A20. RIB Ontwikkelingen afvalinzameling (155260).pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 17 september 2024 Kenmerk Z/24/073187 / D/24/155260 Portefeuillehouder Bas Lont Portefeuille Afval en riolering Opsteller Leeuwen, Jacob van Onderwerp Ontwikkelingen afvalinzameling

Kennisnemen van • De inzamelresultaten van de eerste helft van 2024; • De voorgenomen wijzigingen bij de inzameling van Oud Papier en Karton; • Het voornemen om bewoners van Oudewater, bij wijze van proef, toegang te geven tot de milieustraat van Woerden; • De ontwikkelingen omtrent de afvalinzameling voor 2027 en verder; • Het voornemen om het contractbeheer van de milieustraat-afvalstromen bij Cirkelwaarde/ AVU onder te brengen.

Inleiding De ontwikkelingen op het gebied van afvalinzameling staan niet stil. Per 1 januari 2024 is in de gemeente Diftar geïntroduceerd. Inmiddels zijn de eerste inzamelresultaten bekend. Bovendien is het college voornemens een aantal wijzigingen door te voeren wat betreft de inzameling van Oud Papier. Ook wordt gewerkt aan het, bij wijze van proef, openstellen van de Woerdense milieustraat voor bewoners van de gemeente Oudewater. Tot slot zijn er ook belangrijke ontwikkelingen op de inzamelmarkt en is het college voornemens om het contractbeheer voor de afvalstromen van de milieustraat bij Cirkelwaarde/ AVU onder te brengen. Middels deze raadsbrief willen we uw raad graag nader over deze onderwerpen informeren.

Kernboodschap De inzamelresultaten voor het eerste half jaar van 2024 Per 1 januari 2024 is, conform het door de raad vastgestelde Grondstoffenbeleidsplan 2023 – 2026 (GBP), Diftar geïntroduceerd. Vanaf dat moment betalen huishoudens aan het begin van het jaar een vast deel van de

afvalstoffenheffing. Dit wordt aan het begin van het navolgende jaar aangevuld met een variabel deel. De hoogte van dit variabele deel is afhankelijk van het aantal keer dat restafval is aangeboden. Alleen voor restafval geldt een variabel tarief, voor de andere afval- en grondstofstromen niet. Dit is een verandering ten opzichte van de voorgaande heffingsmethodiek. Toen betaalde een huishouden aan het begin van het jaar de volledige heffing. In het navolgende jaar werd dan een eventuele teruggave gegeven op basis van het aantal keer dat restafval werd aangeboden. De prikkel van Diftar is anders dan die van het teruggavesysteem. Waar men, bij een teruggavesysteem, nooit meer betaalt dan het tarief dat in het begin van het jaar in rekening is gebracht, kan bij Diftar de heffing oplopen al naar gelang het aantal aanbiedingen. Ingezamelde hoeveelheden In de eerste helft van 2024 werd ongeveer 630 ton restafval aangeboden. Als deze trend zich voortzet wordt dit jaar circa 1260 ton ingezameld. Dat is bijna 250 ton minder dan de voorgaande jaren toen de hoeveelheid schommelde rond de 1.500 ton. Vertaalt naar kg per inwoner, wordt in 2024 naar verwachting ongeveer 125 kg restafval ingezameld. Een daling van ongeveer 25 kg (ofwel 18%) ten opzichte van de periode daarvoor en een belangrijke stap richting de doelstelling van 100 kg.

