbus 100 3420 DC Oudewater

Kaartbeelden en vormgeving: SVP architectuur en stedenbouw

Participatieproces: Braining the Future

2

Copyright Gemeente Oudewater heeft haar best gedaan om de eigenaren van het getoonde materiaal te achterhalen om toestemming te vragen voor online publicatie. Bent u van mening dat een van de foto’s inbreuk maakt op enig persoonlijk recht of uw (privacy) belangen schaadt, dan kunt u online contact opnemen met gemeente Oudewater via Oudewater.nl of stadskantoor@oudewater.nl Teksten en informatie van de Omgevingsvisie van Oudewater mogen (behalve voor commerciële doeleinden) vrij worden gebruikt, mits voorzien van duidelijke bronvermelding en datum. Het kopiëren of hergebruiken van het beeldmerk van de gemeente, logo’s, campagnemateriaal, slogans en/of foto’s is verboden. Neem voor toestemming contact op met gemeente Oudewater via Oudewater.nl. Tenzij anders vermeld zijn de foto’s in deze Omgevingsvisie afkomstig van SVP architectuur en stedenbouw.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

3

Inhoud

1

Inleiding 6 Waarom Omgevingsvisie? 7 Relatie met de omgevingswet

8 Relatie met nationaal/provinciaal/regionaal Beleid 8 Toekomstbestendige visie 9 Doel van de Omgevingsvisie

4

9 Totstandkoming Omgevingsvisie 9 Leeswijzer

Waarden en uitgangspunten 28 Kleinschaligheid 29 Pracht & Trots 29 Markant & Levendig

31 Groene Oase in de Luwte van verstedelijking 31 Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam 31 Ruimtelijke inrichtingsprincipes

Visie per thema

7

47 Wonen 56 Werken 64 Mobiliteit 70 Landbouw, recreatie, natuur 76 Klimaatadaptatie, energie en bodemdaling

2

Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

Trends en ontwikkelingen

16 Oudewater in regionaal perspectief

24 Demografie

16 Landschap

25 Digitalisering

18 Landbouw

26 Bodemdaling

19 Historie van Oudewater

26 Gezondheid

20 De stad Oudewater anno nu

27 Klimaatverandering

22 Dorpen

Visie op hoofdlijnen

5

Gebieden

3 6

32 Waar willen we naar toe?

40 Dynamische Noordflank

33 Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit

41 Historische Binnenstad en Hollandsche IJssel

34 Innige band met het landschap

42 Hekendorp west

35 Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en

44 Veenweide in transitie

kernen

8

35 Passende en duurzame economie

Vervolgproces Omgevingsvisie

Participatie

85 Gebiedsprogramma en gebiedsproces

88 Doelstellingen

86 Herziening van de Omgevingsvisie

89 Covid-19 89 Procesbeschrijving 91 Uitkomsten 91 Rapportage participatie

9

Inleiding Waarom een Omgevingsvisie?

Breed beleidsoverzicht

De Omgevingsvisie Oudewater biedt een inhoude-

De gemeente Oudewater maakt beleid en regels voor

lijk en samenhangend kader. Een koers die richting

verschillende thema’s in de fysieke leefomgeving. Dit

gaat geven aan gewenste ontwikkelingen binnen de

staat beschreven in beleidsstukken zoals het afwe-

gemeente. Het is een strategische visie voor de lange

gingskader Energie, de Woonvisie en de Visie Binnen-

termijn voor de gehele fysieke leefomgeving van de

stad. Ook wordt er momenteel gewerkt aan nieuwe

gemeente Oudewater. In de Omgevingsvisie zijn

visies rond thema’s als energietransitie. De Omge-

diverse opgaven met een ruimtelijke impact op een

vingsvisie schetst een overkoepelend beeld, waarin

evenwichtige manier afgewogen en samengebracht.

al deze thema’s samenkomen. Het beschrijft waar die

Daarmee blijft het voor iedereen in de gemeente

verschillende thema’s elkaar kunnen versterken en

Oudewater goed leven, wonen, leren, werken en

ook welke keuzes er worden gemaakt bij botsende

ontspannen.

belangen. De Omgevingsvisie is daarmee de kapstok voor omgevingsbeleid in samenhang.

6

1

Uitnodiging aan de stad

Relatie met de Omgevingswet

Het zijn de gemeenteraad, inwoners, ondernemers,

De Omgevingsvisie is een instrument uit de Om-

initiatiefnemers en bezoekers die Oudewater vormge-

gevingswet. Deze wet treedt naar verwachting op

ven. Met deze visie hebben we een kader om samen

1 juli 2022 in werking. De Omgevingswet vervangt

te werken aan een vitale, duurzame, veilige en ge-

de instrumenten die we nu kennen voor de ruim-

zonde leefomgeving, nu en in de toekomst. Zo zorgen

telijke ontwikkeling, zoals de structuurvisie en het

gemeente, inwoners, ondernemers en initiatiefnemers

bestemmingsplan. Hiervoor in de plaats komen

er samen voor dat Oudewater ook in 2040 een fijne

nieuwe instrumenten die meer gebiedsgericht zijn,

gemeente is om te wonen, te werken en te recreëren.

namelijk de Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma en het Omgevingsplan. De Omgevingsvisie gaat over de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving op de langere termijn. Op basis daarvan wordt een Omgevingsplan gemaakt (de opvolger van bestemmingsplannen). Hierin staan

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

7

de concrete omgevingsregels voor de verschillende

waterstanden) in de landbouw en het stedelijke

gebieden. De Omgevingswet vraagt dat alle geldende

gebied. Deze hebben invloed op de bodemgesteld-

regels op het gebied van de fysieke leefomgeving

heid, ecologie, landgebruik en de leefbaarheid van

worden opgenomen in deze plannen. Dit betekent dat

het stedelijk gebied. Deze thema’s en opgaven lossen

bijvoorbeeld ook de milieuregelgeving deel zal uitma-

we niet als individuele gemeente op, maar in samen-

ken van het Omgevingsplan. Dat moet meer overzicht

werking met de regio, het Rijk en ook met individuele

en inzicht geven in de mogelijkheden, en is daarmee

gebruikers en belanghebbenden. De Omgevingsvisie

een uitnodiging tot initiatief, om een locatie of gebied

anticipeert op deze transitieopgaven door deze te

te ontwikkelen.

agenderen. De oplossingsrichtingen worden echter gevonden via regionale samenwerking én lokale

De relatie met nationaal, provinciaal en regionaal beleid

samenwerking. Dus met de betrokkenen die te

De Omgevingsvisie van de gemeente Oudewater

en gevolgen van deze transitie. Om deze regionale

hoeft geen rekening te houden met de beleidskaders

en lokale samenwerking en planvorming te onder-

van andere overheden. De Omgevingsvisie richt zich

steunen biedt de Omgevingsvisie voor een aantal

op de zelfstandige opgaven en ambities van onze

gebieden/thema’s de mogelijkheid om een Gebieds-

gemeente. Toch is het goed om oog te hebben voor

programma op te stellen, in hoofdstuk 8 wordt dit

ontwikkelingen buiten onze gemeentegrenzen. Deze

verder toegelicht.

maken hebben of te maken krijgen met de effecten

kunnen namelijk van invloed zijn op Oudewater. Wij hebben daarom aandacht voor visies op (boven)regi-

Toekomstbestendige visie

onaal niveau die onze Omgevingsvisie raken. Denk

We realiseren ons dat trends en ontwikkelingen snel

hierbij aan de Omgevingsagenda Lopikerwaard, het

doorontwikkelen. Onder invloed van bijvoorbeeld

Integraal Ruimtelijk Perspectief van de regio U16 , de

klimaatverandering, afname van biodiversiteit, ont-

Provinciale Omgevingsvisie en de Regionale Veen-

wikkelingen op de woningmarkt, demografie, digita-

weide Strategie van de provincie Utrecht. Op grotere

lisering en robotisering etc., kunnen ontwikkelingen

afstand bijvoorbeeld de Nationale Omgevingsvisie van

sneller gaan dan we nu kunnen overzien. Wat van-

het Rijk. Wij gebruiken onze Omgevingsvisie om het

daag als gangbaar wordt gezien op het gebied van

perspectief en de belangen van Oudewater in de regio

wonen, werken, landbouw, mobiliteit of energie, is

te agenderen en te borgen.

