A12. Raadsinformatiebrief Oudewater proces 'eerder aanvragen' (242686)

RAADSINFORMATIEBRIEF Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 8 september 2026 Kenmerk Z/26/106137 / D/26/242686 Portefeuillehouder Vincent Bos Portefeuille Energietransitie Opsteller Beek, Frans van der Onderwerp Oudewater proces 'eerder aanvragen' Kernboodschap Gemeenten kunnen vanaf 1 oktober 2026 gebruikmaken van de werkwijze ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’ (hierna proces ‘eerder aanvragen’). Deze werkwijze stelt gemeenten in staat om al in een vroeg planningsstadium transportcapaciteit (ruimte op het elektriciteitsnet) te reserveren voor woningbouwprojecten. Het college heeft beleidsregels vastgesteld om prioriterings- en transportcapaciteitsverzoeken in te dienen voor woningbouwprojecten bij de netbeheerder. Via deze raadsinformatiebrief informeert het college uw raad over het proces, de besluitvorming en de kanttekeningen van het proces ‘eerder aanvragen’ in de gemeente Oudewater. Toelichting Aanleiding Netbeheerders hebben onvoldoende transportcapaciteit om alle aanvragen voor nieuwe of zwaardere aansluitingen toe te kennen. Voor onder andere woningbouwprojecten dreigen concrete gevolgen. Projecten die planologisch gereed zijn, komen niet van de grond door een gebrek aan beschikbaar transportvermogen. In veel regio’s lopen projecten het risico op vertraging of zelfs te stranden, zo ook voor de gemeente Oudewater.

De netbeheerders proberen nu inzicht te krijgen in de gevraagde capaciteit. Proces ‘eerder aanvragen’ Kort voor het zomerreces is bepaald dat gemeenten vanaf 1 oktober 2026 gebruik kunnen maken van het proces ‘eerder aanvragen’. Deze werkwijze stelt gemeenten in staat om al in een vroeg planningsstadium transportcapaciteit te reserveren voor woningbouwprojecten. Het proces ‘eerder aanvragen’ geeft geen garantie voor transportcapaciteit. Dit betekent dat sommige projecten moeten wachten tot er weer ruimte op het net is of dat het project met innovatieve oplossingen transportcapaciteit kan krijgen. Vaststelling beleidsregels door het college

Waar eerder een ontwikkelaar van een project aan zet was om de transportcapaciteit vast te leggen, ligt deze verantwoordelijkheid bij het proces ‘eerder aanvragen’ bij gemeenten. Hierdoor kunnen projectontwikkelaars en andere initiatiefnemers woningbouwprojecten aanmelden bij de gemeente. De gemeente dient deze projecten vervolgens in bij de netbeheerder. Voor het proces ‘eerder aanvragen’ heeft het college beleidsregels vastgesteld om prioriterings- en transportcapaciteitsverzoeken in te dienen voor woningbouwprojecten bij de netbeheerder. Dit is onder hoge druk en in korte tijd tot stand gekomen, na overleg tussen o.a. de VNG, het IPO, de ACM, Netbeheer Nederland en de ministeries van BZK en EZK. Hierbij is gemeenten de tijd ontnomen om op zorgvuldige wijze tot vaststelling van deze regels over te gaan. Gemeenten hebben zich verzet tegen deze termijnen omdat die te kort zijn én in het zomerreces vallen. De VNG heeft een voorstel gedaan voor het verplaatsen van de termijnen en deadlines voor het proces ‘eerder aanvragen’ maar heeft hier onvoldoende draagvlak bij de betrokken actoren weten te vinden. Het college heeft de ‘Beleidsregels aanvraag prioriteit transportcapaciteit woningbouwprojecten gemeente Oudewater’ met tegenzin vastgesteld.

Het college mist in de door de VNG voorgestelde beleidsregels de mogelijkheid om op basis van zwaarwegend maatschappelijk belang (te denken valt aan de aanwezigheid van maatschappelijke functies, woningbouw in kleine kernen, of hogere percentages betaalbare woningbouw) bepaalde projecten voorrang te geven boven andere projecten. Hierdoor krijgen deze projecten een hogere rangorde. Maar voor deze gewenste aanpassing was geen ruimte door de grote hoeveelheid (extra) werk en de korte deadlines van het proces ‘eerder aanvragen’. De verwachting was dat door het doorvoeren van deze aanpassing de indieningsdatum van 1 oktober niet gehaald zou worden waardoor woningbouwprojecten in Oudewater dan later in de wachtrij komen bij de netbeheerder. Dit in vergelijking tot projecten van andere gemeenten. Woningbouwprojecten lopen hiermee een groter risico om niet tijdig transportcapaciteit te krijgen. Vanwege de urgentie van het proces ‘eerder aanvragen’ heeft het college de beleidsregels toch vastgesteld. Het college betreurt dit wel, omdat het voelt of de beleidsregels zijn opgelegd. Daarom heeft zij opgeroepen tot evaluatie van het proces ‘eerder aanvragen’ en de wijze waarop dit landelijk is uitgezet. Later dit jaar, zodra er meer informatie beschikbaar is over de gevolgen voor onze gemeente en de consequenties in algemene zin, zal het college uw raad nader informeren.

