B3. Memo LaGro 20102026
Tekst van het document
MEMO aan : Gemeente Oudewater, t.a.v. Jack de Jong van : Pieter van den Oord en Monika Beck datum: : 20 oktober 2026 ons dossier: : 11525047 inzake: : Zwembad Oudewater – scenario’s inzake realisatie en exploitatie uw referentie: : 1. Inleiding 1.1. Stichting Beheer Zwembad Oudewater (“ SBZO”) is voornemens een nieuwe zwemvoorziening te realiseren in Oudewater. Hieromtrent zijn met de gemeente Oudewater (hierna: “de Gemeente”) in 2022 overeenkomsten gesloten, nadat een selectieprocedure conform het Didam-arrest is doorlopen, planvorming samen met de Gemeente nader is uitgewerkt en de nodige besluitvorming binnen de Gemeente heeft plaatsgevonden. 1.2. Vanwege beroepsprocedures inzake Tappersheul III heeft de realisatie van het zwembad vertraging opgelopen. Het project heeft tijdelijk stilgelegen. Sinds 2025 is SBZO weer actief bezig met het voorbereiden van de realisatie van het zwembad. Dit vindt plaats in contact en afstemming met de Gemeente. 1.3. In voorbereiding op de realisatie van het zwembad en de daarmee gepaard gaande aanvraag voor financiering is aandacht ontstaan voor de fiscale aspecten van het project. Bij SBZO bestaat in dat kader de wens om het project fiscaal te optimaliseren en de financiële haalbaarheid van het project te vergroten .
SBZO heeft hieromtrent advies gevraagd bij haar fiscaal adviseu r en heeft wijzigingen van de afspraken met de Gemeente voorgesteld. 1.4. Alvorens de Gemeente besluit of zij al dan niet bereid is in te stemmen met de door SBZO gepresenteerde wijzigingen, wenst de Gemeente overzicht te krijgen in het huidige afsprakenkader, de (on)mogelijkheden en risico’s hiervan en de potentiële andere opties/scenario’s op basis waarvan in afwijking van het oorspronkelijke kader het gewenste resultaat gerealiseerd kan worden. De Gemeente heeft La Gro verzocht om de juridische aspecten die benodigd zijn voor een dergelijk overzicht, uit te werken. 2 / 15 1.5. In dit memo worden de relevante juridische uitgangspunten en risico’s uitgewerkt voor realisatie en exploitatie conform de oorspronkelijke afspraken alsook voor drie alternatieve scenario’s welke afwijken van het oorspronkelijke kader. De volgende scenario’s worden onderstaand vanuit juridisch perspectief beoordeeld: I) Realisatie conform de oorspronkelijke afspraken, met beroep op de BOSA- regeling; II) Realisatie en exploitatie op basis van een beroep op de SPUK-regeling; III) Realisatie conform de oorspronkelijke afspraken en exploitatie via een exploitatie B.V.; IV) Aanvullende gemeentelijke bijdrage(n) voor het btw-risico. 2. Scenario I: Het bestaande afsprakenkader (BOSA) 2.1.
In december 2021 heeft de Gemeente een selectieprocedure georganiseerd met als doel een contractspartij te selecteren voor realisatie en exploitatie van het zwembad in Oudewater. Aanleiding voor deze selectieprocedure was de uitspraak van de Hoge Raad van 26 november 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1778, het Didam- arrest). In de selectieprocedure is gezocht naar een partij die zowel de realisatie als de exploitatie van het zwembad op zich zou nemen, alsmede het beheer en onderhoud en het verkrijgen van een recht van erfpacht. De selectiecriteria vereisten onder meer dat gegadigde n aantoonden kennis en ervaring te hebben met het beheren en exploiteren van een openbare zwemvoorziening in een lokale gemeenschap. Naar aanleiding van de selectieprocedure is SBZO verkozen als contractspartij. 2.2. Het resultaat van deze selectieprocedure is vervolgens op 15 maart 2022 verankerd in een juridisch raamwerk tussen SBZO en de Gemeente.
Dit raamwerk bestaat uit het volgende: • Het afsprakenkader, waarin de selectie als uitgangspunt is genomen en de afspraken over realisatie, exploitatie, erfpacht, subsidie en gemeentegarantie zijn verankerd (“Afsprakenkader”); • De uitvoeringsovereenkomst, waarin de uitgangspunten zijn vastgelegd op basis waarvan SBZO het zwembad zal realiseren (“Uitvoeringsovereenkomst”); • De erfpachtovereenkomst, waarin de Gemeente een erfpachtrecht aan SBZO heeft verleend en op grond waarvan SBZO verplicht is om het zwembad voor eigen rekening en risico te realiseren én te exploiteren, te beheren en te onderhouden (“Erfpachtovereenkomst”); 3 / 15 • De concessieovereenkomst, waarin de exploitatierechten en - verplichtingen aan SBZO worden toegekend (“Concessieovereenkomst”); • De voorwaarden voor de gemeentegarantie die de Gemeente zal afgeven op de do or SBZO te verkrijgen lening (mits aan de voorwaarden wordt voldaan) en bijbehorende kredietdocumentatie. Deze documenten zijn gebaseerd op het uitg angspunt dat SBZO de entiteit is die zowel de realisatie als de exploitatie verzorgt; • Een subsidieaanvraag van SBZO d.d. 1 maart 2022 en bijbehorende subsidiebeschikking d.d. 15 maart 2022 op basis waarvan SBZO een subsidie van € 300.000, -- verleend krijgt ten behoeve van nadere uitwerking van het bouwplan en de prijsvorming. 2.3.
