B18. WBL, Magazine mei 2023.pdf

Daar komt ook de Achterdijk uit, welke in Lopikerkapel begint met een fraai zicht op voormalig kasteel Huis te Vliet en de Kerk van de Hervormde gemeente aldaar. Kortom, er valt nog veel te beschrijven over de historie van dit gebied. Het boek “Het 'hoge land' van Lopikerkapel, IJsselstein en De Uitweg” zal daar nog een en ander over onthullen. Utrecht heeft destijds gezocht naar een verbinding met Rotterdam en daarom een kanaal gegraven (tussen het Merwedekanaal en de Hollandsche

IJssel) bij Nieuwegein, de Doorslag, waardoor scheepvaartverkeer mogelijk werd naar Rotterdam. Al jaren zijn projectontwikkelaars bezig om in dit gebied gronden te verwerven van de agrariërs die hier gevestigd zijn. Reden voor mij als voormalig voorzitter van de WBL om bij de Provincie Utrecht aandacht te vragen voor de kwaliteiten van dit gebied, met name de cultuurhistorische waarden. Na Romeinen woonden er ook Kelten rond 900 na Christus die hier de beroemde blokverkaveling hebben aangelegd, zeldzaam in de Provincie Utrecht. Maar ook de natuur laat er zich van zijn sterkste kant zien: er is een fraaie Meander structuur te zien van de Hollandsche IJssel en een bijna klassiek oerbos. Nieuwegein heeft terecht haar kant van dit gebied een status gegeven in de vorm van Natuurnetwerk Nederland (NNN)-structuur, het vroegere Natura2000. Om te laten zien dat we met unieke kwaliteiten hebben te maken, heb ik met belangrijke ambtenaren van de Provincie Utrecht dit gebied per fiets bezocht en hierbij ook de voorzitter van de Historische Kring IJsselstein (HKIJ) meegevraagd. Zo konden we hen informeren over de cultuurhistorische waarde, alsmede de belangrijke Natuurwaarde en de status van het voormalige Nozema gebouw in Lopikerkapel als Rijksmonument. 25

door Wim Boesten, vicevoorzitter

foto: Leon Snoek

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

foto: Lage Dijk-Zuid nabij Klaphek

De WBL heeft meermalen met de gemeente IJsselstein gecommuniceerd over onze bedenkingen tegen de heilloze plannen en we hebben herhaaldelijk een zienswijze tegen deze plannen ingediend. De gemeente IJsselstein heeft, of liever gezegd had, hier een zogenaamd ‘Kromme IJsselpark’ gepland met 2.500 woningen. Er werden een aantal informatieavonden voor inwoners georganiseerd, waar het nogal tumultueus aan toe ging. Geen onverdeeld genoegen en een erg explosieve sfeer. Na twee tot drie jaar lobbyen voor dit project kwam eind vorig jaar een reactie uit het Provinciehuis. De gemeente IJsselstein is door de Provincie Utrecht op de hoogte gesteld van het feit dat zij niet ingenomen is met deze plannen juist vanwege de hoge

cultuur-historische waarde van dit gebied.

De Lopikerwaard heeft veel bermen die nog niet bloemrijk zijn. Veel inwoners zouden dit graag anders zien. Ze hebben een berm in de buurt, voor hun huis, of in de straat die ze zelf zouden willen inzaaien en beheren. Vaak weet men niet waar te beginnen of hoe dit aan te pakken.

het project en krijgen deelnemers een cursus inzaaien en beheer. De cursus wordt in het veld gegeven, zodat er in de praktijk gekeken kan worden naar de mogelijkheden. Daarnaast is er ruimte om vragen te stellen. Bedrijven én particulieren kunnen deelnemen aan dit unieke project. Aan het eind van de zomer zullen de bermen van de deelnemers ingezaaid worden.

Kortom: de WBL scoort hier wederom als het gaat om informatie-uitwisseling met de Provincie Utrecht, zeker op ambtelijk niveau. Deze ‘aanvliegroute’ kan tot veel succes leiden, mits de bestuurlijke top de adviezen van hun ambtenaren overneemt. Soms kan de Gedeputeerde afwijken van zulk advies.

Wat betreft de bouwplannen in IJsselstein acht de WBL onder andere de uitplaatsing van het bedrijf Roba Metals naar bedrijventerrein De Copen in Lopik meer kansrijk en beschouwt dit als uitstekende bouwlocatie waar compact gebouwd kan worden voor onder andere starters en senioren.

door Leon Snoek, foto: Gijs van Kempen

meer informatie kunt u vinden op de website van Streekfonds Lopikerwaarden: www.lopikerwaarden.nl/ nieuws/voorbeeldbermbloeiende-bermen/.

Het Streekfonds Lopikerwaarden gaat nu helpen en in de zomer bijeenkomsten organiseren. Tijdens deze bijeenkomsten wordt er meer verteld over 26

Het Streekfonds levert hierbij ook “Hier niet maaien”-bordjes.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Tegenstanders vrezen 240 meter hoge windmolens:

'Karakter Groene Hart verdwijnt dan voor eeuwig' Door Ronald Meijer, foto: Leon Snoek