De vastgestelde beleidsregels zijn in te zien via de volgende link: Gemeenteblad 2026, 392088 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen. Verschillende voedingsgebieden De netbeheerders verzamelen de aanvragen van alle gemeenten binnen hun voedingsgebied. Daarbij worden de projecten van alle gemeenten samen gerangschikt volgens het principe wie het eerst komt, het eerst maalt. De gemeente Oudewater ligt in twee voedingsgebieden. Voor een deel in het voedingsgebied FGU (Flevopolder, Gelderland, Utrecht) en voor een deel in het voedingsgebied NZH (Noordelijk Zuid-Holland). Voor het gedeelte dat in het voedingsgebied FGU ligt, geldt een aansluitpauze. Dit is een tijdelijke maatregel waarbij de netbeheerder in een specifiek gebied geen nieuwe of zwaardere elektriciteitsaansluitingen meer kan realiseren omdat het stroomnet overbelast is. Voor het gedeelte dat in het gebied NZH (Noordelijk Zuid-Holland) ligt geldt (nog) geen aansluitpauze. Aanvragen worden per voedingsgebied ingediend bij de netbeheerder. Dit betekent dat het indienen van een aanvraag binnen het FGU- gebied alleen een plek in de wachtrij biedt. Pas als er weer transportcapaciteit beschikbaar komt, kunnen deze projecten worden aangesloten. Projecten binnen het NZH-gebied maken eerder kans op transportcapaciteit omdat hier nog geen aansluitpauze geldt.

Volgordelijst Oudewater In artikel 9 van de gemeentelijke beleidsregels staat welke stappen doorlopen worden om de plaats van een project op de volgordelijst van de gemeente te bepalen. De stappen die projecten in de gemeente doorlopen, zijn gebaseerd op de VNG modelbeleidsregels, die op onderdelen door de gemeente zijn aangepast. Het betreft de volgende stappen: 1. Startbouw; 2. Projectrijpheid, op basis van RO-fases; 3. Maatschappelijk belang 4. Aantal woningen; 5. Opleverdatum. Wanneer er projecten zijn die in alle stappen hetzelfde scoren, wordt een loting toegepast. Kanttekeningen: korte doorlooptijd van het proces ‘eerder aanvragen’en criteria voor maatschappelijk belang Het risico van de korte doorlooptijd van het proces ‘eerder aanvragen’ is dat niet alles volledig en compleet kon worden doordacht en uitgewerkt. Door aan te sluiten bij de formats van VNG denken we de risico’s hiervan zo klein mogelijk te hebben gehouden. Risico’s niet vaststellen beleidsregels Zonder beleidsregels kan de gemeente haar keuzes voor de volgorde op de prioriteitenlijst niet op een objectieve, transparante en toetsbare wijze onderbouwen. Daardoor loopt de gemeente grotere juridische risico’s. Uit de Didam I- en Didam II-arresten volgt namelijk dat het gelijkheidsbeginsel en andere algemene beginselen van behoorlijk bestuur moeten worden nageleefd.

Deze beleidsregels geven invulling aan die verplichtingen. Daarnaast dragen zij bij aan de realisatie van woningen in congestiegebieden binnen de geldende juridische kaders. Financiën

Het vaststellen van de beleidsregels heeft op zichzelf geen financiële consequenties. Het indienen van projecten wel omdat de netbeheerder op dit moment een aanbetaling van 20% van de aansluitkosten eist. De aansluitkosten worden na indienen van projecten in rekening gebracht bij de gemeente. Voor het indienen van projecten worden er afspraken gemaakt met de ontwikkelaars over het doorbelasten van de kosten. Bij gemeentelijke projecten waar (nog) geen ontwikkelaars bij betrokken zijn worden de kosten vanuit de grondexploitatie via de gemeentebegroting gedekt. Over de aanbetaling van aansluitkosten door gemeenten worden nog gesprekken gevoerd en dit kan nog wijzigen. De laatste stand van zaken is dat in een BO tussen de ministeries EZK en BZK, Netbeheer Nederland, ACM, IPO en de VNG afgesproken is dat zij zich eraan committeren dat de uiteindelijke aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten komen. Vervolg Vanaf 1 oktober 2026 dient de gemeente de aangedragen projecten in bij de netbeheerder. Bijlagen n.v.t.