dat misschien over een aantal jaar al niet meer. Wat

1

we ook zien is dat veranderingen in de maatschapNieuwe opgaven en transities

pij elkaar steeds sneller opvolgen. Dit maakt dat een

Een andere relatie met de regio heeft Oudewater

visie op de toekomst de mogelijkheid moet bieden om

omdat er vraagstukken spelen die niet individueel op

adequaat in te kunnen spelen op deze snel veran-

te lossen zijn. Een aantal van deze nieuwe opgaven

derende omstandigheden. Daar komt tevens bij dat

met een regionaal karakter zijn transitieopgaven. Bij

veel ruimtelijke ontwikkelingen niet op zichzelf staan,

een transitieopgave staan de gangbare technieken en

maar voortkomen uit een fijnmazig samenspel van

opvattingen over de uitgangspunten rond een opgave

afspraken tussen provincie, waterschap, het Rijk, ken-

op het punt om fundamenteel te veranderen naar een

nisinstituten, marktpartijen en belangenvertegenwoor-

nieuwe manier van denken en handelen. Een voor-

digers en, last but not least, de gebruikers en lokale

beeld hiervan is het omgaan met de effecten van

betrokkenen. Tegelijkertijd vragen de huidige ruimte-

klimaatverandering (stijgende temperaturen, meer

lijk-maatschappelijke opgaven (bijvoorbeeld de krapte

extreme pieken en dalen van regenbuien en grond-

op de woningmarkt, klimaatverandering, gezonde

1

8

U16 is een samenwerkingsverband van 16 Utrechtse gemeenten.

Bron: Gemeente Oudewater

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

9

3 Trends en ontwikkelingen

4 Waarden en uitgangspunten

INPUT

2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

VISIE

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

UITWERKING

7 Visie per thema

Opbouw Omgevingsvisie

leefomgeving) om heldere keuzes en richting, zodat er

stuk, die het mogelijk maken om keuzes voor gebie-

actie kan worden ondernemen.

den en onderwerpen nader uit te werken in overleg met betrokken partijen.

Om deze reden zoeken we met deze Omgevingsvisie de juiste balans tussen duidelijkheid qua ruimtelijke

Doel van de Omgevingsvisie

kaders en flexibiliteit c.q. wendbaarheid, om tijdig en

Het doel van de Omgevingsvisie is daarmee drieledig:

passend in te spelen op snel veranderende behoef-

1. Het in samenhang brengen van (veelal bestaan-

ten in de samenleving. Dit doen we door te kiezen

de) ruimtelijke beleidsopgaven op het gebied van

voor een combinatie van een inhoudelijke koers op

wonen, werken, landschap, recreatie, energie en

hoofdlijnen én procesafspraken, waarbinnen nadere

mobiliteit. Deze opgaven worden ruimtelijk ver-

afweging en of uitwerking van keuzes mogelijk wordt

taald in de Omgevingsvisie met een tijdshorizon

gemaakt. Naast de ruimtelijke koers die we in deze

van 2030 en soms 2040;

visie vastleggen, presenteren we daarom ook een aantal instrumenten en procesafspraken in dit hoofd-

10

2. Het bieden van een integraal kader voor de ontwikkeling en uitwerking van woongebieden en

leefgebieden, bedrijvigheid, recreatie, landschap,

3 Trends en ontwikkelingen beschreven wat er op ons

natuur, mobiliteit en schone energie;

afkomt als gevolg van (inter)nationale trends, zoals

3. Het agenderen van nieuwe (transitie)opgaven die

bijvoorbeeld klimaatverandering en demografische

op de langere termijn concreet gaan worden en

ontwikkelingen. Wat betekent dat voor de gemeente

die de gemeentegrenzen overstijgen qua proble-

Oudewater? In hoofdstuk 4 Waarden en uitgangs-

matiek en oplossingen.

punten wordt het Waardenkader beschreven, zoals besproken in de gemeenteraad, als vertrek- en ijkpunt

Totstandkoming Omgevingsvisie

voor alle ruimtelijke plannen die we maken voor onze

Deze Omgevingsvisie is het resultaat van een dyna-

leefomgeving.

misch proces dat we de afgelopen jaren hebben doorlopen. De Omgevingsvisie is via een aantal stappen

Hoofdstuk 1-4 vormen de op opmaat voor de daad-

tot stand gekomen:

werkelijke visie. De visie wordt eerst kort en bondig

1. De Omgevingsagenda (raad, november 2019) –

verteld in vier korte verhaallijnen in hoofdstuk 5 Visie

waarin de verschillende thema’s en opgaven voor

op hoofdlijnen. De vier verhaallijnen bieden een inte-

de Omgevingsvisie worden gekaderd;

grale blik op de toekomst van Oudewater tot 2040. Zij

2. De Contour Omgevingsvisie (college B&W, april

beschrijven hoe verschillende thema’s met elkaar sa-

2021) – waarin de strategie, uitgangspunten en

menhangen. Bepaalde gebieden in de gemeente zijn

waarden voor de Omgevingsvisie zijn opgesteld;

dynamischer dan andere gebieden. In deze ‘hotspots’

3. Participatieproces (April-Juli 2021) – waarin de

komen bepaalde opgaven samen, wat kan leiden tot

behoeftes en ideeën van inwoners, ondernemers

dilemma’s waarin keuzes moeten worden gemaakt.

en belanghebbenden zijn verkend;

Deze gebieden worden daarom uitgelicht in hoofdstuk

4. Ontwerp-Omgevingsvisie en zienswijzenproce-

6 Gebieden. In hoofdstuk 7 Visie per thema wordt de

dure (oktober-november 2021). Op basis van de

visie thematisch uitgewerkt voor wonen, werken, mo-

ontwerp-Omgevingsvisie heeft eenieder de gele-

biliteit, landbouw, recreatie, natuur, klimaatadaptatie,

genheid gehad om en zienswijze in te dienen over

energie en bodemdaling.

de Omgevingsvisie. 5. Na verwerking van alle zienswijzen, heeft de

De laatste hoofdstukken gaan over het proces. In

gemeenteraad voorliggende Omgevingsvisie

hoofdstuk 8 Uitwerking Omgevingsvisie wordt be-

vastgesteld.

schreven volgens welke processtappen bepaalde thema’s en gebieden verder zullen worden uitgewerkt.

Leeswijzer

Ook wordt er aangegeven hoe er om wordt gegaan

De Omgevingsvisie is opgebouwd zoals afgebeeld in

met herzieningen van de Omgevingswet en de MER.

het structuurschema hierboven. De Omgevingsvisie

Hoofdstuk 9 Participatie beschrijft het proces van par-

begint met de vraag ‘Waar staan we nu?’. Dit wordt

ticipatie dat is doorlopen gedurende het opstellen van

in woord en beeld beschreven in hoofdstuk 2 Huidige

deze Omgevingsvisie.

ruimtelijke hoofdstructuur. Daarna wordt in hoofdstuk

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

11

Huidige

Ruimtelijke hoofdstructuur

In dit hoofdstuk wordt de huidige ruimtelijke hoofdstructuur van Oudewater toegelicht en verbeeld in de raamwerkkaart. Deze kaart legt de bestaande kwaliteiten vast en laat de opbouw van Oudewater in al haar lagen zien: het landschap, de infrastructuur en de gebruikspatronen (wonen, werken en recreëren). De hoofdstructuur ligt aan de basis van de identiteit en kwaliteit van de leefomgeving. Hiermee vormt dit het vertrekpunt voor de Omgevingsvisie en tevens voor het nadenken over toekomstige ruimtelijke keuzes in de gemeente Oudewater. 12

In de raamwerkkaart worden drie lagen onderscheiden. De onderste laag wordt gevormd door het landschap, de bodemtypologie, het watersysteem en de hiermee samenhangende landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Deze laag is van oudsher sturend voor het gebruikspatroon. De tweede laag wordt gevormd door de infrastructuur, zoals (snel)wegen en linten, spoorwegen en fiets- en wandelpaden. Bij toekomstige ruimtevragen zal de infrastructuur een belangrijke sturende rol spelen, functies moeten immers bereikbaar zijn.

