A12.2 Rapport Synarchis Sportaccommodaties Oudewater definitief.pdf
Tekst van het document
Rapport
Sportaccommodaties Gemeente Oudewater
6 november 2023
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
5.2.1
Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
17
5.2.2
Ontwikkelingen in de sportparticipatie
18
3
5.3
Lokale ontwikkelingen
19
Ontwikkelingen bij verenigingen
19
1.1
Aanleiding
3
5.4
1.2
Vraagstelling
3
5.4.1
Ledenontwikkeling
20
3
5.4.2
Sporttechnische ambities en consequenties voor gebruik
20
5.5
Belangrijkste constateringen
20
6.
Toekomstperspectief
22
Toekomstige behoefte en aanbod
22
1.3 2.
Opzet rapportage Inventarisatie sportaccommodaties
4
3.
Binnensportaccommodaties
5
6.1
3.1
Capaciteit
5
6.1.1
Toekomstige vraag
22
Ontwikkeling in het aanbod
22
3.2
Spreiding
6
6.1.2
3.3
Bezetting
6
6.1.3
Confrontatie vraag en aanbod
22
6.2
Aandachtspunten
22
3.4
Functionaliteit en kwaliteit
9
3.5
Eigendom, beheer en exploitatie
10
3.6
Constateringen binnensportaccommodaties
10
4.
Buitensportaccommodaties
12
4.1
Capaciteit
12
4.2
Spreiding
12
4.3
Vraag – aanbod
12
4.3.1
Voetbal
12
4.3.2
Tennis
13
4.3.3
Overige accommodaties
13
4.4
Functionaliteit en kwaliteit
14
4.5
Constateringen buitensport
14
5.
Ontwikkelingen in de vraag
15
5.1
Demografische ontwikkelingen
15
5.1.1
Bevolkingsontwikkeling 2004-2018
15
5.1.2
Bevolkingsprognose 2018-2040
15
5.1.3
Leerlingenprognose
15
5.2
Trends en ontwikkelingen
17
Bijlage 1: Lijst met verenigingen
24
2
1.
Inleiding
Bij de opdrachtformulering is afgesproken dat het onderzoek betrekking heeft op de gemeentelijke binnen- en buitensportaccommodaties in de gemeente Oudewater. Het zwem-
1.1
Aanleiding
Sport staat voor plezier en passie, maar ook voor samenwerking, verbinding, vitaliteit en participatie. Wekelijks zijn veel inwoners van de gemeente Oudewater te vinden op of rond de vele sportvelden, banen, zalen en andere sportvoorzieningen die de gemeente rijk is. Als actief sporter, als toeschouwer of als vrijwilliger. Omdat het leuk is en omdat het gezel-
bad valt buiten de scope van dit onderzoek.
1.3
Opzet rapportage
De opbouw van deze rapportage volgt in grote lijnen de structuur van de vraagstelling. •
Inventarisatie: in de inventarisatie wordt een overzicht gegeven van de gemeentelijke binnen- en buitensportaccommodaties in de gemeente Oudewater. Hierbij wordt inge-
ligheid biedt. Sport geeft energie en juist dat zorgt ervoor dat mensen bijna onopgemerkt
gaan op de aanwezige capaciteit, de spreiding, het gebruik, de functionaliteit en kwali-
ook op andere vlakken profiteren van sport. Daarmee heeft sport een intrinsieke waarde en
teit van de accommodaties en het eigendom, beheer en exploitatie van de
een maatschappelijke waarde. Sportaccommodaties vormen daarbij een middel om de
sportaccommodaties. De inventarisatie resulteert in de beschrijving van de belangrijkste
sportparticipatie te faciliteren en te bevorderen.
knelpunten die op accommodatieniveau spelen in de gemeente. De gemeente Oudewater telt ongeveer 10.150 inwoners en beschikt over een aantal bin-
•
relevante trends en ontwikkelingen op het gebied van sport in beeld gebracht. Hierbij
nen- en buitensportaccommodaties. Gezien de omvang van de gemeente is het aantal ac-
wordt ingegaan op de demografische ontwikkelingen, landelijke en lokale trends. Ook
commodaties beperkt. De sportaccommodaties in Oudewater faciliteren sportgebruik en
worden de ambities van de verenigingen in beeld gebracht.
participatie enerzijds, maar vergen ook een financiële bijdrage van de gemeente. Daarnaast is het de vraag welke behoefte aan sportaccommodaties er de komende jaren is. Het inzicht in die verhouding tussen (toekomstig) aanbod en toekomstige vraag ontbreekt nu. De gemeente wil inzicht voor de komende 15 tot 20 jaar met betrekking tot het gebruik van en de behoefte aan sportaccommodaties en het kwantitatieve en kwalitatieve aanbod. Het
Trends, ontwikkelingen en ambities: in het tweede deel van de rapportage worden de
•
Toekomstperspectief: op basis van de gesignaleerde knelpunten, demografische ontwikkelingen, trends en ambities wordt de toekomstige capaciteit voor de binnen- en buitensport bepaald. Voor de geconstateerde knelpunten in onder- of overcapaciteit worden concrete optimalisatievoorstellen gedaan.
doel is om te komen tot een concreet toekomstperspectief. Voor het onderzoek zijn verschillende documenten geanalyseerd en hebben gesprekken
1.2
Vraagstelling
De gemeente Oudewater heeft voor dit onderzoek de volgende vraagstelling geformuleerd:
plaatsgevonden met beleidsambtenaren van de gemeente Oudewater. Daarnaast is onder meer een enquête uitgezet onder de sportverenigingen (een algemene onder alle verenigingen en een specifieke vragenlijst over buitensport onder FC Oudewater en De Heksenmeppers). In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de aangeschreven verenigingen.
Wat is de huidige en toekomstige vraag (voor een periode van 15 tot 20 jaar) naar binnenen buitensportaccommodaties in de gemeente Oudewater en hoe verhoudt zich dit tot het huidige aanbod? Ontwikkel daarbij (eventueel) scenario’s voor het aanbod van sportaccommodaties in de gemeente. Deze scenario’s dienen zich te onderscheiden in ambitieniveau. Per scenario wordt inzichtelijk gemaakt wat de maatschappelijke consequenties zijn alsmede wat het financiële effect is ten opzichte van de bestaande situatie.
3
2.
Inventarisatie sportaccommodaties
tenniscomplex en enkele binnensportaccommodaties beschikt Oudewater over sportvoorzieningen die in elke gemeente in ieder geval aanwezig zijn.
De gemeente Oudewater kent een overzichtelijk aanbod aan gemeentelijke sportaccommodaties. Op dit moment zijn er drie binnensport- en twee buitensportaccommodaties. In de volgende hoofdstukken volgt een inventarisatie van de gemeentelijke sportaccommodaties. Daarbij zijn het aanbod, de vraag en het gebruik van de accommodaties in beeld gebracht. Dit onderzoek heeft betrekking op de sportaccommodaties waar de gemeente directe bemoeienis mee heeft (bijvoorbeeld door het eigendom van de grond, een financiële relatie of de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud) en/ of die van belang zijn voor het organiseren van het bewegingsonderwijs. De sportaccommodaties die volledig in eigendom zijn van particulieren worden wel benoemd, maar vallen buiten de scope van het onderzoek. Waar ontwikkelingen bekend zijn bij particuliere accommodaties, worden die benoemd in het rapport. Het onderzoek heeft daarom betrekking op de volgende sportaccommodaties: Tabel 1: Sportaccommodaties met relatie met de gemeente Oudewater
Sportaccommodaties in Oudewater 3 binnensportaccommodaties
2 buitensportaccommodaties
1 sporthal
1 voetbalcomplex
1 sportzaal
1 tenniscomplex
1 gymzaal (Mariaschool)
Figuur 1: De ligging van binnen- en buitensportaccommodaties in Oudewater
Binnensport
Buitensport
1.
Sporthal De Noort Syde
4.
Sportpark Markveld
Naast bovenstaande accommodaties zijn er een skeelerbaan, zwembad, paardensportver-
2.
Sportzaal De Eiber
5.
Sportvelden Noort Syde
eniging en watersportvereniging in de gemeente. Rond de ontwikkeling van het zwembad
3.
Gymzaal Mariaschool
lopen separaat diverse trajecten en daarom is op voorhand afgesproken dat de zwemwa-
Legenda binnen- en buitensportaccommodaties in Oudewater
tercapaciteit geen onderdeel is van de analyse. Omdat de overige voorzieningen particulier zijn (zonder rol voor de gemeente Oudewater) of vooral gebruik maken van de openbare ruimte (of voorzieningen buiten de gemeente Oudewater) vallen deze voorzieningen of takken van sport eveneens buiten de scope van het onderzoek. Met een voetbal- en
4
3.
