B14. WBL-Magazine Augustus 2022.pdf

JAARGANG 42 - Nummer 131 - Augustus 2022

1

UITGAVE VAN DE WERKGROEP BEHOUD LOPIKERWAARD

Adverteren in dit Magazine Voor een gering bedrag kunt u uw bedrijf of organisatie onder de aandacht brengen bij de lezers van dit Magazine. U ondersteunt daarmee de Werkgroep Behoud Lopikerwaard en maakt mede de uitgave van het Magazine mogelijk. Belangstelling? Stuur dan een mailtje naar: webmaster@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl

Het WBL Magazine voortaan digitaal ontvangen? Vanaf het volgende nummer bieden wij onze leden/donateurs de mogelijkheid om dit Magazine niet langer per post te ontvangen maar in plaats daarvan een digitale versie. Dit bespaart ons naast verzendkosten ook drukkosten en het bespaart papier. Alle beetjes helpen. Wilt u van deze mogelijk gebruik maken? Stuur dan een mailtje naar: webmaster@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl

WBL ONLINE www.werkgroepbehoudlopikerwaard.nl facebook.com/WerkgroepBehoudLopikerwaard

IN DEZE UITGAVE: Hazelaar-biodiversiteit

Pagina 2

Van de voorzitter

Pagina 3

Duurzame landbouw-natuur-relatie

Pagina 4

Ganzen in de boomgaard

Pagina 6

Subsidie bodemdaling

Pagina 8

Geen windmolens in Montfoort

Pagina 9

Parkeerplaats A12 ontmanteld

Pagina 10

Afspraken bedrijfsverplaatsing

Pagina 12

Hooi

Pagina 14

IJsseloord

Pagina 21

Extra klimaatweekend

Pagina 24

Van agrarisch naar bedrijfsbestemming

Pagina 25

In gesprek met Leen Verkaik

Pagina 27

HDSR

Pagina 31

Stoepplanten-onderzoek

Pagina 34

Het volgende WBL Magazine verschijnt in december a.s. Hebt u ideeën over onderwerpen die u graag beschreven ziet worden of wilt u zelf een redactionele bijdrage leveren? Neem dan contact op met Tineke Honkoop: redactie@werkgroepbehoudlopikerwaard.nl

2

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131 Transitie, het is het onderwerp waar we met z'n allen niet om heen kunnen. Zowel de energietransitie als de landbouwtransitie. Ook de WBL ondergaat een transitie. Wim Boesten zwaait af als voorzitter en gelukkig staan er twee nieuwe voorzitters klaar. Henriëtte Keijzer en Ronald Meijer nemen gezamen-

Een woordje COLOFON WBL Magazine is een uitgave van de Stichting Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) De stichting is ingeschreven in het stichtingenregister K.v.K. onder nr. 41179802

Kopij en info aan: Redactie WBL Magazine Moerasbos 25 3411 WD Lopik 0348-553006 / 06-10302055 Samenstelling redactieteam Tineke Honkoop Wim van der Putten Theo Hattink Vormgeving & opmaak Jan Kooijman Foto omslag: Gerrit Spelt, hobby-fotograaf, foto gemaakt nabij de watertoren, Damweg, Lopik

vooraf vanaf de redactietafel lijk deze taak op zich. Een heuse duobaan. Wim dank ik voor zijn jarenlange inspanning en door zijn voortreffelijk netwerk heeft de WBL successen kunnen boeken. Bedankt Wim, gelukkig blijf je in het bestuur. Henriette en Ronald, de nieuwe schippers, wensen we alle wijsheid en succes om ons weer door de woelige baren heen te loodsen. Ook treft u een aantal zeer lezenswaarHet is mij een genoegen om hier een aantal veranderingen binnen ons bestuur te melden. Zo neemt Leon Snoek de taak van penningmeester volledig over en kan Theo Hattink eindelijk al zijn taken overdragen. Op deze plaats een woord van dank aan Theo. We deden nooit vergeefs een beroep op jou. Vanuit ‘het verre’ Veenendaal blijf je graag betrokken bij de WBL. Irene Schuller neemt het secretariaat op zich en Henriëtte Keijzer ondersteunt haar daarin. Dank ook aan Wim van der Putten, die zijn focus verlegt van het secretariaat naar redactionele bijdragen, waarvan we al vele voortreffelijke voorbeelden hebben gezien. Ook hebben we besloten u vaker te berichten via ‘WBL nieuwsflitsen’ over allerlei zaken die spelen. De redactie van deze nieuwsflitsen gaat bestaan uit Marco Buitelaar, Irene en Leon. Marco neemt ook het ledenbestand op zich. Dit zijn aardig wat veranderingen zult u denken, maar ook rond het voorzitterschap is er het een en ander gewijzigd. 3

dige artikelen aan van Leon Snoek, een nieuw WBL-bestuurslid uit Montfoort. Hij stelt zichzelf aan u voor en laat zijn licht schijnen op een aantal urgente zaken in de Lopikerwaard. Wim Boesten heeft de afgelopen maanden Janne Fuchs begeleid bij haar masterscriptie met als titel “Historische inspiratie voor een duurzame landbouwnatuurrelatie”, over de landbouw in de Lopikerwaard. Door feitenonderzoek, door te kijken naar het verleden en oplossingen zoekend voor de toekomst komen we er met elkaar uit. In dit Magazine komt u weer veel uiteenlopende verhalen tegen bijv. over hooi. Het zal u verbazen hoeveel u nog niet wist. Van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) tref je informatie aan over het Project Klimaatbestendige Water Aanvoer Midden Nederland en Everdien bracht een bezoek aan de familie Verkaik en hun weidevogel wellness. Wij wensen u veel leesplezier. Tineke Honkoop Ronald Meijer neemt samen met Henriëtte het voorzitterschap op zich. Na 13 jaar doe ik een stapje terug en blijf als vicevoorzitter actief binnen het bestuur.

Een woordje vooraf vanuit het bestuur Met een gerust hart draag ik het voorzitterschap over aan de nieuwe voorzitters die met veel elan al veel taken opgepakt hebben. Om beurten zullen zij in dit blad een voorwoord schrijven, waarbij zij hun aandachtspunten met u als donateur en lezer van ons blad delen. Ik ben ervan overtuigd dat zij de WBL verder brengen en wens hen daarbij veel succes. Wim Boesten

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131

Hazelaar-Biodiversiteitsproject Eerste fase: herstel van de collectie Door heel IJsselstein staan in het openbaar groen niet alleen appels, peren, pruimen, kersen, aalbessen en walnoten. Ook diverse soorten hazelaars zijn in de woonwijken te vinden. De unieke hazelarencollectie met meer dan 30 verschillende soorten hazelaars is de afgelopen paar jaar hersteld door Klimaatneutraal IJsselstein (KNIJ). Een deel ervan was namelijk verdwenen. De aanleg van het nieuwe hockeyveld en het onderhoud bracht veel schade met zich mee. Naast het herstellen van de collectie is er ook een informatiebord gemaakt, dat laat zien welke soorten er zijn en het geeft wat meer informatie over het ontstaan van de collectie. Biodiversiteit De volgende stap: KNIJ is bezig met een biodiversiteitsproject rondom de hazelaarcollectie. Vanaf de winter 2022 is het KNIJ team bezig bij de IJsseloever/ hockeyvelden met het uitbreiden van de hazelarenroute. Er bloeien diverse stinzenplanten, zoals daslook, sneeuwroem, en overige bollen zoals tulpen en krokusharten. Er zijn

nieuwe hazelaarrassen geplant en ook diverse andere planten. De intentie is zoveel mogelijk inheemse beplanting te plaatsen. De hazelaarroute wordt steeds mooier. Recent heeft Intratuin IJsselstein een aantal planten die niet tijdens het seizoen waren verkocht, beschikbaar gesteld voor het hazelaarbiodiversiteitsproject. De hazelarenroute is een unieke collectie met ruim 30 soorten hazelaren in IJsselstein. Een stukje openbare ruimte om van te genieten en trots op te zijn.

