B1. grondstoffenbeleidsplan gemeente oudewater 2023-2026 v13.pdf
Tekst van het document
28
Communicatie Zonder de Oudewaternaren kan de gemeente de ambities uit dit Grondstoffenbeleidsplan niet waarmaken. Goede communicatie is daarom essentieel. In de aanloop naar de introductie van Diftar zal uitgebreid worden gecommuniceerd. De communicatie is tweeledig. In de eerste plaats wordt aandacht besteed aan het informeren. De transitie van teruggave naar een laag basistarief en betaling per aanbieding vraagt hierbij de nodige aandacht. De positieve insteek van belonen blijft overeind. Goed afvalscheiden loont, hoe minder restafval wordt aangeboden, hoe lager de afvalstoffenheffing. Daarnaast is de communicatie gericht op motiveren. Hierbij is aandacht voor nut en noodzaak van afvalscheiden. Tot slot wordt ook aandacht besteed aan afvalpreventie. Bewoners worden bijvoorbeeld bekend gemaakt met afval-besparende producten zoals wasbare luiers (zie Afvalpreventie). De voorziene campagne is vergelijkbaar met die van HNI. Die leidde, nog vóór de introductie van het teruggave-systeem, tot een daling van ruim 25 kg per inwoner per jaar. Ruim 10% minder dan het jaar ervoor. Middelen die worden ingezet zijn onder andere de lokale- en Social Media en een periodieke nieuwsbrief.
Reductieregeling medisch afval Bij het teruggave-systeem was de afvalstoffenheffing nooit hoger dan het bedrag dat aan het begin van het jaar is betaald. Er was daarom geen noodzaak tot compensatie van bewoners die, bijvoorbeeld om medische redenen, noodgedwongen meer restafval hebben. Met de keuze voor Diftar wordt dit wél noodzakelijk want wanneer de container iedere inzamelronde moet worden aangeboden, kunnen de kosten behoorlijk oplopen. Bij de vaststelling van de nieuwe afvalstoffenheffing zal daarom een reductieregeling voor medisch afval worden opgenomen. Daarbij wordt, bij mensen met een medische indicatie, een aantal ledigingen kwijtgescholden.
Luiers en incontinentiemateriaal Het restafval in Nederland bestaat voor 5 – 8% uit luiers en incontinentiemateriaal2. Luierafval is daarmee één van de grootste afvalstromen die nog niet gerecycled kan worden. Met name voor jonge gezinnen met kinderen ‘in de luiers’ bestaat het restafval nog voor een groot deel uit luierafval. Recent is de eerste luierrecyclinginstallatie geopend. Hier wordt luierafval (inclusief incontinentiemateriaal) verwerkt. Bij de verwerking wordt het plastic uit de luiers herwonnen. Wat overblijft is een organische slurry.
2 Bron: Ketenproject luiers -
Ketenanalyse en inventarisatie van kansen en belemmeringen (30 juli 2015)
29
Bij de opschaling van de installatie doet zich echter een aantal problemen voor. De organische slurry blijkt ongeschikt voor verwerking in een vergistingsinstallatie. Daarmee valt een belangrijk afzetkanaal weg. Totdat hiervoor een alternatief is bedacht, worden er geen nieuwe contracten meer aangegaan. Hoewel recycling op dit moment dus nog niet mogelijk is, wil de gemeente haar bewoners toch de gelegenheid bieden om luierafval gescheiden aan te bieden. Hiervoor zullen in de gemeente verzamelcontainers worden geplaatst. Zo worden enerzijds de financiële gevolgen van het extra afval beperkt en anderzijds wordt op die manier het inzamelsysteem voorbereid op de toekomstige recycling van luierafval.
Textiel Momenteel kunnen bewoners met hun textiel terecht bij de verzamelcontainers bij de supermarkten in de gemeente. De afgelopen periode was de vraag naar gebruikt textiel laag en viel de opbrengst tegen. Veel van de gemeentelijke textielcontainers zijn in deze periode door de inzamelaar afgevoerd. Dit is terug te zien in de toename van het aandeel textiel in het restafval (zie: Samenstelling restafval). Maatregelen zijn noodzakelijk om het gescheiden aanbieden van textiel makkelijker te maken. De gemeente Oudewater heeft hiertoe meegedaan aan de aanbesteding van de inzameling en verwerking van textiel in AVU-verband. Het was vaak onduidelijk hoe het ingezamelde textiel werd hergebruikt. Door de inkoopkracht van de AVU-gemeenten te bundelen wilden de deelnemers naast gunstige voorwaarden vooral transparantie in de keten afdwingen. Na afronding van de aanbesteding zal het aantal verzamelcontainers voor textiel in de gemeente worden uitgebreid.