Aantal aanbiedingen In de eerste helft van 2024 bood een gemiddeld huishouden de minicontainer (Kliko) ruim 5 keer aan. Vertaalt naar een heel jaar zou dat uitkomen op bijna 11 aanbiedingen. In 2023 werd de minicontainer nog 13 keer aangeboden. Het aantal aanbiedingen bij verzamelcontainers laten een vergelijkbaar beeld zien. Bij de berekening van de afvalstoffenheffing werd uitgegaan van een gemiddeld aantal van 9 ledigingen. Dat betekent dat de variabele inkomsten vermoedelijk ongeveer €60.000 hoger zullen uitvallen dan begroot. De hoeveelheid restafval is conform verwachting gedaald maar het aantal aanbiedingen daalt minder snel dan geprognotiseerd. Hieruit kan worden opgemaakt dat de containers die Oudewaternaren aanbieden lichter zijn dan op basis van vergelijkbare gemeenten werd voorspeld. We blijven bewoners informeren over het nieuwe systeem en het belang om de container zo min mogelijk aan te bieden. De afvalstoffenheffing is een bestemmingsheffing. Dat betekent dat de inkomsten van de afvalstoffenheffing uitsluitend mogen worden gebruikt ter dekking van afvalbeheerkosten. Als blijkt dat de hogere variabele inkomsten tot een structureel overschot leiden zullen de heffingstarieven hierop worden aangepast. Campagne wasbare luiers In het kader van afvalpreventie is gestart met een campagne om wasbare luiers onder de aandacht te brengen.

Daarmee is invulling gegeven aan een toezegging van wethouder Lont om deze campagne uit te rollen. Bij de actie zijn promotiematerialen gebruikt die voor de AVU-campagne ‘Afval van Utrecht’ zijn ontwikkeld. Wasbare luiers werden onder andere op de thema-pagina in de IJsselbode onder de aandacht gebracht, Oudewaternaren kunnen een gratis wasbare zwemluier afhalen bij het gemeentekantoor en het consultatiebureau. Veel bewoners hebben al van dit aanbod gebruik gemaakt. Bij de zwemluier zit een flyer met meer informatie over wasbare luiers. Zo hoopt de gemeente bewoners te enthousiasmeren over het gebruik ervan. Voorgenomen wijzigingen inzameling van Oud Papier In de gemeente Oudewater wordt Oud Papier en Karton (OPK) afkomstig van huishoudens ingezameld met hulp van vrijwilligers van vier maatschappelijke organisaties uit de gemeente. De chauffeurs en inzamelvoertuigen worden geleverd door de Oudewaterse afvalinzamelaar UMIA. Introductie minicontainer voor OPK Het Oud Papier en Karton (OPK) wordt momenteel ‘los’ ingezameld. Dat wil zeggen dat deze grondstofstroom zonder inzamelmiddel wordt aangeboden. Het college is voornemens om voor de inzameling van OPK minicontainers te verstrekken, net als nu al gebruikelijk is voor restafval en Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT). Het idee is met de organisaties besproken die vrijwilligers leveren. Die reageerden enthousiast.

Het zou de inzameling een stuk makkelijker en minder belastend maken. Met de introductie van OPK-minicontainers krijgen bewoners de beschikking over een bewaarmiddel voor dit materiaal. Dit kost weliswaar ruimte (op het perceel) maar het stelt bewoners in staat om het papier tussen de inzameldagen buitenshuis droog en schoon op te slaan. Ook is het veel makkelijker om het OPK ordentelijk aan te bieden zodat het niet gaat rondslingeren.

Omdat het makkelijker wordt om OPK gescheiden aan te bieden wordt een milieueffect verwacht. De hoeveelheid gescheiden ingezameld OPK zal naar verwachting met ongeveer 5 kg per inwoner per jaar stijgen. De hoeveelheid restafval daalt navenant. Alle huishoudens die nu beschikken over minicontainers voor GFT en restafval, krijgen een minicontainer voor OPK. Ieder huishouden die een container kan stallen is verplicht de container in ieder geval 3 maanden op proef te nemen. De ervaring bij andere gemeenten leert dat ongeveer 98% van de huishoudens ervoor kiest de container na deze periode te houden. Bij huishoudens die geen minicontainer voor OPK kunnen stallen, zoals bij de hoogbouw en in de binnenstad van Oudewater, blijft de inzamelmethodiek ongewijzigd. Zij kunnen hun OPK ‘los’ blijven aanbieden. Eerder werd ervan uitgegaan dat inzameling van OPK-minicontainers én los OPK technisch niet mogelijk was. Om die reden maakte het dan ook geen onderdeel uit van de maatregelen in het Grondstoffenbeleidsplan (GBP). Meerjarige verlenging van de inzamelovereenkomst voor OPK De huidige inzamelovereenkomst met de inzamelende-organisaties loopt tot eind 2024. Daarna wordt de overeenkomst steeds met één jaar verlengd. De overeenkomst met UMIA loopt nog tot 31 december 2025. De vrijwilligersorganisaties hebben verzocht om een langjarige verlenging.