2 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

3 Trends en ontwikkelingen

4 Waarden en uitgangspunten

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden 7 Visie per thema

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

De derde en bovenste laag bestaat uit het ruimtegebruik voor wonen, werken, agrarisch gebruik en recreatie. Deze laag is nauw verweven met beide onderliggende lagen. Bij nieuwe ruimtelijke vraagstukken wordt daarom steeds gekeken wat de relatie is met het onderliggende landschap en de infrastructuur, voordat er een keuze wordt gemaakt voor de positionering van de betreffende ruimteclaim. De lagen uit de raamwerkkaart bevatten een aantal thema’s: wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit, landbouw, recreatie en natuur. Op al deze thema’s is onze leefomgeving voortdurend in ontwikkeling. Dit onder andere als gevolg van nieuwe behoeftes en ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, bodemdaling, inclusie en gezondheid, de energietransitie en de mobiliteitstransitie. Deze thema’s komen dan ook terug in deze Omgevingsvisie. Omgevingsvisie gemeente Oudewater

13

14

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

15

Oudewater in regionaal perspectief Oudewater, sinds 1970 onderdeel van de provincie Utrecht, ligt midden in het Groene Hart. De afstand tot de grotere steden in de omgeving, Gouda, Oudewater en Utrecht, is relatief klein. Oudewater ligt in de luwte van de verstedelijkte drukte, het ontbreken van treinstation en snelwegen draagt bij aan het gevoel van rust. De gemeente Oudewater ligt in het Veenweidegebied, het best gewaardeerde landschap van het Groene Hart. Het veenweidegebied is een divers, groen gebied met grote en kleine kernen, grenzend aan én verweven met de grootstedelijke voorzieningen van de Metropoolregio Utrecht. De grote kernen kenmerken zich door een meer stadse mentaliteit, tegenover een plattelandsmentaliteit in de kleinere kernen en het agrarisch buitengebied. De regio heeft zich daardoor in twee ‘snelheden’ ontwikkeld. Het stedelijk gebied en de ontsluitende infrastructuur zijn in hoog tempo uitgebreid en hebben een forse schaalsprong gemaakt. De ruimtelijke structuur van het landelijk gebied is op hoofdlijnen hetzelfde gebleven. In de komende decennia neemt de verstedelijkingsdruk vanuit de stedelijke regio Utrecht verder toe, vooral op goed bereikbare plekken zoals Woerden en IJsselstein. Op de rustigere plekken, zoals in Oudewater, is de druk lager, maar is het op peil houden van de vitaliteit een uitdaging.

Oudewater is als het ware een ‘prettige uithoek’; ver genoeg van de dynamiek om de eigen identiteit te bewaren en niet met alle winden mee te waaien, maar dichtbij genoeg om bij de regio en invloed van de verstedelijking betrokken te worden waar dit gewenst is.

Landschap Het landschap en het water liggen aan de oorsprong van de manier waarop de kernen zich hebben ontwikkeld en vormt dan ook de basis voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling. Het grondgebied van Oudewater ligt in een overgangszone tussen de Hollandse Bron: Gemeente Oudewater

en Utrechtse veenvlakte en het gebied met rivieraf-

Het karakteristieke veenweidelandschap ontstond in

zettingen. De bodem bestaat voor een groot deel uit

een eeuwenlang proces van ontginnen, ontwateren,

betrekkelijk zware, ondoorlatende komklei op een

bewerken en beweiden, opgezet vanuit de linten

ondergrond van veen. De rivieren de Hollandsche

middels het zogeheten cope-stelsel. Grote delen van

IJssel en de Lange Linschoten zijn de landschappe-

deze verkaveling behoren tot de meest gaaf be-

lijke dragers van waaruit Oudewater is ontstaan. De

waarde van Nederland. Papekop is een voorbeeld van

gronden langs de rivierbeddingen, de oeverwallen en

een zeer regelmatige cope-ontginning. De achterkade

de bedding zelf werden door het bezinken van zandig

(Papekopperkade) loopt evenwijdig aan de ontgin-

materiaal (sedimentatie) het meest opgehoogd. In de

ningsbasis, de Papekopperdijk. Alle percelen zijn dus

loop van de tijd kwam de bedding zo hoog te liggen,

even lang. In het landschap is een onderscheid waar-

dat de Hollandsche IJssel door zijn eigen oeverwal-

neembaar tussen de Lopikerwaard, gelegen tussen

len heen brak en een nieuwe loop zocht. De oude

de Lek en de Hollandsche IJssel, en de polders ten

loop bleef als een stroomrug in het landschap achter,

noorden van de Hollandsche IJssel.

waarop de stad Oudewater is ontstaan. Omgevingsvisie gemeente Oudewater

17

Het cope-landschap, de kaden, tiendwegen, knotbo-

van de inwoners en bezoekers. Het recreatief gebruik

men en polderwegen met lintbebouwing zijn bepalend

van de linten neemt toe. Ook de Hollandsche IJs-

voor de beleving van wat we nu het Groene Hart noe-

sel vervult een belangrijke rol als vaarweg voor de

men. Het veenweidelandschap is een rijkgeschakeerd

recreatievaart en Oudewater is een geliefde ligplaats.

landschap van grazige polders met smalle beplan-

Hollandsche IJssel, jaagpad en keringen hebben in

tingstroken op tiendwegen en kades of rijen knotbo-

directe zin betekenis voor ecologie en recreatie maar

men op boerenland dat als biotoop voor weidevogels,

hebben ook een indirecte betekenis voor ecologie,

amfibieën, vissen een grote biodiversiteit bevat en een

landbouw, waterberging, wonen en bedrijven.

hoge belevingswaarde heeft. De linten, bestaande uit losse bebouwing met doorkijkjes naar het landschap,

Landbouw

zijn krachtige identiteitsdragers. Onderling verschillen

Het landschap is sterk verbonden met de agrarische

de linten van karakter in schaal, dichtheid en functie.

sector. Met de ontginning van de veengronden en de

In het westen van Oudewater bevindt zich landgoed

verkaveling is het landschap door de eeuwen heen

Linschoten. Het landgoed

vrijwel volledig aangepast aan

bestaat uit een samenhan-

agrarisch gebruik. Schaalver-

gend geheel van landerijen, bossen, waterpartijen en historische gebouwen en vormt een uniek landschap. Het landgoed is het

Het landschap ligt aan de basis van de ontwikkeling van Oudewater

groting van de landbouw heeft dan ook veel invloed gehad op de diversiteit en het karakter van het landschap en de linten. Ook in deze tijd staat de agra-

enige historische landgoed van het Utrechtse westelijk weidegebied en tevens het

rische sector onder druk als gevolg van internatio-

grootste historische landgoed van het Groene Hart.

nale (markt-) ontwikkelingen, klimaatverandering,

Een belangrijke kwaliteit van Landgoed Linschoten

bodemdaling en de stikstofproblematiek. Een groot

zijn de vrije zichtassen die voortvloeien uit het land-

aantal kleine agrarische bedrijven is in de loop der

schapsontwerp van het historische park door Zocher

tijd verdwenen. Sommigen hebben nevenactiviteiten

(zie bijlage).

ontwikkeld, zoals kamperen bij de boer. Maar ook het toenemende belang van natuurwaarden en de

Deze landschappelijke kwaliteiten maken Oudewater

toenemende behoefte aan recreatie leggen een claim

tot een geliefd decor voor recreatie en ontspanning

op het landschap. De opgave voor het landschap en

Oudewater omstreeks 1900 18

Oudewater omstreeks 1960

de linten ligt in het vinden van nieuwe verdienmodel-

vandaag Geelbuiken genoemd. Verder diende melk

len voor de landbouw als primaire beheerder van het

als grondstof voor de lokale kaasmakerij. Kaas en

landschap. Verdienmodellen waarbij de bodemdaling

hennep vonden via de Waag en de Markt in Oude-

en CO2 uitstoot worden teruggedrongen, de biodi-

water hun weg over water naar grotere steden en de

versiteit en waterkwaliteit verbeteren, energie wordt

opkomende internationale havens. Zo is Oudewater

opgewekt en dit alles met behoud en ontwikkeling van

onlosmakelijk verbonden met zijn omgeving, Snelre-

de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteit en

waard, Hekendorp, Papekop, Willeskop en Hoenkoop.

de recreatieve gebruiksmogelijkheden. Door de strategische ligging is Oudewater in de 13e

Historie van Oudewater

eeuw een vestingstad geworden, die later onderdeel

De nederzetting Oudewater is vermoedelijk aan het

werd van de Oude Hollandse waterlinie. De ves-

einde van de tiende eeuw ontstaan bij de uitmonding

tingwerken uit die tijd zijn slechts ten dele bewaard

van de Lange Linschoten in de Hollandsche IJssel,

gebleven, maar het stratenpatroon van de stad is

op de drogere gronden van een hoger gelegen brede

nog grotendeels zoals die op de kaart van Jacob van

stroomrug. Oudewater fungeerde van oudsher als

Deventer, de oudst bekende stadsplattegrond (rond

centrum van het omringende platteland, gelegen aan

1560), is weergegeven. Ook heeft Oudewater door de

deze strategische waterinfrastructuur. Nog steeds

vele monumentale bouwwerken volgens sommigen

heeft de stad een directe relatie met het water. De

de hoogste monumenten-dichtheid van Nederland. De

dijken en kaden langs de Hollandsche IJssel en de

stad is daardoor buitengewoon aantrekkelijk, ook voor

Lange Linschoten maken de invloed en het gebruik

toeristen. De Heksenwaag is als toeristische attractie

van de rivieren beleefbaar.

samen met de touwindustrie en vele monumentale panden in het stadje het handelsmerk van Oudewater.