Binnensportaccommodaties
bijvoorbeeld één per 10.000 tot 17.500 inwoners in stedelijke gebieden en één sporthal per 6.250 tot 12.500 inwoners in een minder stedelijke context.1. Daarbij wordt ook een
Dit hoofdstuk geeft inzicht in de binnensportaccommodaties van de gemeente Oudewater
bandbreedte aangegeven van het aantal zaaldelen (in sporthallen en sportzalen). In
op het gebied van gebruik, functionaliteit en wijze van beheer.
een gemeente met ongeveer 50.000 inwoners ligt die tussen de 15 en 20 zaaldelen, mede afhankelijk van de kenmerken van de gemeente (1 kern of meerdere kernen) en
3.1
de populariteit van zaalsporten. Voor een kleinere gemeente met 10.000 inwoners ligt
Capaciteit
het aantal zaaldelen daarmee tussen de 3 en 4, eveneens mede afhankelijk van de
De gemeente kent twee gemeentelijke binnensportaccommodaties. Daarnaast is een gym-
populariteit van zaalsporten.
zaal bij de Mariaschool gesitueerd. Dit is geen gemeentelijke sportaccommodatie. • Tabel 2: Overzicht binnensportaccommodaties
Accommodatie
Type zaal
De behoefte aan gymzalen / zaaldelen is deels afhankelijk van het bewegingsonderwijs. Deze kengetallen zijn een indicatie waarbij de nuance meegegeven wordt dat het ge-
Afmeting lxb
m²
Bouwjaar
Noort Syde
Sporthal
44x28 1.232
1992
De Eiber
Sportzaal
28x18
1976
504
bruik en de behoefte van binnensportaccommodaties ook sterk afhankelijk is van de grootte en ambities van de binnensportverenigingen. Alleen uitgaan van deze kengetallen doet geen recht aan de specifieke situatie van in dit geval Oudewater. •
De afstand tussen onderwijsinstelling en binnensportaccommodatie mag voor basisonderwijs niet meer bedragen dan 1 km bij tenminste 20 klokuren, 3,5 km bij tenminste 15 klokuren en 7,5 km bij tenminste 5 klokuren2. Deze afstand wordt gemeten langs de
In algemene zin wordt het volgende opgemerkt ten aanzien van binnensport: •
type gebruik kennen: gymzalen, sportzalen en sporthallen. Een gymzaal heeft een
•
kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg.
Binnensportaccommodaties zijn qua grootte te verdelen in drie typen die elk een eigen •
VNG hanteert een stichtingsnorm voor binnensportaccommodaties van een minimale
hoogte van meestal 5,5 meter en is geschikt voor gym, dans of verdedigingssporten,
benutting door bewegingsonderwijs en verenigingssport van in totaal 1.600 uur per jaar.
maar leent zich niet voor de meeste balsporten op verenigingsniveau. Een sportzaal
NOC*NSF hanteert een richtlijn van minimaal 1.400 uur sportgebruik per jaar voor een
heeft het formaat van twee gymzalen en een hoogte van minimaal 7 meter en leent zich
sporthal of een sportzaal. In de praktijk komt naar voren dat de bezetting van sporthallen
voor de meeste balsporten op trainingsniveau. Een sporthal heeft als basis de maat-
en sportzalen behoorlijk varieert. Dit is mede afhankelijk van wedstrijden op zondagen,
voering van drie gymzalen, een zaalhoogte van minimaal 7 meter en is vaak aangevuld
efficiënte inroostering van trainingen in de avonden en efficiënt gebruik door scholen.
met een kantine en tribune. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen
Een bezetting van zo’n 3.000 uur per jaar (op basis maximaal gebruik door onderwijs,
in een sporthal worden beoefend, vanwege de maatvoering van de zaal zelf, de beno-
naschools gebruik van de accommodatie, goede avondbezetting op vijf avonden en
digde zaalhoogte en de benodigde aanvullende faciliteiten. Turnhallen kennen een flexi-
optimale weekendbezetting op 2 dagen) is een zeer goede bezetting van een sporthal,
bele omvang (zowel lengte, breedte als hoogte), maar hebben vaak een omvang van
zeker als daarbij de sluiting van de binnensportaccommodaties in vakantieperiodes
minimaal twee zaaldelen.
meegenomen wordt. Het landelijk gemiddelde totale gebruik van een sporthal (vereni-
Landelijke normen voor de aanwezigheid van binnensportaccommodaties ontbreken.
gingen en onderwijs) is ongeveer 2.000 uur; van een sportzaal is dat 1.800 uur.
Wel kunnen er kengetallen (richtlijn) gehanteerd worden voor de aanwezigheid van sportvoorzieningen per inwoner. De planningsnorm voor een sporthal bedraagt
1
Bron: Binnensportaccommodaties in Nederland: Mulier instituut, 2020
2
Bron: Onderwijshuisvestingsverordening, gemeente Oudewater 2016 5
3.2
Spreiding
De gymzaal van de Mariaschool hebben we meegenomen bij de vraag en capaciteit van
De gemeente Oudewater is een overzichtelijke gemeente. Er is sprake van een beperkte
het bewegingsonderwijs, met name de vraag vanuit de Mariaschool zelf. Omdat dit geen
spreiding van de binnensportaccommodaties over de gemeente. Gezien de geringe reisaf-
gemeentelijke accommodatie is, hebben we deze gymzaal bij de analyses van de bin-
standen, zijn de binnensportaccommodaties voor de meeste inwoners eenvoudig toegan-
nensportaccommodaties buiten beschouwing gelaten. De gymzaal van de Mariaschool
kelijk gesitueerd.
mag worden gebruikt door andere basisscholen. De gemeente kan op basis van de onderwijshuisvestingsverordening scholen naar deze gymzaal verwijzen. De klokuren worden
Voor het gebruik van de binnensportaccommodaties voor het bewegingsonderwijs is de
dan vergoed door de gemeente aan het bestuur van de Mariaschool. Voor het bepalen van
afstand van scholen tot de binnensportaccommodaties van belang. In onderstaand kaartje
de bezetting van de Mariaschool geldt de norm uit de onderwijshuisvestingsverordening.
is een overzicht gegeven van de positionering van de sportzaal en de sporthal in relatie tot de scholen. Verder is er een basisschool met een eigen gymzaal (de Mariaschool). Deze
De gemeente is voornemens om sportzaal De Eiber te sluiten. Dat betekent dat alle basis-
heeft in het overzicht dezelfde kleur als de gymzaal, zodat duidelijk is dat deze bij elkaar
scholen gebruik moeten maken van sporthal De Noort Syde. In het kaartje is een overzicht
gesitueerd zijn.
gegeven van de positionering van de sporthal in relatie tot de scholen. Deze valt voor alle basisscholen binnen het vastgestelde afstandscriterium. Bij de analyse en de uitwerking van het toekomstperspectief in hoofdstuk 6 wordt hier verder op ingegaan. De gemeente onderzoekt met één van de schoolbesturen of dat schoolbestuur beheer en exploitatie van De Eiber over zou kunnen nemen. Dat zou betekenen dat de sportzaal gebruikt kan blijven worden voor bewegingsonderwijs en ander (sport)gebruik en dat de kantine in gebruik kan blijven als klaslokaal voor één van de basisscholen.
3.3
Bezetting
Uitgangspunten bij bepaling van de bezetting Op basis van de door de gemeente aangeleverde gebruiksroosters van seizoen 2022-2023, hebben we het gebruik en de bezetting van de binnensportaccommodaties in Oudewater bepaald. Daarbij is gekeken naar het gemiddelde van het werkelijk gebruik in de wintermaanden en de zomermaanden. Door sporten die met name (en soms uitsluitend) in het winterseizoen gebruik maken van de binnensportaccommodaties, kunnen vaak grote verschillen optreden tussen de bezetting in het winter- en zomerseizoen. De bezetting van een sportaccommodatie kan per jaar verschillen. Naast het structureel gebruik worden de binnensportaccommodaties ook incidenteel gebruikt voor bijvoorbeeld Figuur 2. Ligging binnensportaccommodaties in relatie tot het onderwijs in Oudewater
(kinder)feesten en commerciële evenementen als vlooienmarkten. Deze incidentele 6
activiteiten zijn niet in de bezettingsschema’s opgenomen. De analyse van het gebruik geeft
Voor het totale jaargebruik van een sportzaal (2 zaaldelen) hanteren we de volgende cate-
op hoofdlijnen een indicatie van de bezetting van de verschillende locaties en eventuele
gorieën:
kansen en knelpunten. •
Goed >2.100 uur per jaar (groen)
Om de capaciteit van de binnensportaccommodaties te bepalen hebben we eerst het ge-
•
Ruim voldoende 1.700 – 2.100 uur per jaar (lichtgroen)
bruiksrooster per week omgerekend naar een gemiddelde bezetting per jaar. Hiervoor heb-
•
Voldoende 1.500 – 1.700 uur per jaar (geel)
ben we onderscheid gemaakt in vier tijdsblokken qua gebruik (ongeacht de daadwerkelijke
•
Matig 1.100 – 1.500 uur per jaar (oranje)
inroostering, bijvoorbeeld in relatie tot continu roosters bij basisscholen):
•
Onvoldoende < 1.100 uur per jaar (rood)
•
Onderwijsgebruik op werkdagen tussen 8.30 en 15.00 uur
•
Dag gebruik op werkdagen tussen 15.00 en 17.00 uur
Voor alle accommodaties geldt dat deze ook schoongemaakt moeten worden. Op deze
•
Avondgebruik op werkdagen tussen 17.00 en 23.00 uur
momenten kan een accommodatie (gedeeltelijk) niet gebruikt worden. Het is dus belangrijk
•
Weekendgebruik op zaterdag en zondag tussen 9.00 en 21.00 uur
om de schoonmaakmomenten zo gunstig mogelijk in te roosteren zodat er zo min mogelijk gebruikstijd verloren gaat. Omdat dit geldt voor alle accommodaties in Nederland, is hier
De bezettingsgraden zijn berekend door de gebruiksuren per week te delen door het maxi-
bij de berekening van de bezetting geen rekening mee gehouden.