4

door Ivon Vrolijk

WBL Magazine secember 2020, jaargang 40 - nr 126

WBL WBL WBLMagazine Magazine, WBL Magazine Magazine December Augustus augustus april 2020, 2022, jaargang 40 42 - nr 125 124 126 131

Van de voorzitter(s): Ronald Meijer

door Ronald Meijer, voorzitter WBL

Bestuur WBL Voorzitter(s): Ronald Meijer 06-83339566 Henriëtte Keijzer 06-28407546 Secretaris: Wim van der Putten 06-51503306 Penningmeester: Irene Schuller 06-28407546 Leden van het bestuur Marco Buitelaar 06-42916424 Leo van den Berg 06-22468863 Leon Snoek 06-19538017 Wim Boesten 06-46220106

Zoals u kunt lezen in de bijdrage van Wim Boesten heeft hij op 7 juli j.l. het voorzitterschap van de WBL neergelegd. Ruim 13 jaar heeft hij op voortreffelijke wijze deze rol vervuld. Hij vond het tijd om een stapje terug te doen. Gelukkig blijft Wim zijn kennis en brede netwerk in een nieuwe rol van vicevoorzitter met het bestuur delen. Om zijn schoenen te vullen is niet makkelijk. Het bestuursbesluit is genomen om het voorzitterschap in een duo rol te vervullen. Samen met Henriëtte Keijzer vind ik het een eer het voorzitterschap op mij te mogen nemen. Naast de kennis van Wim die behouden blijft, bestaat het WBLbestuur uit een geweldig team dat ons hierbij zeer enthousiast en deskundig ondersteunt. Het voorwoord van Henriëtte ziet u elders in het blad. Iedereen die de ontwikkelingen in ons land volgt, ziet en voelt wellicht dat er roerige tijden gaande zijn. Vanuit onze doelstelling om de Lopikerwaard als een van de laatste authentieke groene hart gebieden te behouden benoem ik alleen al de woningnood, energietransitie, het onderbrengen van vluchtelingen, stikstofbeleid, bedrijfsbeëindigingen van agrariërs en vestigingen van industrie en MKB-bedrijven. Voorwaar een groot aantal kansen in, maar zeker ook bedreigingen van ons eeuwenoude open weidelandschap.

Leest u voor wat betreft het vrijkomen van agrarisch gebied het artikel in dit Magazine van Leon Snoek over de vestiging van een bedrijf in een vrijgekomen agrarische bestemming op Heeswijk 120 in het weidelandschap van Montfoort. Dit is dan wellicht al een voorbeeld van hoe het in onze ogen niet zou moeten gaan. Om een goede balans in te vinden in al de genoemde dossiers is voorwaar

geen sinecure. Een sterke en positief kritisch ingestelde stichting als de WBL kan in vele gevallen het verschil maken. Daartoe spannen wij ons in als bestuur. Juist de komende jaren is een krachtig geluid noodzakelijk om onze Lopikerwaard duurzaam te vernieuwen, maar het kenmerkende landschap niet verloren te laten gaan. In onze visie gaat het om de kracht van het argument. Maar een grote achterban kan in sommige gevallen helpen. Inmiddels kent de WBL gelukkig vele donateurs en daarnaast wordt ons voortreffelijke magazine door nog meer personen gelezen. Ik roep u op als donateur en geïnteresseerde lezer van het magazine om de WBL bij familie, vrienden en bekenden onder de aandacht te brengen. Hopelijk ontvangen wij dan nog meer steun en kunnen we op nog meer donateurs rekenen die ons helpen onze doelstellingen te bereiken. Tenslotte, onze bestuursleden hebben stuk voor stuk een breed netwerk en worden van vele kanten geïnformeerd over een groot scala aan ontwikkelingen in ons gebied. Daartoe nemen wij ook regelmatig contact op met de colleges van onze vier gemeenten. Maar toch missen wij wellicht nog de nodige dossiers. U als donateur en lezer krijgt vast lokale ontwikkelingen mee. Schroom niet en neem contact op met een bestuurslid. Vooral in de beginfase van ontwikkelingen kunnen wij invloed uitoefenen.

Daarbij gaan wij dan weer niet de barricaden op voor een individueel belang, maar wel denken wij mee en beoordelen het dossier vanuit het algemeen belang en onze doelstelling. Op onze vernieuwde website kunt u naast vele actuele ontwikkelingen ook de contactgegevens van onze bestuursleden vinden.

Heb je al eens een bezoek gebracht aan onze website? Bekijk wat de bestuursleden over zichzelf zeggen op: www.werkgroepbehoudlopikerwaard.nl/organisatie-wie-is-wie 5

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131

J. A. (Janne) Fuchs Masterscriptie Landschapsgeschiedenis Rijksuniversiteit Groningen. Utrecht, juni 2022

Historische inspiratie voor een duurzame landbouwnatuurrelatie Het 19e en 20e-eeuwse agrarisch landschap als inspiratiebron voor de natuurinclusieve landbouw en een duurzaam agrarisch landschap in de Lopikerwaard. Op deze pagina’s plaatsen we de samenvatting van de masterscriptie. De gehele, zeer lezenswaardige scriptie, is te lezen op onze website.

Historische inspiratie voor een duurzame landbouw-natuurrelatie In de Lopikerwaard staat men voor grote landschappelijke uitdagingen. Transities worden in gang gezet om de landbouw natuurinclusiever te maken, schone energie op te wekken, de stikstofcrisis op te lossen, verdroging door klimaatverandering tegen te gaan en de bodemdaling te stoppen. Om de actuele vraagstukken het hoofd te kunnen bieden is het noodzakelijk om het gebruik van het huidige landschap weer in harmonie te brengen met de natuurlijke karakteristieken van het landschap, zodat deze elkaar kunnen versterken. De landbouw moet kleinschaliger en extensiever worden met meer ruimte voor natuur en water. Ook voor de Lopikerwaard zal dit grote impact hebben. De Lopikerwaard kent een lange agrarische geschiedenis. Nog steeds is veel grond in het gebied bestemd voor agrarisch gebruik. Na de modernisering in de tweede helft van de 20e eeuw heeft de landbouw echter grotendeels de harmonie met het landschap en de natuur verloren. Het huidige landbouwlandschap is dan ook te monotoon en kent een sterke degradatie in biodiversiteit. Om de landschappelijke uitdagingen van vandaag aan te kunnen pakken en tot een duurzaam en natuurinclusief landschap te komen dienen ook het landelijk karakter en de cultuurhistorische waarden van het gebied behouden te blijven.

Het agrarisch landschap van voor de modernisatie was kleinschaliger en kende extensievere gebruiksvormen. In vele opzichten zou men dus veel traditionele beheermethoden kunnen toepassen om tot een duurzamere vorm van landbouw te komen. Kennis van het historische landbouwlandschap en het historische grondgebruik van de periode vóór de modernisatie kan daarom inspiratie bieden om het toekomstige landbouwlandschap duurzamer in te richten. Als eerste thema worden de hoofdlijnen van de landschapsontwikkeling in de Lopikerwaard geschetst om te zien welke landschappelijke kenmerken de Lopikerwaard karakteriseren. De Lopikerwaard is een overgangsgebied van het rivierenlandschap en het veenlandschap. Dat de ken6

merken van beide landschappen hier samenkomen maakt het landschap uniek. In de Middeleeuwen wilde men het moeras dat tot dan het landschap domineerde omzetten tot productieve agrarische grond en is men begonnen met grootschalige ontginningen. In twee eeuwen tijd kreeg het landschap een metamorfose en ontstonden de nu zo karakteristieke langgerekte kavels en de lintbebouwingen. Nederzettingen groeiden langs de oeverwallen en langs de ontginningsassen. Ontwatering is altijd erg belangrijk geweest in de Lopikerwaard, mede door het gevaar van overstromingen vanuit de Lek en de voortgaande bodemdaling als gevolg van de ontginningen. Vanaf de 15e eeuw werd het ontwateren met windbemaling gedaan en vanaf de 19e eeuw ging men over op stoombemaling.