Deze afspraken zijn tot stand gekomen nadat de gemeenteraad van de Gemeente in de openbare vergadering van 24 februari 2022 kennis heeft genomen van de voorgenomen afspraken, en tegen het geheel geen wensen en bedenkingen heeft geuit.1 2.4. Een onderdeel van de uitvoering van de overeenkomsten met betrekking tot de realisatie en exploitatie van het zwembad is de fiscaliteit. Deze is in de afspraken tussen de Gemeente en SBZO niet geheel uitgekristalliseerd , c.q. de Gemeente en SBZO hebben geanticipeerd op eventuele toekomstige wijzigingen in dat kader. Verwezen wordt naar art. 1.7 van het Afsprakenkader waarin het volgende is opgenomen met betrekking tot fiscaliteit: 2.5. Initieel is in het geheel van afspraken uitgegaan van de optie dat door SBZO een subsidie aangevraagd zal worden op grond van de subsidieregeling Stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties (“ BOSA”) teneinde de btw -kosten te 1 Verwezen wordt naar het Raadsbesluit Oudewater D/22049900, Z/22/037079.
4 / 15 dekken. De BOSA maakt op de volgende wijzen deel uit van de gemaakte afspraken: • Op grond van art. 9.1 onder f van de Uitvoeringsovereenkomst treedt de Uitvoeringsovereenkomst pas in werking nadat SBZO een subsidie verleend heeft gekregen op grond van de BOSA; • In de bijlagen bij de subsidieaanvraag d.d. 1 maart 2022 heeft SBZO de BOSA- regeling genoemd als mogelijke route voor btw -teruggave/financiering. Ditzelfde document maakt deel uit van de financiële prognose die als bijlage is aangehecht bij de Concessieovereenkomst; • Ontvangst van een afschrift van de verleningsbeschikking op grond van de BOSA door het college van B&W is een opschortende voorwaarde voor de verlening van de gemeentegarantie door de Gemeente (opschortende voorwaarde nr. 3). • Subsidieverlening op grond van de BOSA is een voorwaarde voor ontvangst van het eerste voorschot uit de subsidiebeschikking d.d. 14 april 2026 op grond waarvan de Gemeente € 2.200.000, -- subsidie verleen t als bijdrage in de verplaatsingskosten van het zwembad vanuit Statenland naar de locatie Tappersheul III.2 2.6. De BOSA kent echter bepaalde beperkingen, waardoor de haalbaarheid van het project in het geding komt/kan komen wanneer de BOSA als uitgangspunt wordt gehanteerd voor de fiscaliteit.
De BOSA werkt met jaarlijkse budgetten die onder aanvragers worden verdeeld op basis van volgorde van binnenkomst van complete aanvragen. Conform opgaaf van de fiscalist van de Gemeente (Fiscaliade) overstijgt de hoeveelheid aanvragen ieder jaar het budget, waardoor een aanzienlijk deel van de aanvragers in het geheel géén subsidie krijgt toegekend. 3 Er bestaat daardoor een reële kans dat SBZO subsidie misloopt vanwege deze verdelingssystematiek. Dit levert voor SBZO een aanzienlijk risico op wat betreft de haalbaarheid van de realisatie en exploitatie van het zwembad. In dat kader wordt tevens verwezen naar het advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”). 2 Indien deze subsidievoorwaarde wordt gewijzigd, is het wijzigingsbesluit appellabel en staat daartegen bezwaar en beroep open. 3 Bovendien geldt dat voor de behandeling van de aanvragen van 2026 gebruik is gemaakt van een loting. Dit doordat het aanvragensysteem is gecrasht toen de aanmeldingen werden opengezet wegens een te grote hoeveelheid gelijktijdige aanvragen. Hierdoor was niet/onvoldoende herleidbaar wat de volgorde van indiening van aanvragen was. Zie ook de update van 1 mei 2026 op de website van de Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen: https://www.dus-i.nl/subsidies/sport/stimulering-bouw-en- onderhoud-sportaccommodaties. 5 / 15 2.7.
Contractueel is vastgelegd dat zowel de bouw als het beheer en de exploitatie van het zwembad geschieden voor eigen rekening en risico van SBZO. Verwezen wordt in dat kader naar art. 1.1 Afsprakenkader en overweging D van de Concessieovereenkomst. Indien een beroep op de BOSA niet slaagt, dan wel niet leidt tot voldoende compensatie voor de btw -kosten, ligt het primaire risico bij SBZO. Indien de realisatie en/of exploitatie van het zwembad hierdoor onmogelijk wordt en SBZO omvalt of de exploitatie staakt door structurele tekorten, verschuift het financiële risico naar de Gemeente. De Gemeente geeft immers een gemeentegarantie af op de lening. Daarnaast geldt op grond van art. 3.2 van het Afsprakenkader dat bij tussentijds eindigen van de exploitatie/concessie de Gemeente de erfpacht beëindigt en de Gemeente verplicht is de financiële verplichtingen van SBZO jegens de financier over te nemen dan wel zelf te voldoen als eigen verplichtingen, z onder regres op SBZO (waartegenover SBZO is gekweten). Bij liquidatie of opheffing van SBZO verkrijgt de Gemeente om niet de eigendom van en de beschikking over het (al dan niet afgebouwde) zwembad. 2.8. Het volgen van de ingeslagen weg op basis van de oorspronkelijke afsprakenkaders brengt dus bepaalde risico’s met zich mee, met name vanwege de onzekerheid rondom de BOSA.