Zo hebben zij meer zekerheid over de inkomsten voor de komende jaren. Het college is voornemens dit verzoek in te willigen en een nieuwe overeenkomst met een looptijd van vier jaar aan te bieden. De gemeente Oudewater is met deze werkwijze een uitzondering. Het is alleen mogelijk doordat we met lokale partijen (verenigingen en inzamelaar) een goede werkwijze overeen zijn gekomen. Steeds meer gemeenten stoppen met de inzameling met vrijwilligers omdat dit vaak duurder is en bovendien veiligheidsrisico’s met zich mee brengt. De AVU heeft ook al gewaarschuwd voor het feit dat er normaalgesproken om die reden geen inzamelaars meer bereid zijn om de inzameling te verzorgen als gebruik gemaakt wordt van vrijwilligers Aanbiedplaatsen OPK Binnenstad Om de kwetsbare kades en bruggen in onze historische binnenstad te ontzien, wil het college het zwaar verkeer daar zoveel mogelijk terugbrengen. Daarom worden de inzamelroutes van de vuilniswagens in de binnenstad aangepast. Dit betekent dat voor een aantal huishoudens in de binnenstad de aanbiedplaatsen verandert. In die gevallen kunnen bewoners het OPK niet langer in de eigen straat aanbieden. In plaats daarvan moet het OPK worden aangeboden op de plekken waar nu al de verzamelcontainers voor restafval en GFT staan. Dit zijn bekende plekken die al jaren in gebruik zijn.

Vermoedelijk zorgt de wijziging van aanbiedplaatsen dan ook niet voor problemen. Bewoners worden over de op handen zijnde wijzigingen nog nader geïnformeerd. De inzamelroutes zijn afgestemd met inzamelaar UMIA, de vrijwilligers, en de afdeling Verkeer van de gemeente. De afdeling Verkeer zal deze routes ook als uitgangspunt gebruiken bij gesprekken met andere afval-inzamelaars en transporteurs die in de binnenstad rijden. Strikt genomen zijn bovenstaande zaken een aangelegenheid van het college. Maar omdat het voor veel bewoners gevolgen heeft, hecht het college er waarde aan om uw raad voorafgaand aan de besluitvorming van bovenstaande voornemens op de hoogte te stellen. Proef toegang milieustraat Woerden Eind 2024 wordt een nieuw toegangssysteem op de milieustraat van de gemeente Woerden geïnstalleerd. Ook wordt momenteel voor de gemeenten Oudewater en Woerden het Informatiesysteem vervangen. Met de nieuwe systemen wordt het mogelijk voor Oudewaternaren om toegang te krijgen tot de milieustraat van Woerden. De bestaande Oudewaterse afvalpas werkt dan ook daar. Bij wijze van proef wil het college in de loop van volgend jaar een periode de milieustraat van Woerden openstellen voor bewoners van Oudewater. Zij kunnen gedurende die periode dan zowel in Oudewater als in Woerden terecht. De milieustraat van Woerden is van dinsdag tot en met zaterdag vrijwel de hele dag open.