De natuurlijke landschapswaarden van de Lopikerwaard liggen met name in de grote variatie van ecotopen. Deze grote variatie komt doordat de Lopikerwaard als overgangslandschap elementen van zowel het rivierenlandschap als het veenweidelandschap kent. De specifieke landschapsstructuur geeft het gebied ook een belangrijke cultuurhistorische en cultuurlandschappelijke waarde. Deze landschapsstructuur bestaat uit een paar belangrijke kenmerken. Zo maakt het contrast tussen de meer besloten landschappen op de oeverwallen en de langgerekte strokenverkavelingen, lintdorpen, graslanden en open landschappen van de veenweidegebieden het landschap uniek. De langgerekte verkavelingen liggen in een doorgaans heel open en weids gebied wat veel vergezichten kent. Lintvormige elementen geven dit landschap hun structuur. Deze lintvormige elementen bestaan uit bebouwingslinten, weteringen, houtkaden, tiendwegen en dijken. Als tweede thema worden de verschillende agrarische grondgebruiken van de Lopikerwaard in de periode voor de modernisatie, in de 19e en 20e -eeuw, gekarakteriseerd. Dit agrarisch grondgebruik kan niet zomaar overal hetzelfde worden getypeerd, maar kent opnieuw een duidelijke tweedeling die afhankelijk is van de fysische landschappelijke kenmerken zoals de bodemsamenstelling en waterhuishouding.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131

op de foto: Janne Fuchs in de polder bij Benschop

Binnen de Lopikerwaard zijn er zowel gebieden die landschappelijk en landbouwkundig de hoofdkenmerken van een rivierenlandschap hebben als gebieden die meer het karakter van een veenweidegebied hebben. Twee casestudy gebieden, waarvan één in het veenweidegebied en één in het rivierkleigebied, laten zien dat in het karakteristieke agrarische landschap van de Lopikerwaard in de 19e en 20e eeuw de graslanden de belangrijkste component vormden. Aan de noord-, oost- en zuidkanten van de Lopikerwaard, gebieden die grensden aan de Hollandse IJssel en de Lek, bevatte het agrarisch landschap nog veel meer belangrijke componenten, namelijk de grienden, de boomgaarden en in kleinere mate de akkerbouwlanden. Juist de combinatie van beide typerende sublandschappen maakt het landschap zo karakteristiek voor de Lopikerwaard. Typerende agrarische elementen uit het landschap zijn oude boerderijlinten, grasland gebruik met sterke zonering, boomgaarden (met name kleine boomgaarden), geriefbosjes en pestbosjes, grienden en restanten van hennepakkers. Met name de sterke zonering tussen intensief en extensief bemeste graslanden maakte de landschappelijke variatie zo groot en zorgde daarmee voor een hoge biodiversiteit. Als laatste thema wordt onderzocht hoe deze karakteristieken en historische agrarische kenmerken inspiratie kunnen bieden voor toekomstig landgebruik in de Lopikerwaard.

In de veenweidegebieden kan de historische gradiëntenzonering weer versterkt worden. De intensief gebruikte graslanden kunnen door middel van onderwaterdrains enigszins beschermd worden tegen verdere bodemdaling, verdroging en vernatting. Achterin worden de percelen steeds minder intensief bemest en wordt het grondwaterpeil verhoogd. Hierdoor wordt een aaneenschakeling van natte milieus gecreëerd die kan dienen om de ecologische hoofdstructuur van het gebied te verbeteren en de biodiversiteit, waaronder de weidevogels,

te stimuleren. Deze natte milieus moeten kansen creëren als verdienmodel voor de boeren. Dit kan door het introduceren van natte teelten, het opwekken van duurzame energie of door middel van de nieuwe natuurbeheer compensaties vanuit de overheid. Het behoud en beheer van geriefbosjes en houtkaden versterkt daarnaast de ecologische diversiteit van het gebied en biedt kansen aan andere flora en fauna om zich via de Lopikerwaard te verplaatsen. Vanuit het cultuurlandschap gezien zou in het toekomstige landschapsbeleid meer op behoud en herstel van historische hooilanden moeten worden ingezet in samenhang met waterberging, dan op het creëren van grootschalige natuurontwikkelingsgebieden. De Lopikerwaard is immers een zeer waardevol cultuurlandschap waar natuurwaarden vanouds vooral aan het diverse menselijk gebruik zijn gekoppeld. Het deel van de Lopikerwaard dat onder invloed staat van de rivier of van oude rivierafzettingen biedt andere mogelijkheden voor een duurzamere inrichting. Uiterwaarden moeten weer terug naar hun gemengde functie voor agrarisch gebruik en waterberging en -afvoer. Bij deze combinatie kunnen zowel natuurlijke als landschappelijke waarden beheerd worden. Bij de boomgaarden liggen de verduurzamingskansen in de wisselteelten en in de zogenoemde agroforestry, waarbij het grasland onder de boomgaarden gebruikt wordt voor extensieve beweiding van vee.

Deze nieuwe grondgebruiksvormen zijn in lijn met de historische karakteristieken van het agrarisch cultuurlandschap én kunnen bijdragen aan een oplossing van de meest urgente actuele vraagstukken. Hierbij vindt een verandering plaats in de agrarische bedrijfsvoering. Agrariërs produceren niet enkel meer voedsel, maar krijgen daarnaast een nieuwe rol in het landschapsbeheer. Deze verandering moet plaatsvinden binnen een nieuw agrarisch verdienmodel waarbij agrariërs goed gecompenseerd worden voor deze nieuwe rol. 7

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

Ganzen in de boomgaard

door Irene Schuller Contact opnemen met Irene kan via 06-28407546.of e-mail: ireneschuller@gmail.com

Als je door de Lopikerwaard rijdt zie je geregeld zo´n klein boomgaardje. Een hobby van de bewoners van de boerderij of de plattelandswoning waar het boomgaardje bij hoort. Een boomgaardje is goed voor de natuur: de bloesem trekt veel insecten aan en het fruit is goed voor vogels en insecten. Het is ook leuk voor de eigenaar, fruitbomen zijn prachtig als ze bloeien en zelfgemaakte pruimenjam uit eigen boomgaard is het lekkerste wat er is.

Maar wat doe je met het veldje onder die fruitbomen? Als je het met de zitmaaier wil maaien moet je dat heel geregeld doen anders komt de maaier er niet meer doorheen. Door geregeld te maaien krijg je alleen gras want kruiden komen niet tot bloei door al dat maaien. Maar we willen tegenwoordig graag

8

een kruidenrijk, bloemenrijk veldje. Zo’n veldje dat zoemt van de insecten en waar vlinders rondfladderen is goed voor de biodiversiteit. In de Lopikerwaard hebben we erg vruchtbare grond en daardoor is het best lastig om een kruidenrijk veld te krijgen. Door het grote voedselaanbod groeien soorten als gras, brandnetel, zuring en distels heel snel. Voor je het weet nemen deze soorten de overhand. Om dat te voorkomen moet je de grond eerst verarmen, voedingsstoffen afvoeren. Dat doe je door te maaien en het maaisel af te voeren, in het begin zo’n 4 keer per jaar. Als je merkt dat er wat andere soorten gaan groeien zoals hondsdraf, ereprijs en boterbloemen dan kan je drie keer per jaar gaan maaien en afvoeren. Al met al veel werk en zodra je het laat versloffen komen gras en brandnetels weer snel terug. Wij hebben ook zo’n boomgaardje en een paar jaar geleden hebben we daar een koppeltje boerenganzen neergezet, gewoon voor de gezelligheid en met het idee dat we dan niet zo vaak hoeven te maaien. Nou dat werkt, we hoeven het gras nooit meer te maaien.

WBL WBL Magazine, Magazine, Augustus April 2022, 2021, jaargang jaargang 42 41 -- nr nr 131 127

Het leuke van ganzen is dat ze selectief het gras opeten en het heel kort houden. Daardoor krijgen alle kruiden de kans om op te komen en in bloei te raken. De ganzen eten naast gras paardenbloemen, grote weegbree, muur en melkdistel, de rest laten ze staan. En dat zijn nou net de planten die het weitje zo bloemrijk maken. Het is niet zo dat ik er niets aan hoef te doen, op dit moment heeft hondsdraf erg de neiging alles te overwoekeren. Het is een prachtig plantje en een hele goede soort voor bijen maar alleen maar hondsdraf is niet mijn bedoeling. Daarom heb ik de laatste twee zomers het hondsdraf met de zitmaaier gemaaid en ik pas daar het sinusmaaien toe. Daar waar het kort is kunnen andere planten weer opkomen. Ook maai ik jaarlijks het uitgebloeide fluitenkruid en een stuk waar de brandnetels nog steeds blijven groeien, dat doe ik met de bosmaaier.

mesting. Dan groeien er geen kruiden meer! Het minimum aantal ganzen wat je kan houden is twee, het zijn groepsdieren en ze worden erg ongelukkig als je ze alleen houdt. Twee vrouwen of een paartje gaat goed. Al met al ben ik heel blij met mijn ganzen. Ze zijn echt heel makkelijk, grappig, waaks en leveren je een bloeiende boomgaard op waar je weinig voor hoeft te doen! Als je na het lezen van dit artikel interesse hebt in het houden van ganzen en vragen hebt hierover kan je me gerust bellen of mailen, ik vertel graag hoe het werkt.