De functie van markt- en nijverheidsplaats waar de producten van het land verwerkt werden tot kaas

Oudewater was tot 1970 een Hollandse stad en

(melk) en touw (hennep) heeft de stad tot bloei

behoorde tot de provincie Zuid-Holland. Ook was

gebracht. Door de hennepteelt was Oudewater een

Hoenkoop tot 1970 en Hekendorp, Papekop, Snelre-

belangrijke producent van touw. Tijdens het bewer-

waard en (een klein gedeelte van) Willeskop tot 1989

kingsproces van de hennep kwam het gele planten-

zelfstandige gemeentes of delen van zelfstandige ge-

sap op de schorten van de touwslagers. De inwoners

meentes. Pas daarna zijn zij onderdeel gaan uitmaken

van Oudewater worden daarom tot op de dag van

van Oudewater. De ontwikkeling van die gemeentes is

Oudewater omstreeks 1990

Oudewater omstreeks 2017 Omgevingsvisie gemeente Oudewater

19

tot circa 1970 meer autonoom en minder op dezelfde

De ligging van Oudewater midden in het landschap,

manier als de stad Oudewater verlopen.

op afstand van de A12 als hoofdverkeersontsluiting en van de stedelijke dynamiek van de metropoolregio

In de 19de en 20ste -eeuwse infrastructurele en in-

Utrecht, is een belangrijke karakteristiek van de ge-

dustriële revolutie is Oudewater terzijde blijven liggen.

meente. De stad Oudewater kan vanaf de A12 alleen

De trein kwam niet verder dan Papekop, met Oude-

bereikt worden via de Linschoten of Papekop of via

water verbonden via de Papekopse dijk door middel

Gouda en Haasdrecht.

van een tramverbinding. Ook was er een tramverbin-

De rijke cultuurhistorie van Oudewater draagt bij aan

ding tussen Gouda en Hekendorp. Hoewel er enkele

een aantrekkelijke leefomgeving en biedt aankno-

machinefabrieken, een brouwerij, scheepswerf en een

pingspunten voor toekomstige ontwikkelingen. Cul-

korenmolen waren, bleef de stad in de luwte van de

tuurhistorisch waardevolle elementen, ensembles en

moderne tijd en groeide niet exponentieel. Het gaaf

gebieden zijn daarom geïnventariseerd, beschreven

gebleven karakter bepaalt nu haar unieke kwaliteit. In

en gewaardeerd in een zogenaamde Cultuurhisto-

1977 krijgt een groot deel van Oudewater de status

rische waardenkaart (CHWK). Deze kaart dient als

van beschermd stadsgezicht. Hiermee wordt recht-

basis voor het ontwikkelen van een beleidsvisie op het

gedaan aan de vele monumenten en de samenhang

cultuurhistorisch erfgoed, evenals hoe hiermee om te

tussen gebouwen, historische structuren zoals de

gaan (behoud, versterken, ontwikkelen). Uitgangspunt

vestingcontouren en het landschap.

daarbij is om te onderzoeken hoe nieuwe kwalitatieve ontwikkelingen op bestaande waarden kunnen aan-

Nog steeds is de stad Oudewater van grote afstand

sluiten, zodat heden en verleden elkaar versterken en

herkenbaar aan zijn markante kerktorens, omringd

een visie vormen op toekomstige ontwikkelingen.

door het open veenweidegebied van het Groene Hart.

20

di jk

Mol en

Ver len gd e Tu ur lu ur

V er

len gd e Tu ur luu r

D e G roe

n di

j ck

N204

Papekop

Montf oort

Driebruggen

Hooge in

N204

d

's-Gravenkoop

Hoo gei nd Hoo gei nd N204

Jo ha

Joh

n J. Vierber

ge nwe g

Hoo

gein d

an

N204

Oudewater

Hogebrug

N228

J. H

Op we

ek

en

do

rp

er we

g

Snelrewaard

g

V i erb

N204

H ekend or pse B u urt

Op we g He ken

do rps

He k en d or

e B uu rt

p se

Bu

u rt

e

N228

n ve

rw

e ll

Hekendorp Go e

ja

N228

N228

Da

m w eg

N204

N228

D am

D am

w eg

we g

e r ge n w e g

Ben

ede

nei nd

ZZ

N228

B ene

Haastrecht

Benede nei

Be

ne

de

n ei

nd

Ben

ede

nei nd

den

ein d

ZZ

ZZ

nd ZZ

ZZ

Br ed

w eg

e

Polsbroekerdam

Zu

lis

te id z

ijd

se

w eg

jd se

eg

ij k

Zu

id zi

w eg

Da mw

Wes t-V

rd

w

Linschoten

Waarder

Esri Nederland, Community Map Contributors

Zu

id z

i jd

se

w eg

Zu

id zij

d se

w eg

Concept cultuurhistorische waardenkaart Oudewater

Oudewater

Concept cultuurhistorische waardenkaart Oudewater, ingezoomd

Puntobjecten

geen monument karakteristiek; monumentaal groen gemeentelijk monument rijksmonument

Lijnobjecten

geen monument

eg

karakteristiek; monumentaal groen

Snelrewaard Vlakobjecten geen

karakteristiek / monumentaal groen gemeentelijk monument rijksmonument Onbekend Polder

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

21

De stad Oudewater anno nu

Als we kijken naar de mobiliteit dan zien we dat de

Oudewater is een kleine stad met ruim 10.000 in-

invloed van de auto op de inrichting van de gebouwde

woners. De bevolking is kleurrijk en heeft een sterk

en onbebouwde omgeving overal duidelijk merkbaar

gemeenschapsgevoel dankzij de goede voorzieningen

is. In het historische centrum en in delen van de

en de sterke identiteit van de stad in het landschap.

wijk Brede Dijk ontstaan problemen voor vooral het langzaam verkeer, ten gevolge van de smalle straat-

De stad bestaat uit een historische binnenstad en

profielen en de daaruit voortvloeiende overlast door

een krans nieuwbouwwijken uit de 20e eeuw aan de

geparkeerde voertuigen.

noordzijde. In de binnenstad vinden we de belangrijkste voorzieningen, maar wordt ook relatief veel

De spreiding van het aantal parkeerplaatsen wordt

gewoond, vooral in eengezinswoningen, boven veel

door een aantal bewoners als niet optimaal ervaren.

winkels en op enkele plekken in gestapelde woning-

Men zet nu eenmaal graag de auto voor de deur van

bouw. In verband met het teruglopende aantal winkels

zijn of haar woning. Aan deze wens kan in een aantal

neemt het aandeel wonen in de binnenstad de laatste

gevallen niet worden voldaan. In de historische bin-

jaren enigszins toe.

nenstad is het op een aantal plaatsen niet mogelijk om altijd voor de deur van zijn of haar woning en/

Oudewater is een ondernemende stad met regionaal

of voor de deur van de winkel te parkeren. Men kan

georiënteerde ondernemingen. Werklocaties en voor-

vaak parkeren op een aantal verspreid over de stad

zieningen vinden we in Oudewater in de binnenstad

liggende parkeerterreinen. Vooral het parkeerterrein

en op bedrijventerrein Tappersheul aan de noord-

nabij het stadskantoor wordt marginaal gebruikt.

zijde van de stad. In de binnenstad vinden we vooral winkels. Bedrijventerrein Tappersheul huisvest lokale

Dorpen

ondernemers en kent momenteel twee delen. Het

Naast de stad Oudewater kent de gemeente de dor-

wordt van het wonen gescheiden door een groenzone

pen of buurtschappen Hekendorp (ca. 670 inwoners),

met recreatieve functies. Andere publieke en maat-

Papekop (ca. 425 inwoners), Snelrewaard (ca. 850 in-

schappelijk voorzieningen zoals sport, onderwijs en

woners) en Hoenkoop (ca. 470 inwoners). De kernen

zorgfuncties vinden we verspreid door de stad.

hebben door hun beperkte omvang een herkenbare dorpse identiteit die tezamen met de stad Oudewater

Ook toerisme is een belangrijke economische sector

de beleving van dit gebied voor de toeristen zo aan-

in Oudewater vanwege de historische kwaliteit van de

trekkelijk maakt.

stad en het landschap eromheen. De meeste toeristen in Oudewater zijn dagjesmensen. Per jaar bezoeken zo’n 50.000 tot 100.000 toeristen de gemeente, waarvan ongeveer 20.000 alleen al voor de Heksenwaag. Het toeristisch profiel ‘Magisch Oudewater’ bestaande uit de dragers Heksenwaag, het Touwmuseum en de oude binnenstad maakt de stad aantrekkelijk voor vele bezoekers. De ligging van de stad met het nog open schootsveld van het buitengebied is een bijzonderheid die uniek genoemd kan worden.