maal aantal beschikbare uren. Voor de bezetting van de accommodaties met meerdere zaaldelen is gerekend met zaaldeeluren. Dit betekent dat 1 uur gebruik van een 1/3 zaal
Op basis van de door de gemeente aangeleverde gebruiksroosters 2022-2023, hebben we
voor 0,33 klokuur wordt meegeteld.
het gebruik en de bezetting van de binnensportaccommodaties in Oudewater bepaald. Als we het gemiddelde jaargebruik van de binnensportaccommodaties in een tabel zetten, dan
Voor het totale jaargebruik van een sporthal (3 zaaldelen) hanteren we de volgende cate-
ziet dat er als volgt uit.
gorieën (op basis van landelijke referenties): Tabel 3: Jaargebruik binnensportaccommodaties Oudewater
•
Goed >2.500 uur per jaar (groen)
•
Ruim voldoende 2.100 – 2.500 uur per jaar (lichtgroen)
•
Voldoende 1.900 – 2.100 uur per jaar (geel)
•
Matig 1.500 – 1.900 uur per jaar (oranje)
•
Onvoldoende <1.500 uur per jaar (rood)
Bij de bepaling van de capaciteit en de bezetting moet aangetekend worden dat de bezetting mede afhankelijk is van het karakter van sportverenigingen of er ook op zondagen wedstrijden gespeeld worden. Veel zaalverenigingen spelen vooral op zaterdagen hun wedstrijden. Daardoor kan er sprake zijn van beschikbare capaciteit op zondagen, die door gebrek aan vraag niet ingevuld wordt. Bij de bepaling van de bezetting wordt wel rekening gehouden met de maximaal beschikbare capaciteit.
Accommodatie
Onderwijs
Dag gebruik Avondgebruik
Weekendge- Totaal bruik
Sporthal De Noort Syde
457
73
540
161
44%
18%
45%
17%
Sportzaal De Eiber
1.150
0
500
160
111%
0%
42%
17%
1.231 1.810
Totale gebruik Als we kijken naar het totale gebruik van de binnensportaccommodaties in Oudewater, dan kunnen we het volgende constateren: •
Het totale jaargebruik van sporthal De Noort Syde is 1.231 uur. Als we dit vergelijken met de kengetallen die Synarchis hanteert voor sporthallen, dan is de bezetting 7
onvoldoende (minder dan 1.500 uur). Dit betekent dat er nog voldoende ruimte is voor
gebruikt als extra leslokaal en voor peuteropvang. Deze aspecten kunnen eveneens
uitbreiding van de binnensportactiviteiten. Het beperkte gebruik hangt samen met een
een verklaring zijn voor de hoge onderwijsbezetting.
beperkt aantal actieve (en kleinere) binnensportverenigingen in Oudewater. Zie ook pa• •
•
verordening en het aantal ingeroosterde klokuren zien. Alle basisscholen in Oudewater
Het totale gebruik van sportzaal De Eiber is 1.810 uur. Voor een sportzaal met twee
bieden meer klokuren bewegingsonderwijs aan dan volgens de Wet op Primair Onder-
zaaldelen is dit ruim voldoende (1.700 – 2.100 uur).
wijs verplicht is (2 lesuren van 45 minuten of 1,5 klokuur). Dit levert tot nog toe geen knelpunten op voor het onderwijsgebruik.
Mocht sportzaal De Eiber in de toekomst verdwijnen, dan is er op basis van het totale jaargebruik in sporthal De Noort Syde nog voldoende capaciteit beschikbaar om de ge-
•
Verplaatsen van de activiteiten vanuit sportzaal De Eiber zou de bezetting van Sporthal
In sporthal De Noort Syde was in 2022-2023 alleen onderwijsgebruik op donderdag en vrijdag.
bruikers onder te brengen. •
Tabel 4 laat het aantal klokuren bewegingsonderwijs volgens de onderwijshuisvestings-
ragraaf 5.4.1.
•
Met een bezetting van 44% is er nog ruimte voor aanvullend gebruik door het onderwijs. Vooral als de roostering wordt aangepast aan de onderwijshuisvestingsverordening en
Noort Syde verbeteren.
elke gymgroep één zaaldeel krijgt. Nu maken de Immanuelschool en De Schakels volgens het rooster van de scholen gebruik van de hele sporthal (3 zaaldelen).
Onderwijsgebruik •
Het onderwijsgebruik is op werkdagen tussen 8.30 en 15.00 uur. Binnen dit tijdsblok is
•
al het gebruik meegerekend voor de bepaling van de bezetting, ook als dit geen onder-
de gemeente gestelde norm. Mocht sportzaal De Eiber in de toekomst vervallen, dan
wijsgebruik is. Voor het basisonderwijs wordt in de wet uitgegaan van een maximale
kan het onderwijsgebruik verplaatst worden naar de sporthal. Hierbij moet er wel goed
bezetting van 26 uur per week. Dit vloeit voort uit de lestijden van het basisonderwijs.
gekeken worden naar de inroostering van de uren bewegingsonderwijs en is het moge-
Een maximale bezetting van 26 uur per week is gemiddeld 5,2 klokuur per dag bewe-
lijk dat het rooster opnieuw opgesteld wordt. Alle scholen kunnen evenwel ondergebracht worden (binnen de schooltijden) in sporthal De Noort Syde.
gingsonderwijs. Bij 40 weken gebruik is dit op jaarbasis 1.040 uur. Dit staat echter los van de maximale capaciteit van een lokaal voor bewegingsonderwijs. Omdat dit lokaal
•
De reisafstand van de basisscholen tot de sporthal De Noort Syde valt binnen de door
•
De Mariaschool beschikt over haar eigen gymzaal en maakt geen gebruik van sportzaal
door meerdere scholen gebruikt kan worden, is deze maximale capaciteit in de veror-
De Eiber of sporthal De Noort Syde. De groepen 1 en 2 van de Mariaschool maken
dening vastgesteld op 40 uur per week. Deze analyse is beperkt tot het basisonderwijs.
geen gebruik van het speellokaal voor bewegingsonderwijs, maar van de gymzaal. De
De gemeente Oudewater heeft geen scholen voor voortgezet onderwijs.
gymzaal van de Mariaschool wordt op dit moment niet gebruikt door andere scholen.
Sportzaal De Eiber kent een bezetting van 111%. Dit komt omdat er in het rooster voor het basisonderwijs meer dan de maximale 26 uur per week is opgenomen. Op basis
Tabel 4: Genormeerde en ingeroosterde klokuren bewegingsonderwijs basisscholen 2023 - 2024
School
van het wettelijk verplichte aantal uren voor bewegingsonderwijs is deze bezetting ove-
•
Klokuren volgens onderwijs- Ingeroosterde huisvestigingsverordening klokuren
Verschil
rigens niet nodig: dit betekent dat (waarschijnlijk historisch gezien) scholen meer uren
Klavertje 4
7,5
13
5,5
gebruik kunnen maken van de sportzaal dan waar zij op basis van de normen recht op
Immanuelschool
6
18
12
hebben.