Het aantal plantensoorten neemt nog elk jaar toe, afgelopen zomer was heemst een nieuwkomer, verder bloeit er oa. brunel, zilverschoon, margriet, heelblaadjes, madelief, fluitenkruid, peen, koninginnekruid, smalle weegbree, penningkruid, valeriaan, wilde bertram, ooievaarsbek, vergeet-mijniet, ereprijs. Al met al is het een prachtig veldje geworden met weinig inspanning en weinig kosten, we hebben niets nieuws ingezaaid. Er zijn wel een paar voorwaarden waar je aan moet voldoen als je ganzen wil gaan houden: Er moet een hek met gaas om de boomgaard staan, 1 meter hoog. Ganzen moeten kunnen badderen, wij hebben daarvoor een stuk sloot afgezet. Als je ze in een vijver laat badderen moet je het water geregeld verversen want ze maken het erg vies. Onze ganzen hebben 1300m2 tot hun beschikking, daar staat nog steeds gras maar het is altijd kort. Als je ze op een te klein stuk grond zet wordt de grond kaal en vies door de poep, ik denk dat de ondergrens bij 1000 m2 ligt. Als je minder grond hebt moet je ze flink gaan bijvoeren en dan krijg je overbe9

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131

Provincie Utrecht stelt subsidie beschikbaar om bodemdaling af te remmen De provincie Utrecht stelt voor 2022 en 2023 in totaal 7,5 miljoen euro subsidie beschikbaar om de bodemdaling in het veenweidegebied af te remmen. De subsidie kan worden aangevraagd voor activiteiten die de bodemdaling remmen en de uitstoot van broeikasgassen uit veenbodems verminderen. Bodemdaling en de uitstoot van broeikassen uit veenbodems zijn bekende gegevens in de provincie Utrecht. In het westen en noordoosten van de provincie daalt de bodem door het oxideren en inklinken van de veenbodems. Dit geeft veel schade voor de landbouw, aan woningen en aan wegen. Ook komt er bij dit proces vanuit de veenbodems CO² vrij en dat versterkt de klimaatverandering. Kennis en innovatie Om deze ontwikkeling af te remmen is het belangrijk maatregelen te nemen die de bodemdaling beperken. Dat kan bijvoorbeeld door het aanleggen van een waterinfiltratiesysteem. De subsi-

Persbericht Provincie Utrecht

die kan aangevraagd worden voor de aanleg van zo’n infiltratiesysteem, maar ook voor het ontwikkelen van kennis en innovatie en voor het creëren van kennis en draagvlak. Groot Wilnis-Vinkeveen Mirjam Sterk, gedeputeerde Natuur van de provincie: “De bodemdaling heeft grote gevolgen voor inwoners, agrariërs en overheden. Als provincie zoeken we daarom voortdurend naar innovaties om de bodemdaling af te remmen en brengen we deze innovaties, samen met onze partners in de praktijk. "Zo zijn er in Groot Wilnis-Vinkeveen een aantal jaren geleden met subsidie van de provincie infiltratiebuizen gelegd. Hiermee wordt de grondwaterstand van de graslandpercelen in droge perioden verhoogd, waardoor de bodemdaling in die percelen wordt beperkt”. Subsidie aanvragen De subsidie aanvragen kan vanaf 1 september.

10

Kijk voor meer informatie over bodemdaling op de website van de provincie: www.provincie-utrecht.nl.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131

Geen windturbines in Montfoort en nabij de gemeentegrens van Montfoort door Leon Snoek, foto: Leon Snoek

In april 2022 heeft het college van Burgemeester en Wethouders van Montfoort uitvoering gegeven aan de motie door een brief te sturen naar de colleges en gemeenteraden van Woerden, Utrecht, IJsselstein, Lopik, Bodegraven-Reeuwijk en Oudewater. Hiermee heeft het college namens de gemeenteraad haar zienswijze op de grootschalige opwek van windenergie kenbaar gemaakt. Ook is in de brief aangegeven dat de gemeente Montfoort, indien nodig of gewenst, open staat voor een constructieve samenwerking om de belangen van haar inwoners te kunnen behartigen.

De gemeenteraad van Montfoort heeft in september 2021 de plannen van de Regionale Energiestrategie (RES) van 16 Utrechtse gemeenten afgewezen. In de plannen van de RES spreken alle deelnemende gemeenten af dat ze in 2030 gezamenlijk 1,8 TWh (terrawattuur) aan duurzame energie gaan opwekken via een mix van zon (zonnevelden) en wind (windmolens). De meeste van de 16 gemeenten, waaronder Woerden en Oudewater, hebben zich achter deze ambitieuze doelstelling geschaard. Maar de meerderheid van de gemeenteraad van Montfoort gaf aan ‘niet de energietuin van Utrecht te willen worden’. Zon Verduurzamen wil Montfoort zeker maar de gemeenteraad vindt het streefgetal van 1,8 TWh veel te ambitieus. Montfoort kiest ervoor de energie op te gaan wekken via de zon. In eerste instantie via zonnepanelen op daken en gevels en daarna via zonnepanelen op onbenutte terreinen in bebouwd gebied. Wanneer deze mogelijkheden gebruikt zijn, mogen er zonnepanelen komen te liggen in landelijk gebied, in combinatie met natuur of agrarische gebruik. Buurgemeenten Montfoort heeft zich dus nadrukkelijk uitgesproken tegen windturbines binnen de eigen gemeentegrenzen maar de vrees bestond dat omliggende gemeenten als Woerden en Utrecht van plan waren om windturbines te plaatsen aan de grens van de gemeente Montfoort.

Daarom heeft de gemeenteraad in december 2021 de motie ‘geen windturbines nabij onze gemeentegrens’ aangenomen waarin het college 11

van Burgemeester en Wethouders opgedragen wordt om aan de colleges en gemeenteraden van Woerden, Utrecht, IJsselstein, Lopik, Bodegraven-Reeuwijk en Oudewater schriftelijk kenbaar te maken dat: · de gemeente Montfoort windturbines om moverende redenen heeft uitgesloten als optie in haar zoekgebieden in het kader van de energietransitie; · de gemeente Montfoort om dezelfde redenen tegenstander is van het plaatsen van windturbines door buurgemeenten aan gemeentegrenzen van Montfoort; · de gemeente Montfoort, indien nodig of gewenst, open staat voor een constructieve samenwerking om de belangen van haar inwoners te kunnen behartigen en hierbij alle mogelijke middelen aanwendt; · de gemeente Montfoort graag schriftelijk een reactie wenst te ontvangen. De overwegingen van de gemeenteraad hierbij waren: · inwoners van Montfoort mogen geen overlast ondervinden van windturbines; · de gezondheidseffecten van windturbines op korte en lange termijn zijn nog niet eenduidig wetenschappelijk vastgesteld; · gezondheidsrisico’s trekken zich niets aan van gemeentegrenzen; · inwoners van Montfoort kunnen mogelijk gezondheidsrisico's gaan ondervinden; · een windturbine van 175 meter hoog, of zelfs hoger, aan de andere kant van de gemeentegrens brengt een onherstelbare verminking toe aan polder en het landschap dat na vele eeuwen is uitgegroeid tot een uniek Nederlands landschap.

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131 door Leon Snoek foto rechtsboven: Google Maps. Overige foto’s: Leon Snoek, opslag op de Lage Kade en de werkzaamheden aldaar

Bijna nooit gebruikte parkeerplaats langs de oprit van de A12 eindelijk ontmanteld Aan de Lage Kade in Linschoten, nabij Woerden langs de oprit van de A12 richting Utrecht, heeft sinds 2009 een bouwvallige parkeerplaats gelegen. Na aandringen van de gemeenteraad van Montfoort is deze in juli 2022 eindelijk ontmanteld en weer teruggebracht in de oorspronkelijke staat: weiland.

