A06. Raadsinformatiebrief Decembercirculaire 2025 (218267).pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 17 maart 2026 Kenmerk Z/26/096687 / D/26/218267 Portefeuillehouder Vincent Bos Portefeuille Financiën Opsteller Wortman, Esther Onderwerp Decembercirculaire 2025

Kernboodschap In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de financiële effecten van de decembercirculaire 2025. De mutaties uit deze circulaire laten een structureel positief effect zien voor de jaren 2025 en verder. Het positieve effect heeft voornamelijk betrekking op het jaar 2025 en volgt uit extra incidentele middelen voor de Wet versterking regie volkshuisvesting en meerkosten Oekraïne binnen het Sociaal Domein. Daarnaast is sprake van een positieve bijstelling als gevolg van de actualisatie van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen met drempel. De financiële effecten voor 2025 worden verwerkt in de jaarrekening 2025. Voor 2026 worden aanvullende incidentele middelen beschikbaar gesteld voor het decentrale klimaat- en energiebeleid. Deze middelen worden gereserveerd voor het beoogde doel. Voor de taken waarvoor via de algemene uitkering extra middelen worden ontvangen, gaan wij ervan uit dat deze middelen nodig zijn voor een adequate uitvoering. Formeel zijn deze middelen echter vrij besteedbaar. Uw raad bepaalt uiteindelijk hoe deze middelen worden ingezet. De algemene uitkering blijft onderhevig aan onzekerheden, onder meer door economische ontwikkelingen, de financiële positie van het Rijk en het daadwerkelijke uitgavenpatroon van het Rijk.

Dit maakt het lastig om op langere termijn zekerheid te bieden en kan zowel tot positieve als negatieve bijstellingen leiden.

Toelichting Op 16 december 2025 is de decembercirculaire verschenen. Deze circulaire bevat informatie over de actualisatie van het gemeentefonds op basis van de Najaarsnota van het Rijk en heeft een beleidsarm karakter. Om de financiële effecten te bepalen wordt de decembercirculaire 2025 vergeleken met de septembercirculaire 2025. Dit geeft een beeld over de gevolgen van de decembercirculaire op de actuele begroting van onze gemeente. Het bruto effect geeft de verandering weer van de hoogte van het gemeentefonds. Bij het netto effect wordt rekening gehouden met reserveringen, zoals taakmutaties. Het begrotingssaldo wordt bijgesteld met het netto effect. Het samenvattende beeld is als volgt:

De mutaties uit de decembercirculaire worden toegelicht onder de kopjes ‘1. Algemeen’, ‘2. Taakmutaties’ en ‘3. Decentralisatie- en Integratie uitkeringen’ (alleen mutaties > € 10.000 worden toegelicht): 1. Algemeen

1.1 Hoeveelheidsverschillen ontwikkeling uitkeringsbasis Binnen de uitgavenmaatstaven zijn diverse aantallen definitief vastgesteld en geactualiseerd op basis van de werkelijke situatie per peildatum. In deze circulaire zijn de eenheden van onze gemeente opnieuw geactualiseerd. In 2025 wordt het grootste deel van het budgettaire effect veroorzaakt door een aanpassing van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen met drempel. Op basis van de meest recente betaalspecificatie van het ministerie van BZK is het aantal huishoudens binnen deze maatstaf in lijn gebracht met de verwachting van het ministerie van BZK. Sinds de invoering van het nieuwe verdeelmodel speelt deze maatstaf een belangrijke rol bij de verdeling van de algemene uitkering. Actualisaties laten zien dat het aantal huishoudens met een laag inkomen per gemeente sterk kan fluctueren. Dit kan aanzienlijke gevolgen hebben voor de hoogte van de algemene uitkering. Over deze actualisatie en het effect hiervan bent u eerder geïnformeerd via de raadsinformatiebrief over de meicirculaire 2025. De actualisatie van deze maatstaf werkt met name door in 2025. Per saldo resulteert dit in een voordeel van € 191.000 in 2025 en € 15.000 in 2026. Verrekeningen uitkeringsjaar 2023 en 2024 In 2025 hebben verrekeningen plaatsgevonden van de algemene uitkering over de uitkeringsjaren 2023 en 2024.

Deze verrekeningen zijn voornamelijk gebaseerd op bijgestelde gegevens van het CBS over het aantal huishoudens met een laag inkomen en het aantal inwoners met een laag opleidingsniveau. Uit de bijgestelde gegevens blijkt dat het aantal huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Oudewater in 2023 met 100 is afgenomen. Naar aanleiding van deze bijstellingen heeft het ministerie in 2025 een negatieve verrekening toegepast van € 515.000 voor het uitkeringsjaar 2023 en € 134.000 voor het uitkeringsjaar 2024. Deze bedragen zijn reeds door het ministerie in 2025 verrekend via de algemene uitkering. Daarnaast wordt voor het uitkeringsjaar 2024 nog een positieve bijstelling van € 94.000 verwacht op basis van de definitieve vaststelling van de maatstaven. Deze ontvangst heeft nog niet plaatsgevonden en wordt daarom als nog te ontvangen bedrag opgenomen in de jaarrekening 2025. Een belangrijke oorzaak met betrekking tot het aantal huishoudens met een laag inkomen is de wijze waarop het CBS deze aantallen afrondt op honderdtallen. Hierdoor kunnen bij actualisaties sprongen van 100 huishoudens naar boven of beneden ontstaan. Omdat deze maatstaf een belangrijke rol speelt in de verdeling van de algemene uitkering, kunnen dergelijke wijzigingen direct financiële gevolgen hebben voor gemeenten.