Toezichthouder Openbare Ruimte De aanpak van afvaldumping en bijplaatsingen heeft hoge prioriteit in de gemeente Oudewater. Hiervoor zet de gemeente in op een combinatie van communicatie, motiveren, faciliteren van het juist aanbieden van afval (door het bieden van goede inzamelmiddelen), toezicht en handhaving. Het onderdeel toezicht en handhaving was, tot voor kort, belegd bij verschillende medewerkers van het Team Afval & Reiniging. Zij voerden deze taak uit naast de reguliere werkzaamheden. Om een meer gerichte en gecentraliseerde aanpak mogelijk te maken is in 2021, bij wijze van proef, een Toezichthouder Openbare Ruimte aangenomen. De toezichthouder is hét aanspreekpunt bij afvaldumping en het verkeerd aanbieden van afval. Dit varieert van te vroeg opgehangen PMD-zakken tot afval dat in de buitenruimte is gedumpt. De toezichthouder gaat langs op locatie, is zichtbaar, spreekt met omwonenden en doorzoekt gedumpt afval om adresgegevens te achterhalen. Omdat kennis is gebundeld, ontstaat een goed beeld van de verschillende probleemgebieden (‘hotspots’) in de gemeente. Daarmee wordt een gebiedsgerichte, persoonlijke aanpak mogelijk waarbij ook oog is voor de eventuele onderliggende sociale problematiek. Na een succesvolle proefperiode is ervoor gekozen de functie van toezichthouder in te bedden in de organisatie.
De toezichthouder kan een belangrijke bijdrage leveren aan de eventuele toename van bijplaatsingen als gevolg van de introductie van Diftar.
30
Aanvullende maatregelen Naast bovengenoemde maatregelen, die direct verband houden met de introductie van Diftar, zet de gemeente ook in op andere initiatieven die bijdragen aan de reductie van de hoeveelheid (rest)afval en het vergroten van het afvalbewustzijn.
Circulair Ambachtscentrum Het circulaire ambachtscentrum (CA) is opgenomen als icoonproject in het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019 – 2023 van de Rijksoverheid. Een circulair ambachtscentrum is een netwerk van organisaties dat tot doel heeft de hoeveelheid afval terug te dringen. Onnodig weggooien van grondstoffen en materialen wordt voorkomen door bijvoorbeeld een kringloopwinkel, een reparatiewerkplaats, de milieustraat en een onderwijsinstelling met elkaar te verbinden. Op de milieustraat van Oudewater is de eerste aanzet gegeven voor de ontwikkeling van een CA. Er is een innamepunt ingericht voor de inname van kringloopgoederen. Het innamepunt wordt beheerd door verschillende kringlooporganisaties in de gemeente. In de komende periode wil de gemeente hierop voortbouwen en lokale ondernemers uitdagen om aan de slag te gaan met de op de milieustraat gebrachte grondstoffen.
Circulaire Initiatieven AVU Al sinds de gezamenlijke aanbesteding van de sortering en de vermarkting van het PMD in 2014 werken de AVU, Circulus-Berkel en ROVA nauw samen op diverse afvaldossiers. Circulus-Berkel en ROVA zijn samenwerkingsverbanden van verschillende gemeenten. Zij verzorgen voor de bij hen aangesloten gemeenten onder andere de afvalinzameling en -verwerking. De gemeenschappelijke doelen en de ‘klik’ tussen de organisaties waren aanleiding om deze samenwerking verder vorm te geven. Begin 2019 zijn de AVU, Circulus-Berkel en ROVA daartoe de strategische alliantie CirkelWaarde gestart. De alliantie bestaat uit een Expertisecentrum en een Handelshuis. Het Handelshuis richt zich op het gezamenlijk voorbereiden en uitvoeren van aanbestedingen en het (pro)actief beheren van contracten. In het Expertisecentrum wordt kennis ontwikkeld, worden nieuwe inzichten vergaard en wordt relevante wet- en regelgeving vertaald naar praktisch bruikbare informatie. Deze kennis en informatie wordt vervolgens gebundeld en gedeeld. Gezamenlijk met het Handelshuis worden kansen voor duurzame(re) verwerking gesignaleerd. Een aansprekend voorbeeld van deze wisselwerking is de recente aanbesteding voor de inzameling en verwerking van textiel. De verwerkingsmarkt voor textiel is weinig transparant.