….. Er zouden 255 auto’s kunnen parkeren en het was de bedoeling dat je met de snelwegbus naar Utrecht zou reizen. …..

Utrecht Bereikbaar De plek op de rand van een weiland was ooit een onderdeel van een groots project: Utrecht Bereikbaar. Het idee was dat er vanaf verschillende plekken rondom Utrecht bussen naar de stad gingen rijden. Met als doel dat Utrecht bereikbaar bleef tijdens grote werkzaamheden tussen 2008 en 2010. P&R Montfoort In november 2009 werd er een tijdelijk P&R-terrein – één van de in totaal zeven in de regio – opgeleverd langs de A12 tussen Woerden en Linschoten (Lage Kade). De naam: P&R Montfoort. Er zouden 255 auto’s kunnen parkeren en het was de bedoeling dat je met de snelwegbus naar Utrecht zou reizen. Alles was klaar, tot lantaarnpalen aan toe. Maar….in februari 2010 werd de parkeerplaats (en die bij Reeuwijk) alweer uit gebruik genomen. De animo voor de snelwegbus bleek veel te laag en daarom werden per 1 februari 2010 de buslijnen opgeheven. De P&Rterreinen die op de route lagen waren hierdoor niet langer in gebruik. En daar vielen P&R Montfoort en nog drie andere parkeerterreinen (onder andere Reeuwijk) onder. Opslag Het parkeerterrein in Montfoort was voor tijdelijk gebruik en was gebouwd op particuliere grond. Door de toenmalige projectorganisatie BRAVO (Brede Regionale Aanpak Voorkomt Opont12

houd, bestaande uit onder andere Rijkswaterstaat en Provincie Utrecht) was met de grondeigenaar een overeenkomst van vijf jaar afgesproken. Na deze termijn zou het weer weiland worden. Maar een paar maanden na oplevering was de P&R al niet meer in gebruik en de jaren erna werd het dan maar gebruikt om allerlei bouwmaterialen neer te zetten.

Raadsvragen Naar aanleiding van raadsvragen in 2016 gaf het college van Burgemeester en Wethouders van Montfoort aan dat de plek weer in oorspronkelijke staat teruggebracht moest worden. Echter, Utrecht Bereikbaar en projectorganisatie BRAVO waren opgeheven en

WBL WBL Magazine, Magazine, Augustus April 2022, 2021, jaargang jaargang 42 41 -- nr nr 131 127

daardoor was onduidelijk wie hiervoor het initiatief moest nemen: de eigenaar van de grond, Rijkswaterstaat of de Provincie Utrecht. Motie In september 2020 was het geduld van de gemeenteraad van Montfoort op en middels een motie heeft ze unaniem het college van Burgemeester en Wethouders verzocht om ‘te realiseren dat de verantwoordelijke partij het voormalige P&R-terrein aan de Lage Kade

(langs de A12) binnen een jaar herinricht zodat het weer aan de oorspronkelijke bestemming voldoet’. Uiteindelijk is de afspraak gemaakt dat de Provincie Utrecht het terrein opruimt en weer in overeenstemming brengt met het oorspronkelijke bestemmingsplan. De vrijgekomen materialen zouden hierbij hergebruikt worden in andere werken. In juli 2022 was het eindelijk zover….

Even voorstellen: Leon Snoek Geboren en getogen in Willeskop en vanaf 1989 inwoner van Montfoort. Ik heb een financiële achtergrond en in het dagelijks leven ben ik als auditor werkzaam bij de gemeente Utrecht, waar ik onderzoeken verricht voor het gemeentebestuur. De afgelopen jaren ben ik als commissielid respectievelijk raadslid van de gemeente Montfoort actief geweest en heb me voornamelijk gericht op ruimtelijke ontwikkeling (woonkernen Montfoort en Linschoten en het buitengebied), ruimtelijk beheer (groen, afval), economische ontwikkeling, veiligheid, milieu en financiën. Daarnaast was ik lid van de financiële auditcommissie. De Lopikerwaard ken ik als mijn broekzak, ik heb er immers altijd gewoond en fiets veel. De afgelopen decennia is er veel veranderd en in de toekomst gaat

er ongetwijfeld nog veel meer veranderen. Zo beëindigen steeds meer agrariërs hun bedrijf en blijven er enkele grote agrarische ondernemers over. Steeds vaker vestigen ‘gewone’ bedrijven zich op vrijkomende agrarische bedrijven. Daarnaast zijn er uitdagingen op het gebied van de energietransitie, woningbouw en de reductie van stikstof en CO2. Dit alles heeft consequenties voor de Lopikerwaard. Via de WBL wil ik een bijdrage leveren om het eigen karakter van de Lopikerwaard te behouden en te versterken. In het bestuur van de WBL vervul ik de rol van penningmeester. 13

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127 door Leon Snoek

Oproep: weet u waar natuurcompensatie in de Lopikerwaard een optie is? Geef dit dan ons door.

….. Het college geeft aan dat de vergunninghouder verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de omgevingsvergunning én de gemaakte afspraken. …..

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131

Afspraken bij bedrijfsverplaatsing naar landelijk gebied Steeds meer agrariërs beëindigen hun bedrijf en dat blijkt als agrarisch perceel onverkoopbaar omdat er onvoldoende ruimte is om een toekomstgericht, zelfstandig functionerend agrarisch bedrijf te starten. De beschikbare ruimte is veelal wel voldoende voor het uitoefenen van een regulier bedrijf. Daarnaast is op bestaande bedrijventerreinen regelmatig onvoldoende ruimte en is er een tekort aan nieuwe bedrijventerreinen. Bedrijven gaan hierdoor mogelijkheden bekijken en benutten om zich te vestigen in het landelijk gebied. Afspraken Het verplaatsen van een bedrijf naar het landelijk gebied heeft meestal heel wat voeten in de aarde. Bij de vergunningverlening worden daarom vaak allerlei afspraken gemaakt. Het nakomen van die afspraken is echter niet vanzelfsprekend, zeker als de gemeente nauwelijks aan toezicht en handhaving doet. De bedrijfsverplaatsing van bedrijf Verhart Groen BV is daar een voorbeeld van. Na jaren van discussies en procedures heeft de gemeenteraad van Montfoort in 2017 uiteindelijk ingestemd met de verplaatsing van het bedrijf van bedrijventerrein IJsselveld naar Heeswijk 120, uiteraard met de nodige afspraken. Inbreuk Het bedrijf is per 1 april 2022 officieel verhuisd.

Ten tijde van de besluitvorming waren er mooie situatieschetsen met veel groen, waarop het bedrijfsgebouw - zonder grote hekken - nagenoeg niet zichtbaar was. Maar in werkelijkheid heeft het terrein het karakter van een klein bedrijventerrein met veel auto’s van het personeel en materieel. Van de plannen van de houtsnipperopslag is niets terechtgekomen. De afgelopen jaren zijn er natuurlijk allerlei ontwikkelingen geweest die deze business case niet beter hebben gemaakt. 14

De plek waar houtsnipperopslag was gepland wordt nu gebruikt als parkeerplaats. De landschappelijk inpassing is beperkt en aan de achterzijde van het perceel is over de volle breedte een aarden wal gemaakt. Dit staat niet in het erfbeplantingsplan en past ook niet in het open landelijk gebied. Al met al is er sprake een forse inbreuk op het open landschap. Handhaving In november 2021 vermoedde de gemeenteraad van Montfoort dat de gemaakte afspraken onvoldoende werden nagekomen. In een motie heeft ze het college van Burgemeester en Wethouders opgedragen om toe te zien op naleving van de vergunning, het ondertekende Convenant en de overig gemaakte afspraken en indien nodig handhavend op te treden. Naar aanleiding hiervan heeft eind november 2021 een controle plaatsgevonden waarbij gebleken is dat inderdaad niet aan alle voorschriften en afspraken was voldaan, zoals een verkeersveilige in- en uitrit, de sloop van bestaande gebouwen, landschappelijke inpassing en natuurcompensatie. Het college geeft aan dat de vergunninghouder verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de omgevingsvergunning én de gemaakte afspraken. Verkeersveilige in- en uitrit Bij de vergunning voor de bouw van een nieuw bedrijfsgebouw behoorde tevens de aanleg van een nieuwe verkeersveilige in- en uitrit en de aanpassing van het fietspad langs de N228.