De kans dat een subsidie op basis van de BOSA zal worden verkregen is beperkt .4 Dit heeft potentiële gevolgen voor de haalbaarheid van het plan en brengt potentieel risico’s met zich mee voor de Gemeente in geval SBZO de realisatie en/of exploitatie van het zwembad staakt wegens financiële tekorten. 2.9. Daarnaast dient de BOSA meegenomen te worden in een nadere aanbestedingsrechtelijke beoordeling. SBZO is aanbestedingsplichtig indien sprake is van een gesubsidieerde opdracht in de zin van art. 2.8 Aanbestedingswet 2012. Van een gesubsidieerde opdracht is sprake wanneer 1) een opdracht de Europese drempelwaarden voor aanbestedingen overschrijdt en 2) meer dan 50% van de opdrachtwaarde door aanbestedende diensten wordt gesubsidieerd. De meest recente budgetraming voor de realisatie van het zwembad overschrijdt de Europese drempelwaarde voor werken. De vraag is of in geval van toekenning van de BOSA, meer dan 50% van de opdrachtwaarde door aanbestedende diensten wordt gesubsidieerd. 4 Zie advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”) . 6 / 15 2.10. In een eerder stadium is een abstracte toets ten aanzien van art. 2.8 Aanbestedingswet 2012 uitgevoerd waarbij geen rekening is gehouden met een concreet scenario ten aanzien van fiscaliteit.
In deze toets is geabstraheerd van de fiscale route aangezien op dat moment nog geen keuze was gemaakt ten aanzien van de fiscale inrichting, c.q. omdat nog sprake was van discussie rondom fiscaliteit, en omdat vanuit de BOSA een onzekerheid geldt met betrekking tot het al dan niet verkrijgen van de subsidie. Indien wordt gekozen voor het scenario waarbij de realisatie en exploitatie van het zwembad plaatsvindt op basis van de oorspronkelijke afspraken en met beroep op de BOSA, dient de BOSA in een nadere uitwerking/actualisatie van de aanbestedingsrechtelijke beoordeling meegenomen te worden. 2.11. Aangezien een nadere beoordeling van de fiscaliteit heeft geleid tot het inzicht dat SBZO mogelijk niet de (gehele) btw kan compenseren via de BOSA -regeling en daarmee mogelijk een financieel tekort heeft, wat risico’s met zich meebrengt voor het project die ook de Gemeente raken, wordt door de Gemeente beoordeeld of er ook alternatieve scenario’s zijn. Dit laat onverlet dat het risico dat inzichtelijk is gemaakt primair een risico is van SBZO op grond van de bestaande afspraken. 3. Scenario II – SPUK 3.1. Op grond van de Regeling specifieke uitkering stimulering sport (“SPUK”) kunnen gemeenten jaarlijks een specifieke uitkering aanvragen van het Rijk voor sportactiviteiten waarbij sprake is van btw-verlies.
De uitkering bedraagt maximaal 18% van de totale bestedingen inclusief btw. De volgende bestedingen komen in aanmerking: • De nieuwbouw, de verbouw, het onderhoud, het beheer of de exploitatie van onroerende zaken; • De aankoop en het beheer van roerende zaken; en • De dienstverlening door derden.5 3.2. De SPUK zou een alternatieve route kunnen zijn voor het verkrijgen van een rijksbijdrage ter (gedeeltelijke) dekking van btw-verlies. 3.3. De SPUK kent echter een aantal relevante beperkingen. Allereerst loopt de huidige SPUK-regeling tot en met 2026. Voor 2026 kunnen geen aanvragen meer worden ingediend. Het ministerie van VWS onderzoekt samen met belanghebbenden hoe 5 Verwezen wordt naar art. 4 en 5 van de Regeling specifieke uitkering stimulering sport 2024-2026. gemeenten vanaf 2027 gecompenseerd kunnen worden voor het btw-verlies op sportuitgaven. Het is vooralsnog onbekend of de SPUK voor 2027 en verder op dezelfde wijze, c.q. onder dezelfde voorwaarden, zal worden voortgezet.6 3.4. | Daarnaast werkt de SPUK met | een verdeelsleutel per gemeente. Gemeenten ontvangen ten hoogste het bedrag zoals vastgesteld in de verdeelsleutel. Voor de gemeente Oudewater bedroeg het maximale bedrag voor 2026 in totaal € 90.270,- -.
Indien voor 2027 en opvolgende jaren met een gelijksoortige systematiek wordt gewerkt, zijn de bedragen die de Gemeente toekomen op grond van deze regeling mogelijk | niet toereikend om de btw | -lasten die gemoeid zijn met de realisatie van het zwembad, te dekken. | Daar komt bij dat deze bijdrage een maximum per gemeente betreft, en dus niet een maximum | per project. Indien de Gemeente de gehele | SPUK-bijdrage | aan het zwembad zou doen toekomen, kan zij in het betreffende jaar geen beroep meer doen op de SPUK voor overige projecten. | 7 3.5. | Ook | geldt dat | een bijdrage | uit de SPUK in beginsel door de Gemeente moet worden besteed voor haar eigen bestedingen bij de uitvoering van sportbeleid. | Uit de beleidsregels bij de | SPUK-regeling volgt dat gemeenten bij de uitvoering van sportbeleid ook de diensten van een sportbedrijf kunnen inschakelen, bijvoorbeeld bij het exploiteren van een grote sportvoorziening zoals een zwembad waarbij zeer specifieke kennis voor exploitatie is vereist. | Een sportbedrijf kan zowel een publiekrechtelijke als privaatrechtelijke organisatie zijn die uitvoering geeft aan de gemeentelijke doelstellingen op het terrein van sport.
