A04. Bijlage 2 Eindpresentatie Vista het Landschap van Verlangen.pdf

Dit is de presentatie van Vista landschapsarchitecten en Circular Landscapes van het ontwerpend onderzoek naar de inpassing vijftien ha zonnevelden in het veenweidelandschap van Oudewater waarin we ons de vraag hebben gesteld hoe zonnepanelen nieuwe betekenis kunnen geven aan bestaande landschappelijke structuren.

We kijken daarvoor breder, vanuit de urgente opgaven. Naast de Regionale Energie Strategie, ook de bodemdaling en waterkwaliteit.

Deze urgente opgaven zijn de motor achter de ontwikkelingen in het gebied, met deadlines in 2025 en 2027 moeten we nu beginnen.

De urgente opgaven koppelen vervolgens we aan bredere maatschappelijke opgaven als landbouwtransitie, toerisme, biodiversiteit en groene leefomgeving.

Het veenlandschap rond Oudewater is uniek. Door ontginning vanuit de Oude Rijn en de Lek met smalle opstrekkende verkaveling zijn achterkanten in het landschap ontstaan. Met beplante tiendkades die geleding geven aan het open veenweide landschap. “Schrale gronden” genoemd door bewoners, de laagste plekken. Deze landschapslogica is ons vertrekpunt. Onze Stelling: Benut hoogteverschillen en zoek laagtes op.

Aanpak bodemdaling en veenbehoud is een wateropgave en een opgave voor de transitie van de landbouw. In de huidige situatie wordt veel water de polders ingelaten (ongeveer 3,5 miljoen m3 per maand, oranje en blauw boven de streep), terwijl er ook veel water wordt uitgeslagen (paars onder de streep). Kan het niet anders? Voorstel: meer water vasthouden in de bodem door een hoger en natuurlijk fluctuerend waterpeil of zelfs opzetten van water in bassins.

We hebben alles bijeengebracht in 2 concepten voor de ontwikkeling van het landschap. Optie 1 een verweven model, op peilvlakniveau. In deze optie wordt het waterpeil opgezet en laten we het met de natuurlijke dynamiek mee bewegen. Er ontstaat een gradient van natte moerasachtige plekken met veenvorming, hooilanden met wintervoer en nabeweiding met jongvee en huiskavels voor melkkoeien. Op natte lage delen zonnepanelen plaatsen, tegen kade, ter compensatie van inkomensverlies door extensivering.

De linten een eigen vast peil. Hiervoor per peilvlak kijken wat er mogelijk is.

In optie 2 zoeken we op polderniveau naar mogelijkheden voor verweving van waterbuffering, natuurontwikkeling, energie en toevoegen van recreatieve mogelijkheden in een nu ontoegankelijk landbouwgebied. Landbouw blijft in dit model ruimtelijk gescheiden en kan zijn eigen logica krijgen voor de noodzakelijke aanpak van bodemdaling en transitie landbouw. De nieuwe structuur kan daarbij ook nu voorzien in het benodigde water voor aanpak bodemdaling (zelfs mogelijk voor een veel groter gebied), de energie en euro’s om inkomensverlies voor boeren te compenseren.

Voor de keuze zonnepanelen wordt nu vaak veel belang gehecht aan het onzichtbaar zijn in de open polder. Er overheen kunnen kijken, de horizon niet belemmeren… Stelling: Hecht hetzelfde belang aan effecten op vegetatie en bodem bij keuze voor typologie en techniek van de panelen als aan rendement (schaduw, droogte). Dual tracker: meer rendement, hoger rendement, dus verder uit elkaar mogelijk, meer water en zon op de bodem.

De om 2 assen roterende panelen die wij voorstellen hebben verder als voordeel dat op geen enkele plek vegetatie continu in de schaduw ligt en hooien onder panelen mogelijk blijft. Bovendien verhoogt de plaatsing in wetlands het rendement van de panelen en zitten we door het meebewegen met de zon niet vast aan strikte noord-zuid of oost-west opstelling en is betere plaatsing in de verkaveling mogelijk.

De beplante kades aan de achterkant geven een achtergrond aan de hogere panelen in het open veld. Lange zichtlijnen over de verkaveling blijven in tact. Vanuit beleving en ritmiek van de installaties vinden we vijftien meter de ondergrens voor de onderlinge afstand van de panelen.

Hoe kom je er? Begin met het plaatsen van panelen op de nu al nattere marginale gronden. Voor eigen gebruik zo’n 2 ha. Dit levert geld voor landschapsfonds. Stap 2 is dan het opzetten van het waterpeil en aanpassen landgebruik.

Wat het oplevert laten de volgende beelden zien. Natuurinclusieve, circulaire landbouw met energielandschap tegen de achtergrond van de kade

Een natuurlandschap met waterbuffering tussen beplante kades.

Dat opgewaardeerd kan worden recreatieve voorzieningen zoals een uitkijktoren dat beleving van het veenweide landschap vergroot

Met ruimte voor natuurbeleving en beleving van het water-energie landschap.

Optie 1 levert het volgende beeld. Om er te komen is het nodig om de gemeenschappen die er zijn te mobiliseren. In het veenweidegebied zijn dat de linten. Creëer gebiedscooperaties voor ontwikkeling van gebied en energie. In optie 1 ligt de logica in de peilvakken en de linten daarbinnen.

Om te komen tot een nieuwe structuur in het landschap (optie 2) is samenwerking op polderniveau nodig. Overheden als gemeente, provincie en waterschap en maatschappelijke organisaties zullen hierin een belangrijkere trekkersrol hebben