Zo is niet altijd duidelijk hoe het ingezamelde textiel wordt verwerkt en welk deel voor hoogwaardige recycling in aanmerking komt. Door gedegen marktkennis en door de krachten te bundelen, konden aan de potentiële verwerkers strenge eisen worden gesteld wat betreft rapportage en monitoring. Iets wat de hoogwaardige inzet van het ingezamelde textiel ten goede komt. Ook in de toekomst zullen, door de krachten te bundelen met andere gemeenten, grondstofketens verder worden verduurzaamd. Samen kan bovendien invloed worden uitgeoefend op gemeenteoverschrijdende dossiers. Bijvoorbeeld door de verpakkende industrie uit te dagen de hoeveelheid verpakking terug te dringen.
31
Planning In 2023 worden de, voor de introductie van Diftar noodzakelijke, maatregelen ten uitvoer gebracht. In dat jaar wordt uitgebreid gecommuniceerd om bewoners de informeren en te enthousiasmeren over de ophanden zijnde wijzigingen. De aanpassingen aan de Verordening Afvalstoffenheffing zullen eind 2023 aan de raad worden voorgelegd. Per 1 januari 2024 wordt gestart met Diftar.
Financiën Uitgaven In onderstaande tabel worden de benodigde eenmalige uitgaven weergegeven. Omschrijving
Uitgave
Projectkosten
€10.000
Communicatie
€30.000
Luierinzameling
€15.200
Onvoorzien
€10.000
Totaal uitgaven
€65.200
Tabel 5: Benodigde uitgaven
Het betreft voornamelijk uitgaven voor communicatie en projectmanagement. Ook zijn investeringen ten behoeve van de gescheiden inzameling van luierafval voorzien.
Afvalbeheerkosten Gelet op bovenstaande uitgaven is hieronder een inschatting gemaakt van de impact van de beleidskeuze op de afvalbeheerkosten. Bij de besparing op de verwerkingskosten is ervan uitgegaan dat de milieudoelstellingen worden gehaald. Met andere woorden, dat de hoeveelheid restafval conform verwachting wordt teruggebracht. Omschrijving
Effect
Inzamelkosten
-
Luierinzameling
€15.200
Verwerkingskosten
€-64.900
Afschrijvingen & rente
€7.100
Toezicht & preventie
€5.000
Afvalbeheerkosten
-€37.600
De besparing moet worden gelezen als de verwachte impact van de beleidskeuze ten opzichte van het handhaven van de status quo. Kostenstijgingen beïnvloeden de werkelijke resultaten. Zo kan het zijn dat, ondanks de daling van de hoeveelheid restafval, de afvalstoffenheffing toch stijgt. Echter niet zo veel als wanneer de status quo gehandhaafd was.
32
Voorziening Het streven is om een voorziening te handhaven van circa 10% van de begroting (ofwel ongeveer €150.000) om tegenvallers op te vangen. Door geopolitieke en economische ontwikkelingen zal het jaar 2022 de boeken ingaan als het jaar van de exorbitant stijgende energieprijzen. De dure energie werkt door in alle productieprocessen en producten. Daarbij komt ook nog de krapte op de arbeidsmarkt, waardoor lonen stijgen, als er al personeel te vinden is. Ter illustratie, de papieropbrengst is sinds augustus 2022 fors aan het dalen. Veel papierfabrieken leggen als gevolg van de hoge energiekosten de recycling processen stil of schalen deze af. Bovendien loopt de vraag naar verpakkingsmateriaal terug. Er worden minder artikelen besteld. Consumenten houdende hand op de knip. Vanuit diverse transporteurs en relaties komen de berichten door dat een verhoging van transportkosten bovenop de reguliere kosten is te verwachten. Ook zijn door de gestegen grondstofprijzen (bijvoorbeeld) nieuwe containers sterk in prijs gestegen. Bovendien zijn de minicontainers voor oud papier en een aantal ondergrondse glascontainers in de planperiode van dit GBP aan vervanging toe. Bovenstaande onzekerheden en de verwachte vervangingsinvesteringen vragen om een adequate voorziening.
Zo wordt voorkomen dat tegenvallers en toegenomen kapitaallasten direct leiden tot een aanpassing van de tarieven van de afvalstoffenheffing.
33
Appendix 1: Huidige teruggave staffel De hoogte van de teruggave wordt aan de hand van de volgende staffel bepaald: Aantal aanbiedingen
Teruggave
(grijze) Minicontainer
Verzamelcontainer (gebruik met afvalpas)
Van
Tot en met
Van
Tot en met
20x
26x
96x
17x
19x
14x
Meerpersoons huishouden
Eénpersoons huishouden
150x
-
-
81x
95x
€5,00
-
16x
66x
80x
€10,00
-
11x
13x
51x
65x
€15,00
-
8x
10x
36x
50x
€20,00
€5,00
5x
7x
21x
35x
€25,00
€10,00
0x
4x
0x
20x
€30,00
€15,00
34