De uitkering kan (via de Gemeente) worden verstrekt voor activiteiten van sportbedrijven mits: i) | De gemeente zowel een bestuurlijk als financieel belang heeft in het betreffende sportbedrijf; ii) | Er geen recht op aftrek van omzetbelasting of compensatie uit het btw | - compensatiefonds bestaat voor de door de sportbedrijven uitgevoerde activiteiten; iii) | Aan de betreffende organisatie niet reeds subsidie is verleend op grond van de BOSA.8 6 Zie ook het nieuwsbericht van de VNG “Meer duidelijkheid financiering sport en bewegen vanaf 2027” waarin wordt geschreven dat de | SPUK en de Brede Regeling Combinatiefuncties samengevoegd zullen | worden | tot | één | nieuwe | regeling | voor | de | periode | 2027 | tot | en | met | 2029 (https://vng.nl/nieuws/meer | -duidelijkheid-financiering-sport-en-bewegen-vanaf-2027) 7 Zie voor nadere toelichting | advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”), par. 1.3. 8 Zie voor nadere toelichting | advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”), alsook de Beleidsregels van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 10 december 2025, kenmerk 4314698-1091860-SB, inhoudende de beoordeling van aanvragen van gemeenten voor de Regeling specifieke uitkering stimulering sport 2024-2026. 7 / 15 8 / 15 3.6.
Voor sportbedrijven waarvan het kapitaal niet in aandelen is verdeeld (zoals SBZO) geldt dat sprake is van een bestuurlijk belang wanneer de zeggenschap van een gemeente notarieel is vastgelegd en wanneer het gemeentelijke bestuur de tarieven voor maatschappelijk gebruik op het gebied van sport vaststelt die door het sportbedrijf moeten worden gehanteerd. Er is sprake van zeggenschap wanneer de gemeente bevoegd is om tenminste één van de leden van de raad van toezicht van het sportbedrijf te benoemen. Van een financieel belang is sprake wanneer het sportbedrijf voor meer dan 50% van haar inkomsten afhankelijk is van de gemeente die zeggenschap heeft. Voorts geldt dat deze gemeente bij uitsluiting gerechtigd is tot het liquidatiesaldo van het sportbedrijf.9 Analyse ten opzichte van de oorspronkelijke afspraken 3.7. De SPUK biedt een alternatief op de BOSA, indien geen beroep wordt gedaan op de BOSA. Een beroep op de SPUK kent echter bepaalde nadelen en risico’s. Allereerst is nog niet geheel duidelijk of de SPUK voor stimulering van sport voor 2027 en verder op dezelfde (verdelings)systematiek gebaseerd zal zijn als de huidige SPUK. Indien een vergelijkbare regeling zal gelden voor 2027 en verder , dan is er voor de Gemeente een beperkt maximumbedrag beschikbaar dat mogelijk niet toereikend zal zijn om de btw-kosten inzake het zwembad te kunnen dekken.
Daarnaast geldt dat de SPUK in beginsel aangevraagd dient te worden door de Gemeente voor haar eigen activiteiten. Zij kan hiervoor sportbedrijven inschakelen. Indien SBZO als sportbedrijf kwalificeert kan zij vergoed worden voor diensten op basis van de SPUK, mits de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft in SBZO. SBZO kwalificeert echter niet als sportbedrijf in de zin van de SPUK aangezien niet wordt voldaan aan het vereiste bestuurlijk en financieel belang. SBZO wenst onafhankelijk van de Gemeente te bestaan en functioneren. Het is daarom ook niet aannemelijk dat SBZO haar structuur zal wijzigen zodat deze voldoet aan de eisen die voor een sportbedrijf in de zin van de SPUK worden gesteld. 3.8. Omdat SBZO niet als sportbedrijf kwalificeert, kan de Gemeente in het kader van het zwembad in Oudewater enkel subsidie aanvragen voor haar eigen bestedingen ten behoeve van het zwembad. Dit resulteert echter in een botsing met de oorspronkelijke afspraken omdat deze uitgaan van de situatie dat SBZO het zwembad realiseert en in eigendom houdt. Om beroep te doen op de SPUK zou 9 Idem. 9 / 15 deze opzet gewijzigd moeten worden, bijvoorbeeld door het eigendom van het zwembad aan de Gemeente toe te laten komen.