Deze kop stond afgelopen tijd in diverse kranten waarbij ik veelvuldig werd geciteerd. Wat is het geval, het college van Gedeputeerde Staten (GS) van de Provincie Utrecht heeft een groot aantal zoekgebieden midden in het Groene Hart en met name in de Lopikerwaard gesitueerd. Zowel op het grondgebied van Lopik als in Oudewater tegen de grens van Lopik aan en richting de gemeente Montfoort. Inpassing van dergelijke turbines in het veenweide gebied en specifiek in de Lopikerwaard, het laatste stuk vrijwel ongerepte Groene Hart, is onmogelijk. Naast duovoorzitter van de Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) ben ik tevens de voorzitter van de Inwonersvertegenwoordiging energietransitie Lopik, een breed bewonerscomité van vele groepen en organisaties. Deze heeft bij de Provincie Utrecht een zienswijze ingediend, waar vervolgens de vele koppen in de kranten over verschenen. Maar ook de WBL zelf heeft een zienswijze ingediend. Deze zienswijze is in minder activistische toon gesteld (de WBL is geen actiegroep) en onder27

bouwd met argumenten gericht op de negatieve consequenties van windturbines in het veenweidegebied. Deze argumenten overlappen grotendeels met die vanuit de zienswijze van de inwoners, waarin echter nog veel meer negatieve consequenties van het plaatsen van windturbines naar voren worden gebracht. Voor u als lezer wordt de uitgebreide zienswijze van de inwoners opgenomen in onze eerstvolgende digitale Nieuwsbrief. Het verzoek van de WBL aan de Provincie Utrecht om de zoekgebieden in het veenweidegebied te laten vervallen is onderbouwd vanuit onderstaande argumenten. Een zeer groot aantal van de zoekgebieden voor windenergie binnen de Provincie Utrecht is gesitueerd in het Groene Hart en de Lopikerwaard in het bijzonder. Echter, wij kennen als belangengroep de Lopikerwaard zeer goed en kunnen niet anders dan tot de conclusie komen dat deze zoekgebieden voor het opwekken van windenergie met grote turbines volstrekt onhoudbaar zijn. Deze conclusie willen wij graag toelichten.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Maar vooral willen wij graag hierin ook een gesprekspartner zijn voor de Provincie Utrecht, zoals wij dit al zijn voor veel gemeenten in de Lopikerwaard. Wij willen beargumenteren waarom de huidige zoekgebieden onhoudbaar zijn, maar ook meedenken over de mogelijkheden voor energieopwekking binnen de Lopikerwaard. Onze deskundigen in het gebied hebben een goed beeld van de flora en fauna, bodem en cultuurhistorische gebieden binnen de Lopikerwaard. Tevens zijn wij betrokken bij vele initiatieven in het gebied, zoals weidevogelbescherming, bodemdaling tegengaan en wateropslag. Het Groene Hart met daarin de Lopikerwaard is een bijzonder en kwetsbaar gebied.

de drie molens bij De Copen in Lopik, foto Leon Snoek

De afgelopen decennia is het grootste deel van dit gebied verloren gegaan door verstedelijking. Plaatsing van windturbines in de natuur van dit gebied zou een verdere aantasting betekenen. Bij veel zoekgebieden is de plaatsing van grote windturbines niet alleen bovengronds, maar tevens ondergronds een te zware belasting. Door de samenstelling van de bodem in het veenweidegebied, zou een buitenproportionele hoeveelheid staal en beton de bodem in moeten om de turbines überhaupt te kunnen dragen en om de wegen er naar toe aan te leggen. Ook voorzien wij veel hinder bovengronds van de windturbines in dit gebied. 28

De WBL werkt samen met diverse organisaties om de daling van het aantal weidevogels een halt toe te roepen door ze te beschermen en een betere leefomgeving te bieden. Juist in deze weidevogelgebieden bevinden zich veel van de zoekgebieden. Het plaatsen van turbines zou desastreus zijn voor de weidevogels en de inspanningen van de weidevogelorganisaties. Tevens zijn wij van mening dat de afstand van de turbines tot aan woningen zou moeten worden vergroot om overlast, zowel door slagschaduw alsook geluid te voorkomen. Hierbij vragen wij u de huidige zoekgebieden te laten vervallen. De WBL wil graag in overleg met de Provincie Utrecht samen met de lokale overheden en betrokken organisaties in het gebied Lopikerwaard om wellicht tot mogelijkheden te komen. Te denken valt aan locaties langs snelwegen, waar de grond reeds beroerd is en de natuuren cultuurhistorische waarde laag is. Daar willen wij wel bij aangeven dat de WBL van mening is dat allereerst de daken binnen de Lopikerwaard volledig benut zouden moeten worden, vooral bedrijfsdaken en boerendaken. Om congestie (het moment dat het transport van stroom groter is dan de capaciteit van het netwerk) te voorkomen zou hierbij ook oost-west ligging gebruikt kunnen worden om opwek te realiseren binnen de Lopikerwaard die direct in het gebied gebruikt kan worden.

Tevens moeten er meer mogelijkheden komen vanuit de overheden om deze daken te koppelen, zodat meer stroom opgewekt kan worden en een goede opbrengst voor de boeren is gewaarborgd. Met de aanvulling van windenergie door de reeds beoogde plaatsing van grotere windturbines op bedrijventerrein De Copen in Lopik en in Rijnenburg (gemeente Utrecht) zal er in het gebied ten zuidwesten van de stad Utrecht naar ons idee voldaan worden aan de opgave.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Staatsbosbeheer in de Lopikerwaard Staatsbosbeheer is in de Lopikerwaard eigenaar en beheerder van een aantal natuurgebieden, waaronder een aantal kleine percelen en een viertal grotere gebieden: Hoge Grienden (24 ha) Dit gebied is niet toegankelijk, ook vanwege de rust voor de fauna. Benschopper Molenvliet (14 ha). Dit gebied is ontsloten door middel van wandelpaden over de houtkade, omwille van de rust voor de vogels is het aantal wandelpaden beperkt. Willeskop (140 ha) Dit gebied is na de ruilverkaveling heringericht en heeft zich ontwikkeld tot een aantrekkelijk gebied voor diverse vogels. Houtkades (32 ha) Het grootste deel van de houtkades is ontsloten door middel van wandelpaden. Broek en Blokland (110 ha) Twee eendenkooien met omliggende terreinen. Dit gebied is alleen toegankelijk onder begeleiding tijdens excursies en open dagen.