Met de provincie Utrecht, de beheerder van de weg, was een ontwerp opgesteld dat onderdeel uitmaakte van de verleende vergunning. In februari 2021 heeft de provincie echter aangegeven geen uitvoering te geven aan dit

WBL Magazine, Augustus 2022, jaargang 42 - nr 131 ontwerp omdat bij nader inzien een aangepast ontwerp veiliger is. Dit is inmiddels door de provincie uitgevoerd. Als beheerder en eigenaar gaat de provincie over de inrichting van de weg en de daarop aangesloten in- en uitritten, de gemeente Montfoort blijkt hier niets over te vertellen te hebben. Slopen gebouwen In de verleende vergunning is een verplichting opgenomen voor de sloop van twee bestaande gebouwen. Tijdens de controle is geconstateerd dat één van de twee gebouwen slechts gedeeltelijk is gesloopt. De gemeente geeft nu aan handhavend op te gaan treden wanneer de vergunninghouder op korte termijn niet alsnog aan de afspraken voldoet.

WBL Magazine, April 2021, jaargang 41 - nr 127

van dergelijke omvang (8 tot 10 hectare) is momenteel echter niet beschikbaar in de gemeente Montfoort. Zienswijze De Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) was tegen deze bedrijfsverplaatsing. Samen met de NMU heeft de WBL in februari 2012 (!) een zienswijze ‘Ontwerp bestemmingsplan Heeswijk 120’ ingediend, waarin zij aangeven beide tegen de bedrijfsverplaatsing te zijn omdat het te grootschalig is en het open gebied te veel aantast. Nu de bedrijfsverplaatsing een feit is constateert de WBL dat de landschappelijke inpassing nog steeds niet is afgerond en de natuurcompensatie niet is gerealiseerd.

Landschappelijke inpassing Volgens het college was in november 2021 de landschappelijke inpassing van het perceel Heeswijk 120 deels aangelegd en moet dit na ingebruikname van het bedrijfsgebouw worden afgerond. De gemeente heeft aangegeven toe te zien op de uitvoering van de landschappelijke inpassing en de daaraan verbonden termijn. Natuurcompensatie De natuurcompensatie betreft de afspraken die zijn vastgelegd in een Convenant tussen gemeente Montfoort, Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) en Verhart Beheer BV. In het Convenant is afgesproken dat vergunninghouder na het verkrijgen van de vergunning natuurcompensatie zal realiseren. De natuurcompensatie zou gerealiseerd worden op de locatie van de voormalige vuilstort Mastwijk. De vergunninghouder is echter geen eigenaar van deze gronden. De afspraken over natuurcompensatie zijn lastig verenigbaar met de ambities van de daar geplande ‘Energietuin Mastwijk’. Betrokken partijen hebben elkaar (nog) niet gevonden in een passende uitvoering van eerder gemaakte afspraken. De vergunninghouder geeft aan nog altijd in gesprek te willen over het realiseren van natuurcompensatie op deze of een andere plek. Een alternatieve locatie

Daarnaast staan rondom het terrein hoge lichtmasten. Voor lichtmasten in het buitengebied is geen regelgeving en bedrijven mogen deze zonder vergunning plaatsen. De WBL vraagt zich af of dit passend is en welke effecten dit heeft op flora en fauna van het landelijk gebied. Al met al is de WBL van mening dat indien de vergunninghouder de gemaakte afspraken niet of onvoldoende nakomt, de vergunningverlener (gemeente) handhavend moet optreden. Een evaluatie met alle betrokkenen - na afloop van het proces - zou ondersteunend kunnen zijn bij het volledig nakomen van alle gemaakte afspraken. 15

foto Leon Snoek, bedrijf van Verhart Groen BV, Heeswijk

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131

door Wim van der Putten, dierenarts en bestuurslid WBL

afbeelding boven: koe met haar 4 magen en afbeelding onder: paard met enorme dikke darm

De meeste mensen weten nog wel wat hooi is maar dit aantal zal zeker minder gaan worden. Het weidegras dat gemaaid wordt om vervolgens in de zon te drogen om dan in de winter te kunnen gebruiken als voeding voor de koeien, schapen en al die andere planteneters, zelfs voor konijnen zeer gezond. In een kleine week tijd moet door de zon het vochtgehalte van 80% van weidegras naar 20% worden teruggebracht waardoor het dan zonder bederf bewaard kan worden. Bij voorkeur in een hooiberg naast de boerderij waar het nog verder kan doordrogen want die gewenste 20% is onder onze wisselende weersomstandigheden niet altijd haalbaar. Is het hooi net niet droog genoeg, dan kan de zeer ongewenste hooibroei gaan optreden waarbij de suiker in het hooi wordt omgezet/verbrand waarbij de temperatuur tot gevaarlijke hoogtes kan oplopen met een enkele keer brand tot gevolg. Dit dan ook liever buiten in de hooiberg dan op de hooizolder in de boerderij. Cumarine De typische geur van hooi om ons heen op het platteland wordt dus ook met de jaren steeds schaarser. De meeste mensen vinden het een aangename geur die veroorzaakt wordt door de stof Cumarine, welke ook in kaneel voorkomt. Cumarinederivaten worden ook in de geneeskunde gebruikt als antistollingsmiddel (Bloedverdunner) omdat het de bloedstolling remt.

Het wordt ook ingezet als rattengif omdat het bij dagelijkse inname de bloedstolling gaat blokkeren en de ratten inwendig gaan verbloeden. Het hangt allemaal af van de dagelijkse dosis die ingenomen wordt. Ook de hond vindt die smakelijke korrels met rattengif wel prima en tot grote schrik van de eigenaar is het in de maag van de hond verdwenen. Gelukkig is een eenmalige inname ongevaarlijk. 16

De prettige geur van het opgeslagen hooi speelde een belangrijke rol op de boerderij. Niet alleen voor de romantische boerenmeid en – knecht, maar hooizolders waren een zeer favoriete speelplaats voor de kinderen op de boerderij en natuurlijk al de buurkinderen. Toen de koeien nog achter de keukendeur stonden aangebonden, werd er hooi gevoerd in plaats van het toen ook al snelle maar helaas vaak zuur stinkende kuilvoer. Men heeft geen zin om op school of in de kerk het verwijt te krijgen dat men naar kuilvoer stinkt. In de moderne ligboxenstallen, ver van het privé-gebeuren, wordt nu praktisch alleen nog het kuilvoer gevoerd.

Het verteren van hooi en kuilvoer gaat niet vanzelf. Maag en darmen van de planteneters vormen een complex gistingsvat met miljarden microben die wel raad weten met deze stengelige gewassen. Het gaat er hierbij vooral om die taaie en dikwandige plantaardige celwand open te kunnen breken, want binnenin zit het zoet! Herkauwers zoals de koe, het schaap en de geit bezitten hiervoor 4 magen waarbij de pens een enorm gistingsvat is die bijna de gehele buik opvult. Paarden hebben net als wij maar één maag, zij herkauwen ook niet maar

WBL WBL Magazine, Magazine, Augustus April 2022, 2021, jaargang jaargang 42 41 -- nr nr 131 127

hebben daarvoor in de plaats een enorm volumineuze dikke darm die keurig en efficiënt opgevouwen ligt in de buik en zodoende toch nog voor een sierlijke uitstraling zorgt. De voedingswaarde van hooi zou voor de mens negatief uitvallen, het kost meer energie om het te verteren dan het oplevert, maar voor planteneters is het een fantastisch en vooral gezond voedingsmiddel. Het meest ideale hooi is dat na het maaien snel en intensief kan drogen in zon en wind en was ooit de maand juni verkozen tot hooimaand. Bij voorkeur moet het hooi een beetje grofstengelig zijn zodat de dieren er lang op moeten kauwen en later herkauwen waarbij dan heel veel speeksel gebruikt wordt en voorkomt dat de maag en darmen gaan verzuren. Een koe produceert tot wel 200 liter per dag, een mens hooguit 1 liter.