Dit vergt echter een vergaande wijziging van de bestaande afspraken , mogelijke herziening van de financieringsstructuur en brengt mogelijke (aanvullende) financiële risico’s met zich mee voor de Gemeente ten aanzien van de realisatie en exploitatie . Deze financiële risico’s zijn op basis van de huidige afspraken in beginsel contractueel bij SBZO belegd (zie 2.7 van dit memo). 3.9. Ook brengt dit een aanbestedingsrechtelijk risico met zich mee in geval de Gemeente de opdracht zou geven om voor haar een zwembad te realiseren. Indien sprake is van een aanbestedingsplichtige overheidsopdracht is de Gemeente niet vrij in haar keuze van c ontractspartij, c.q. dient zij haar contractspartij voor de realisatie van het zwembad te verkiezen via een aanbestedingsprocedure. Dit zet SBZO potentieel buiten spel en sluit niet meer aan bij de oorspronkelijk verkozen opzet, c.q. het selecteren van een contractspartij via een selectieprocedure. 3.10. Gelet op het voorgaande, heeft de route van de SPUK vanuit juridisch perspectief niet de voorkeur boven de oorspronkelijke afspraken die gebaseerd zijn op de BOSA. 4. Scenario III – Exploitatie B.V. 4.1. Een tweede alternatief op de BOSA, is het onderbrengen van de exploitatie van het zwembad in een exploitatie B.V. teneinde de btw op de bouwkosten van het nieuwe zwembad bij SBZO in aftrek te kunnen brengen.
Concreet houdt dit scenario in dat SBZO het zwembad zelf realiseert en de bouwkosten en btw op eigen naam neemt. SBZO verhuurt vervolgens het zwembad na oplevering aan een afzonderlijke, nieuw op te richten exploitatie B.V. SBZO en de exploitatie B.V. opteren dan gezamenlijk voor btw -belaste verhuur van de onroerende zaak . De exploitatie B.V. gebruikt het zwembad voor btw -belaste prestaties, zodanig dat sprake is van volledig of nagenoeg volledig recht op aftrek. 4.2. Dit scenario vereist in ieder geval de oprichting van een exploitatie B.V. SBZO houdt maximaal 50% van de aandelen in deze exploitatie B.V. en de governance wordt zo ingericht dat SBZO geen overheersende zeggenschap heeft zodat zij geen fiscale eenheid vormt met de exploitatie B.V.10 De overige aandelen zullen deels in eigendom komen van de zwemvereniging in Oudewater (OZV) en de 10 Dit is vereist voor recht op aftrek, zie voor nadere toelichting het advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”), par. 2.2. 10 / 15 Gemeente. De exploitatie B.V. moet immers als winstbeogende exploitant worden aangemerkt, zodat de sportvrijstelling niet van toepassing is. Ook is vereist dat de behaalde winsten niet terugvloeien in de sport. Deze eisen kunnen worden nageleefd door middel van het aandeelhouderschap van de Gemeente, waarbij eventuele winsten aan de Gemeente worden toegekend.
De Gemeente zal in dat geval stemrechtloze aandelen houden, zodat zij geen zeggenschap heeft in de exploitatie B.V., maar wel recht behoudt op uitkering van (minimaal 50% van de) winsten welke mede dankzij bijdragen van de Gemeente zijn behaald. Deze bijdragen van de Gemeente zullen bestaan uit een bijdrage per betalende bezoeker via een vooraf vastgelegde staffel en waarin tevens een reële winstopslag is verdisconteerd . Dit vormt een wijziging op de oorspronkelijke subsidiëringssystematiek welke uitging van een jaarlijkse exploitatiesubsidie. Teneinde het financiële risico van de Gemeente ter zake te beperken, kan voor de exploitatiebijdrage mogelijk een plafond worden bepaald.11 4.3. Indien de G emeente besluit deel te nemen in de exploitatie door middel van stemrechtloze aandelen, dienen de voorwaarden uit art. 160 lid 2 Gemeentewet in acht genomen te worden. Op grond van art. 160 lid 2 Gemeentewet besluit het college slechts tot (onder andere) deelneming in vennootschappen indi en dat in het bijzonder aan gewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang. Een dergelijk besluit van het college wordt pas genomen nadat de gemeenteraad een ontwerpbesluit is toegezonden en de gemeenteraad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. 4.4.
Wat als openbaar belang kwalificeert, is niet limitatief in regelgeving vastgelegd. Dit is een re latief breed begrip dat in de kern ziet op een gemeentelijk belang. Denkbaar zijn belangen die samenhangen met de efficiëntieverhoging, beschikbaarheid, continuïteit, toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van een lokale publieke voorziening, de doelmatige inzet van publieke middelen en het behouden van voldoende gemeentelijke sturing en verantwoording ten aanzien van die voorziening. De gemeente dient daarbij voldoende rekening te houden met particuliere belangen. Voor de toepassing van artikel 160 lid 2 Gemeentewet is daarom van belang dat het openbaar belang concreet en helder wordt omschreven. 11 Voor een nadere toelichting op de eisen aan de exploitatie B.V., de structuur en het aandeelhouderschap wordt verwezen naar het advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”). 11 / 15 Analyse ten opzichte van de oorspronkelijke afspraken 4.5. Een scenario waarbij een exploitatie B.V. wordt opgericht door SBZO biedt meer zekerheid ten aanzien van de btw-aftrek dan de oorspronkelijke afspraken op basis van de BOSA. De dekking van de btw-kosten is hiermee minder afhankelijk van de beschikbaarheid en omvang van de BOSA -subsidie. Dit draagt bij aan de (financiële) haalbaarheid van het project. 4.6.