Natuurdoelen in Utrecht hoe werkt het? De beheerdoelen zijn vastgelegd in het Natuurbeheerplan van de Provincie

Utrecht dat te vinden is op de website van BIJ12. Voor het beschrijven van de doelen wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde Index Natuur en Landschap, ook dit staat openbaar op de website van BIJ12. In deze index zijn alle natuur(beheer) typen, landschapstypen en agrarische natuurtypen die in Nederland voorkomen opgenomen. Hierdoor is een uniforme, breed erkende ‘natuurtaal’ ontstaan, die zorgt dat alle partijen op het gebied van natuur(beheer) dezelfde terminologie hanteren. Dat helpt bij een goede afstemming tussen beheerders en overheden. De Index vervangt eerdere benamingen en natuurdoelen. 29

Tijdens de weidevogelbijeenkomst die de WBL op 18 januari jl. op Het Beloken Land in Montfoort organiseerde kwamen de natuurgebieden van Staatsbosbeheer en het beheer ervan ter sprake. Naar aanleiding daarvan wil Tineke Harlaar - Boswachter district Utrecht bij Staatsbosbeheer – in dit artikel duidelijkheid over de natuurgebieden van Staatsbosbeheer in de Lopikerwaard scheppen en aangeven waarom Staatsbosbeheer een bepaald soort beheer hanteert.

www.bij12.nl

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

De Index Natuur en Landschap is dus de basis voor de natuurbeheerplannen van de provincies. En hiermee ook de basis voor het subsidiestelsel op basis waarvan agrariërs, natuurbeheerders en particulieren subsidie kunnen krijgen. Dit subsidiestelsel heet Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) Zie website BIJ12. De doelen worden in samenspraak vastgesteld op grond van monitoringsgegevens van flora, fauna, waterkwaliteit en bodemtype. Bij het verkrijgen van de subsidie hoort ook een inspanningsverplichting tot het halen van de doelen, dat moet worden aangetoond onder meer met monitoringsgegevens. Ook vindt er controle plaats door middel van terreinbezoek. Tijdens een controle wordt gekeken of de beheerdoelen worden behaald.

Het vaststellen van de doelen vindt in gezamenlijk overleg plaats met de provincie. Daarbij wordt gekeken naar de haalbaarheid en realiseerbaarheid van de doelen in relatie tot terreingesteldheid en mogelijke beperkingen. Natuurdoelen in de terreinen in de Lopikerwaard De achtergrond informatie over de verschillende natuurdoeltypen zijn te vinden op de hierboven genoemde weblocatie. Voor nu voert het te ver om deze hier uitgebreid te behandelen. De doelen voor de gebieden die Staatsbosbeheer beheert zijn vastgelegd in een beheerplan en voor de 4 grotere gebieden zijn deze als volgt: Hoge Grienden Doeltype: N14.03 Haagbeuk- en essenbos, samen met doeltype N17.05 Wil30

gengriend. In het gebied leven veel broedvogels gebonden aan bosgebied, maar het biedt ook slaapplaats aan zilverreigers. Daarnaast leven hier ook diverse zoogdieren zoals ree, vos, hermelijn en vleermuizen. Ook komen er diverse insecten voor, waaronder vele libellen, bijen en hommels. Het beheer dat bij deze doeltypen hoort is er op gericht het bos in stand te houden en kleinschalig de griendrestanten te beheren. Willeskop is een divers en waterrijk gebied, door de diversiteit kent dit gebied ook verschillende doeltypen: - N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland - N05.04 Dynamisch Moeras - N10.02 Vochtig hooiland - N13.01 Vochtig weidevogelgrasland - L01.02 Houtwal en houtsingel - N04.02 Zoete plas Het beheer is divers: onder meer maaien en afvoeren op de botanische delen, maaien van de paden, verpachten van delen aan agrariërs en daarnaast dienen wij te voldoen aan schouwplicht en het knotten van de bomen. Houtkades Doeltype: L01.02 Houtwal en houtsingel. Hier verrichten wij instandhoudingsbeheer op de houtkades, door cyclisch hakhoutbeheer, schouwwerkzaamheden en het knotten van de aanwezige knotbomen. Daarnaast houden we terrein toegankelijk voor recreanten. Het doeltype van dit gebied is een landschapstype (vanuit de cultuurhistorie) en geen natuurdoeltype.

Broek en Blokland Doeltype: N10.02 Vochtig hooiland en N17.04 Eendenkooi Het lange termijn streefbeeld voor geheel Broek en Blokland is vochtige hooilanden, waar tevens weidevogels zitten en wintergasten welkom zijn. Op de provinciale ambitiekaart voor de beheertypen op de lange termijn staat op heel Broek en Blokland (behalve de twee eendenkooien) N10.02 Vochtig hooiland als doeltype op de kaart.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Het beheer voor de botanische delen is maaien en afvoeren (verschralen). Naast het verschralingsbeheer van de hooilanden worden de eendenkooien beheerd als landschapstype cultuurhistorische waarde. Werkzaamheden die hier plaatsvinden zijn het onderhouden van rietschermen, vangpijpen, kooibos en het knotten van de (knot)essen en wilgen.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Staatsbosbeheer vindt het belangrijk om in overleg te blijven met de omgeving en zeker ook de Werkgroep Behoud Lopikerwaard.

foto’s bij dit artikel: SBB

Beheer algemeen Het beheer van de gebieden is aangepast aan de te behalen doelen. Dat betekent dat zorgvuldig het moment van maaien / zagen /sloten afgestemd wordt op aanwezige flora en fauna. Voor sommige gebieden als nat schraalland wordt het gewas afgevoerd. Dit gebeurt om de bijzondere aanwezige en te verwachten flora verder te laten ontwikkelen door de verarming van de grond.

