A07.1 Advies tijdelijke verkeersmaatregelen J.J. Vierbergenweg Oudewater

Memo 1/7 Achtergrond De Johan J. Vierbergenweg (hierna: J.J. Vierbergenweg) in Oudewater is een belangrijke ontsluitingsweg voor Oudewater. Het deel binnen de bebouwde kom is ingericht als gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 50 km/u. De J.J. Vierbergenweg is eveneens een belangrijke route voor (schoolgaande) fietsers. Fietsers maken geen gebruik van de rijbaan; aan weerszijden zijn vrijliggende fietspaden aanwezig. Op sommige delen maakt fietsverkeer gebruik van parallel gelegen erftoegangswegen. Recent is het deel van het fietspad aan de westzijde van de J.J. Vierbergenweg tussen de Lijnbaan en de rotonde Papenhoeflaan afgesloten. Dit deel van het fietspad is een éénrichtingsfietspad voor fietsverkeer in zuidelijke richting. Het fietspad is om veiligheidsredenen afgesloten vanwege verzakkingen en hiervoor benodigde herstelwerkzaamheden. De verwachting is dat de werkzaamheden tot het najaar van 2026 duren. Het gevolg van deze afsluiting is dat fietsers vanaf de Kerkwetering richting de kern van Oudewater ( in zuidelijke richting) ter hoogte van de Lijnbaan moeten oversteken. Deze fietsers maken vervolgens gebruik van het tweerichtingsfietspad aan de oostzijde van de J.J. Vierbergenlaan. De bestaande fietsoversteek op de J.J. Vierbergenweg ter hoogte van de Lijnbaan wordt hierdoor gedurende deze werkzaamheden intensiever gebruikt.

De gemeente Oudewater maakt zich zorgen over de verkeersveiligheid van deze fietsoversteek. Er zijn in het verleden ernstige ongevallen gebeurd op deze en nabijgelegen fietsoversteken over de J.J. Vierbergenweg en het is bekend dat het gemotoriseerd verkeer op dit wegvak (te) hard rijdt . Om deze reden heeft de gemeente Oudewater ervoor gekozen om ter hoogte van de fietsoversteek een maximumsnelheid van 30 km/u in te stellen en tijdelijke verkeersdrempels direct voor de fietsoversteek aan te brengen. Deze maatregelen zijn tijdelijk, totdat het fietspad aan de westzijde van de J.J. Vierbergenlaan weer opengesteld wordt en de fietsoversteek dus minder intensief gebruikt wordt. De tijdelijke verkeersdrempels zijn sinds het aanbrengen ervan al twee keer verwijderd door een onbekende partij. Vermoedelijk uit onvrede over deze tijdelijke maatregelen. Aan Gemeente Oudewater Kenmerk PZE-26008031 Projectnummer M0008057 Status Vrijgegeven Versie 1.0 Onderwerp Tijdelijke verkeersmaatregelen J.J. Vierbergenweg Oudewater Datum 26 juni 2026 Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 2/7 Vraagstelling De gemeente Oudewater vraagt Movares om een advies omtrent de tijdelijke verkeersmaatregelen rondom de fietsoversteek op de kruising J.J. Vierbergenlaan - Lijnbaan.

Tijdelijke maatregelen Direct voor de fietsoversteek, op enkele meters afstand, zijn tijdelijke drempels geplaatst (zie figuur 3). Het toegepaste type drempel is een systeemdrempel van het type ‘Gumatec’, ook wel ‘verkeerskussen’ of ‘rijbaankussen’ genoemd vanwege de ovale vorm. Bussen en hulpdiensten hebben vanwege de breedte van de drempel minder hinder van de drempel. De leverancier geeft geen aanbevolen maximale snelheid voor de drempel voor het overige verkeer, maar geeft wel aan dat de drempel specifiek bedoeld is voor 30 km/u zones. Verondersteld wordt daarom dat verkeer daadwerkelijk tot een snelheid van 30 km/u moet afremmen om de drempel comfortabel te passeren. Naast de tijdelijke drempels is bebording geplaatst (zie figuur 4), namelijk: - 3x bord A01-30-F: Maximumsnelheid 30 km/u, met fluorescerende achtergrond, op alle drie de zijtakken voor de kruising, samen met 3x bord A02-30: einde maximumsnelheid 30 km/u in de tegengestelde richting; - 1x waarschuwingsbord L1000: ‘let op! drempels’, op enige afstand voor de drempels; - 2x bord J24: Waarschuwing voor fietsers en bromfietsers, met onderbord OB503: in 2 richtingen, direct voor de fietsoversteek. Figuur 1. Luchtfoto kruising J.J. Vierbergenweg - Lijnbaan. Het afgesloten deel van het fietspad is met het rode kruis aangegeven en de alternatieve fietsroute met de rode stippellijn (luchtfoto: Cyclomedia).

Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 3/7 Figuur 2. De situatie bij de fietsoversteek zonder de tijdelijke maatregelen (bron: Cyclomedia) Figuur 3. Links: De toegepaste tijdelijke verkeersdrempels. Rechts: vooraankondiging drempels (foto’s aangeleverd) Figuur 4. Toegepaste bebording (bord L1000 'let op! drempels' ontbreekt op deze figuur ).

Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 4/7 Intensiteiten Er is een verkeerstelling uitgevoerd in 2024 op de J.J. Vierbergenweg, voor het wegvak tussen Tappersheul en de Papekopperstraatweg. De telling resulteert in de volgende intensiteiten (gemiddelde werkdag) op de doorsnede (beide richtingen bij elkaar opgeteld) : - Gemotoriseerd verkeer: o 8939 motorvoertuigen/etmaal o Drukste uur: 758 motorvoertuigen/uur - Bromfietsers en fietsers: o 328 fiets/etmaal o Drukste uur: 45 fiets/uur Dit wegvak ligt twee wegvakken noordelijker dan het wegvak van de fietsoversteek . Deze telling is daardoor niet helemaal representatief voor de locatie van de fietsoversteek maar geeft wel een passende indicatie. Omdat er geen actuele verkeerscijfers beschikbaar zijn ter plaatse van de oversteek wordt deze telling als uitgangspunt gehanteerd. Naast de intensiteiten is informatie over de V85 snelheid (de snelheid die door 85% van de automobilisten niet overschreden wordt) aangeleverd voor het gemotoriseerd verkeer. Deze ligt op de Vierbergenweg rond de 60 km/u. Richtlijnen Duurzaam veilig De ontwerpprincipes van Duurzaam Veilig gelden als uitgangspunt binnen de verkeerskunde en het ontwerp van wegen. Het basisprincipe van Duurzaam Veilig is dat functie, gebruik en inrichting van een weg met elkaar in overeenstemming moeten zijn.

Als dit het geval is maken weggebruikers minder fouten omdat de situatie herkenbaar en geloofwaardig is. De J.J. Vierbergenlaan heeft de functie van gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom en is ook als zodanig ingericht met een maximumsnelheid van 50 km/u. Een maximumsnelheid van 30 km/u komt niet overeen met de functie, het gebruik en de inrichting van deze weg en is dus in beginsel strijdig met deze principes. Omdat in de tijdelijke situatie de inrichting, functie en het gebruik van de weg niet zijn gewijzigd, is de maximumsnelheid van 30 km/u niet geloofwaardig is voor gebruikers. Ontwerprichtlijnen Binnen de ontwerprichtlijnen van het CROW (met name ASVV en Ontwerpwijzer Fietsverkeer zijn hier relevant) is een plaatselijke verlaging van de maximumsnelheid van 50 km/u naar 30 km/u in beginsel niet aan de orde, ook niet ter hoogte van bijvoorbeeld een fietsoversteek . Volgens deze ontwerprichtlijnen zijn fietsoversteken over een gebiedsontsluitingsweg 50 km/u (GOW50) mogelijk. In het geval van een solitaire fietsoversteek over een GOW50 of een kruispunt van een gebiedsontsluitingsweg met een erftoegangsweg schrijven de richtlijnen een gereguleerde voorrang voor, waarbij het verkeer op de gebiedsontsluitingsweg voorrang heeft. De voorrangssituatie dient te worden ondersteund door markering en bebording.

Een middengeleider verbetert de oversteekbaarheid omdat fietsers de weg in twee fasen kunnen oversteken. Volgens de Ontwerpwijzer Fietsverkeer (H6.2.1) is de oversteekbaarheid voor fietsers tot 800 mvt/uur als ‘redelijk’ te kwalificeren als er geen middengeleider is toegepast. Met een middengeleider is de oversteekbaarheid ‘redelijk’ tot een intensiteit van 1600 mvt/uur. Daarnaast geldt als basisprincipe dat er voldoende opstelruimte moet zijn voor de oversteek en voldoende zicht tussen de kruisende verkeersdeelnemers. Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 5/7 Visie Maximumsnelheid 30 km/u Door het toepassen van 30 km/u in combinatie met het plaatsen van de tijdelijke drempels wordt het autoverkeer gedwongen af te remmen, waarmee de maatregel qua verkeersveiligheid voor fietsers in beginsel effectief lijkt. Immers; hoe lager de snelheid, hoe kleiner de kans op en hoe kleiner de gevolgen van ongevallen. Maar, er zijn enkele neveneffecten van het toepassen en afdwingen van de maximumsnelheid van 30 km/u. Zoals hierboven omschreven is het plaatselijk toepassen van 30 km/u op een gebiedsontsluitingsweg 50 km/u (GOW50) niet overeenkomstig met de basisprincipes van Duu rzaam Veilig. De J.J. Vierbergenlaan is een belangrijke invalsweg van Oudewater en is ingericht als 50 km/u .