Een dergelijk scenario is verdedigbaar binnen de oorspronkelijke opzet van het project maar vergt wel nadere toelichting en motivering omdat de keuze voor een exploitatie B.V. om fiscale redenen de vraag naar voren brengt waarom andere partijen niet in de gelegenheid zijn gesteld om interesse kenbaar te maken voor de exploitatie van het zwembad. Wij achten dit uitlegbaar aangezien met de exploitatie B.V. onder SBZO feitelijk geen sprake is van een nieuwe partij wegens de grote mate van verbondenheid met SBZO. SBZO blijft in dat geval tevens verantwoordelijk voor de realisatie en zij blijft erfpachter en kredietnemer. Desondanks draagt een dergelijke wijziging in de opzet bij aan extra complexiteit wegens onder meer de aanpassing en aanvulling van het huidige Afsprakenkader, oprichting en toetreding tot de afspraken van een nieuwe entiteit en overige aandachtspunten (bijv. art. 160 lid 2 Gemeent ewet) zoals hieronder nader toegelicht. 4.7. Indien wordt gekozen voor een scena rio met een exploitatie B.V., die nen de bestaande overeenkomsten via een addendum gewijzigd te worden waarbij wordt gemotiveerd dat de gewijzigde structuur aansluit bij de oorspronkelijke selectie , c.q. dat geen selectieprocedure is vereist. Ook moeten de eerdere beoordelingen over aanbesteding en staatssteun worden bijgewerkt voor de nieuwe structuur en vergoedingssystematiek. 4.8.
In dat kader zullen ook aanvullende afspraken nodig zijn over de huur, de exploitatie, het onderhoud en de aansprakelijkheid. Daarbij moet duidelijk worden gekozen of SBZO concessiehouder blijft en de B.V. als uitvoerder inschakelt, of dat de concessie met toestemming van de Gemeente wordt overgedragen aan de B.V. Voor de Gemeente moet in beide gevallen duidelijk zijn welke partij zij kan aanspreken op de nakoming van de afspraken. 4.9. Daarnaast geldt dat het financiële risico voor de Gemeente, zoals ook aanwezig bij de oorspronkelijke afspraken en omschreven in par. 2.7 van dit memo, niet verdwijnt. SBZO blijft kredietnemer en wordt voor rente en aflossing afhankelijk 12 / 15 van de huurinkomsten van de B.V. Als de B.V. onvoldoende inkomsten heeft of de huur niet betaalt, kan dit dus ook de financiële positie van SBZO raken. De gemeentegarantie en de bestaande afspraken over overname van financiële verplichtingen bij beëindiging blijven daarom aandacht vragen zoals in de andere besproken scenario’s. De financier moet de nieuwe structuur kennen en eventuele gevolgen voor de financieringsvoorwaarden en zekerheden moeten vooraf worden vastgesteld. 4.10. Verder verandert de gemeentelijke bijdrage. In het voorgestelde scenario wordt de jaarlijkse exploitatiesubsidie vervangen door een bijdrage per betalende bezoeker, volgens een staffel met een winstopslag.
Een voordeel daarvan is dat de bijdrage wordt gekoppeld aan het gebruik van het zwembad. Daartegenover staat dat de gemeentelijke uitgaven afhankelijk worden van bezoekersaantallen. De staffel moet daarom inzichtelijk worden doorgerekend, inclusief de gevolgen van lagere en hogere bezoekersaantallen. Ook moet duidelijk zijn hoe deze bijdrage zich verhoudt tot eventuele winstuitkeringen aan de Gemeente. Een recht op winstuitkering biedt immers nog geen zekerheid dat daadwerkelijk winst wordt gemaakt en uitgekeerd. 4.11. Wat betreft het ve rkrijgen van aandelen in de B.V . door de G emeente dient rekening gehouden te worden met de procedure zoals voorgeschreven in art. 160 lid 2 Gemeentewet. Het college is bevoegd hiertoe te besluiten indien d it in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang, en pas nadat de gemeenteraad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen over het ontwerpbesluit ter kennis te brengen aan het college. In het ontwerpbesluit zal concreet en helder gemotiveerd moeten worden dat sprake is van een openbaar belang dat met de de elneming wordt behartigd.
Voor het besluit moet concreet worden gemaakt hoe deze structuur ten goede komt aan de zwemvoorziening en de publieke middelen, waarom gemeentelijk aandeelhouderschap daarvoor aangewezen is en hoe de voordelen hiervan zich verhouden tot de kosten, risico’s en nadelen van de deelneming. 4.12. Daarbij verdient het tevens aandacht dat de Gemeente stemrechtloze aandelen zal verwerven welke haar een financieel belang geven, maar geen stemrecht. Dat vraagt om duidelijke afspraken over informatievoorziening, toezicht en ingrijpen bij tekorten. Ook moet worden uitgewerkt hoe de bestaande gemeentelijke waarborgen doorwerken naar de B.V. en hoe de exploitatie kan worden voortgezet als de B.V. uitvalt. De aandelenverhoudingen, de fiscale uitgangspunten en de gemeentelijke invloed moeten daarbij in samenhang worden beoordeeld. 13 / 15 4.13. Gelet op het voorgaande is scenario III een kansrijk alternatief voor de BOSA dat meer zekerheid biedt met betrekking tot btw-aftrek, en dat minder ingrijpend is dan de besproken SPUK -route. De B.V. -structuur kan het btw -vraagstuk helpen oplossen, maar draagt bij aan complexiteit en neemt de exploitatie - en garantierisico’s voor de Gemeente niet weg. 5. Scenario IV – Aanvullende gemeentelijke bijdrage voor het resterende btw-tekort 5.1.