Monitoring De monitoring van de gebieden gebeurt op basis van de verplichte monitoring in het kader van de subsidievereisten. Dit gebeurt deels door externe bureaus en onze boswachter, maar ook onze vrijwilligers leveren hier een belangrijke bijdrage aan. Weidevogels Slechts een klein deel van onze gebieden in de Lopikerwaard heeft als doeltype weidevogelgrasland. Dit heeft enerzijds te maken met de beperkingen die deze gebieden kennen, zoals aanwezige begroeiing en de waterstand, anderzijds door de potentie van de bijzondere floristische waarden. Indirect profiteren de weidevogels zeker wel door de aanwezigheid van slaapplaatsen en voedsel. Zo zie je in onze gebieden regelmatig soorten als de grutto, scholekster, kievit, bokje en de tureluur. In de naastliggende gebieden van Zuid-Holland (Krimpenerwaard) zijn de randvoorwaarden meer geschikt voor weidevogels, daarom ligt daar meer de focus op de weidevogels. Samenwerking en contact

Door veel personeelswisselingen en veranderingen is dat wellicht de afgelopen tijd onvoldoende geweest. In deze tijden waarin de natuur onder druk staat vinden wij het erg belangrijk om samen te werken. We stellen dan ook voor om dit op structurele basis vorm te geven.

OPEN DAG EENDENKOOI BROEK EN BLOKLAND ZATERDAG 15 JULI 2023 Staatsbosbeheer heet u welkom tijdens de open dag van de eeuwenoude eendenkooi in Broek en Blokland, Montfoort. Ontdek dit bijzondere natuurgebied tijdens een rondleiding met één van onze ervaren gidsen, sluit aan bij een leuke workshop, leer meer over de geweldig mooie Lopikerwaard en neem heerlijke streekproducten mee naar huis. Kom op de fiets, er is maar beperkte parkeergelegenheid voor de auto. Tijd: 11:00 - 16:00 Meer informatie www.staatsbosbeheer.nl 31

In de polder Broek en Blokland liggen twee eendenkooien, die door Staatsbosbeheer in originele staat worden gehouden. De eendenkooien vertellen een fascinerend streekverhaal over gewoontes, spreekwoorden en uitdrukkingen die nu nog doorklinken. Om kennis te maken met deze nostalgische parels organiseert Staatsbosbeheer een open dag. Locatie nabij Blokland 30 in Montfoort. De WBL is ook aanwezig met een kraam.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

In gesprek met Gijs van Kempen, een natuurmens in hart en nieren!

door Everdien Smeenk,

Gijs van Kempen

Gijs van Kempen hebben wij leren kennen op onze Algemene Ledenvergadering in april. We konden genieten van zijn prachtige PowerPoint presentatie over de weidevogels, die al jaren bij weidevogelboer Leen Verkaik vertroeteld en beschermd worden. Gijs inventariseerde daar de weidevogels als onderdeel van zijn opleiding als IVN natuurgids en doet dat nog steeds. Als een volleerd natuurgids leidde hij ons op die bewuste voorjaarsavond rond door Natuurgebied Willeskop, langs de plas-dras percelen van Verkaik en langs zijn eendenkooi. Sinds kort is Gijs werkzaam bij het Collectief Lopikerwaard (voorheen Agrarische Natuurvereniging Lopikerwaard). Nu blijkt dat zijn grote liefde voor de natuur niet tot vogels beperkt is gebleven… ES: Hoe ben jij als bevlogen vogelman eigenlijk verslingerd geraakt aan nachtvlinders? GvK: Bijna twee jaar geleden ben ik aan mijn opleiding als natuurgids begonnen. Dat is een brede opleiding en tijdens deze gidsencursus ben ik in nachtvlinders geïnteresseerd geraakt. Daar wist ik voorheen niets van en het is leuk om weer eens een nieuwe uitdaging aan te gaan. ES: In Nederland leven nog maar 53 soorten dagvlinders. Is het met het aantal soorten nachtvlinders in Nederland wat minder droevig gesteld? GvKHet aantal soorten nachtvlinders is inderdaad een ander verhaal.

In totaal zijn er ruim 2300(!) soorten nachtvlinders in Nederland, een kleine 900 macro’s en ruim 1400 micro’s.

ES: Wat bedoel je precies met macro’s en micro’s? GvK: Heel eenvoudig komt het hierop neer dat grote nachtvlinders macro’s worden genoemd en kleine nachtvlinders micro’s, hoewel dit helaas niet voor 100% opgaat. 32

Het bestuderen en op naam brengen van de microotjes is erg moeilijke materie, zodat ik mij voorlopig beperk tot de macro’s.