Dit in tegenstelling tot de milieustraat van Oudewater die uitsluitend vrijdagmiddag en zaterdagochtend geopend is. Door dit initiatief kunnen Oudewaternaren veel vaker en dus makkelijker bijvoorbeeld hun Grof Huishoudelijk Afval kwijt. Tijdens de proef wordt onder andere onderzocht hoeveel Oudewaternaren van de dienstverlening gebruik maken, of de capaciteit in Woerden afdoende is en of de techniek naar behoren werkt. Ter dekking van de kosten zal de gemeente Woerden aan de gemeente Oudewater per bezoek een tarief in rekening brengen. Dit tarief is gebaseerd op de

gemiddelde (verwerkings-)kosten van een milieustraatbezoek. Als de proef succesvol blijkt, kan de gedeelde toegang eventueel een vervolg krijgen. Afvalinzameling voor 2027 en verder In de gemeente Oudewater wordt de inzameling verzorgd door Cyclus N.V. De aandelen van deze overheids-NV zijn in handen van negen Zuid-Hollandse gemeenten. De gemeente Oudewater is zelf geen aandeelhouder, voor de inzameling is een privaatrechtelijke inzamelovereenkomst gesloten. Deze overeenkomst loopt nog tot 31 december 2026. De inzameling wordt periodiek aanbesteed. Dit gebeurt in samenwerking met een aantal andere AVU-gemeenten waarbij de AVU een coördinerende rol vervult. De inzamelmarkt is volop in beweging. Om die reden heeft de AVU begin dit jaar een notitie uitgedaan waarin een beeld werd geschetst van de private inzamelmarkt. Uit dat beeld blijkt dat met het beëindigen van de huis-aan-huis inzamelactiviteiten door twee grote marktpartijen, de concurrentie op de private markt dreigt weg te vallen. Het aantal potentiële, private inschrijvers is bij een nieuwe aanbesteding mogelijk dus zeer beperkt. In het AVU-gebied wordt de inzameling van het huishoudelijke afval op verschillende wijzen georganiseerd.

Er zijn gemeenten met een eigen inzameldienst (zoals de gemeenten Woerden en Lopik), gemeenten die hiervoor een samenwerkingsverband hebben opgericht (zoals Zeist, Soest e.a.) en gemeenten die (net als de gemeente Oudewater) gebruik maken van een (privaat) inzamelbedrijf. Niet alleen de gemeenten die de afvalinzameling nu door een privaat bedrijf laten uitvoeren, staan voor keuzes. Ook gemeenten met een eigen inzameldienst moeten op korte of middellange termijn keuzes maken. Wanneer verdergaande eisen met betrekking tot duurzaamheid namelijk verlangen dat wordt geïnvesteerd in waterstof- of elektrisch aangedreven inzamelvoertuigen, is dit financieel én logistiek een uitdaging. Om deze redenen worden door de gemeente Oudewater momenteel alternatieve scenario’s onderzocht. Waaronder de samenwerking met andere gemeenten. Een voor de hand liggende samenwerkingspartner is de gemeente Woerden. Uit verkennende gesprekken blijkt dat de huidige ambtelijke samenwerking van de twee gemeenten voldoende basis is voor overheveling van de inzameltaken naar Woerden. Aanbesteden van de inzameling is dan niet meer nodig. Team Afval & Reiniging (A&R) onderzoekt nu welk schaalvoordeel kan worden gerealiseerd als de inzameltaken worden samengevoegd. De voorlopige resultaten zijn veelbelovend.