Een derde alternatief scenario is vergoeding van het btw-risico door de Gemeente middels een aanvullende gemeentelijke bijdrage/subsidie. In dat geval wordt niet gepoogd het btw-risico te dekken via rijksbijdragen zoals de BOSA of SPUK, dan wel de btw in aftrek te nemen, maar wordt direct vanuit de Gemeente een vergoeding toegekend aan SBZO ter dekking van het btw-risico. SBZO blijft in dit scenario zelf verantwoordelijk voor de realisatie, exploitatie, het beheer en het onderhoud van het zwembad. De bestaande structuur blijft daarmee behouden. 5.2. Uitgangspunt is dat de subsidie alleen het daadwerkelijk resterende btw -tekort dekt. Een dergelijke subsidie wordt op basis van de huidige kostenramingen en beschikbare gegevens geschat op circa € 720.000,-- (bedrag gebaseerd op 60% van het geschatte btw-bedrag ter hoogte van € 1,2 miljoen conform het advies van Fiscaliade d.d. 29 september 2026 (Memo “Realisatie zwembad Oudewater”), par. 1). Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen een eenmalige bijdrage voor de btw op de bouwkosten en eventuele bijdragen voor btw op exploitatie, onderhoud en toekomstige investeringen. Een subsidie voor de bouwkosten betekent niet dat ook deze latere kosten zijn gedekt. Analyse ten opzichte van de oorspronkelijke afspraken 5.3. In dit scenario blijft SBZO de geselecteerde partij voor zowel realisatie als exploitatie van het zwembad.
Daarmee vraagt dit scenario minder/weinig organisatorische wijzigingen vergeleken met de SPUK -route of de route van de exploitatie B.V. 5.4. Voor zover de Gemeente het resterende btw -tekort dekt, is de haalbaarheid van het project minder afhankelijk van de verkrijging en omvang van de BOSA - subsidie. De aanvullende subsidie kan voorkomen dat SBZO door een btw-tekort de realisatie of exploitatie niet kan voortzetten. Daarmee kan zij de kans verkleinen dat de Gemeente wordt aangesproken op de gemeentegarantie of de financiële 14 / 15 verplichtingen tegenover de financier moet overnemen. De subsidie neemt andere bouw- en exploitatierisico’s echter niet weg. 5.5. De btw wordt in dit scenario niet fiscaal teruggewonnen, maar financieel opgevangen door een gemeentelijke bijdrage. De last komt dus rechtstreeks bij de Gemeente te liggen. Anders dan bij de BOSA- of SPUK-route is voor dat deel geen rijksbijdrage voorzien. Onduidelijk is of een dergelijke last binnen de budgetten van de Gemeente past. Ook neemt de Gemeente hiermee een deel van het risico voor haar rekening, aangezien de realisatie op grond van de oorspronkelijke afspraken in beginsel voor eigen rekening en risico bij SBZO ligt. 5.6.
Indien voor dit scenario wordt gekozen, zullen de oorspronkelijke afspraken hierop moeten worden aangepast en zal de aanvullende bijdrage moeten worden vastgelegd in een subsidiebeschikking. In dat kader dient uitgezocht te worden op basis van welke grondslag de Gemeente een dergelijke subsidie kan verstrekken en welke besluiten van het college en/of de gemeenteraad nodig zullen zijn. 5.7. Ook moet de aanvullende vergoeding/subsidie meegenomen worden in de staatssteun- en aanbestedingsrechtelijke beoordeling. Een aanvullende subsidie heeft hoogstwaarschijnlijk aanbestedingsrechtelijke gevolgen. SBZO is aanbestedingsplichtig indien sprake is van een gesubsidieerde opdracht in de zin van art. 2.8 Aanbestedingswet 2012. Van een gesubsidieerde opdracht is sprake wanneer 1) een opdracht de Europese drempelwaarden voor aanbestedingen overschrijdt en 2) meer dan 50% van de opdrachtwaarde door aanbestedende diensten wordt gesubsidieerd. 5.8. In een eerdere aanbestedingsrechtelijke toets, waarbij is geabstraheerd van de fiscale routes, is geconcludeerd dat geen sprake is van een gesubsidieerde opdracht omdat niet meer dan 50% van de opdrachtwaarde door aanbestedende diensten wordt gesubsidieerd. Zie ook par. 2.10 van dit memo .
Indien de Gemeente een aanvullende bijdrage/subsidie verstrekt ter dekking van het resterende btw -tekort, zal deze conclusie mogelijk wijzigen aangezien hiermee mogelijk sprake zal zijn van meer dan 50% subsidie/voordeel. Dit zou betekenen dat SBZO de real isatie van het zwembad dient aan te besteden, c.q. dat SBZO niet vrij is in haar keuze voor aannemers en geconfronteerd wordt met aanvullende kosten. Dit onderdeel vergt een nadere toetsing indien wordt gekozen voor dekking van het resterende btw-tekort middels een gemeentelijke bijdrage. 15 / 15 5.9. Gelet op het voorgaande, is een directe subsidie voor dekking van het resterende btw-tekort een organisatorisch relatief eenvoudige route welke dicht bij de oorspronkelijke structuur van de afspraken blijft. Een subsidie kan het btw -tekort gericht opvangen en daarmee de financiële haalbaarheid van het zwembad verbeteren ten opzichte van de BOSA -route. De Gemeente dient in dat geval echter een (aanvullende) financiële last op zich te nemen. Onduidelijk is of deze binnen de budgetten van de Gemeente past. Ook heeft deze route mogelijk consequenties vanuit aanbestedingsrechtelijk perspectief. *** BIJLAGE – OVERZICHT VAN VOOR- EN NADELEN PER SCENARIO Scenario Kern van het scenario Voordelen Nadelen en risico’s Belangrijkste aandachtspunten 1.
