A10 RIB De stand van zaken rondom de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne in Oudewater en Woerden [62436_1].pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 31 mei 2022 Kenmerk Z/22/047433 / D/22/062436 Portefeuillehouder Danny de Vries Portefeuille Openbare orde en veiligheid Opsteller Tideman, Wietske Onderwerp Stand van zaken opvang vluchtelingen uit Oekraïne

Kennisnemen van De stand van zaken rondom de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne in Oudewater en Woerden.

Inleiding Sinds een paar maanden vangen we in onze gemeenten mensen op die de oorlog in Oekraïne ontvlucht zijn. Zij verblijven bij gastvrije gezinnen of in onze gemeentelijke opvanglocatie in de Stadspoort. Er wordt gewerkt aan uitbreiding van het aantal opvangplekken, aan de Bleek in Woerden en op locatie Statenland in Oudewater. De gemeenten Woerden en Oudewater hebben dit vanaf het begin van deze crisis in gezamenlijkheid gedaan. Nu de eerste opvanglocatie er staat en ook alle zaken er omheen zijn georganiseerd, willen we ook graag vooruitkijken. De afgelopen maanden zijn alle zeilen door de gemeentelijke organisatie bijgezet om dit voor elkaar te krijgen. Dat heeft effect op medewerkers, maar ook op hun reguliere werkzaamheden. We zien ook, dat we nog niet klaar zijn en dat er nog inzet nodig is rondom het organiseren van opvanglocaties, maar ook om antwoord(en) te geven op de lange termijn vraagstukken rondom de opvang van vluchtelingen.

In deze Raadsinformatiebrief leest u over: - de stand van zaken betreffende het aantal vluchtelingen uit Oekraïne in de gemeenten Woerden en Oudewater; - de stand van zaken betreffende de door de gemeenten gerealiseerde opvang en voorzieningen voor vluchtelingen uit Oekraïne; - ontwikkelingen en opgaven voor de toekomst; - een eerste kijk op de effecten van het organiseren van deze opvang op de gemeentelijke organisatie, zowel voor de reguliere taken als voor de werkzaamheden rondom opvang op de (midden)lange termijn.

Kernboodschap 1. Stand van zaken aantal vluchtelingen uit Oekraïne in de gemeenten Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne hebben zich 185 Oekraïense vluchtelingen in de Basisregistratie personen (BRP) van de gemeenten Woerden en Oudewater ingeschreven (waarvan in Woerden 150 en 35 in Oudewater). Van de volwassen ingeschreven Oekraïense vluchtelingen is ongeveer 75 procent vrouw. Dit sluit aan op het landelijk beeld (80%). De genoemde cijfers in deze raadsinformatiebrief betreffen de stand van zaken op 19 mei 2022.

Waar verblijven de Oekraïense vluchtelingen in de gemeenten? Van het totaal aantal opgevangen Oekraïense vluchtelingen in beide gemeenten verblijven er op dit moment 41 in de gemeentelijke opvanglocatie (GOO) Stadspoort. De overige vluchtelingen verblijven in Particuliere opvanglocaties (POO). We merken dat de lokale maatschappelijke bereidheid om te willen helpen nog steeds enorm groot is. Dit is hartverwarmend, de aanhoudende gastvrijheid die gastgezinnen en vrijwilligers in Woerden en Oudewater bieden verdient een groot compliment van ons allemaal. Op dit moment worden er geen Oekraïense vluchtelingen meer in de lokale hotels opgevangen zoals aan begin van de toestroom het geval was. Mocht het nodig zijn, dan hebben we contacten met enkele hotels om snel een aantal hotelkamers beschikbaar te krijgen om mensen op te vangen. Ook de flexibiliteit en gastvrijheid van de Woerdense en Oudewaterse hotels wordt enorm gewaardeerd. 2. Stand van zaken wat betreft de door de gemeente gerealiseerde opvanglocaties en voorzieningen voor vluchtelingen uit Oekraïne Vanuit de regeling Opvang Ontheemden Oekraïne (van kracht per 1 april 2022) heeft de burgemeester de wettelijke taak gekregen om zorg te dragen voor de opvang, waaronder de huisvesting en verzorging van ontheemden uit Oekraïne, alsmede de voorbereidingen daartoe.