ES: Hoe kan je het verschil zien tussen een dagvlinder en een nachtvlinder? GvK: Een dagvlinder heeft een knopje aan het uiteinde van zijn antennes en bij een nachtvlinder is er sprake van een soort veertje aan het uiteinde van de antenne. Dit geldt alleen voor de mannetjes, want de vrouwtjes van de nachtvlinders hebben dat weer niet. ES: Om het leven onnodig moeilijk te maken zijn er ook nog eens nachtvlinders die overdag vliegen! Kan je daar een paar voorbeelden van geven? GvK: Het muntvlindertje (een piepklein geel/bruin vlindertje), de kolibrievlinder en het gamma-uiltje zijn goede voorbeelden van dagactieve nachtvlinders. Ze zijn alle drie overdag in onze tuinen te zien, zelfs in het vroege voorjaar. De kolibrievlinder foerageert op de kamperfoelie en het gamma-uiltje is een enthousiaste bezoeker van de vlinderstruik en de teunisbloem. ES: Ik las onlangs dat gamma-uiltjes in het najaar helemaal naar Zuid-Europa vliegen. Hoe doen ze dat? Laten ze zich met de wind meevoeren of vliegen zij in etappes naar het zuiden? GvK; Ze vliegen inderdaad in etappes, wat betekent dat ze een paar honderd kilometer zuidwaarts vliegen, daar eitjes leggen, waar uiteindelijk weer vlinders uitkomen, die een volgend traject gaan afleggen.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133 foto’s: de Atalanta (links) en de Witte Hermelijnvlinder, zo is het verschil tussen voelsprieten van dag- en nachtvlinders duidelijk te zien. De Witte Hermelijnvlinder is een mannetje dat is te zien aan de geveerde voelsprieten

Dus niet in een keer 1200 of 1500 km, maar het blijft natuurlijk indrukwekkend voor zo’n nietig beestje. ES: Hoe lukt het je om die talloze soorten nachtvlinders te onderscheiden en op naam te brengen? GvK: Je kan een groot laken spannen met een felle lamp erachter. Daar komen nachtvlinders op af, die dan een tijdje op het laken blijven zitten, zodat je ze kunt bestuderen of fotograferen. Ik vang ze ook met lichtvallen. Dat is een grote langwerpige bak, die van binnen als een trechter afloopt. De nachtvlinders komen in die trechter terecht en vallen dan in een eierdoos. De volgende dag tref je ze aan in de verschillende eierdoosvakjes, zodat je ze op naam kan brengen en/of fotograferen. Ik heb zelf met een collega zo’n lichtval gebouwd. Als derde mogelijkheid is er de LedEmmer, die volgens hetzelfde principe werkt: een emmer met een trechtervormige deksel erop, zodat de vlinders niet meer kunnen ontsnappen. De volgende ochtend kan je gaan kijken wat de vangst is van de afgelopen nacht. Voor de goede orde: er vallen geen slachtoffers! ES: Over slachtoffers gesproken: wat vind je van het gebruik van zo’n laken met een felle lamp erachter? Mijn ervaring is dat er in de loop van de avond nogal veel vlinders door het licht verblind en gedesoriënteerd raken, op de grond terechtkomen en doodgaan. GvK: Eigenlijk zouden we dat niet te lang moeten doen, maar het lastige is

dat sommige nachtvlinders vroeg in de avond vliegen en andere nachtvlinders, de pijlstaarten bijvoorbeeld, zich pas na twaalven vertonen. Als je dus te vroeg het laken weer opruimt, mis je een aantal soorten. Het blijft zoeken naar een manier de vlinders te determineren door zo weinig mogelijk slachtoffers te maken. In die zin is het gebruik van een lichtval of LedEmmer aanmerkelijk vlindervriendelijker. ES: Als agrariër kan je meedoen met een LedEmmer project, dat door De Vlinderstichting is opgezet. Hoe gaat dat precies in zijn werk? GvK: Ja, je bedoelt het BIMAG (Boeren Insecten Monitoring Agrarische Gebieden) programma. De agrariërs die hier aan meedoen leveren zodoende een bijdrage aan het meer inzicht krijgen in de biodiversiteit op hun land. De boer plaatst de emmers aan het einde van de dag op 3 verschillende plekken en in de ochtend bekijkt en fotografeert hij zijn vangst, voordat de nachtvlinders weer ongeschonden weg kunnen vliegen. Een melkveehoudster uit de Achterhoek: “Elke keer bij het openen van de LedEmmers is het net alsof je een cadeautje uitpakt.” In Nederland doen ongeveer 100 agrariërs mee aan dit project, maar in onze Lopikerwaard nog maar 1…. Dat moet beter en daar kan het Collectief Lopikerwaard een belangrijke rol in spelen.

ES: Zonder lichtval, LedEmmer of laken kunnen mensen toch ook zelf aan de slag om nachtvlinders naar hun tuin of erf te lokken? 33

Het recept dat wij gebruiken voor de smeerstroop is als volgt: Appelstroop, appelmoes, een overrijpe banaan en suiker in een pan verwarmen tot de suiker gesmolten is. Als het goedje redelijk afgekoeld is, voeg dan trappistenbier toe. Laat alles een paar dagen staan en het gaat vanzelf gisten. Nu is het klaar voor gebruik, maar je kunt voor gebruik nog iets van geurende alcohol toevoegen. Maak het niet te dun, maar wel smeerbaar. Smeer stukken van ongeveer 20 cm bij 20 cm op diverse boomstammen. De hoeveelheid van de ingrediënten hangt af van hoeveel je wilt gaan maken.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

foto boven: Pauwoogpijlstaart, foto onder: Populierpijlstaart

GvK: Allereerst is het van belang dat er geen sprake is van verlichting of lampjes in de tuin. Als gevolg van verlichting raken nachtvlinders gedesoriënteerd en zijn dan vaak niet meer in staat om vrouwtjes te vinden en zich voort te planten. Ook is het van belang dat er planten en struiken in de tuin staan die ’s avonds een aangename geur verspreiden. We hadden het al over kamperfoelie, vlinderstruik en teunisbloem. Nachtvlinders vinden hun voedsel uitsluitend via geur. Bij dagvlinders is het een combinatie van geur en zicht. Wat ook nuttig is om te weten: bloeiende wilgenkatjes zijn erg in trek bij nachtvlinders die al vroeg in het voorjaar vliegen. Daar profiteren bijen en hommels ook van. Maar warme zomeravonden en nachten zijn uiteraard het meest geschikt om nachtvlinders waar te nemen. ES: Veel mensen denken dat nachtvlinders allemaal saaie bruine, zwarte of beige beestjes zijn…. GvK: Dat is absoluut niet zo! Nachtvlinders kunnen de prachtigste kleuren hebben. De nachtpauwoog is net zo mooi als de dagpauwoog en bij de pijlstaarten vind je de mooiste kleurencombinaties. Er zijn ook heel subtiel 34