22

Bron: Gemeente Oudewater Omgevingsvisie gemeente Oudewater

23

Bron: Gemeente Oudewater

Trends

en ontwikkelingen De Omgevingsvisie geeft richting aan de ruimtelijke opgaven tot 2040 waar de gemeente Oudewater zich voor gesteld ziet. Deze opgaven komen voort uit trends en ontwikkelingen die vaak niet alleen in Oudewater spelen, maar in de hele regio of zelfs op nationaal niveau. Om te begrijpen waar de opgaven vandaan komen, wordt in dit hoofdstuk kort de context geschetst: welke trends spelen er en wat betekent dit concreet voor de gemeente Oudewater?

Demografie Er is een grote woningbouwgave, in heel Nederland. Ook in de gemeente Oudewater zal het aantal huishoudens blijven toenemen. Enerzijds door een verdere afname van het aantal personen per huishouden, anderzijds als gevolg van vergrijzing en de trend om langer zelfstandig thuis te blijven wonen. Bevolkingsgroei is ook een gevolg van de geboren Oudewaternaren die hier wensen te blijven wonen, of willen terugkeren. Een bijgevolg is dat lichte bevolkingsgroei bijdraagt aan voldoende draagvlak voor voorzieningen, zoals voldoende vrijwilligers en mantelzorgers, (jeugdige) sporters, detailhandel, zorg en onderwijs.

24

3 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

3 Trends en ontwikkelingen

4 Waarden en uitgangspunten

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden 7 Visie per thema

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

Ook de vraag naar het soort woningen verandert. Zo

fietspaden binnen een straal van circa 5 kilometer

is er bijvoorbeeld steeds meer vraag naar apparte-

om en in de verschillende woongebieden. Daarnaast

menten en levensloopbestendige woningen, eventu-

is sprake van toename van de vraag naar unieke en

eel in combinatie met zorg, en ook naar betaalbare

bijzondere overnachtingslocaties in het Groene Hart

woningen voor starters en tijdelijke woningen.

en naar georganiseerde sport− en spelvoorzieningen.

Demografische groei en een toename van het aantal

Digitalisering

huishoudens vraagt niet alleen om méér woningen,

De steeds verdergaande digitalisering heeft effect

maar ook om meer ruimte voor groen, recreatie en

op allerlei terreinen in de samenleving. Thuis wordt

voorzieningen. Dichtbij huis, maar ook buiten de

een plek om te wonen én te werken, werktijden zijn

kernen groeit de behoefte aan recreatieve voorzie-

flexibeler en er is meer behoefte aan ontspanning

ningen, zowel vanuit de eigen inwoners als vanuit

in de directe leefomgeving. Dat heeft gevolgen voor

de groeiende Utrechtse stedelijke regio. Recreanten

de dynamiek en levendigheid in de wijk en voor de

van buiten de Lopikerwaard weten Oudewater als

verblijfskwaliteit. Daarnaast blijft het online winkelen

aantrekkelijke cultuurhistorische parel in het Groene

stijgen in populariteit. Deze ontwikkeling zet de lokale

Hart goed te vinden. De historische binnenstad geniet

detailhandel onder druk en verandert de bedrijvigheid

landelijke bekendheid. Dat zorgt voor meer drukte en

van de binnenstad en winkelcentra in de wijk. Verder

veranderend gebruik in ons buitengebied, met meer

is er meer vraag naar flexibele werkplekken. Bestaan-

ruimte voor recreatievoorzieningen. Het gaat daarbij

de kantoren voldoen niet meer aan die behoeften en

om groene uitloopgebieden en parken met wandel- en

duurzaamheidseisen, wat zorgt voor leegstand.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

25

Onze mobiliteit verandert ook als gevolg van digita-

Het omhoog brengen van het grondwaterpeil remt

lisering. Online werken en internetwinkelen hebben

de oxidatie en daarmee de bodemdaling. Dat heeft

mogelijk effect op de hoeveelheid en het soort ver-

gevolgen voor agrarische activiteiten, omdat de grond

keer. Denk hierbij bijvoorbeeld aan pakketdiensten. Er

dan te nat kan worden om te bewerken en om koeien

ontstaan door digitalisering ook andere mobiliteitscon-

op te laten grazen. Er zullen nieuwe verdienmodellen

cepten, zoals het Europese initiatief Mobility as a Ser-

nodig zijn voor de landbouwsector, bijvoorbeeld het

vice (MaaS). MaaS is een digitale roadmap voor het

wijziging van teelten, energieopwekking, groenblauwe

organiseren van mobiliteitsinitiatieven door overheden

diensten en andere nevenactiviteiten. Daarmee ver-

en vervoersaanbieders. Daarnaast is er steeds meer

andert ook het landschap. De landbouwsector is de

sprake van het concept deelmobiliteit. Deelmobiliteit is

primaire beheerder van het landschap en is daarmee

het delen van een auto, fiets of Licht Elektrisch Voer-

belangrijk voor het behoud hiervan. Een transitie naar

tuigen (LEV’s). LEV’s zijn onder andere elektrische

een toekomstbestendige, duurzame en circulaire

(bak)fietsen, elektrische scooters, scootmobielen en

agrarische sector is mede nodig om de bodemdaling

elektrische steps (via een app). Het gevolg hiervan is

terug te dringen, en ook om de biodiversiteit en het

dat het autobezit op termijn afneemt.

dierenwelzijn te verbeteren.

Bodemdaling

Gezondheid

De gemeente Oudewater heeft in toenemende mate

Onze leefomgeving heeft effect op onze gezondheid

te maken met bodemdaling. De voornaamste oorzaak

en onze kwaliteit van leven. Gezondheid raakt aan

van bodemdaling in het grootste deel van het lan-

veel thema’s. Denk aan zaken als een schone lucht,

delijk gebied is ontwatering van veen. Veen oxideert

(verkeers-)veiligheid en rust. Steeds vaker ook aan

door de ontwatering van de veenbodems. Dit effect

een gezonde levensstijl, eenzaamheid en inclusiviteit

is sterker in periodes van droogte, als gevolg van kli-

van de samenleving. Daarmee bedoelen we een sa-

maatverandering. De grootte van de bodemdaling ligt

menleving waarin iedereen meedoet en iedereen zich

veelal tussen de 0,5 en 1 cm per jaar (in de periode

thuis voelt. Dan gaat het om woningen voor alle doel-

1955-2008). In het bebouwd gebied is zetting door

groepen, voldoende voorzieningen op korte afstand

het gewicht van de weg en zwaar verkeer de grootste

en ruimte voor ontmoeting.

oorzaak van bodemdaling. Dat heeft een kostenverhogend effect op het beheer van de bovengrondse en ondergrondse infrastructuur.

Bron: Gemeente Oudewater

Bron: Gemeente Oudewater

Wanneer we het hebben over gezondheid, dan heb-

regen en zware piekbuien. We zullen hier op moeten

ben we het over de gezondheid van mens en dier. De

reageren, enerzijds door het beperken van onze CO2

biodiversiteit staat onder druk. Door oog te hebben

uitstoot en anderzijds door onze leefomgeving aan te

voor de natuur en het dierenwelzijn kunnen we de

passen aan het veranderende klimaat.

biodiversiteit vergroten en onze leefomgeving natuur-

De nationale doelstelling om onze CO2 uitstoot terug

inclusief maken. Denk aan het maken van robuuste

te dringen maakt een energietransitie noodzakelijk.

groenstructuren en ecologische verbindingen, het

Dat betekent dat we onze gebouwen anders moeten

vergroenen van de woonwijken en het integreren van

verwarmen en koelen en beter moeten isoleren, maar

nestgelegenheden voor vogels, vleermuizen en insec-

ook dat we ruimte moeten maken voor het opwekken

ten in onze gebouwen.

van duurzame energie. Daarnaast zorgt veenoxidatie voor veel CO2 uitstoot, wat kan worden tegengegaan

Een gezonde levensstijl wint aan populariteit. Dit

door het waterbeheer in ons buitengebied te verande-

draagt bij aan de toename van de behoefte om te

ren.

sporten, te bewegen, te spelen en te ontspannen in de buitenruimte. Meer fietsen en wandelen en minder

De energietransitie zal naar verwachting veel impact

gebruik van de auto is goed voor de verkeersveilig-

hebben op inwoners en bedrijven. Maar ook de impact

heid en leefbaarheid in de wijken, maar ook voor de

op het landschap zal groot zijn bij een hoger grondwa-

natuur en voor de gezondheid. Dat vraagt om een

terpeil en de inpassing van bijvoorbeeld windmolens

mobiliteitstransitie, waarbij niet de auto maar de mens

en zonnepanelen – technieken die overigens constant

centraal staat.

worden verbeterd en waaraan nieuwe worden toegevoegd met een nu nog onbekende impact.