Vanuit de regeling moeten burgemeesters bij het realiseren van de opvang de volgende zaken verstrekken: a) onderdak; b) een maandelijkse financiële toelage ten behoeve van voedsel, kleding en andere persoonlijke uitgaven; c) recreatieve en educatieve activiteiten; d) een verzekering tegen de financiële gevolgen van wettelijke aansprakelijkheid; e) de eventuele betaling van buitengewone kosten (zoals kosten voor schoolvervoer). Hieronder volgt voor elk van de genoemde verstrekkingen een korte stand van zaken hoe hier in de gemeenten Woerden en Oudewater invulling aan wordt gegeven. a. onderdak in gemeentelijke opvangvoorzieningen (GOO) Zoals in de vorige raadsinformatiebrief (Z/22/043014 / D/22/056464) aan uw raad gecommuniceerd werken we als gemeenten Woerden en Oudewater gezamenlijk aan de realisatie van drie gemeentelijke opvanglocaties gelegen op de locaties Stadspoort, Bleek 1 in Woerden en Statenland in Oudewater. Hiermee geven we als gemeente invulling aan de opdracht van het Rijk om op korte termijn (nood)opvang voor Oekraïense vluchtelingen te realiseren voor een periode van minimaal zes maanden. De eerste GOO gelegen aan de Stadspoort in Woerden is inmiddels gerealiseerd en in gebruik. In totaal kunnen we hier 50 Oekraïense vluchtelingen opvangen. Voor de twee nog te realiseren opvanglocaties verwachten we op zeer korte termijn met de bouwwerkzaamheden te starten.

Eenmaal gereed biedt de locatie Statenland in Oudewater ruimte aan opvang voor 40-45 personen. Op de locatie Bleek 1 in Woerden verwachten we gefaseerd tot over de 100 opvangplekken te realiseren. Volgens de huidige planning kunnen begin/medio juli 2022 de eerste vluchtelingen terecht op deze locaties. Naar verwachting vangen we als gemeenten Woerden en Oudewater deze zomer dus ruim 200 Oekraïense vluchtelingen op in de drie GOO's. We merken dat het tijdig beschikbaar maken van opvanglocaties voor duurzaam gebruik een grote opgave is, waarbij de snelheid van de te realiseren opvang onder grote druk staat. Te allen tijde blijven brandveiligheid en geschiktheid van de locatie voor opvang van mensen als minimale criteria gehandhaafd. Plaatsing Oekraïners in GOO Oekraïense vluchtelingen die nu in gastgezinnen (particuliere opvanglocaties) verblijven en aangegeven behoefte te hebben aan meer zelfstandigheid worden met voorrang in de beschikbare gemeentelijke opvanglocaties geplaatst. Voor vluchtelingen die in hotels verblijven geldt hetzelfde uitgangspunt. b. een maandelijkse financiële toelage (leefgeld) Elke Oekraïense vluchteling (volwassene en kind) heeft recht op een financiële toelage die van rijkswege beschikbaar wordt gesteld. Deze bestaat uit twee onderdelen. Allereerst het leefgeld. Het leefgeld bedraagt € 260,- per persoon per maand.

Dit bedrag is bedoeld voor het bekostigen van eten, drinken, kleding en persoonlijke uitgaven. Oekraïense vluchtelingen die bij particulieren verblijven hebben hiernaast ook nog recht op een aanvullende wooncomponent. Dit omdat verblijf in een particuliere opvang om meer zelfredzaamheid vraagt. Met dit aanvullende bedrag is de vluchteling in staat om bijvoorbeeld kosten voor het openbaar vervoer te betalen, voor activiteiten buitenshuis (het doen van sport etc.), maar ook om (vrijwillig) bij te dragen in het particuliere huishouden waar men verblijft. De aanvullende wooncomponent bedraagt € 215,- per maand voor volwassenen, en € 55,- per maand voor kinderen. Het verstrekken van de financiële toelage(n) wordt beëindigd wanneer de vluchteling inkomsten verdient uit arbeid. De gemeente draagt zorg voor de uitbetaling van de financiële toelage. Oekraïense vluchtelingen kunnen hiervoor een aanvraag indienen bij de gemeente. Als zij vervolgens aan de gestelde voorwaarden voldoen (o.a. inschrijving in de BRP) ontvangen ze het maandelijks bedrag op hun eigen Nederlandse bankrekening. Voor Oekraïners die (nog) niet in het bezit zijn van een Nederlandse bankrekening creëren we een gepast alternatief voor veilige uitbetaling. Op dit moment (19-5) ontvangen 167 Oekraïners de financiële toelage.

Vluchtelingen die nog geen aanvraag hebben ingediend, zijn door Vluchtelingensteunpunt Groene Hart (VSGH) benaderd, waar nodig wordt men ondersteund bij het indienen van de