KBS St. Jozef
10,5
16
5,5
In sportzaal De Eiber maken de basisscholen gebruik van beide zaaldelen. Elke gym-
KBS Mariaschool
9
10,75
1,75
groep heeft volgens de onderwijshuisvestingsverordening recht op één zaaldeel. Daar-
OBS de Schakels
3
12,75
9,75
naast gymmen de leerlingen van groep 1 en 2 van in ieder geval de St. Jozefschool en
Totaal
36
70,5
34,5
Klavertje 4 niet in het speellokaal van de school. Het speellokaal wordt bij deze scholen 8
Toelichting: •
• •
•
•
De verenigingen die nu gebruik maken van sportzaal De Eiber zouden verplaatst kun-
Het aantal klokuren conform de onderwijshuisvestingsverordening (1,5 klokuur per
nen worden naar sporthal De Noort Syde. Het gebruiksrooster laat zien dat hier vol-
gymgroep) is gebaseerd op het aantal gymgroepen per basisschool, exclusief de kleu-
doende ruimte voor is. Dit betekent wel dat de roosters van sommige verenigingen
tergroepen. De verordening volgt de Wet op het Primair Onderwijs.
aangepast moeten worden. De meeste activiteiten kunnen namelijk niet naar precies
De ingeroosterde klokuren hebben betrekking op het daadwerkelijke gebruik (de inge-
dezelfde dag en precies hetzelfde tijdstip worden verplaatst. In hoofdstuk 6 gaan we
roosterde uren) in de binnensportaccommodaties.
hier verder op in.
Het verschil wordt deels veroorzaakt doordat scholen meer uren in de binnensportaccommodaties afnemen of dat zij de beschikking hebben over de gehele accommodatie
Weekendgebruik
in plaats van één zaaldeel per gymgroep. Dit geldt met name voor de Immanuelschool
Voor het weekendgebruik hebben we het daadwerkelijke gebruik in seizoen 2022-2023 ge-
en OBS de Schakels (allebei gebruikers van sporthal De Noort Syde). Daardoor kan
hanteerd. Daarbij gaan we uit van maximaal 12 uur bezetting per dag, in totaal 960 uur per
een vertekend beeld ontstaan ten opzichte van de onderwijshuisvestingsverordening.
jaar.
Ten opzichte van de VNG-norm zit er dus theoretisch nog rek in de capaciteit van de
•
gebruikt voor volleybal. Op zondag is er alleen incidenteel gebruik.
binnensportaccommodaties. Dat betekent dan wel dat scholen een zaaldeel toegewezen krijgen en niet meer gebruik kunnen maken van de gehele zaal.
De bezetting in het weekend is laag. Op zaterdag wordt sporthal De Noort Syde vooral
•
De jaarcapaciteit van de sporthal in het weekend is 960 uur. De huidige bezetting is 17%. Er is daarmee nog volop ruimte voor sportgebruik in het weekend (met name op zaterdagavond na 19.00 uur en op zondag).
Sport- en overig gebruik Dag gebruik •
•
voor een weekendbezetting van 17%.
Op doordeweekse dagen tussen 15.00 en 17.00 uur wordt sporthal De Noort Syde beperkt gebruikt. De beschikbaarheid op jaarbasis is 400 uur. Dit betekent dat er nu met
Sportzaal De Eiber wordt alleen op zaterdagochtend gebruikt door Gympoint. Zij zorgen
•
Bij verplaatsing van de activiteiten van sportzaal De Eiber naar sporthal De Noort Syde
73 uur per jaar een bezetting van 18% is. Daarmee is er nog ruimte voor gebruik over-
vraagt de inroostering op zaterdag om aandacht, omdat zowel de volleybalvereniging
dag. Voor sportverenigingen is dit een lastig tijdstip om in te vullen vanwege de beschik-
als de gymvereniging nu hun activiteiten grotendeels op zaterdagochtend hebben.
baarheid van trainers en leden die overdag vaak werken. Er zijn misschien wel •
mogelijkheden voor buitenschoolse opvang en andere beweegactiviteiten mogelijk.
3.4
Sportzaal De Eiber wordt binnen dit tijdsblok niet gebruikt.
Sporthal De Noort Syde is gerealiseerd in 1992 en sportzaal De Eiber in 1976. Daarmee is
Functionaliteit en kwaliteit
met name de sportzaal op leeftijd. De sportzaal is grotendeels economisch afgeschreven; Avondgebruik •
er is nog een boekwaarde van € 33.000. Mocht sportzaal De Eiber in de toekomst verdwij-
Sporthal De Noort Syde heeft in de avonduren een capaciteit van 1.200 uur per jaar.
nen, dan is sporthal De Noort Syde de enige gemeentelijke binnensportaccommodatie van
Daarvan wordt nu 540 uur gebruikt. Dat is een bezetting van 45%. Dit betekent dat er
Oudewater.
nog ruimte is voor sport in de avond. De bezetting kan verbeterd worden als alle zaal-
•
delen verhuurd worden. Op dit moment wordt de sporthal in de avonden meerdere ma-
Kwaliteit
len voor 2/3 verhuurd.
Sportzaal De Eiber is weliswaar op leeftijd, maar ziet er verder goed onderhouden en ver-
Sportzaal De Eiber kent een avondgebruik van 500 uur per jaar. Dit is een bezetting
zorgd uit. De vloeren en het sanitair zijn gerenoveerd. Wel is tijdens een korte schouw naar
van 42%. 9
voren gekomen dat de dakbedekking slecht is. In het MJOP is geen rekening gehouden
De sporthal kent op dit moment één scheidingswand (Trenomat), waardoor de zaal opge-
met de vervanging daarvan. Vanwege de mogelijke sloop van de sportzaal wordt vanuit het
splitst kan worden in twee delen. Een tweede scheidingswand zou eventueel geplaatst kun-
MJOP op dit moment vooral het klein onderhoud uitgevoerd.
nen worden om het gebruik te intensiveren (onder meer het gebruik voor bewegingsonderwijs). Daarbij zal dan ook naar de belijning op de sportvloer gekeken moe-
Sporthal De Noort Syde ziet er voldoende uit qua onderhoud. Wel is er een aantal aan-
ten worden. Als er twee scheidingswanden in de sporthal gesitueerd worden, moet ook het
dachtspunten in het onderhoud:
aantal kleedkamers worden uitgebreid. Met de verschillende ruimten in het gebouw (waar-
•
De scheidingswand in de sporthal is een oud model en aan de bovenzijde volledig
onder de doucheruimten bij de voormalige squashbanen) zijn hiervoor eventueel wel mo-
open. Daardoor wordt nauwelijks geluid geabsorbeerd. Bij gelijktijdig gebruik (twee
gelijkheden.
gymgroepen of twee verenigingen) kan daardoor geluidsoverlast ontstaan. Het MJOP voorziet alleen in het onderhoud van de scheidingswand, niet in vervanging. Wanneer
• •
Sportzaal De Eiber
de sporthal intensiever gebruikt moet worden door meerdere gebruikers tegelijk, zal
Sportzaal De Eiber heeft een afmeting van 18 x 28 meter. Hierdoor is deze sportzaal niet
gekeken moeten worden naar een goede geluidsabsorberende scheidingswand.
geschikt voor wedstrijden van de meeste sporten. Wel kan er door alle sporten getraind
In het MJOP staan verder meerdere werkzaamheden die in 2023 of de komende jaren
worden. Zaalvoetbalvereniging FC Noort / Dubbele Schaar traint nu in sportzaal De Eiber
worden uitgevoerd.
en gebruikt voor haar thuiswedstrijden sporthal De Noort Syde. De kantine van sportzaal
Meerdere ruimten in de sporthal hebben inmiddels een andere functie (zie ook functio-
De Eiber wordt niet meer voor haar oorspronkelijke doeleinden gebruikt en wordt nu ver-
naliteit). Daarnaast zijn meerdere ruimten in gebruik als opslag door de horeca-exploi-
huurd als klaslokaal aan de nabij gelegen basisschool St. Jozefschool. In Sportzaal De
tant. Onder meer de doucheruimten bij de squashbanen en een grote ruime naast de
Eiber is turnmateriaal aanwezig van de gymnastiekvereniging. Dit materiaal is opgeslagen
toestellenberging. Het geheel maakt daarmee geen verzorgde indruk.
in een berging van 11 x 3,60 meter. Als gebruikers moeten verhuizen naar een andere locatie, dan zal ook gekeken moeten worden naar de opslag van dit materiaal.
Functionaliteit Sporthal De Noort Syde
3.5
De functionaliteit van de accommodaties is onder meer beoordeeld op basis van de zaal-
De Eiber is eigendom van gemeente Oudewater. De sportzaal wordt beheerd en geëxploi-
afmeting, omdat deze bepaalt in welke mate deze geschikt is voor bepaalde sporten. De
teerd door de gemeente Oudewater.
Eigendom, beheer en exploitatie
standaardafmeting van een sporthal is (minimaal) 24 x 44 meter. Sporthal De Noort Syde is groter (28 x 44 meter). Dit is voordelig omdat de gebruiksmogelijkheden van de sporthal
Sporthal De Noort Syde was voorheen eigendom van de Stichting Sporthal Oudewater. De
hierdoor toenemen. Ook is er voldoende uitloopruimte rondom de velden. De sporthal heeft
stichting heeft het recht van erfpacht opgezegd, waardoor de gemeente weer verantwoor-
op dit moment vier kleedkamers (2 heren en 2 dames kleedkamers). De EHBO-ruimte is
delijk is voor de exploitatie. In sporthal De Noort Syde is een horeca-exploitant actief, die
momenteel in gebruik als vergaderruimte.
een aantal ruimten in het complex op een andere wijze gebruikt dan waar de ruimten oorspronkelijk voor bedoeld waren (squashbanen).