Het toepassen van 30 km/u is afwijkend en valt daarom niet binnen het verwachtingspatroon voor de automobilist . Om deze reden is de maximumsnelheid van 30 km/u ongeloofwaardig voor automobilisten en zal deze door een groot deel niet opgevolgd worden. De automobilist wordt vervolgens geconfronteerd met een drempel die met 30 km/u genomen kan worden. Dit kan voor de automobilist onverwacht zijn , ondanks de bebording. Een dergelijke (tijdelijke) drempel past nu eenmaal niet in de inrichting van deze omgeving. Hierdoor moeten automobilisten (stevig) afremmen en ontstaan mogelijke risico’s. Allereerst kan het afremmen om dezelfde redenen onverwacht zijn voor achteropkomend verkeer , waardoor een verhoogd risico op kop-staartongevallen. Daarnaast kan door het afremmen van het autoverkeer de indruk voor fietsverkeer ontstaan dat hen voorrang verleend wordt, terwijl dit niet het geval is. Ook de fietser verwacht namelijk niet direct van automobilisten op een kruisende 50 km/u weg dat zij flink afremmen voor de oversteek. Hierdoor ontstaat mogelijk verwarring over de voorrangssituatie. De maximumsnelheid van 30 km/u, die niet in het verwachtingspatroon van de automobilist past, in combinatie met de drempel en mogelijke onduidelijkheid over de voorrangssituatie kan zodoende zowel voor automobilisten als voor fietsers tot onverwachte en verwarrende situaties leiden.

Onder deze omstandigheden maken weggebruikers eerder fouten. D e verkeersveiligheid is gebaat bij herkenbaarheid en duidelijkheid. Fietsoversteek De oversteek zelf voldoet overwegend aan de belangrijkste ontwerpelementen voor een fietsoversteek over een GOW50. Er is voldoende zicht tussen het gemotoriseerd verkeer en de kruisende fietsers , de hoeveelheid opstelruimte is redelijk en er is een voldoende brede tussenberm. Het aantal overstekende fietsers is daarnaast, voor zo ver bekend (43 in het drukste uur op de J.J. Vierbergenlaan), relatief laag te noemen, ook na afsluiting van het fietspad. Vanuit deze optiek is er zodoende niet direct aanleiding om de maximumsnelheid te verlagen naar 30 km/u. Hierbij wordt opgemerkt dat er geen tellingen beschikbaar zijn van de locatie van de oversteek zelf. Het knelpunt met betrekking tot de verkeersveiligheid van de oversteek wordt erkend. Met name gezien de (te hoge) snelheid van gemotoriseerd verkeer. De V85 -snelheid ligt op de J.J. Vierbergenweg namelijk rond de 60 km/u. Met deze snelheid maken fietsers sneller een verkeerde inschatting op de oversteek en zien fietsers en automobilisten elkaar sneller over het hoofd. Daarnaast is de zichtbaarheid van de fietsoversteek een aandachtspunt.

De zichtlijnen tussen het gemotoriseerd verkeer en de fietsers zijn goed, maar het feit dat er een fietsoversteek aanwezig is wordt snel over het hoofd gezien door automobilisten. Dit komt doordat automobilisten in dergelijke situaties geneigd zijn om vooral oog te hebben voor het gemotoriseerd verkeer van en naar de kruisende weg . Daarnaast Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 6/7 blijkt dit op de situatie ter plaatse. De oversteek is voor naderend verkeer slecht zichtbaar (zie figuur hieronder). Figuur 5. De zichtbaarheid van de fietsoversteek voor naderend verkeer is een aandachtspunt (foto: Cyclomedia). Maatregelen om de verkeersveiligheid van deze oversteek te verbeteren zijn zodoende zeker gewenst. Dit geldt in het bijzonder voor de tijdelijke situatie waarin de oversteek intensiever gebruikt wordt. Ook binnen het bestaande 50 km/u kunnen maatregelen gezocht worden die de veiligheid verbeteren. De maatregelen sluiten in dit geval aan op de situatie ter plaatse ten aanzien van functie, gebruik en inrichting. Om deze reden kunnen deze maatregelen ook permanent worden uitgevoerd zodat deze een blijvend positief effect hebben op de verkeersveiligheid van deze fietsoversteek. Ook na de werkzaamheden blijven de verkeersveiligheidsknelpunten van de oversteek namelijk bestaan. Hieronder is verder ingegaan op de geadviseerde maatregelen.