Complicerende factor is dat momenteel de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) tussen de gemeenten Woerden en Oudewater wordt geëvalueerd. Eind dit jaar besluiten de respectievelijke gemeenteraden of de samenwerking een vervolg krijgt en zo ja, in welke vorm. Als besloten wordt om de samenwerking stop te zetten dan rest de gemeente Oudewater nog maar weinig tijd om alternatieven te vinden. Vandaar dat naast samenwerking met Woerden ook andere opties worden onderzocht. Het niet voortzetten van de DVO staat samenwerking op het gebied van afvalinzameling overigens niet in de weg. De gemeente Utrecht verzorgt momenteel bijvoorbeeld de inzameling van glas voor een aantal AVU-gemeenten. Het contract hiervoor is in beheer bij de AVU. Een soortgelijke constructie zou kunnen worden gebruikt voor de samenwerking tussen Woerden en Oudewater. Mogelijk is hier echter wel een aanbesteding voor nodig. Contractbeheer van de milieustraat-afvalstromen De AVU vormt samen met gemeentelijke afvalinzamelaars Circulus en ROVA de alliantie Cirkelwaarde. Deze organisatie bundelt kennis en kunde en zet zich in voor een zo hoogwaardig mogelijke verwerking van de afval- en grondstofstromen van de aangesloten gemeenten. Gebruik makend van de expertise van Cirkelwaarde, verzorgt de AVU het contractbeheer van de grote afval- en grondstofstromen zoals restafval, GFT, OPK, textiel en glas.

Het contractbeheer van de afvalstromen van de milieustraat zoals oud ijzer, puin, hout etc. zijn niet ondergebracht bij de AVU. De verwerking van deze afvalstromen wordt door de gemeente zelf periodiek aanbesteed. Dit is een bewerkelijk proces voor zowel de gemeente als de inschrijvende partijen. Wat betreft het college komt hier verandering in. Wij zijn voornemens om, na afloop van de lopende contracten begin volgend jaar, ook het contractbeheer voor de milieustraatstromen bij AVU/ Cirkelwaarde onder te brengen. Cirkelwaarde doet dit al geruime tijd voor de bij Circulus en ROVA aangesloten gemeenten. Ook steeds meer AVU-gemeenten kiezen voor deze oplossing. In de nieuwe situatie zoekt Cirkelwaarde per afvalstroom de voor de gemeente meest geschikte verwerker. Daarbij is ook oog voor lokale partijen want bij sommige afvalstromen bepaalt de afstand naar de verwerker in hoge mate de prijs. De

gemeente gaat vervolgens een (gestandaardiseerde) overeenkomst met de betreffende verwerker aan. Dit resulteert vaak in gunstigere tarieven omdat het aanbod van verschillende gemeenten wordt gebundeld. Door gebruik te maken van de marktkennis van Cirkelwaarde wordt er bovendien voor gezorgd dat de stromen zo hoogwaardig mogelijk worden verwerkt.

Financiën Met uitzondering van de introductie van minicontainers voor OPK en de overdracht van het contractbeheer van de milieustraat-afvalstromen hebben de in deze raadsbrief beschreven zaken nog geen financiële gevolgen. Introductie minicontainer voor OPK Het krediet voor de mini containers voor OPK is al beschikbaar gesteld. Omdat de hoeveelheid gescheiden ingezameld OPK stijgt en de hoeveelheid restafval afneemt, dalen de verwerkingskosten naar verwachting met circa €10.000. Daarbij moet het voorbehoud worden gemaakt dat de opbrengst voor OPK de afgelopen jaren veel schommelde. Het kan dus zijn dat de besparing veel lager (of hoger) uitvalt. De kapitaallasten van de investeringen bedragen naar schatting €11.500 en de inzamelkosten blijven ongewijzigd. Wel geldt dat voor de aanschaf van de minicontainers een Europese aanbesteding nodig is. Pas na die aanbesteding kunnen de definitieve lasten worden bepaald. Samengevat kan worden gezegd dat de introductie van de minicontainers naar verwachting nagenoeg kostenneutraal kan worden uitgevoerd. Contractbeheer van de milieustraat-afvalstromen De verwerkingskosten voor de milieustraat bedragen momenteel ongeveer €18.000. Uit een voorlopige analyse van Cirkelwaarde blijkt dat met de nieuwe werkwijze een besparing van ruim 40% kan worden gerealiseerd.

De exacte besparing wordt, na ondertekening van een intentieverklaring door het college, door Cirkelwaarde nader uitgewerkt.

Vervolg We blijven uw raad over de hierboven genoemde onderwerpen op de hoogte houden in de P&C cyclus of apart.

Bijlagen -