In de sporthal zijn drie squashbanen gesitueerd. Deze zijn niet meer voor hun oorspronkelijke doel in gebruik. De banen zijn door de exploitant van de horeca omgebouwd tot darten kaartruimte en voor overig gebruik (inclusief een podium).
3.6
Constateringen binnensportaccommodaties
Uit de analyse van de capaciteit en het huidig gebruik volgt een aantal constateringen: 10
•
De gemeente Oudewater kent 3 binnensportaccommodaties: 1 sporthal, 1 sportzaal en 1 gymlokaal (bij de Mariaschool).
•
De gemeente beschikt met 1 sporthal over een gemiddeld aanbod voor een gemeente met 10.000 inwoners. Met de sporthal is het mogelijk binnensportverenigingen te faciliteren op het gebied van trainingen en wedstrijden.
•
Van 1 binnensportaccommodatie is de economische levensduur van 40 jaar overschreden. Het gaat hier om sportzaal De Eiber. De gemeente is voornemens sportzaal De Eiber te sluiten.
•
Bij sporthal De Noort Syde valt op dat de squashbanen niet meer als zodanig in gebruik zijn en dat meerdere ruimten op dit moment als opslagruimte gebruikt worden.
•
De bezetting van sporthal De Noort Syde is onvoldoende. Met name het weekendgebruik is laag. Er is een beperkt aantal (kleinere) binnensportverenigingen actief in Oudewater.
•
In Sporthal De Noort Syde is voldoende capaciteit aanwezig om de activiteiten uit sportzaal De Eiber te kunnen huisvesten. Niet alle activiteiten zullen naar precies dezelfde dag en hetzelfde tijdstip verplaatst kunnen worden. Dit vraagt aandacht voor de inroostering. Daarnaast moet in het geval van verplaatsing van gebruikers gekeken worden naar eventuele ondersteunende ruimten zoals berging (voor de gymnastiekvereniging). Binnen het huidige complex zijn hier wel mogelijkheden voor.
•
Het onderwijsgebruik van sporthal De Noort Syde is beperkt (alleen op donderdag en vrijdag, waarbij 1 zaaldeel zou kunnen volstaan). Sportzaal De Eiber wordt intensief gebruik voor het bewegingsonderwijs. Er is voldoende ruimte in de sporthal om de uren bewegingsonderwijs vanuit sportzaal De Eiber hier naartoe te verplaatsen. Daarmee is in Oudewater voldoende capaciteit in de sporthal om voor elke school binnen het vastgestelde afstandscriterium bewegingsonderwijs te faciliteren.
• Voor zowel sporthal De Noort Syde als sportzaal De Eiber geldt dat de gereserveerde tijdsblokken voor de scholen niet in alle gevallen daadwerkelijk nodig zijn op basis van het aantal leerlingen en de genormeerde klokuren. Een efficiëntere roostering zou voor meer ruimte kunnen zorgen. Dit is in sommige gevallen niet mogelijk door de beschikbaarheid van vakleerkrachten.
11
4.
Buitensportaccommodaties
4.2
Spreiding
In figuur 3 is de spreiding van de buitensportverenigingen in Oudewater te zien.
4.1
Capaciteit
Binnen Oudewater zijn twee sportparken te vinden. Sportpark Markveld heeft de beschikking over voetbalvelden en een atletiekvoorziening. Het complex wordt gebruikt door FC Oudewater, loopgroep Oudewater en een BSO. De sportvelden bij Noort Syde zijn tennisen padelbanen en daarmee monofunctioneel. Gebruiker van het complex is TV De Heksenmeppers. Voor de capaciteitsanalyse richten we ons op voetbal en tennis. In tabel 5 is een overzicht opgenomen van de twee sportaccommodaties. Hierin wordt het type en het aantal velden/banen benoemd. Trainingsvelden zijn velden die niet aan wedstrijdafmetingen voldoen en enkel gebruikt worden voor trainingen. In het geval van FC Oudewater is dit het combiveld voetbal/atletiek. Dit trainingsveld kent een grotere afmeting dan een regulier wedstrijdveld. Wanneer een veld/baan wel of niet verlicht is, heeft dit gevolgen voor de capaciteit van het veld of de baan. In Oudewater zijn de banen van TV De
Buitensportaccommodaties
Heksenmeppers volledig verlicht. FC Oudewater beschikt over zes velden (5 voetbalvelden en 1 combiveld voetbal/atletiek), waarvan er vier verlicht zijn.
Sport
Wedstrijdvelden
Sportvelden Noort Syde
Tennis De Heksenmeppers
Pupillen/trainingsvelden
4.3
Vraag – aanbod
Smash court
Canadian court
EasyClay
Padel
Subtotaal
Pupillen/mini-
Trainingsveld
Ten aanzien van het aantal leden/teams is uitgegaan van de opgave van de verenigingen
Kunstgras
wordt vastgesteld of er efficiënt gebruik wordt gemaakt van de aanwezige velden/banen.
Gravel
Op basis van richtlijnen van de sportbond waar de betreffende sportvereniging onder valt,
Natuurgras
Tennis
Kunstgras
Voetbal FC Oudewater
TV De Heksenmeppers
Totaal
Voetbal
Sportpark Markveld
FC Oudewater
2.
Figuur 3: Spreiding buitensportaccommodaties in Oudewater
Tabel 5: Overzicht aanbod buitensportaccommodaties
Accommodatie
1.
6
2
3
-
-
-
-
-
-
1
-
1
4.3.1
13
(enquête), van de informatie op de websites (afgelopen seizoen of seizoen 2023 – 2024) en van informatie van de bonden. In onderstaande paragrafen wordt voor voetbal en tennis per vereniging de capaciteitsberekening weergegeven.
Voetbal
In Oudewater is één voetbalvereniging actief op Sportpark Markveld. Zij beschikken over -
-
8
-
-
-
5
4
1
1
-
een eigen clubaccommodatie en maken gebruik van zowel kunst- als natuurgras wedstrijdvelden (zie tabel 5) en één natuurgras trainingsveld (met atletiekvoorziening rond het veld). 12
Eén van de kunstgrasvelden wordt gedeeld met de BSO. De velden op het sportcomplex
•
FC Oudewater gaf in de enquête aan dat het inplannen van de trainingen lukt, maar zij
worden in gebruik gegeven door de stichting BESMO (Beheer Sportpark Markveld Oude-
dan wel vaker op een half veld trainen. Zij vinden dit niet ideaal. De KNVB-richtlijn gaat
water). Deze stichting is ooit om fiscale redenen ingesteld en fungeert als verhuurder van
voor trainingen uit van twee normteams per veld. Trainingen op een half veld zijn daar-
de accommodatie aan de voetbalvereniging, de BSO, de loopgroep en eventueel andere
mee conform deze richtlijn.
gebruikers. 4.3.2
Tennis
Voor de berekening van de behoefte aan wedstrijdvelden is gebruik gemaakt van het plan-
In Oudewater is één tennisvereniging actief. Deze tennisvereniging heeft zowel beschikking
ningsmodel van de KNVB. Daarbij wordt op basis van het aantal ingeschreven teams per
over binnen- als buitenbanen.
leeftijdscategorie, het gebruik in het weekend (zaterdag, zondag, beide) en het aantal velden een analyse gemaakt van capaciteit.
Tabel 7: Capaciteitsberekening tennis o.b.v. teamindeling 2022-2023
Capaciteitsberekening tennis (verlichte tennisbanen) Tabel 6: Capaciteitsberekening voetbal o.b.v. teamindeling 2022-2023
Vereniging
Capaciteitsberekening voetbal Vereniging
Berekende behoefte
13
8,58
Saldo Niet afgerond afgerond
Wedstrijdvelden Saldo
Natuurgras
Berekende behoefte
Niet afgerond
Afgerond
TV De Heksenmeppers
Kunstgras
Beschikb. capaciteit
FC Oudewater
Beschikbare capaciteit
2
3
4,54
0,46
0
Totaal
4,42
4
Uit de capaciteitsberekening kan het volgende geconstateerd worden: •
TV De Heksenmeppers beschikt over 13 tennisbanen. Dit zijn 8 gravelbanen buiten en 5 EasyClay banen binnen (tennishal). Uit de capaciteitsberekening komt naar voren dat
4,54
0,46
0
op basis van het ledenaantal rekening gehouden moet worden met ongeveer 9 banen. Daarmee is er een overcapaciteit van 4 banen.