De koe is wel 4-7 uur per dag bezig met het herkauwen, liggend met een duidelijk zichtbare malende beweging van de kaken, ongeveer 60 slagen per herkauwbrok. Wanneer de koe hooi eet maar ook als ze loopt te weiden kauwt ze haar voedsel veel te kort om het goed te kunnen verteren, dat komt later wel! Als ze flink wat gegeten heeft gaat ze liggen waarbij ze steeds een brok voedsel vanuit de maag weer terugbrengt in de mondholte d.m.v. een antiperistaltische (een soort braakbeweging) beweging op commando en het herkauwproces kan beginnen. De moderne boer heeft in tegenstelling tot de koe zelf het hooi liever niet zo langstengelig omdat de koe daar minder melk van produceert. Een beetje vergelijkbaar met het snelle en langzame zetmeel dat wij eten en wielrenners in de Tour de France dan ook volgestouwd worden met spaghetti, pasta’s en ander snel zetmeel. Om het gemaaide gras binnen een week om te vormen tot hooi en voldoende droog te krijgen is ons klimaat te wispelturig. Vaak op het laatste mo-

ment van oogsten toch net weer een stortbui en kan de boer weer vooraan beginnen, het hooi weer keren en schudden en dat vroeger allemaal nog met een hooivork en rijf. Maar nog belangrijker is dat de voedingswaarde met de dag achteruit holt.

Kuilvoer/Silage Men was op de boerderij gewend om zuurkool in grote Keulse stenen potten te conserveren voor de winter door deze met een houten deksel van de buitenlucht af te sluiten en er een grote zware steen op te leggen zodat er geen lucht bij kon komen en gistingsgassen konden ontsnappen. Een beetje vergelijkbaar met het maken van wijn, bier en brood, met dit verschil dat hier dan het vergistingsproduct uit alcohol en koolzuurgas bestaat. Waar het bij het bier om de alcohol gaat is dit bij brood het koolzuurgas dat zorgt voor de luchtigheid en bij het bakken de alcohol weer verdampt. Bij kuilvoer is dit melkzuur en koolzuurgas. 17

foto’s: kuilvoer zomer (boven) en winter (onder)

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131 foto: voermengwagen met een mix van kuilvoer en krachtvoer

…..Vaak wordt er bij het inkuilen nog extra suiker in de vorm van melasse toegevoegd om het fermentatieproces snel op gang te brengen. …..

Dit principe is men ook met weidegras gaan toepassen, allemaal begonnen in Duitsland en later geperfectioneerd door de Fransman Augusta Goffart. De Fin Virtanen heeft er mede zijn Nobelprijs aan te danken. Begin vorige eeuw verschenen binnen korte tijd overal achter de boerderijen ronde betonnen silo’s waarin men het vers gemaaide gras opsloeg met daaroverheen een laag zand om het goed aan te drukken zodat lucht en bederf geen kans zouden krijgen. Maar de resultaten waren vaak teleurstellend en hooi bleef populair. In de loop van de eeuw werden de technieken voor een betere kwaliteit kuilvoer verbeterd. Enkele dagen laten drogen, verzamelen in speciale sleufsilo’s en daarna met zware tractoren goed vastrijden zodat alle lucht er tussenuit geperst wordt en na afloop een dikke laag modern plastic eroverheen en toegedekt met afgedankte, in overvloed aanwezige autobanden, alhoewel een dikke laag zand beter is maar helaas bewerkelijker! De aanwezige lucht moet eruit want die zorgt voor het bederf omdat al die rottingsbacteriën en schimmels niet zonder zuurstof kunnen overleven. Vaak wordt er bij het inkuilen nog extra suiker in de vorm van melasse toegevoegd om het fermentatieproces snel op gang te brengen. Want de kwaliteit van deze wintervoeding is afhankelijk van dit fermentatieproces waarbij vooral de van nature aanwezige 18

melkzuurbacteriën de aanwezige suiker in het gras omzetten in melkzuur en koolzuurgas. Dit melkzuur is van wezenlijk belang omdat het al die verschillende rottingsprocessen ten gevolge van ongewenste schimmels en allerlei rottingsbacteriën die ook van nature voorkomen op het gras voorkomt. Ook hier geldt die belangrijke natuurwet: alles is overal, maar zorg dat het zich niet kan ontwikkelen. Ook een systeem met gebreken omdat vogels en ratten op zoek naar eten en warmte het plastic waarmee de meeste kuilvoerhopen bedekt zijn om de lucht buiten de deur te houden, openrijten en de dan binnenstromende lucht voor rottingsprocessen gaat zorgen. Zelfs is het ooit in mijn praktijk voorgekomen dat er een complete autoband, een van de vele die de kuilvoerhoop bedekte, in de voermengwagen terecht kwam, daar in stukjes werd gemalen en er duizenden stukjes autobandenijzerdraad in het voer van de koeien zaten verstopt. De boer had het niet gezien omdat het ’s morgens vroeg nog pikdonker was en hij met een trekker met voorlader het voer opschepte om vervolgens in de voermengwagen te storten waarin het dan gemengd werd met krachtvoer. De koe als slordige eter slikte alles gewoon door, en kwamen al die vlijmscherpe

WBL WBL Magazine, Magazine, Augustus April 2022, 2021, jaargang jaargang 42 41 -- nr nr 131 127 weinig buigzame ijzerdraadjes vervolgens in de netmaag van de koe terecht waar ze met die vlijmscherpe puntjes gemakkelijk de wand konden doorboren om vervolgens het hartzakje aan te prikken met de dood tot gevolg. Een cascade aan doden met het ziektebeeld “Scherp In”, wel bekend bij de boeren. Engels raaigras Het meest geteelde gras in Nederland en is niet zomaar toeval. Het was al eeuwen het meest populaire gras in Engeland niet alleen voor de weilanden maar ook de parken en voetbalvelden. Het heeft een sterke en goed aansluitende en vitale graszode die tegen een stootje kan. Bovendien genereert het een grote opbrengst met hoge voedingswaarde, ideaal voor koeien die daar zo maar per dag 25 liter melk uit kunnen genereren. Voor een paard te calorierijk, die zou er moddervet van worden. Ook zijn paarden nog extra gevoelig voor de sporadisch in Nederland voorkomende, Engelse raaigrasvergiftiging waarbij het paard verlamd raakt, omdat zij het gras met hun tanden erg kort kunnen eten en daardoor de verwekker, een giftige schimmel, in hoge concentraties binnenkrijgen. Een koe eet het gras met haar tong omdat deze in haar bovengebit geen snijtanden heeft.

Deze schimmel zit vooral in het onderste deel van het gras en dan vooral bij heet en droog weer, dat bij ons ook steeds meer voor gaat komen! Nederland is een ideaal land voor dit

gras omdat het goed onderhoud en veel bemesting vereist en veel water en er is hier genoeg zonlicht om een goede kwaliteit gras te produceren met veel suiker en eiwit, in de herfst laat dat wel te wensen over! Dit terwijl de grasmat maar 1% van het zonlicht dat op haar neer komt gebruikt om zichzelf in leven te houden en al deze voedingswaarde op te bouwen. Slechts 10% van die opgenomen 1% zonne-energie wordt weer omgezet in suiker en eiwitten. Dit geldt overigens ook voor peren, appels enz. enz. De 10% regel in de natuur: 10% van de opgenomen energie wordt doorgegeven aan de volgende generatie, die andere 90% gebruikt ze voor eigen onderhoud, misschien geldt dat ook wel voor mensen! Bij eventuele voedingstekorten valt hier nog heel veel te winnen. Onze huidige zonnepanelen gebruiken al 20% van de opgenomen zonneenergie. In tegenstelling tot de boer is de burger meer gesteld op een kleurrijke bloemetjesweide. Maar daarvoor is in Nederland de agrarische grondprijs van een kleine 80.000 euro per ha veel te hoog en dan te realiseren dat het streven is dat de boer maar 2 koeien per ha mag gaan houden. Er zouden ook gemakkelijk 30 huizen op gebouwd kunnen worden. Het huidige kuilvoer is veel weker en fijner van structuur dan vroeger, dit om nog meer melkproductie te genereren

19

….. Slechts 10% van die opgenomen 1% zonne-energie wordt weer omgezet in suiker en eiwitten. Dit geldt overigens ook voor peren, appels enz. enz. …..