Wereldwijd neemt de vraag naar grondstoffen toe, terwijl de voorraden afnemen. In een circulaire economie

Tegelijkertijd moeten we onze leefomgeving klimaat-

zijn we veel minder afhankelijk van nieuwe grondstof-

adaptief maken, om zo de gevolgen van klimaatver-

fen. Hergebruik van materialen in nieuwe toepassin-

andering beter te kunnen opvangen. Hittestress kan

gen heeft mogelijk gezondheidseffecten en effecten

worden tegengegaan door de leefomgeving te ver-

op de kwaliteit van bodem, water, lucht en biodiversi-

groenen en meer bomen te planten die zorgen voor

teit. Circulariteit kan doorwerken in de uitvoering van

schaduw. Meer ruimte voor wateropvang kan water-

alle in deze Omgevingsvisie opgenomen thema’s.

overlast bij hevige regenbuien voorkomen. Het zorgt ervoor dat water wordt vastgehouden dat gebruikt kan

Klimaatverandering

worden in perioden van langdurige droogte.

Het klimaat verandert mondiaal onder invloed van menselijk handelen. Dit merken we door meer en langere periodes van droogte en hitte, of juist van

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

27

Waarden

en uitgangspunten

In het Waardenkader, onderdeel van de Contour Omgevingsvisie Oudewater, worden, vanuit de identiteit en de uitgangspunten, vijf waarden gedefinieerd. Deze waarden karakteriseren en dragen Oudewater. Dit waardenkader is doorslaggevend bij de keuzes op het gebied van landschap en ecologie, wonen, economie, mobiliteit en energie. Het vormt een kompas om keuzes mee te maken die passen bij de maat, aard, schaal en draagkracht van Oudewater.

Kleinschaligheid Kleinschaligheid betekent een fijnmazige en verfijnde structuur. Dit zie je terug in de binnenstad, met haar vele straten en steegjes. We zien dit ook terug in de manier waarop we met elkaar omgaan. Mensen in Oudewater zijn betrokken. We kennen elkaar en er zijn korte lijnen onderling. We kennen ons landschap, de dorpen en de straat. Oudewater is in veel lagen opgebouwd door de eeuwen heen. De ontstaansgeschiedenis is van groot belang voor onze gemeente. Veel historische elementen zie je vandaag nog steeds terug in de dagelijkse leefomgeving, het is onderdeel van onze cultuur en identiteit. De kleinschalige structuur vraagt om zorgvuldige, gedetailleerde toevoegingen, die de oorspronkelijke kwaliteiten beter tot hun recht laten komen of aanvullen. We zoeken niet naar grote ingrepen of veranderingen, maar naar verfijning

28

en vervolmaking.

4 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

4 Waarden en uitgangspunten

3 Trends en ontwikkelingen

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden 7 Visie per thema

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

Bron: Gemeente Oudewater

Pracht & Trots

Markant & Levendig

De schoonheid van Oudewater, in stad en landschap,

Oudewater is herkenbaar, kleurrijk en uniek. Zeker

valt vaak als eerste op. Het kleurt onze herinneringen.

voor de stad geldt: in één oogopslag weet je waar

Het is vaak de reden waarom mensen Oudewater

je bent. Dat is bijzonder. Het geldt niet alleen voor

bezoeken en heeft ook een belangrijk aandeel in het

de uitstraling, maar ook voor de gemeenschap. Wij

woonplezier in Oudewater. In Oudewater zijn we trots

zijn Geelbuiken, gevormd door onze geschiedenis.

op wat we hebben en daar zijn we zuinig op. Deze

Dit komt tot uitdrukking in de gemeenschapszin, met

schoonheid willen we koesteren. Dit betekent niet dat

elkaar en voor elkaar. Maar ook in het ondernemer-

er niks verandert. We staan open voor nieuwe ontwik-

schap en de eigenzinnigheid als we onderwerpen

kelingen die belangrijk zijn voor de toekomstbesten-

belangrijk vinden, desnoods tegen de stroom in. Ook

digheid van Oudewater in de zin van wonen, werken,

voor diversiteit is ruimte in Oudewater. Daar zijn we

duurzame energie en samenleven. Maar we maken

trots op en dat dragen we uit. Het is niet te kopiëren.

hierbij wel steeds de afweging wat past binnen de schaalgrootte, de karakteristiek, het landschap en de beeldkwaliteit van onze gemeente.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

29

Bron: Gemeente Oudewater

Groene Oase in de luwte van verstedelijking

Ruimtelijke inrichtingsprincipes

Oudewater ligt in het Groene Hart en daarmee ook

Oudewater zijn de basis voor de ruimtelijke ontwikke-

in de Randstad. Grote steden en voorzieningen zijn

ling van de gemeente. Zij vormen de fundering voor

dichtbij, maar Oudewater heeft haar eigenheid in het

de Omgevingsvisie van gemeente Oudewater. Bij het

groene landschap behouden. We zijn onderdeel van

maken van ruimtelijke plannen moeten zij nog wel

onze regio en de provincie Utrecht, maar daarbinnen

concreet gemaakt worden. Dat doen we met onder-

zijn we wel gehecht aan onze eigen zeggenschap en

staande ontwerpprincipes, die houvast en structuur

autonomie. Dat betekent dat we naast de regionale

geven bij het maken van concrete ruimtelijke keuzes.

De uitgangspunten en de waarden van gemeente

samenwerking, die nodig is in het belang van Oudewater en de regio, onze eigen afwegingen zullen ma-

De schaal van Oudewater

ken voor de koers van Oudewater. Daarom waarderen

We richten ons op kleinschaligere, fijnmazige ruim-

we onze positie als grensgebied, balancerend tussen

telijke ontwikkelingen die aansluiten op bestaande

Utrecht en Zuid-Holland, maar midden in het Groene

kwaliteiten en die leiden tot vergroting van de kwaliteit

Hart. Het past bij onze manier van wonen, werken

van ruimtelijke en sociale structuren.

en samenleven. We zien Oudewater graag als een eiland. Het karakter van een eiland met een visueel

Landschap, natuur en milieu als basis

duidelijke leegte tot de snelweg en andere kernen is

Wanneer we ruimtelijke ontwikkelingen ontwerpen,

een belangrijke en in stand te houden waarde. Voor

worden deze geënt op de landschapskwaliteiten en

onze eigen inwoners en voor toeristen en recreanten

vormen bodem- en watersysteem, natuur en milieu

zijn we goed bereikbaar.

een natuurlijke ruimtelijke structuur en ‘onderlegger’.

Ondernemend, Saamhorig & Zelfredzaam Oudewater is een gezellige stad, met sterke, sociale structuren en een ondernemend karakter. Dit houdt onze gemeente levendig en onze inwoners zelfstandig. De gemeenschap, met inwoners en ondernemers, is een belangrijke basis van Oudewater, zowel voor ontwikkelingen in sociale als in ruimtelijke zin. In de kernen en wijken bestaat een hechte gemeenschap, mensen kijken naar elkaar om en weten elkaar te vinden. Verbondenheid en saamhorigheid zijn zichtbaar in de formele en informele sociale structuren. We vinden het belangrijk dat iedereen kan meedoen in onze gemeente. En waar nodig springen ondernemers in en realiseren mooie initiatieven binnen onze gemeente. Ook hechten we belang aan voldoende voorzieningen, omdat deze bijdragen aan een levendige en leefbare gemeenschap. Denk aan onze scholen, winkels en sportvoorzieningen en ook aan de culturele activiteiten en evenementen, zoals het Heksenfestijn. Die zijn uniek voor onze stad. We willen onze eigenheid hierin behouden.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

31

De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leefomgeving te borgen en te ontwikkelen

Visie

op hoofdlijnen

Nu we weten waar we staan, wat er op ons af komt en we de waarden hebben benoemd die onze identiteit vormen, kunnen we bepalen waar we naar toe willen in de toekomst. Dit doen we door een ontwikkelperspectief te schetsen op hoofdlijnen voor onze leefomgeving. We geven een doorkijk op de langere termijn, tot 2040, en laten zien hoe de verschillende thema’s met elkaar samenhangen en wat daarbij de ambities van de gemeente Oudewater zijn.