Uit de capaciteitsberekening kan het volgende geconcludeerd worden: •
FC Oudewater heeft volgens de KNVB-richtlijn 4,54 wedstrijdvelden nodig. Afgerond
•
Daarnaast beschikt TV De Heksenmeppers over een minibaan en 4 padelbanen. De minibaan en de padelbanen zijn niet meegenomen bij de capaciteitsberekening.
zijn dit vijf wedstrijdvelden. Er zijn in totaal vijf wedstrijdvelden aanwezig. Dit betekent dat er voldoende wedstrijdvelden beschikbaar zijn. Er is nog enige ruimte voor groei van de vereniging. •
Aan de hand van de KNVB-richtlijn (aantal normteams in relatie tot de trainingsbehoefte) en de beschikbare velden is er voldoende trainingscapaciteit beschikbaar op het sportpark.
•
Door FC Oudewater worden wel knelpunten ervaren als gevolg van het dubbelgebruik
4.3.3
Overige accommodaties
Zoals aangegeven beschikt sportpark Markveld ook over een atletiekvoorziening rond het trainingsveld van FC Oudewater (tartanbaan). Die voorziening wordt onder meer gebruikt door Loopgroep Oudewater. Voor een gemeente met de omvang van Oudewater kan dit als een luxe voorziening bestempeld worden.
van één van de kunstgrasvelden met de BSO. Door het dubbelgebruik slijt de toplaag van het kunstgrasveld sneller, hetgeen ervoor zorgt dat hier met de planning van trainingen door FC Oudewater rekening mee gehouden moet worden. 13
4.4
Functionaliteit en kwaliteit
De voetbalvelden en tennisbanen voldoen aan de standaard afmetingen en regels voor het spelen van wedstrijden. FC Oudewater heeft daarnaast de beschikking over een trainingsveld dat ook voor pupillenwedstrijden kan worden gebruikt. Vier van de vijf velden van FC Oudewater zijn voorzien van verlichting, hetgeen extra trainingsmogelijkheden biedt voor de vereniging. Alle tennisbanen van TV De Heksenmeppers zijn eveneens voorzien van verlichting. De buitensportvelden worden conform een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) door de stichting BESMO onderhouden. De staat van de velden is over het algemeen goed. Via enquêtes is aan de verenigingen gevraagd wat zij van de functionaliteit en kwaliteit van de velden vinden. Over het algemeen zijn de respondenten (redelijk) positief. Specifieke punten die benoemd worden zijn: •
FC Oudewater geeft aan dat een deel van de kleedkamers en publieke ruimten toe zijn aan renovatie. Over het aantal parkeerplekken zijn zij matig tevreden.
•
TV De Heksenmeppers is over het algemeen tevreden over de kwaliteit van de accommodatie. Zij gaven wel aan dat ze een groter aantal kleedkamers zouden willen hebben.
4.5
Constateringen buitensport
In de voorgaande paragrafen is een toelichting gegeven op de buitensportaccommodaties in de gemeente Oudewater. Hieronder worden de belangrijkste punten samengevat. •
De twee buitensportaccommodaties liggen verspreid over de gemeente Oudewater. Gezien de beperkte omvang van Oudewater is daarmee sprake van een goede spreiding.
•
Er is sprake van een evenwicht in het aantal voetbalvelden en de behoefte. Op basis
•
Het aantal tennisbanen is redelijk tot goed afgestemd op het aantal leden van TV De
van het huidige aantal teams en de 5 wedstrijdvelden is er ruimte voor beperkte groei. Heksenmeppers. Er is een beperkte overcapaciteit (4 banen) waarmee nog groei opgevangen kan worden. De tennisvereniging beschikt daarnaast over 4 padelbanen. •
De functionaliteit en kwaliteit van de sport gebonden voorzieningen zijn over het algemeen goed. Aandachtspunten zijn het aantal kleedkamers (TV De Heksenmeppers) en renovatie van de kleedkamers en de publieke ruimte (FC Oudewater). 14
5.
Ontwikkelingen in de vraag
5.1.2
Bevolkingsprognose 2018-20409
Jaarlijks wordt door ABF research een bevolkingsprognose opgesteld, de Primos prognose. In dit hoofdstuk worden demografische ontwikkelingen in de gemeente Oudewater toege-
Deze prognose wordt onder meer door het ministerie van Binnenlandse Zaken, de provin-
licht. Vervolgens wordt ingegaan op algemene landelijke trends en ontwikkelingen die in-
cies en gemeenten in Nederland gebruikt om inzicht te krijgen in de verwachte groei van
vloed (kunnen) hebben op de behoefte aan en het gebruik van sportaccommodaties. De
de bevolking en huishoudens in de desbetreffende gemeente tot 2040.
trends en ontwikkelingen worden beschreven op basis van bureau-informatie en bronnen als het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Mulier Instituut3 en de Nederlandse Sport-
Uitgaande van de Primos prognose neemt de bevolking toe tot 10.780 inwoners in 2040.
raad4
. Verder wordt ingegaan op de lokale ontwikkelingen in Oudewater, onder meer op
Opvallend is dat het aantal huishoudens relatief harder gaat groeien dan de bevolking. Dit
het gebied van woningbouw, de sportparticipatie in de gemeente en de ontwikkeling van
komt door huishoudensverdunning die mede wordt veroorzaakt door de vergrijzing: minder
verenigingen.
personen per huishouden.
5.1
5.1.3
Demografische ontwikkelingen
Leerlingenprognose
Als onderdeel van dit onderzoek is gekeken naar de bevolkingsontwikkeling van de ge-
Naast de bevolkingsontwikkeling geeft de leerlingenprognose belangrijke informatie als het
meente Oudewater. De omvang en opbouw van de bevolking is van invloed op de vraag
gaat om het verwachte gebruik van de binnensportaccommodaties. De ontwikkeling van de
naar sportaccommodaties in de gemeente. Voor de ontwikkelingen in de vraag naar bewe-
leerlingenaantallen geeft aan hoe het bewegingsonderwijs zich in de aankomende jaren
gingsonderwijs is de leerlingenprognose voor de komende jaren in beeld gebracht.
ontwikkelt en welke sportvoorzieningen nodig zijn om bewegingsonderwijs te kunnen blijven faciliteren.
5.1.1
Bevolkingsontwikkeling 2004-2018
De gemeente Oudewater bestaat uit de kernen Oudewater, Papekop, Hekendorp en Snelrewaard. Op 1 januari 2022 had Oudewater 10.159 inwoners5. De bevolking van Oudewater vergrijst met de jaren. In 2022 is 22% van de bevolking 65-plusser. Dit is wat hoger dan het landelijk gemiddelde van 20%.6 Opvallend is wel dat in de kleinere kernen er meer huishoudens met kinderen wonen. Ten opzichte van andere gemeenten in de provincie ligt in
De leerlingenprognose van gemeente Oudewater uit 2023 laat zien dat het aantal leerlingen in het basisonderwijs met ongeveer 5% daalt in de periode tot en met 2041.10 De verwachte daling in het basisonderwijs is van belang voor de sportaccommodaties omdat dit gevolgen kan hebben voor het aantal uren bewegingsonderwijs. In figuur 4 is het aantal leerlingen basisonderwijs in Oudewater te zien.
de gemeente Oudewater het aantal huishoudens met kinderen wat hoger.7 In 2022 is het aantal jongeren onder de 18 jaar 19,8%. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde van 18,7%.8
Volgens de prognose waren er op 1 oktober 2022 in totaal 38 groepen. Als al deze groepen conform de wet 1,5 klokuur per week bewegingsonderwijs krijgen, is dit een totale behoefte van 57 klokuren bewegingsonderwijs per week. Volgens de prognose daalt het totale aantal
3
Het Mulier Instituut voert in opdracht van het ministerie van VWS en andere publieke organisaties fundamenteel en toegepast sportonderzoek uit en geldt als onderzoeksinstituut in de sportsector. 4 De Nederlandse Sportraad is een onafhankelijk adviesorgaan van de regering, dat zich richt op het versterken van de betekenis van topsport, breedtesport en bewegen voor de samenleving. 5 CBS StatLine
6
Bron: Kis-wijkmonitor.nl Bron: Woonvisie Oudewater 8 Bron: Kis-wijkmonitor.nl 9 Idem 10 Bron: Leerlingenprognose gemeente Oudewater en Woerden, 2023 7
15
groepen in 2040 tot 35. Dit komt neer op 52,5 klokuur bewegingsonderwijs per week. Dit is
ook mogelijk dat de groepen van een school wat kleiner of groter worden. Bijvoorbeeld
een afname van ongeveer 8% van de klokuren bewegingsonderwijs.
20 of 28 leerlingen per groep in plaats van 25. In dat geval blijft de behoefte aan sportaccommodaties gelijk.
Basisonderwijs
3.