aanvraag. c. recreatieve en educatieve activiteiten; De gemeente biedt ontheemden uit Oekraïne zinvolle activiteiten voor afleiding en ontspanning, zorgt ervoor dat het leefklimaat in de opvangvoorziening optimaal is en dat Oekraïners deel uit kunnen maken van de lokale samenleving. Zo worden in de Stadspoort gezamenlijk maaltijden bereid en worden er zowel in Oudewater als Woerden wekelijks bijeenkomsten voor Oekraïners georganiseerd. Daarnaast is er via particuliere initiatieven in Woerden via Hart voor Woerden en in Oudewater via het Touwteam een scala aan aanbod van reguliere activiteiten voor Oekraïners beschikbaar, variërend van vrijwilligerswerk tot recreatieve, educatieve en sportieve activiteiten. Onderwijs Door de schoolbesturen in de gemeenten Woerden en Oudewater is bepaald dat kinderen op één centrale locatie basisonderwijs kunnen volgen. De Franciscusschool in Woerden en het cultuurhuis in Oudewater stellen hiervoor ruimte beschikbaar. Kinderen van 12 t/m 18 jaar kunnen voortgezet onderwijs volgen bij de internationale schakelklas van Ithaka in Utrecht. Het MBO College Rijnland biedt voor studenten uit Oekraïne meer dan 120 praktische en theoretische MBO opleidingen.

De school onderzoekt de mogelijkheid om voor leerplichtige vluchtelingen een onderwijsprogramma te ontwikkelen, waarbij ontmoetingen met leeftijdsgenoten, zinvolle daginvulling, leren van de Nederlandse en/of Engelse taal, de Nederlandse cultuur/samenleving en beroepsoriëntatie centraal staan. Kinderen van de 2,5 en 4 jaar kunnen tot aan de zomervakantie van 2022 voor één dagdeel (5 uur) per week voor kinderopvang naar een peutergroep. Oekraïners die werken kunnen gebruik maken van het reguliere aanbod kinderopvang. d. een verzekering tegen de financiële gevolgen van wettelijke aansprakelijkheid; De gemeente is verplicht een (collectieve) verzekering tegen de financiële gevolgen van wettelijke aansprakelijkheid af te (laten) sluiten ten behoeve van de vluchtelingen in de GOO en de POO. Voor de aanwezige Oekraïners in de gemeenten Woerden en Oudewater is dit conform landelijke richtlijn gerealiseerd. e. betaling van buitengewone kosten. Elke Oekraïense vluchteling heeft recht op een vergoeding bij het maken van buitengewone kosten. Buitengewone kosten zijn noodzakelijke kosten die vanwege hun aard of hoogte in redelijkheid niet geacht worden door de vluchteling zelf te worden betaald.

Hieronder vallen de kosten voor (i) reiskosten voor een verblijfsrechtelijke procedure, (ii) medische redenen (tenzij de zorgverzekeraar deze kosten vergoedt) en (iii) schoolvervoer van leerplichtige minderjarigen. Deze lijst is echter niet-limitatief. Buitengewone kosten komen slechts voor vergoeding in aanmerking indien vooraf toestemming is verleend door de burgemeester. Uitzondering hierop zijn kosten die voortvloeien uit noodsituaties. Om eventuele willekeur te voorkomen is in de uitvoering een afwegingskader ontwikkeld voor toekenning van vergoeding van buitengewone kosten. 3. Doorkijk naar de toekomst Het is nog onzeker hoeveel vluchtelingen uit Oekraïne er uiteindelijk komen en hoe lang ze blijven. De eerste golf aan vluchtelingen die sinds het begin van het conflict naar ons land zijn gekomen is opgevangen. Er moet rekening worden gehouden met meer toestroom, opvang en langere duur van opvang van vluchtelingen. Vanuit het Rijk wordt gewerkt aan een Nationaal Programma Oekraïense vluchtelingen (NOO). Dit programma bereidt langdurige opvang voor, waarbij structureel zorg, onderwijs, werk en sociale voorzieningen worden aangeboden. Ook de langdurige opvang zal om inzet van de gemeente vragen. Tegelijk knelt het bij huidige asielzoekerscentra in den lande waar zowel asielzoekers als statushouders verblijven.

De opvang van vluchtelingen op langere termijn kan op vele fronten consequenties hebben. Voor de woningmarkt geldt bijvoorbeeld dat het op dit moment moeilijk is om een woning te vinden. Het is een uitdaging om ervoor te zorgen dat de (langdurige) opvang van vluchtelingen uit Oekraïne die situatie niet nog lastiger maakt. Hetzelfde vraagstuk speelt rondom de opvang van asielzoekers uit overige landen. De laatste maanden zien we de druk en urgentie vanuit het COA voor opvang en huisvesting toenemen. Bovenstaande laat duidelijk zien dat we met de instroom van Oekraïense vluchtelingen in de gemeente en als gemeentelijke organisatie voor nieuwe uitdagingen zijn komen te staan. Op korte termijn heeft de actief zijnde crisisorganisatie invloed op de reguliere werkzaamheden. Op de lange termijn vraagt het om invulling van de hierboven genoemde uitdagingen rondom langdurige opvang, huisvesting en inburgering. Huisvesting statushouders Een deel van de druk in de asielzoekerscentra wordt veroorzaakt door met stagnatie van doorstroom; asielzoekers die een verblijfsstatus hebben gekregen (statushouders) moeten lang wachten tot zij een woning krijgen in de gemeente waaraan zij gekoppeld zijn. Gemeenten hebben de opdracht om jaarlijks een vooraf bepaald aantal statushouders te huisvesten.