getekende nachtvlinders zoals de witte en de gele tijger, de bonte bessenvlinder en het koperuiltje. ES: Ongetwijfeld zijn onze lezers door jouw nachtvlinderverhaal enthousiast geworden. Is er een gids voor beginners die jij speciaal aanbeveelt? GvK: De ANWB Vlindergids van Heiko Bellmann (Kosmos Uitgevers / Paperback/ 9789021585741) vind ik een heel geschikte gids voor beginners, omdat de rupsen en de waardplanten (planten waarop de vlinders en de rupsen foerageren) ook uitgebreid staan afgebeeld. In deze gids vind je zowel de meest algemene Europese dagvlinders als nachtvlinders. Echt een aanrader! Na een genoeglijke en leerzame avond praten wij bij het genot van een biertje nog even door over allerlei zaken die ons aan het hart gaan. En passant heeft Gijs ook nog een winterkoninkje op mijn voederplankje ontdekt! Nooit eerder daar op bezoek geweest… Over een aantal weken zal Gijs als gediplomeerd IVN natuurgids door het leven gaan! We zullen hem zeker nog eens tegenkomen in het veld of waar dan ook. Ik krijg van Gijs een toezegging om een nachtje een LedEmmer in mijn tuin te komen plaatsen en een keer met hem de vangst van zijn LedEmmers te komen inspecteren. Wellicht hoort u nog van ons in het volgende nummer van het WBL Magazine….

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133 Meer informatie Voor meer informatie kunnen agrariërs contact opnemen met een watermakelaar uit hun gebied. De contactgegevens, meer informatie over de regeling en de aanvraag zijn te vinden op de site van het waterschap: www.hdsr.nl/actueel/

Subsidie waterschap voor agrariërs die waterkwaliteit verbeteren Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft de subsidieregeling Regionaal Partnerschap voor water en bodem opengesteld per 12 april 2023. Agrariërs die de waterkwaliteit verbeteren, kunnen vanaf die datum een aanvraag indienen bij het waterschap. De regeling is bedoeld om boeren handvatten te bieden om samen met het waterschap te werken aan duurzaam agrarisch waterbeheer. De agrarische sector staat de komende jaren voor grote opgaven op het gebied van water en bodem. Klimaatverandering vraagt inspanningen voor voldoende schoon water en een duurzame bedrijfsvoering. Daarom wordt de subsidieregeling Regionaal partnerschap voor water en bodem ook in 2023 weer opengesteld. Er is dit jaar € 170.000 beschikbaar voor waterkwaliteitsmaatregelen. Maatregelen Voor de waterkwaliteitsmaatregelen zijn er twee categorieën investeringen: 1. De aanschaf van een drinkbak of een erfveegmachine: hiervoor geldt het ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’-principe. Voor de categorie drinkbakken geldt een maximum subsidiebedrag van € 2.000,-. Voor erfveegmachines is het maximum € 2.500,-. Er is voor maximaal 15 drinkbakken en 15 erfveegmachines subsidie beschikbaar. 2. Voor de andere waterkwaliteitsmaatregelen geldt een eerste openstellingstermijn tot en met 15 juli 2023.

Na sluiting van deze termijn wordt de subsidie toegewezen aan goedgekeurde aanvragen. Als er in genoemde periode meer aanvragen binnenkomen dan er budget is, wordt de subsidie via loting toegewezen. Is er nog budget over, dan volgt een 2e ronde tot en met 30 november 2023. 35

Hiervoor geldt dan wel weer het principe ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’.

Natuurvriendelijk oever, flauw talud De subsidie bedraagt maximaal € 5.000, - per maatregel. Voor natuurvriendelijke oevers met een flauw talud geldt een maximum van € 10.000,-. Bij stapeling van meerdere waterkwaliteitsmaatregelen geldt een maximum van € 5.000,- per agrarisch bedrijf. Betreft een van de maatregelen de aanleg van een natuurvriendelijke oever met een flauw talud? Dan kan dit bedrag oplopen tot een maximum van € 10.000,- per agrarisch bedrijf. Geen subsidie bodemdaling remmende maatregelen In vergelijking met het afgelopen jaar, is de belangrijkste wijziging dat er geen subsidie meer is voor activiteiten die de bodemdaling remmen. De reden hiervoor is dat de provincie Utrecht en Zuid -Holland al subsidie verlenen voor initiatieven om bodemdaling te remmen. Schoon en gezond water Schoon water is noodzakelijk voor planten en dieren en een belangrijk onderdeel van een aantrekkelijke leefomgeving voor iedereen om in te wonen, werken en recreëren. Om ons water schoon en gezond te krijgen, wil het waterschap samen met inwoners, agrariërs en gemeenten werken aan maatregelen die de waterkwaliteit en de ecologie verbeteren. Iedereen kan en zal hieraan zijn steentje moeten bijdragen, want het waterschap kan dit niet alleen.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Levendige Boerensloot In 2014 heeft Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) een oproep aan vrijwilligers gedaan om mee te helpen sloten en de slootkanten te monitoren. Doel was te meten of de kwaliteit van het water en de planten verbeterd zou worden door op een andere manier sloten te schonen. Dit zou door een aantal jonge boeren opgepakt worden. Voor een duurzamer slootbeheer wordt er gewerkt met een baggerpomp waardoor de slootkant niet meer beschadigd wordt. Daarnaast wordt de bagger niet meer op de slootkant gebracht waardoor er minder voedingsstoffen in het oppervlaktewater terecht komen en een deel van de begroeiing blijft staan. Ook mag de slootkant niet bemest worden, waardoor er minder voedingsstoffen uitspoelen naar het slootwater. Op de slootstroken worden er minder chemische onkruidbestrijdingsmiddelen gebruikt en het sediment (bodemmateriaal en delen van planten) en maaisel worden afgevoerd om de strook voedselarmer te maken. Het waterschap heeft samen met vrijwilligers zeven jaar lang de ontwikkeling van de vegetatie gevolgd.