Deze berekening gaat uit van de huidige wetgeving. Het is mogelijk dat in de toekomst de wetgeving verandert waardoor er meer uren bewegingsonderwijs verplicht worden.
900 880 860 840
Tabel 8 geeft inzicht in de invloed van de ontwikkeling van het aantal leerlingen en klokuren bewegingsonderwijs op de behoefte aan zaaldelen voor bewegingsonderwijs op basis van de leerling prognose 2023. Voor het basisonderwijs geldt een wettelijk afstandscriterium. Daardoor is het niet waarschijnlijk dat basisscholen in de toekomst gebruik gaan maken van sportaccommodaties buiten de eigen kern. Voor het berekenen van het aantal beno-
820 800 780
digde zaaldelen is uitgegaan van 26 klokuren per week voor basisonderwijs. Er is gerekend met het totale aantal leerlingen in Oudewater, dus ook de kleutergroepen zijn meegeteld. Tabel 8: Toekomstige behoefte bewegingsonderwijs
Toekomstige behoefte bewegingsonderwijs 2023
760
2028
2033
2038
Basisonderwijs Oudewater Figuur 4: Aantal leerlingen basisonderwijs per schooljaar
zaaldelen Klokuren
57
52,5
57
57
Zaaldelen
2,2
2
2,2
2,2
Bij deze berekening zijn drie kanttekeningen te maken:
Op basis van deze tabel kunnen we het volgende constateren:
1.
•
Bij het aantal groepen in de prognose zijn ook de kleutergroepen meegenomen. Kleu-
5–6
Het aantal klokuren bewegingsonderwijs in het basisonderwijs conform de leerlingen-
tergroepen gymmen in principe in het speellokaal van de school en maken dus geen
prognose is vrij stabiel. Het daalt van 57 uur in 2023 naar 52,2 uur in 2028, maar stijgt
gebruik van sportaccommodaties. De praktijk in Oudewater is echter anders: zolang er
daarna weer naar 57 uur in 2033 en 2038. Dit is inclusief de kleutergroepen (die normaal
plek is in de binnensportaccommodaties, kunnen kleutergroepen daar ook terecht voor bewegingsonderwijs. Dit geldt ook voor de groepen 3 – 8 (extra gebruik en/of gebruik
gesproken gebruik maken van speellokalen). •
Als gevolg hiervan blijft de behoefte aan zaaldelen ook stabiel tussen de 2 en 2,2, in-
van meer dan 1 zaaldeel). Ten opzichte van de huidige situatie (waarbij de gymgroe-
clusief de kleutergroepen. In de praktijk zal deze behoefte lager liggen als de kleuter-
pen exclusief de kleutergroepen volgens de onderwijshuisvestingsverordening onge-
groepen gebruik maken van een speellokaal.
veer 36 klokuren bewegingsonderwijs nodig hebben) zit er een verschil van ongeveer
2.
Aanwezige capaciteit
•
Op dit moment zijn er in Oudewater 6 zaaldelen beschikbaar voor het bewegingsonder-
20 klokuren tussen de leerlingenprognose en de huidige behoefte aan klokuren vol-
wijs. Dit zijn 3 zaaldelen in sporthal De Noort Syde, 2 zaaldelen in sportzaal De Eiber
gens onderwijshuisvestingsverordening.
en 1 zaaldeel in de gymzaal van de Mariaschool. Daarbij moet opgemerkt worden dat
Een verwachte daling of stijging van het aantal leerlingen betekent niet altijd een af-
er in theorie weliswaar 3 zaaldelen in sporthal De Noort Syde zijn, maar dat er slechts
name of stijging van het aantal groepen dat bewegingsonderwijs krijgt. Het is namelijk
1 scheidingswand in de sporthal is. De hal is daarmee op dit moment op te delen in 2 16
•
zaaldelen, waarvan 1 zaaldeel 2/3 van de sporthal betreft. In totaal zijn er daarmee
minder bezocht worden omdat inwoners hun vertier zoeken buiten de eigen wijk. Dit
effectief 5 zaaldelen beschikbaar voor het bewegingsonderwijs.
geldt in mindere mate voor (jonge) kinderen en senioren.
Mocht sportzaal De Eiber in de toekomst verdwijnen, dan zijn er met de zaaldelen in
•
Naast de primaire functie bieden verenigingen aan leden ook andere activiteiten aan en
sporthal De Noort Syde en het gymlokaal bij de Mariaschool voldoende zaaldelen aan-
ook worden steeds meer activiteiten ontplooid die toegankelijk zijn voor niet-leden. Der-
wezig voor het bewegingsonderwijs. De benodigde klokuren van de Mariaschool (on-
gelijke verenigingen spelen dan ook een belangrijke rol in een gemeenschap.
geveer 9 klokuren volgens de onderwijshuisvestingsverordening) kunnen worden
(Sport)verenigingen nemen in toenemende mate hun sociaal-maatschappelijke verant-
geprogrammeerd in de eigen gymzaal. De resterende uren bewegingsonderwijs van de andere basisscholen kunnen in de beschikbare twee zaaldelen van sporthal De Noort
woordelijkheid. •
Syde worden gepland, zeker als de kleutergroepen gebruik maken van speellokalen.
Mensen voelen zich minder verbonden aan verenigingen en gaan op zoek naar meer flexibele, meer individuele vormen van sport en bewegen. Dit is terug te zien in het groeiend aantal leden van fitnesscentra, maar ook in de toename van het gebruik van
De kantine van De Eiber wordt door de St. Jozefschool gebruikt als klaslokaal. Als De Eiber
de openbare ruimte (wandelen, hardlopen, fietsen, bootcamp, etc.). Daar staat tegen-
sluit, moet hiervoor een oplossing worden gevonden. Daarnaast worden de speellokalen
over dat, als tegenhanger van individualisering, een trend van nieuw collectivisme waar-
van de St. Jozefschool en Klavertje 4 gebruikt als leslokalen. Als de scholen hun speello-
neembaar is. Kenmerk van het nieuw collectivisme is dat mensen weer meer op zoek
kalen (weer) voor bewegingsonderwijs gaan gebruiken, dan zal eveneens een oplossing
gaan naar een groep waarbij men zich thuis voelt en waartoe men wil behoren. Dit biedt weer kansen voor sportverenigingen.
gevonden moeten worden voor de capaciteit van leslokalen. •
5.2
Lokaal sport- en beweegbeleid kan tegenwoordig niet meer los worden gezien van de opdrachten die gemeenten hebben in het sociaal domein. Sportverenigingen worden
Trends en ontwikkelingen
steeds nadrukkelijk aangesproken op en betrokken bij het leveren van maatschappe-
In de volgende paragrafen worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen die van in-
lijke bijdragen (sport als middel).
vloed kunnen zijn op de behoefte aan en het gebruik van sportaccommodaties toegelicht. •
Er zal duidelijker onderscheid ontstaan tussen enerzijds verenigingen die er in slagen leden, vrijwilligers en sponsors aan zich te verbinden en anderzijds verenigingen die te
5.2.1
Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
kampen hebben met een cumulatie van financiële en organisatorische problemen (lees:
De belangrijkste sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen zijn: •
Op het gebied van vrijetijdsbesteding ondernemen mensen meer activiteiten in een kor-
het onderscheid tussen vitale en minder vitale verenigingen). •
Gebruikers van maatschappelijke accommodaties stellen steeds hogere eisen aan de
•
Duurzaamheid bij sportaccommodaties is een belangrijk item. Men is verplicht om ener-
ter tijdsbestek dan voorheen. Zowel de inhoud van activiteiten als de daaruit voortvloeiende sociale contacten worden oppervlakkiger. In het verlengde van de zogenaamde
•
kwaliteit en uitstraling van accommodaties en verenigingen.
‘zapcultuur’ ondervindt sportbeoefening in verenigingsverband steeds meer concurren-
giebesparende maatregelen door te voeren die een terugverdientijd hebben van minder
tie van televisie, sociale media en online games.
dan vijf jaar. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gaan snel. Gangbare
Vanwege de toegenomen mobiliteit zijn mensen in de regel in staat en bereid langer te
maatregelen bij sportaccommodaties zijn het gebruik van zonnepanelen, waterbespa-
reizen voor hun vrijetijdsbesteding. Hierdoor worden inwoners steeds minder afhanke-
rende maatregelen en van ledverlichting. Nieuwbouw moet voldoen aan de BENG-ei-
lijk van hun wijk/kern. Dit kan betekenen dat bepaalde voorzieningen in een wijk een
sen (bijna energie neutrale gebouwen).
groter verzorgingsgebied krijgen. Het kan ook betekenen dat voorzieningen steeds
17
5.2.2
stabiliseren. De populariteit van badminton neemt nog steeds af en basketbal is het
Ontwikkelingen in de sportparticipatie
afgelopen jaar na een daling weer gegroeid. Net als in Nederland neemt de populariteit
De belangrijkste ontwikkelingen in sportparticipatie zijn: • • •
•
De aandacht voor gezond leven en bewegen blijft onverminderd groot, hetgeen een
van badminton in Oudewater ook af. Basketbal is in Oudewater stabiel geweest qua
positieve stimulans betekent voor sport en bewegen.
groei. Het animo voor volleybal is in Oudewater de afgelopen jaren gestegen.