Waar willen we naartoe? De kernambitie is om een vitale, duurzame, sociale en inclusieve (gezonde) en veilige woon-, werk- en leefomgeving te borgen en te ontwikkelen. Ankerpunten hierin zijn haar eigen identiteit (onze waarden) in het landschap. Met deze kernambitie bevorderen we een toekomstbestendige samenleving en leefomgeving in Oudewater. De uitgangspunten en waarden zoals toegelicht in hoofdstuk 4 zijn hierbij richtinggevend. De visie op hoofdlijnen wordt verwoord in vier verhaallijnen. Deze verhaallijnen zijn hierna verder uitgewerkt en geconcretiseerd, geschreven vanuit het perspectief van de (verre) toekomst, zodat er een levendig beeld ontstaat van de ruimte en leefomgeving van Oudewater in de toekomst.

32

5 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

3 Trends en ontwikkelingen

4 Waarden en uitgangspunten

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden 7 Visie per thema

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

1 Kleinschalige groei omwille van onze vitaliteit Oudewater is in 2040 een vitale, prachtige, trotse en

Ook in de linten vindt er ontwikkeling plaats. We

zelfstandige gemeente, mede dankzij een kleinscha-

koesteren de linten als belangrijke identiteitsdragers

lige groei van het aantal woningen en werklocaties.

en recreatieve routes in het landschap. De kwaliteit

Er is ruimte voor nieuwe woningen in de kernen

van de linten wordt verder versterkt door hier en daar

Oudewater en Hekendorp. Uitgangspunt hierbij is

beperkte ontwikkelingen mogelijk te maken op het ge-

om te bouwen voor de lokale behoefte. Bij voorkeur

bied van wonen, kleinschalige bedrijvigheid en recre-

op plekken binnen de bebouwde kom en op locaties

atie. Niet-passende of grootschalige bedrijvigheid in

daarbuiten die goed aansluiten op de bebouwde kom.

de linten wordt geweerd. Wanneer dit soort bedrijven

Maar altijd met aandacht en respect voor het histori-

al in de linten gevestigd zijn wordt de mogelijkheid om

sche veenweidelandschap, dat kenmerkend is voor

te verplaatsen naar een bedrijventerrein gestimuleerd

het ‘buitengevoel’ van Oudewater. De nieuwe woon-

en onderzocht.

gebieden sluiten qua ontwerp aan op de waarden en kwaliteiten van Oudewater in het algemeen én zijn passend bij de lokale situatie ter plekke.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

33

2 Innige band met het landschap Oudewater is ingebed in het open veenweideland-

In het landschap komen ook nieuwe functies die in

schap. Stad, kernen, buurtschappen en landschap ho-

de toekomst nodig zijn voor de opwek van schone

ren onlosmakelijk bij elkaar. Behoud van landschap-

vormen van energie. Dit doen we met respect voor

pen, natuur en cultuurhistorie zijn belangrijk voor de

en met behoud van de landschapskwaliteit, in over-

kwaliteit van de leefomgeving van Oudewater. De

eenstemming met het afwegingskader grootschalige

landschapsbeleving maakt nadrukkelijk onderdeel uit

duurzame energie.

van onze identiteit. Bedrijvigheid, landbouw, woningbouw en recreatie zoeken ook ruimte in dit landschap. De combinatie van al deze elementen biedt mogelijkheden om ruimtelijke behoeften te realiseren en de

Kernrandzones

identiteit van Oudewater te behouden en te verster-

Kernrandzones zijn de overgangsgebieden tussen

ken.

stad en land. Met deze gebieden wil de gemeente de woonomgeving en het omliggende landschap

In 2040 is de relatie tussen stad en land expliciet tot

beter met elkaar verbinden. Er is plek voor allerlei

uitdrukking gebracht in de overgangsgebieden tussen

groene en recreatieve functies voor zowel inten-

woongebieden en het open buitengebied. Deze over-

sieve als meer extensieve recreatie en voor natuur.

gangsgebieden noemen we de ‘kernrandzones’, een

Denk aan ommetjes nabij de woonomgeving of

zoom rond de kernen Oudewater en Hekendorp. In

langere wandelingen vanuit de stadsranden, maar

de kernrandzones is ruimte voor een combinatie van

ook aan ruimte voor natuur, (natuurlijk) spelen,

landschap, natuur, kleinschalige ontwikkeling van wo-

aantrekkelijke rustplekken en een daghoreca-

ningbouw en economie, zorg en recreatieve functies.

uitgiftepunt.

De kernrandzones dragen bij aan een gezonde en vitale leefomgeving. Het verbeteren van de ruimtelijke

De kernrandzones staan niet op zichzelf, maar

kwaliteit en het beter verbinden van stad en land zijn

sluiten aan op de hoofdgroenstructuren en recrea-

hierbij het uitgangspunt. Daarmee worden landschap-

tieve structuren, zodat de zones vanzelfsprekend

pelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van onze

worden opgenomen in haar omgeving en er goede

gemeente beter beschermd én benut. De inrichting

en robuuste ecologische en recreatieve verbindin-

en mogelijkheden per kernrandzone worden nader

gen worden gemaakt. De kernrandzone vormt zo

uitgewerkt (zie ook hoofdstuk 8) op basis van de con-

een belangrijke schakel tussen stad en landschap.

crete en unieke eigenschappen, kansen en dillema’s

We koesteren de hoofdgroenstructuren in de

in ieder gebied.

wijken en kernen, die de leefomgeving ecologisch en recreatief verbinden met het landschap. Het

Daarnaast streven we naar een betere verbinding met

vergroenen van de leefomgeving, zoals beschre-

de Hollandsche IJssel en de Lange Linschoten. Naast

ven in het thema ‘wonen’, wordt gebruikt om de

nieuwe recreatieve mogelijkheden biedt dit kansen op

hoofdgroenstructuren te versterken, robuuster te

het gebied van het afremmen van bodemdaling, het

maken en knelpunten weg te nemen. Uitbreiding

verbeteren van de biodiversiteit en het stimuleren van

van robuust groen voor spelen en recreëren in met

circulaire landbouw. Dit doen we in samenwerking met

name de nieuwe woonwijken als Kerkwetering is

de provincie en het waterschap. De grondeigenaren

nodig om te voorzien in de behoefte van de nieuwe

en de agrarische sector zijn hierbij belangrijke samen-

bewoners.

werkingspartners.

34

3

4

Vitale, gezonde, veilige en sociale wijken en kernen

Passende en duurzame economie

Oudewater is in 2040 een levendige, gezonde, veilige

ruimte aan ondernemers. Ook in de toekomst willen

en sociaal-inclusieve gemeente, waarin iedereen

we dat graag zo houden. Werkgelegenheid en duur-

mee doet. De wijken en kernen hebben elk een eigen

zaamheid gaan hierbij hand in hand. Oudewater is in

karakter en sociale structuur. Deze eigenheid en di-

2040 een zelfredzame en ondernemende gemeente,

versiteit zien we als basis voor het ondersteunen van

met werkgelegenheid voor verschillende leeftijden. In

de saamhorigheid en gemeenschapsgevoel. Dat doen

de historische binnenstad bruisen de detailhandel en

we door het soort voorzieningen aan te laten sluiten

toeristisch-recreatieve bedrijven. Ook het landschap

op de behoefte en op specifieke maatschappelijke

is van groot economisch belang, zowel door de vitale

vraagstukken in de wijk. Bijvoorbeeld voor ouderen,

agrarische sector als door recreatie en toerisme. De

jeugd of gezinnen. Ook het woningaanbod sluit hierop

landbouw wordt, als grootste beheerder van het land-

aan. De openbare ruimte speelt een belangrijke rol

schap, gesteund in haar transitie naar een circulaire,

in het ontmoeten van elkaar en het gezond kunnen

verbrede en bodemdalingsbestendige vorm van

bewegen. Hier kan worden gewandeld, gefietst, ge-

landbouw.

Oudewater is een bruisende gemeente en biedt

speeld en gesport. Gezonde lucht, water en milieunormen ondersteunen een veilige leefomgeving.