Het CBS heeft aangegeven dat het niet mogelijk is om deze gegevens nauwkeuriger (bijvoorbeeld per 50 of 10 huishoudens) te leveren. Dit komt doordat het CBS niet van alle huishoudens het inkomen kan waarnemen en er een statistische onzekerheidsmarge in de gegevens zit. Om de maatstaf stabieler te maken en de impact van jaarlijkse schommelingen te beperken, hebben de fondsbeheerders besloten over te stappen op een meerjarig gemiddelde. Voor uitkeringsjaar 2025 wordt daarom een tweejarig gemiddelde gehanteerd (peiljaren 2022 en 2023). Vanaf uitkeringsjaar 2026 wordt een driejarig gemiddelde toegepast (voor 2026: peiljaren 2022,2023,2024). Per saldo leidt de verrekening over de uitkeringsjaren 2023 en 2024 tot een nadeel van € 555.000. 1.2 Uitkeringsfactor 2026 De uitkeringsfactor voor 2026 stijgt met één punt naar 1,491. Deze stijging wordt veroorzaakt doordat in 2026 een deel van de verdeelreserve vrijvalt. De verdeelreserve fungeert als financiële buffer om schommelingen in de verdeling van middelen tussen gemeenten op te vangen. Door het vrijvallen van een deel van deze reserve ontstaat voor onze gemeente in 2026 een voordeel van € 16.000. 2. Taakmutaties

2.4 Wet versterking regie volkshuisvesting Met de inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting krijgen medeoverheden extra taken. Deze extra werkzaamheden brengen incidentele uitvoeringslasten met zich mee voor gemeenten. Ter compensatie hiervan ontvangt onze gemeente in 2025 een eenmalig bijdrage van € 39.000. 3. Decentralisatie-uitkeringen

3.2 Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid In de decembercirculaire 2025 is extra budget beschikbaar gesteld ter versterking van de uitvoeringscapaciteit van gemeenten op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Dit betreft onder meer de aanpak voor het aardgasvrij maken van wijken, het aanleggen van windparken of zonneweiden en de invoering van een zero-emissie (ZE)-zone. Voor onze gemeente gaat het om een bedrag van € 18.000 in 2026. 3.3 Meerkosten Oekraïne Sociaal Domein Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de zorg en ondersteuning aan Oekraïense ontheemden op grond van de Wmo, de Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid. Dit betreft onder meer het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en prenatale huisbezoeken. Op basis van onderzoek naar het aantal daadwerkelijk opgevangen Oekraïense ontheemden per gemeente en de gemiddelde gemeentelijke zorgkosten per ontheemde, is voor 2025 een bedrag van € 16.000 aan onze gemeente toegevoegd. 3.5 Implementatie plateau 2 Gegevens over inburgeraars worden momenteel veelal handmatig uitgewisseld, wat foutgevoelig en tijdrovend is. Om dit te verbeteren wordt gewerkt aan een systeem voor geautomatiseerde gegevensuitwisseling binnen de inburgeringsketen (“plateau 2”). De invoering start stapsgewijs vanaf 2026.

Gemeenten kunnen de ontvangen bijdrage inzetten voor investeringen die hiermee samenhangen. Voor onze gemeente gaat het om € 13.000 in 2025.

Financiën De financiële gevolgen van de decembercirculaire voor het jaar 2025 worden verwerkt in de Jaarrekening 2025. De effecten voor 2026 en volgende jaren betrekken wij bij het opstellen van de Voorjaarsrapportage 2026. De doorrekening van de decembercirculaire 2025 laat samengevat het volgende beeld zien:

De extra middelen die we nog over het jaar 2025 hebben ontvangen, betreffen grotendeels budgetten die samenhangen met specifieke taken. Deze baten worden in de jaarrekening verantwoord en via het jaarresultaat toegevoegd aan de

Algemene reserve. Voor een aantal van deze taken gaan wij ervan uit dat de ontvangen middelen noodzakelijk zijn voor een adequate uitvoering. In dat geval zullen wij bij de Voorjaarsrapportage 2026 een voorstel doen voor de inzet van deze middelen. Conclusie begrotingssaldo 2025-2029 Samenvattend laten de mutaties uit de decembercirculaire 2025 voor de begroting 2025-2029 het volgende beeld zien:

Vervolg Het financiële effect op de algemene uitkering voor 2025 wordt verwerkt in de Jaarrekening 2025. Het financiële effect op de algemene uitkering voor 2026-2029 wordt verwerkt in de Voorjaarsrapportage 2026.

Bijlagen D/26/218269 Decembercirculaire 2025