Oudewater voldoet op dit moment aan deze taakstelling en draagt daarmee bij aan verlichting van de druk in de asielzoekerscentra. 4. Gevolgen inzet ambtelijke organisatie De inzet en betrokkenheid vanuit de ambtelijke organisatie is groot. Na het realiseren van de eerste opvanglocatie en organisatie van registratie, het verstrekken van leefgeld etc. is de eerste druk er nu af, maar blijft desondanks groot. Ook

komende maanden worden er nog locaties opgeleverd en worden vluchtelingen opgevangen. We verwachten dat voor een langere termijn een flinke ambtelijke inzet nodig is. Ook voor de langere termijneffecten die deze crisis met zich meebrengt, zoals in de vorige paragraaf benoemd. Wat betekent inzet voor het reguliere werk Als gevolg van werkzaamheden in het kader van de opvang, zijn medewerkers (gedeeltelijk) vrijgesteld van hun gebruikelijke werkzaamheden. Dit heeft effect (gehad) op reguliere werkzaamheden. Dit is niet voor ieder domein van de gemeente even groot. Ook is niet altijd direct aanwijsbaar welke projecten of werkzaamheden zichtbaar zijn blijven liggen. Met name zien we effect binnen de teams in het sociaal domein, ruimtelijk beleid en projecten, vastgoed, OOV, communicatie en realisatie & beheer. Op dit moment wordt geïnventariseerd welke reguliere werkzaamheden vertraging hebben opgelopen en wat er nodig is om dit op te lossen. Invulling werkzaamheden rondom opvang in nabije toekomst De komende tijd staat er nog werk te doen. Het organiseren van de nog te realiseren twee opvanglocaties gebeurt vanuit de crisisstructuur. Andere werkzaamheden rondom de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne worden ingebed in de reguliere processen in onze gemeente.

Rond 1 augustus 2022 willen we de crisisstructuur hebben afgebouwd, wat betekent dat de opvanglocaties zijn opgeleverd en alle met de opvang samenhangende werkzaamheden zijn belegd binnen de reguliere structuren van onze ambtelijke organisatie. De projectgroep brengt op dit moment in beeld wat er nodig is om de huidige crisisstructuur af te bouwen en werkzaamheden goed te beleggen.

Financiën In een eerdere raadsinformatiebrief (Z/22/043014 / D/22/056464) is aangegeven dat het Rijk de Specifieke Uitkering (SPUK) rondom de (reguliere) compensatie van gemeenten voor het organiseren van opvangplekken zou publiceren in april 2022. Dit is vertraagd en wordt nu eind mei 2022 verwacht. Na publicatie van deze regeling verwachten we gedetailleerder inzicht in de kosten die gedekt worden door het Rijk en de wijze waarop we daarover verantwoording moeten afleggen. Het Rijk heeft toegezegd dat gemeenten en veiligheidsregio’s een reële compensatie ontvangen, met als uitgangspunt dat gemeenten er als gevolg van de opvang van ontheemden niet slechter voor komen te staan dan daarvoor. We weten al wel dat gemeenten en veiligheidsregio’s een normbedrag ontvangen van € 700,- euro per week per gerealiseerde gemeentelijke opvangplek, gedurende de periode waarin de regelgeving van kracht is (3 tot 6 maanden). Dit normbedrag geldt niet voor de particuliere opvang; financiële verstrekkingen aan personen in particuliere opvang kunnen apart worden gedeclareerd. Een deel van de kosten die nodig zijn voor het realiseren van de opvanglocaties en die niet vallen onder het normbedrag, zoals verbouwing of kosten voor bouwrijp maken van de grond, worden, na afstemming met het ministerie van Justitie en Veiligheid, apart vergoed door het Rijk.

Over de kosten die hiervoor in aanmerking voor de locaties Bleek 1 en Statenland is goedkeuring gekregen vanuit het ministerie. Over de overige gemeentelijke kosten worden afzonderlijke afspraken gemaakt (met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over onderwijs gerelateerde kosten en met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor wat betreft kosten gemeentelijke zorg en ondersteuning Wmo, jeugd).

Vervolg We blijven uw raad via raadsinformatiebrieven op de hoogte stellen van ontwikkelingen, zowel over wat er speelt op lokaal niveau in onze gemeenten als wat er vanuit de Rijksoverheid naar onze gemeenten komt. Het college is op uw verzoek uiteraard bereid om mondelinge toelichting te geven over de stand van zaken.

Bijlagen Geen.