Tappersheul is de ‘werkplaats’ van Oudewater, daar is het overgrote deel van de bedrijven gevestigd. De

We streven tevens naar meer gemengde gebieden

bedrijvigheid past in schaal, maat en uitstraling bij

waar wonen, werken en recreëren in elkaars nabij-

Oudewater. De identiteit van Oudewater is leidend

heid plaats vinden. Dit zorgt voor leefbare, diverse en

bij de huisvestings- en ontwikkelmogelijkheden voor

levendige wijken en gebieden. Zo kunnen jongeren en

bedrijven. Lokaal ondernemerschap wordt onder-

ook jonge gezinnen zich ontwikkelen binnen Oudewa-

steund. Bereikbaarheid is essentieel voor een goed

ter. De mooie en unieke binnenstad van Oudewater

ondernemersklimaat. Daarbij gaat het om ontsluiting

heeft hierbij een bijzondere status, vanwege de zo

voor vrachtverkeer, maar ook om woon-werkverkeer,

gewaardeerde cultuurhistorische kwaliteit. Dit brengt

waarbij het gebruik van de fiets wordt gestimuleerd.

specifieke kansen en uitdagingen met zich mee op het

Grootschalige bedrijvigheid met veel verkeersbewe-

gebied van wonen, werken, bereikbaarheid, recreatie,

gingen passen niet bij de schaal van Oudewater. Hier-

toerisme, klimaatadaptatie en schone energie.

voor zien we mogelijkheden op regionale bedrijventerreinen, op goed bereikbare plekken en op fietsafstand

Opgaven op het gebied van klimaatadaptatie zo-

van Oudewater.

als het voorkomen van hittestress, overstroming en droogte worden aangepakt door vergroening van het stedelijk gebied. Maar ook door aanpassingen in de openbare ruimte, door in te spelen op vragen en samen te werken met betrokken partijen en overheden op het gebied van landbouwtransitie en bodemdaling. De omschakeling naar schone warmte opwek in de wijken en kernen krijgt een gebiedsgerichte aanpak, met een warmtevisie per kern of wijk.

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

35

36

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

37

Gebieden In dit hoofdstuk wordt de visie op hoofdlijnen voor een aantal gebieden binnen de gemeente Oudewater nader uitgewerkt en toegelicht. In deze gebieden komt een aantal opgaven en ontwikkelingen samen. Voor ieder gebied is een samenhangende visie wenselijk, waarin dilemma’s kansen en knelpunten in samenhang met elkaar zijn afgewogen en samengebracht in een integrale ruimtelijke visie op het gebied. Voor de nadere uitwerking van de visie voor ieder van deze gebieden kan de gemeente besluiten om, in navolging op deze Omgevingsvisie, gebiedsprocessen te organiseren en de uitwerking vast te leggen in gebiedsprogramma’s (zie ook hoofdstuk 8).

38

6 2 Huidige ruimtelijke hoofdstructuur

3 Trends en ontwikkelingen

4 Waarden en uitgangspunten

5 Visie op hoofdlijnen

6 Gebieden 7 Visie per thema

Wonen

Werken

Mobiliteit

Landbouw en natuur

Klimaatadaptie

Bron: Gemeente Oudewater

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

39

Dynamische noordflank Aan de noordzijde van Oudewater zijn diverse ontwik-

een nieuwe regionaal bedrijventerrein onderzocht,

kelingen voorzien, met een nieuwe woonwijk Kerk-

waar bedrijven naar toe kunnen die niet passend zijn

wetering en uitbreiding van het bedrijventerrein met

in Oudewater.

Tappersheul 3. Doelstelling is om de kwaliteit van de leefomgeving aan de noordzijde van Oudewater te be-

Met de uitbreiding van Tappersheul wordt ook de

houden en waar mogelijk te verbeteren. Door een ste-

mogelijkheid gecreëerd om een groene en recrea-

vige groenstructuur en robuuste groene verbindingen

tieve zone toe te voegen, met onder andere de ruimte

sluit de nieuwe uitbreiding Kerkwetering goed aan op

reservering voor het zwembad en de skeelerbaan. In

het landschap en op Klein Hekendorp. Het bestaande

de bestaande leefomgeving van De Noort Syde is een

Veenweidepark vormt een groen uitloopgebied voor

kwaliteitsverbetering mogelijk door bodemverzakking

de nieuwe woonwijk en is een onderdeel van de kern-

te verhelpen, de woningen te verduurzamen en de

randzone die rondom Oudewater zal ontstaan.

buurt klimaatbestendig te maken.

Tappersheul 1 en 2 worden gerevitaliseerd en uitgebreid met Tappersheul 3. Een groene zoom ten oosten van Tappersheul 3 zorgt voor een goede aansluiting van het bedrijventerrein op het landschap en maakt deel uit van de kernrandzone rond Oudewater. Op termijn moet onderzocht worden of een verdere uitbreiding van Tappersheul wenselijk is of dat uitbreiding van het areaal bedrijventerrein beter kan plaatsvinden bij Papekop ten noorden van het spoor. Daarnaast wordt, in overleg met de regio, de mogelijkheden van

Dynamische noordflank

40

‘Veenetië’, een onderzoek naar de haalbaarheid van drijvend bouwen in veenweidegebied

Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel In de oudere stadsdelen binnen de wallen en langs

Het is de wens om grootschalige, niet-passende

de Lange Linschoten en Hollandsche IJssel willen

bedrijvigheid in het lint te verplaatsen of te transforme-

we de kwaliteit van de leefomgeving versterken. De

ren naar wonen of kleinschalige recreatieve voor-

bereikbaarheid, de vitaliteit van de voorzieningen en

zieningen. Zo krijgt het lint een kwaliteitsverbetering

de recreatieve ontwikkeling van de binnenstad en de

voor recreatie en ontstaat er ruimte voor verbrede

Hollandsche IJssel staan daarbij centraal, in combina-

landbouw met recreatieve voorzieningen. Ook bij Wil-

tie met de ontwikkeling van woningbouw. De ontwik-

leskop streven we ernaar om niet-passende bedrijven

keling van Statenland is een kans om, dicht tegen de

in het lint uit te plaatsen, zodat er ruimte ontstaat voor

binnenstad aan, woningen toe te voegen en tege-

groen, wonen en recreatie. Zo kan de ruimtelijke en

lijkertijd de verbinding tussen stad en landschap te

landschappelijke kwaliteit van het lint worden verbe-

versterken met groen. Aansluitend op de ontwikkeling

terd.

van Westerwal wordt de vesting van Oudewater beter beleefbaar gemaakt en waar mogelijk hersteld. Daarnaast is de Hollandsche IJssel nu een ‘achterkant’ situatie. De bedrijvigheid ligt met de achterkant aan de Hollandsche IJssel waardoor de rivier minder aantrekkelijk is voor de recreant. De ambitie is om de Hollandsche IJssel aantrekkelijker te maken voor de recreant. We zien potentie om het gebied rond Snelrewaard en de Lange Linschoten te ontwikkelen tot poort naar het landschap.

Oudewater aan de Linschoten en de Hollandsche IJssel

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

41

Hekendorp De kern Hekendorp kan uitbreiden om te voldoen in de eigen woningbehoefte (Noot: de provincie staat eenmalige uitbreiding toe met 1 tot maximaal 50 woningen). De leefbaarheid van het dorp staat daarbij centraal en moet minimaal behouden en waar mogelijk verbeterd worden. Ook de ruimtelijke kwaliteit van het lint kan verbeterd worden. Uitbreiding kan in westelijke richting, eventueel in combinatie met woningbouwontwikkeling aan de noordzijde van Hekendorp om de ‘last’ te verlichten. Uitbreiding dient gefaseerd te gebeuren. De ontsluiting, parkeren en verkeersveiligheid zijn belangrijke aandachtspunten.

Bron: Gemeente Oudewater

Hekendorp

42

Bron: Gemeente Oudewater

Veenweide in transitie Het open veenweidelandschap van Oudewater ten

voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit door in te

noorden en ten zuiden van de Hollandsche IJssel is

zetten op vergroten van de natuurwaarde en de biodi-

van grote landschappelijke kwaliteit en één van de

versiteit, bijvoorbeeld met kansen voor een klimaatbos

identiteitsdragers van Oudewater. De gemeente on-

of voedselbos, in verhouding met het open landschap.

dersteunt de agrarische sector als primaire beheerder

De waterrecreatie kan versterkt worden door uitbrei-

van het landschap in haar transitie naar een circulaire

ding van het aantal ligplaatsen en recreatieve voorzie-