Conclusie en advies Vanwege de hoge snelheid (V-85 = 60 km/u in 2024), de voorgedane ongevallen en de zichtbaarheid wordt de zorg over de verkeersveiligheid van de fietsoversteek erkend en zijn maatregelen ter verbetering van de verkeersveiligheid wenselijk. Het tijdelijk instellen van 30 km/u wordt echter als te rigoureus en niet passend gezien voor deze situatie. Het plaatselijk instellen van 30 km/u is strijdig met de principes van Duurzaam Veilig en is niet overeenkomstig met ontwerprichtlijnen. Hierbij wordt erkend dat dit een theoretische benadering van dit vraagstuk is. Er kunnen altijd passende, locatiespecifieke redenen zijn om van deze richtlijnen af te wijken, zeker in een tijdelijke situatie. In dit geval is de keuze voor 30 km/u en drempels gemaakt als ultieme en effectieve maatregel om de veiligheid van fietsers op de oversteek te waarborgen. Echter heeft deze maatregel verschillende neveneffecten voor de verkeersveiligheid. Daarom wordt geadviseerd om ter plaatse van de oversteek de maximumsnelheid van 50 km/u aan te houden en deze niet tijdelijk te verlagen naar 30 km/u.

Memo PZE-26008031 / Vrijgegeven / Versie 1.0 7/7 Om invulling te geven aan de zorgen met betrekking tot de veiligheid van deze oversteek wordt geadviseerd om andere maatregelen te treffen die binnen deze situatie en binnen het snelheidsregime van 50 km/u passen. Hierbij kan gedacht worden aan: 1. Snelheidsremmende maatregelen die passen bij 50 km/u Zoals een verkeersdrempel die past bij een maximumsnelheid van 50 km/u. Hierdoor wordt het gemotoriseerd verkeer afgeremd. Daarnaast kan een drempel fungeren als attentie voor de oversteek waardoor automobilisten hier beter op kunnen anticiperen . 2. Snelheid gemotoriseerd verkeer verlagen door handhaving of nudging Een andere manier om de gereden snelheid van verkeer omlaag te brengen is door handhaving of door ‘nudging’ (gedragsbeïnvloeding) door middel van een snelheidsdisplay. Van deze laatste is bekend dat het effect tijdelijk is, waarmee dit een passende tijdelijke en korte termijn maatregel kan zijn. 3. Verbeterde zichtbaarheid van de fietsoversteek In ieder geval door de aanduiding van bord J24 (reeds uitgevoerd in de huidige situatie). Daarnaast kan een betere geleiding van de oversteek de zichtbaarheid verbeteren, bijvoorbeeld door een hekwerk of een groene invulling. Bij dergelijke maatregelen dient er wel nadrukkelijk aandacht te zijn voor de zichtlijnen en de obstakelruimte voor fietsverkeer.

Deze maatregelen passen bij de situatie en kunnen zodoende zodanig uitgewerkt worden dat deze permanent kunnen worden uitgevoerd en een blijvende verbetering van de verkeersveiligheid van de fietsoversteek vormen. De fietsoversteek wordt immers nu intensiever gebruikt, maar kent ook in de definitieve situatie veiligheidsknelpunten. Omdat voor het uitwerken van de maatregelen tijd nodig is, en het verkeersveiligheidsvraagstuk urgent is, kan worden overwogen om een tijdelijke verkeersdrempel voor 50 km/u te realiseren. De tijdelijke Gummatec drempel is ook leverbaar als 50 km/u variant. In de tussentijd kunnen eventueel passende, permanente maatregelen worden uitgewerkt. Vanwege de kanttekening die hieronder is gemaakt is zijn deze maatregelen vooralsnog niet verder uitgewerkt. Belangrijke kanttekening Dit advies is in een korte doorlooptijd en op basis van beperkte informatie tot stand gekomen. Er heeft bijvoorbeeld geen locatiebezoek plaatsgevonden en er zijn geen intensiteiten op de locatie van de oversteek bekend. Deze informatie kan tot waardevolle inzichten leiden zoals het gedrag van weggebruikers ter plaatse en het gebruik van de oversteek. Dit ontbreekt in het voorliggend advies . Een nadere analyse in combinatie met een locatiebezoek kan daarom t ot andere inzichten leiden.

Desondanks is er voldoende informatie beschikbaar om tot dit onderbouwde advies te komen, met de kanttekening dat dit in belangrijke mate een theoretische beschouwing betreft.