Onderzoeksresultaten Door de vrijwilligers en ecologen zijn er gemiddeld 41 verschillende soorten planten in en langs een strook van 100 meter gevonden. In de onderzoeks-

periode nam de soortenrijkdom van planten in de oeverzone toe. Meest gevonden algemene soorten zijn Liesgras, Moeraswalstro, Veelwortelig kroos, Gele lis, Harig wilgenroosje, Pitrus, Moerasvergeet-mij-nietje, Wolfspoot, Puntkroos en Klein kroos. Naast de algemene soorten troffen de vrijwilligers en ecologen ook zeldzame soorten aan zoals: Waterscheerling, Brede waterpest, Moeraswederik, Waterdrieblad, Watermunt, Spits fonteinkruid, Stomp fonteinkruid en Krabbenscheer. De resultaten zijn hoopgevend: in de meetgegevens is vooral bij oeverplanten een duidelijke verbetering zichtbaar. Verdere verbetering van de kwaliteit van het slootwater en de hoeveelheid en soortenrijkdom van de echte waterplanten is nodig. Er wordt samengewerkt om de biodiversiteit te verbeteren. Daarnaast blijven de vrijwilligers en ecologen doorgaan met het verzamelen van meetgegevens, want hoe meer we meten, hoe beter we begrijpen hoe systemen werken. 36

door Peter Gruters, vrijwilliger Levendige Boerensloot HDSR

op de foto’s van HDSR: vrijwilligers aan de slag (boven Peter Gruters en onder Wim van Seeters)

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Zienswijzen over uitbreidingslocaties Lopikerwaard ingediend Uitbreiding bedrijventerrein De Copen Dit betreft de uitruil/verplaatsing van de Roba uit IJsselstein naar De Copen in Lopik. Wij zijn voorstander van uitplaatsing van de Roba omdat hierdoor de mogelijkheid wordt gecreëerd binnenstedelijk 400 woningen te bouwen waar behoefte aan is: voor o.a. de starters, ouderen en statushouders. Tevens sluit het aan bij een al bestaand bedrijventerrein. Wij missen echter een goede toelichting hoe de bouw buiten de rode contouren en in ‘cultuurhistorisch waardevol agrarisch natuurlandschap’ dat grenst aan Natuur Netwerk Nederland (NNN) gebied gecompenseerd gaat worden. En de landschappelijke inpassing zien wij nog niet onderbouwd. Dit baart ons zorgen en hierover gaan wij heel graag met de Provincie en gemeente in gesprek. Woningbouw in Montfoort: De Bleek Bij de locatie De Bleek zullen in 450 tot 500 woningen gefaseerd gebouwd gaan worden. Het gebied is totaal circa 18 hectare groot, dat zijn zo'n 26 voetbalvelden. De rode contouren worden hier fors overschreden en daarmee het landelijk gebied significant aangetast. De kernkwaliteiten van dit gebied zijn landschappelijke diversiteit, (veen) weidekarakter, openheid en rust. Het betreft een weidevogelrandzone omdat het zich bevindt nabij een weidevogelkerngebied.

Als WBL zijn wij niet tegen de plannen voor woningbouw, mede omdat deze in een lang proces met participatie van inwoners tot stand is gekomen. Echter, wij zien zeker niet voldoende compensatie terug hierin. Er zullen veel extra middelen gegenereerd moeten worden om het verlies elders in de Lopikerwaard te compenseren. Aangezien de WBL samenwerkt met diverse organisaties die aan weidevogelbeheer in de Lopikerwaard doen, zouden wij graag met de provincie en gemeente

Montfoort in overleg gaan over deze compensatie. Wij vragen extra aandacht voor doorzichten en een ‘zachte overloop’ van de bebouwing naar het landelijk gebied met verhoogde aandacht voor de landschappelijke kernkwaliteiten. De ontginningsstructuur met de Middeleeuwse patronen en de stroomruggen zijn nu nog steeds zichtbaar en moeten ook behouden blijven. Tevens vragen wij deze woningen natuurinclusief en circulair te bouwen, met aandacht voor biodiversiteit in de randzones, veel bomen en groen als nestgelegenheid en ter voorkoming van hittestress en het afkoppelen, opslaan en hergebruik van regenwater. Omdat deze woningen in veengebied liggen zal de verhoogde impact op de bodem door verhoging en funderen meegenomen moeten worden in de compensatie. Woningbouw in Lopik Bij deze kleinschalige vitaliteitslocatie hebben wij aangetekend dat er rekening moet worden gehouden met de oorspronkelijke verkavelingsstructuur en lintbebouwing. Er zal zo gebouwd moeten worden dat doorzichten mogelijk blijven. Woningbouw in IJsselstein: Ruimtevaartbaan De WBL heeft als standpunt dat buitenstedelijk niet gebouwd mag worden waar dat vooralsnog binnenstedelijk kan. En dat er binnen- of buitenstedelijk geen groen verdwijnt voor woningbouw. Op deze locatie komen de meeste van de 80 woningen buitenstedelijk te liggen, terwijl er nog vele binnenstedelijke bouwlocaties zijn.