WBL Magazine, Augustus April 2021,2022, jaargang jaargang 41 - nr 42 127 - nr 131 maar voor de koe vereist dat wel een aanslag op haar gezondheid. Haar spijsverteringapparaat is ingesteld op grofstengelig, veel speekselproductie als antizuur en bovendien gaat door de prikkeling van de maagwand deze beter haar maalwerking verrichten. Is het maagdarm weer eens compleet verzuurd en spuit de mest er achteruit, heeft de boer meestal nog wel weer wat hooi achter de hand om die ongewenste verzuring weer te neutraliseren.

….. Hoe intensiever het contact geweest was met vee en hooi des te minder last van auto-immuunziektes en hooikoorts. …..

Veel minder smakelijke grassen en giftige kruiden zoals bv de boterbloem en Jakobskruiskruid worden in het weiland door de koe gemeden. Door het te hooien verdwijnt meestal de giftigheid daarvan zoals bv van de veelvoorkomende boterbloem. Helaas niet van alle giftige planten en onkruiden zoals het Jacobskruiskruid dat tegenwoordig heel veel in natuurgebieden voorkomt. Vooral boeren maar ook paardeneigenaren zijn dan ook argwanend over het aangeboden hooi uit deze natuurgebieden want 50 gram van dat Jacobskruiskruid kan het einde van het paard of koe betekenen Het lot betreft meestal paarden omdat melkveehouders dit maar al goed weten en geen zin hebben in dat hooi. Hooikoorts Bijna 20% van de bevolking in ons land heeft er last van. Wekenlang geïrriteerde slijmvliezen van ogen en luchtwegen. Al vele eeuwen geleden was het ziektebeeld bekend en aanvankelijk was men ervan overtuigd dat de damp van het hooi de oorzaak was. Later bleek dat het niets met hooi te maken had, maar veroorzaakt werd door het stuifmeel van planten, bomen maar vooral van grassen. Ook koorts was een verkeerde aanname want men heeft helemaal geen koorts, maar hoogstwaarschijnlijk aangenomen omdat het ziektebeeld zoveel op verkoudheid lijkt. Maar zoals vaak is de naam toch gebleven en weet wat je bedoelt.

Dat er een verband met hooi werd verondersteld was wel begrijpelijk omdat het pollen/ stuifmeel seizoen samenvalt met dat van de hooioogst. Maar het hooikoorts20

seizoen is veel langer omdat bomen in het begin van de zomer bloeien en grassen in de nazomer. Honden- en kattenhuidschilfers maar ook huisstofmijt weer meer in de winter. Die overdreven reactie van het lichaam op deze natuurlijke pollen heeft veel immunologen aan het werk gezet omdat het immunologisch veel overeenkomsten vertoond met auto-immuunziektes waarvan er ondertussen al wel 50 zijn vastgesteld. Ook werd gekeken welke bevolkingsgroep het meest van te lijden had. Het bleek dat de jongste kinderen uit grote boerengezinnen die opgegroeid waren op de wat kleinere boerenbedrijven het minste last hadden. Hoe intensiever het contact geweest was met vee en hooi des te minder last van autoimmuunziektes en hooikoorts. De geboorte van de “Hygienehypothese “was daarmee een feit. Nu weet men dat wanneer het immuunapparaat te weinig geprikkeld wordt, dit minder goed gaat functioneren en afwijkende reacties het gevolg kunnen zijn. De hooioogst, ook een vorm van hooikoorts Altijd geweest en nog steeds een race tegen de klok en aangewakkerd door de voorspelde weersverwachtingen. Gaat het toch weer onverwacht regenen, kan al het werk weer opnieuw beginnen maar nog erger de kwaliteit van het hooi verandert steeds meer in die van mest, een onsmakelijke, stinkende en energieloze waardeloze massa.

Eeuwenlang werd het gras met de zeis gemaaid, met een hooivork meerdere malen omgekeerd totdat het voldoende droog was om vervolgens met een rijf bij elkaar te harken en om op een kar vervoerd te worden. Er kwamen toen al jonge mannen uit Duitsland om hier dat zware seizoenswerk te komen verrichten, de zgn. Hannekemaaiers waarvan meerdere na het maaien met de boerendochter aan de haal gingen, vitale ondernemende mannen vielen blijkbaar in de smaak. Dit arbeidsintensieve handwerk is de afgelopen 50 jaar razendsnel gemechaniseerd.

WBL WBL Magazine, Magazine, Augustus April 2022, 2021, jaargang jaargang 42 41 -- nr nr 131 127 Grasmaaiers getrokken door paarden, later trekkers, machines om het gras te schudden, bij elkaar te harken en te verzamelen. Grote krachtige hooiblazers om het in de hooibergen te blazen maakte het laatste handwerk overbodig. Toen de eerste hooipersen ten tonele verschenen en al dat losse hooi in mooie rechthoekige pakjes kon worden geperst was dat weer een zeer praktische verbetering. Aanvankelijk met een gewicht van 25 kg per pakje, gemakkelijk te hanteren en door haar vorm gemakkelijk te vervoeren en te stapelen. Later werden het pakken tot wel 500 kg en niet meer te tillen ook niet door de sterkste boer, alleen de trekker kan daar nog mee omgaan.

De hooi- en strotouwtjes Die pakjes hooi en stro werd bij elkaar gehouden door 2 strotouwtjes die door de hooipers op een ingenieuze manier geknoopt werden. Nu zijn die touwtjes van een nylonachtige stof Maar aanvankelijk van natuurmaterialen zoals hennep of sisal. Met duizenden van die pakjes hooi op een boerderij had de boer op het einde van de winter wel heel veel van dat strotouw verzameld, want bij praktisch geen enkele boer belandde dit ”afvalproduct” in de afvalcontainer maar werd bewaard en hergebruikt. Al de balen hooi en stro werden met zorg van hun touwtjes ontdaan en precies doorgesneden achter de knoop en in overzichtelijke bosjes opgehangen. Sindsdien werd er door geen boer nog touw gekocht en werden de verzamelde strotouwtjes voor de meest diverse doeleinden gebruikt. Was een touwtje

te dun en niet sterk genoeg dan werden van meerdere touwtjes dikkere touwen gevlochten, met dezelfde techniek zoals vlechten in het haar. Op de lange winteravonden als de boerin aan het kousen stoppen was, trok de boer met een dikke bos van die touwtjes naar de warme koestal om er dikkere touwen van te vlechten. Meestal werd het begin gemaakt aan de achterste staldeur om zo over de lengte van de stal te kunnen doorvlechten. Sterk genoeg om koeienhalsters van de maken, hekken mee vast te zetten en zelfs springtouw en voor de kinderen van te maken, het werd overal voor gebruikt! Zo was er een veehouder die er al zijn pasgeboren kalfjes mee vastzette aan een ring in de muur. Al de muren in de kalverruimte waren voorzien van ringen en zo kon hij heel wat kalfjes huisvesten. De kalfjes staan dan zover van elkaar dat ze elkaar niet kunnen bezuigen omdat na de geboorte die zuigreflex zo heftig is dat de kalfjes dit bij elkaar gaan botvieren met allerlei nare gevolgen vandien. Ook deze kalfjes stonden natuurlijk aangebonden met eigen gevlochten strotouw. Dit was al jaren het gebruik en verliep tot nu toe volle tevredenheid. Dit jaar was het helaas anders, alle kalveren werden in de loop van een week ziek en stierven zonder herkenbare ziekteverschijnselen. Een kalfje overleefd en had ook nog eens nergens last van en zag er vitaal en gezond uit.

De dierenarts werd uitgenodigd, en vond het wel heel vreemd dat slechts een kalfje de dans had ontsprongen. Wat hem opviel was dat al de gestorven kalveren aan een eigen gevlochten strotouw waren vastgezet behalve het gezonde kalf, deze aan een hondenriem. Een verband met het strotouw was wel voor de hand liggend! Er werd contact gezocht met de fabrikant van het touw. Deze had al jaren veel klachten gekregen dat het touw na verloop van tijd spontaan brak en de pakjes weer los hooi of stro werden. Onderzoek wees uit dat de touwbreuk werd veroorzaakt door een schimmel in het touw. 21