Vooral 55-plussers blijken vaker deel te nemen aan sportieve activiteiten dan in het
•
Vooralsnog wordt door verreweg de meeste gemeenten uitgegaan van 1,5 klokuur be-
verleden.
wegingsonderwijs voor het basisonderwijs per week (groepen 3 – 8), hetgeen wettelijk
De ontgroening en vergrijzing van de Nederlandse samenleving is een feit. Dit vormt
ook is opgenomen. In 2020 is door de Tweede Kamer een motie aangenomen om het
een bedreiging voor sportverenigingen die zich vooral concentreren op de jeugd en
aantal klokuren met ingang van 2023 vast te leggen op 2 lesuren per week (1,5 klokuur),
biedt tegelijkertijd kansen voor hen die aantrekkelijke programma’s en activiteiten kun-
zodat op alle scholen bewegingsonderwijs conform deze norm wordt aangeboden. In
nen bieden voor senioren.
Oudewater worden al 2 lesuren c.q. 1,5 klokuur per week bewegingsonderwijs voor het
Het landelijke sportdeelnamecijfer is na een aantal jaren groei inmiddels stabiel (circa
primair onderwijs aangeboden, waardoor hier geen toename in de behoefte is.
68%)11
, evenals de mate waarin de Nederlander lid is van een sportvereniging (circa
30%). In Figuur 5 is de sportdeelname per leeftijdscategorie weergegeven.
Specifieke ontwikkelingen buitensport •
Voor beheer en onderhoud van buitensportaccommodaties wordt van oudsher een beroep gedaan op vrijwilligers. Door de individualisering, de verschuiving van de pensioengerechtigde leeftijd en de afnemende vrije tijd waarover mensen kunnen beschikken staat de kwaliteit en continuïteit van vrijwilligersorganisaties in toenemende mate onder druk. De motivatie verschuift: grofweg van plichtsbesef naar persoonlijke interesse, en daardoor meer specifieke wensen rond vrijwilligerswerk.
•
Voorkeuren voor sportbeoefening zijn aan fluctuaties onderhevig. In totaal is sprake van stabilisatie van het aantal bij sportverenigingen aangesloten leden. Landelijk wordt terugloop van ledentallen bij een aantal sporten gecompenseerd door de sterke opkomst van onder ander de groei van het meisjesvoetbal en hockey.
•
Het aantal voetbalverenigingen waar meisjes- en damesvoetbal wordt aangeboden neemt toe. Door de groeiende populariteit hiervan neemt de druk op deze sportaccommodaties toe. FC Oudewater heeft zeven dames-/meisjesteams.
Figuur 5: Wekelijkse sportdeelname per leeftijdscategorie
•
Om de kwaliteit en de aantrekkingskracht van het voetbal te verbeteren is vanaf het seizoen 2017/2018 ingezet op andere spelvormen bij de jeugd waarbij er met kleinere
Specifieke ontwikkelingen binnensport •
De binnensporten staan landelijk al langere tijd onder druk. De afgelopen periode heb-
teams wordt gespeeld en op andere veldjes (niet meer de helft van een voetbalveld zoals eerst het geval was).
ben binnensporten als volleybal, gymnastiek, handbal en korfbal zich weten te 11
Bron: NOC*NSF Sportdeelname – jaaroverzicht 2013-2018 18
•
•
Het aantal kunstgrasvelden voor voetbal neemt nog steeds toe. Met de aanleg van één
Sport komt in dit hoofdlijnenakkoord ook terug in het onderdeel sportaccommodaties. Op
of meerdere kunstgrasvelden per vereniging zijn deze minder weersafhankelijk en ook
de locatie Noort Syde wordt een sportcluster gerealiseerd. De gemeente streeft ernaar om
is de bespelingscapaciteit van kunstgras hoger ten opzichte van natuurgras.
hier onder andere een duurzame nieuwe sporthal en een skeelerbaan te realiseren. De
De afgelopen jaren is het aantal mensen dat lid is van een tennisvereniging in de peri-
gemeente is daarnaast voornemens om een nieuw binnen- en buitenbad te realiseren op
ode tot 2019 gedaald. Om de velden te blijven gebruiken is er een trend gaande dat
de locatie Noort Syde.
tennisvelden worden omgebouwd naar padelbanen. Een relatief nieuw spel dat een combinatie is van tennis en squash. Door COVID-19 is het aantal leden van de KNLTB
Ruimtelijke ontwikkelingen
in 2022 flink gestegen. Dit komt onder meer omdat tennis ten tijde van COVID-19 één
In de gemeente zijn geen grootschalige woningbouwontwikkelingen gepland. De geplande
van de weinige sporten was die met de restricties beoefend kon worden (in de buiten-
woningbouw heeft vooral betrekking op kleinschaliger inbreiding. Daarnaast zijn er wel
lucht, sporten met niet meer dan 2 personen). Ook in Oudewater is deze stijging van
plannen voor verdere uitbreiding van woningbouw, maar daar zijn nog geen besluiten over
het aantal leden in de periode 2019 – 2022 terug te zien.
genomen. Vooralsnog wordt daarmee niet uitgegaan van een grote stijging van het aantal inwoners.
5.3
Lokale ontwikkelingen
In deze paragraaf worden de lokale ontwikkelingen op het gebied van sportdeelname, be-
De gemeente is voornemens om sportzaal De Eiber te sluiten. Dat betekent dat alle PO-
leid en ruimtelijke plannen toegelicht.
scholen (behalve de Mariaschool), de sportverenigingen en de overige gebruikers gebruik moeten maken van sporthal De Noort Syde.
Lokale sportdeelname Sport neemt een belangrijke plaats in de gemeente Oudewater in. Voor veel mensen is
5.4
sporten een belangrijk onderdeel van de wekelijkse activiteiten en draagt daardoor bij aan
Enquête
Ontwikkelingen bij verenigingen
het welzijn van de inwoners. De wekelijke sportdeelname in de gemeente Oudewater van
Voor duiding van de ledenontwikkeling bij de verenigingen, is een enquête gestuurd naar
alle volwassenen van 18 jaar en ouder is in 2020 47,6%. Dit is enigszins lager dan het
de verenigingen in Oudewater. In totaal zijn 16 verenigingen aangeschreven voor een al-
landelijk gemiddelde. In Nederland doet gemiddeld 50,8% van de bevolking van 18 jaar en
gemene trendanalyse. De respons was met 11 ingevulde enquêtes (69%) goed. De gemid-
ouder minstens één keer per week aan sport12.
delde respons bij dergelijke enquêtes ligt tussen de 25 – 40%.
Hoofdlijnenakkoord 2022 – 2026 Oudewater
Daarnaast zijn voor de capaciteitsanalyse verdiepende vragen gestuurd naar FC Oudewa-
In het hoofdlijnenakkoord valt Sport onder de activering cultuur, sport en recreatie. Deze
ter en TV De Heksenmeppers en heeft een gesprek plaatsgevonden met FC Oudewater.
sectoren zijn de afgelopen paar jaar allemaal getroffen door de maatregelen rondom CO-
De resultaten zijn in de volgende (sub)paragrafen verwerkt en geven een beeld van de
VID-19. Culturele, recreatieve en sportieve activiteiten moeten met extra aandacht en on-
ontwikkeling van de verenigingen, het (verwachte) gebruik van accommodaties en de even-
dersteuning weer op niveau gebracht worden.
tuele sporttechnische ambities. De beoordeling van de kwaliteit van de accommodaties is verwerkt in de hoofdstukken 3 en 4.
12
Bron: https://www.vzinfo.nl 19
5.4.1
van TV De Heksenmeppers en volleybalvereniging Jupiter zijn de afgelopen jaren geste-
Ledenontwikkeling
Tabel 9 laat de door verenigingen opgegeven ledenontwikkeling (2019-2022) zien en ook
gen. De verenigingen verwachten dat dit in de komende jaren constant blijft.
de verwachte toekomstige ontwikkeling van de verenigingen (op basis van een inschatting Het aantal binnensportverenigingen in Oudewater (basketbal, badminton, gymnastiek, vol-
van de verenigingen zelf).
leybal) is relatief beperkt. Met name de badmintonvereniging en de basketbalvereniging Tabel 9: Ledenontwikkeling sportverenigingen
Sport
Naam vereniging
zijn kleinere verenigingen. Volleybalvereniging Jupiter is een grotere vereniging en een inLedenaantallen 2019