Tevens is deze locatie niet geschikt voor de woningen waar binnen IJsselstein grote behoefte is, namelijk kleine, betaalbare appartementen. Dit stuk groen heeft momenteel een agrarische bestemming en is belangrijk 37

door Henriëtte Keijzer

In het Ontwerp Provinciaal Programma Wonen en Werken 2023 zijn een aantal uitbreidingslocaties voor woningbouw en bedrijventerreinen in de Lopikerwaard opgenomen. De WBL heeft voor de onderstaande locaties zienswijzen ingediend, omdat deze uitbreidingslocaties allemaal voorzien zijn in het buitengebied, soms cultuurhistorisch landschap aantasten of grenzen aan natuurgebieden. Hieronder volgen kort samengevat enkele argumenten uit onze zienswijzen.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

voor deze wijk. Rond de wetering is veel flora en fauna, er staan oude bomen en het ligt naast de Nedereindse Plas en een uniek watergebiedje waar veel vogels en amfibieën leven. Tevens heeft het een hoge archeologische en cultuurhistorische waarde. Dit laatste is zelfs in 2008 beschreven in een uitgave van de Historische Kring IJsselstein. De WBL vindt het een kwalijke zaak dat omwonenden niet zijn geïnformeerd dat hier überhaupt bouwplannen zijn voordat dit in het Programma Wonen en Werken werd opgenomen, maar pas nadat de mogelijkheid tot het indienen van een zienswijze bij de Provincie verstreken was. De WBL kwam hier zelf ook bij toeval achter via onze contacten. Wij staan open voor een gesprek met gemeente en Provincie over welke andere mogelijkheden wij eventueel wel zien binnen de bebouwde kom van IJsselstein. Of door de omvorming van de reeds bestaande bijgebouwen bij de 3

Recreatie bankjes in de Utrechtse natuur Het streven is om totaal zo’n 100 extra bankjes te plaatsen langs onontdekte paden. Niet iedereen weet de subsidiepot te vinden, vandaar dat de provincie een oproep heeft gedaan. Een voorwaarde voor de plaatsing is dat de initiatiefnemer het bankje minstens 10 jaar kan onderhouden. De bankjes kunnen bijvoorbeeld geplaatst worden als blijvende herinnering aan een gebeurtenis of om een geliefde wandelroute aan te vullen met een rust-of uitzichtpunt. De banken worden voorzien van GPScoördinaten. Deze locatiegegevens zijn een hulp voor hulpdiensten bij calamiteiten in de natuur.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

huizen die hier al staan. Zo kan deze locatie toch bijdragen aan uitbreiding van het woningaanbod zonder dat het groen aangetast wordt. Langzamerhand zien we dat aan alle kanten de rode contouren overschreden worden. Na 40 jaar is het Groene Hart gehalveerd, doorgaan met het afknabbelen leidt ertoe dat er over 40 jaar geen Groene Hart meer bestaat. Wij maken ons er sterk voor dat in het buitengebied en in groen geen bouwwerken meer komen. De weinige uitzonderingen daarop moeten zijn voortgekomen uit een sterke, uitgebreide afweging. Zoals in dit geval uitbreiding van De Copen om binnenstedelijk plaats te maken voor de benodigde woningbouw, de vitaliteitslocatie in Lopikerkapel of De Bleek in Montfoort, mits deze voldoende landschappelijk worden ingepast en gecompenseerd. Echter, voor de locatie Ruimtevaartbaan zien wij geen gegronde redenen om hier te bouwen. bankjes laten plaatsen op mooie plekjes. In Lopik bijvoorbeeld is één van de bankjes geplaatst langs een wandelpad vanaf de Provincialeweg naar de Lekdijk. Dit is een herdenkingsbank geworden voor mijn nichtje, dat daar dodelijk is verongelukt door een aanrijding op de parallelweg tijdens een wandeling met een vriendin. Ik heb daar een bronzen herdenkingsplaatje op gemonteerd. De plaats is een prachtige verstilde plek in de natuur nabij een klein watertje. Het is nog steeds mogelijk om bankjes aan te vragen.

Zie: www.provincieutrecht.nl/loket/subsidies/ recreatiebanken-avp

In samenwerking met de gemeente Montfoort en later ook met gemeente Lopik hebben we respectievelijk 4 en 2 38

door Peter Gruters, foto: Leon Snoek

Sinds eind 2021 is het voor inwoners en terreineigenaren mogelijk om recreatiebankjes in de Utrechtse natuur te laten plaatsen. Het provinciebestuur van Utrecht introduceert een speciale regeling die dat volledig faciliteert, na een voorstel van Provinciale Staten. Er is subsidie aan te vragen voor minimaal 2 en maximaal 10 bankjes in het buitengebied langs een wandelroute. Met deze regeling hoopt de provincie dat de beleving van de natuur vergroot wordt en dat meer mensen gaan wandelen in onze prachtige groene omgeving.

WBL Magazine, Mei 2023, jaargang 43 - nr 133

Gespot bij de Achtersloot door Leon Snoek De natuur en de voedselkringloop: het is eten en gegeten worden....en de sterkste en slimste overleven. Bij de Achtersloot vlak bij Knollemanshoek (Montfoort/IJsselstein) zag Gijs van Kempen een toch wel heel bijzondere situatie: een aalscholver probeert een snoek te verorberen. Bijgaande foto's geven een mooi beeld van de situatie. Als de snoek eerder had gehapt zou het andersom zijn geweest...... uiteindelijk weet de snoek te ontsnappen. De snoek heeft het overleeft, maar zal wel gehavend zijn gezien de scherpe snavel van de aalscholver. 39

40