Oorspronkelijke afspraken (BOSA) SBZO realiseert én exploiteert het zwembad voor eigen rekening en risico; btw-compensatie verloopt via de BOSA- subsidie van het Rijk. • Bestaande juridische en contractuele structuur blijft intact. • Bouw-, exploitatie- en onderhoudsrisico liggen contractueel primair bij SBZO. • Reële kans dat SBZO de BOSA-subsidie misloopt door de verdelingssystematiek (behandeling op volgorde van binnenkomst binnen een jaarlijks plafond). • Bij een btw-tekort kan SBZO in financiële nood raken, waardoor het risico via de gemeentegarantie alsnog bij de Gemeente terechtkomt. • Risico op aanbestedingsplicht: indien het totale voordeel vanuit de Gemeente > 50% van de opdrachtwaarde bedraagt en de Europese drempel wordt overschreden, kan sprake zijn van een 'gesubsidieerde opdracht' en moet SBZO mogelijk Europees aanbesteden. • Afhankelijk van toewijzing uit het landelijke BOSA- budget. • Financieel risico voor Gemeente blijft indirect aanwezig via de afgegeven borgstelling/garantie. • Nadere toetsing aanbestedingsrechtelijke drempels (50%-criterium) en staatssteunregels. 2. Alternatief I: SPUK Aanvraag van een specifieke rijksuitkering (SPUK) via de Gemeente ter compensatie van de btw-lasten op sportaccommodaties. • Biedt in theorie een alternatieve route voor een rijksbijdrage ter dekking van het btw-verlies.
• Regeling liep t/m 2026 (geen nieuwe aanvragen meer mogelijk) en systematiek/voorwaarden vanaf 2027 nog niet gepubliceerd. • Het maximale bedrag (voor Oudewater € 90.270 in 2026) is vermoedelijk ontoereikend voor de btw-last. • SBZO kwalificeert niet als 'sportbedrijf' in SPUK-zin. Aanvraag SPUK kan daarom • Kent niet veel voordelen ten opzichte van de BOSA, c.q. komt met gelijke risico’s wat betreft toereikendheid van de bijdrage en verdelingssystematiek. • Aanbestedingsrisico indien de gemeente opdracht voor realisatie van het zwembad zou verstrekken met inzet van SPUK-middelen. • Zou een ingrijpende wijziging vergen van enkel voor de eigen activiteiten van de Gemeente, hetgeen mogelijk vereist dat de Gemeente het eigendom van het zwembad verkrijgt. • Risico op aanbestedingsplicht voor de Gemeente als zij eigenaar of opdrachtgever wordt. eigendom, financiering en risicoverdeling. 3. Alternatief II: Exploitatie-BV Oprichting van een aparte exploitatie-B.V. door SBZO die het zwembad huurt en belast exploiteert, waardoor btw op de bouw aftrekbaar wordt. • Biedt structureel meer fiscale zekerheid over de btw-aftrek dan de BOSA- route. • Verdedigbaar dat geen nieuwe selectieprocedure nodig is; bestaande overeenkomsten kunnen via een addendum worden aangepast. • SBZO blijft erfpachter, bouwer en kredietnemer.
• Complexere governance en contractenstructuur (huur-, exploitatie- en onderhoudsovereenkomsten). • Gemeentelijke bijdrage wordt afhankelijk van bezoekersaantallen (bijdrage per bezoeker i.p.v. jaarlijkse subsidie). • Gemeentegarantie en financieel risico blijven bestaan (SBZO blijft afhankelijk van huur door de B.V.). • Procedure van art. 160 lid 2 Gemeentewet dient gevolgd te worden aangezien sprake zal zijn van deelneming door de gemeente in een vennootschap(collegebesluit met motivering in het kader van het openbaar belang nadat ontwerpbesluit is gedeeld met de gemeenteraad en de gemeenteraad zijn wensen en bedenkingen heeft kunnen uiten). • De Gemeente wordt aandeelhouder in de B.V. via stemrechtloze aandelen • Behoefte aan aanvullende afspraken t.a.v. informatievoorziening, toezicht, aansprakelijkheid m.b.t. exploitatie. • Rekening dient gehouden te worden met de procedure voorgeschreven in art. 160 lid 2 Gemeentewet wegens deelname van de gemeente in een vennootschap. • Wijziging van oorspronkelijke structuur maar passend binnen oorspronkelijke selectie en kan middels een addendum worden gerealiseerd. 4. Alternatief III: Aanvullende gemeentelijke bijdrage De Gemeente compenseert het resterende btw-tekort rechtstreeks via een eenmalige/aanvullende subsidie aan SBZO.
• Organisatorisch relatief eenvoudig: structuur blijft dicht bij het oorspronkelijke model; SBZO blijft bouwer én exploitant. • Geen fiscale optimalisatie of rijksdekking; de btw-kosten komen rechtstreeks voor rekening van de gemeentebegroting. • Risico op aanbestedingsplicht: indien het totale voordeel vanuit de Gemeente > 50% van de opdrachtwaarde bedraagt en de Europese drempel wordt overschreden, kan sprake zijn van een 'gesubsidieerde opdracht' en moet SBZO mogelijk Europees aanbesteden. • Formele subsidiebeschikking vereist. • Nadere toetsing aanbestedingsrechtelijke drempels (50%-criterium) en staatssteunregels. • Besluitvorming en budgettaire dekking door raad/college noodzakelijk.