A03.1 Bijlage 1. Scenarios grootschalige opwek duurzame energie Oudewater (D25179244).pdf

Bijlage 1. Scenario’s grootschalige opwek duurzame energie Oudewater Scenario 1 (voorkeur): Belangen bewoners behartigen bij wind en verzoek aan provincie om ook zon in gebied B3 te ontwikkelen Het college kan de provincie verzoeken om het geplande zonneveld in gebied B3 mee te nemen in de projectprocedure. Hiermee wordt vastgehouden aan het raadsbesluit om zon te ontwikkelen in dit gebied. Ook voldoet de gemeente aan haar ambitie voor grootschalige opwek: minimaal 12 GWh. Gevolgen: • • •

Zowel de ontwikkeling van een (kleiner) zonneveld als één of twee windturbines in het Oudewaterse deel van gebied 8. Mogelijk strengere normen voor de te plaatsen windturbines (naar voorbeeld Woerden). De gemeente moet bevoegdheid voor het zonneveld overdragen aan de provincie. Hierbij zal goed gekeken moeten worden naar de verdeling van taken, voornamelijk bij de toetsing van de vergunningsaanvraag. De provincie heeft namelijk geen ervaring met dit soort aanvragen.

Voordelen: •

• • •

De kans op realisatie van het zonneveld is momenteel klein zonder steun van gemeente, omdat het project financieel niet of bijna niet haalbaar is. De combinatie met windenergie leidt tot financiële voordelen, zoals het delen van één elektriciteitsaansluiting en kabel (cable pooling). Hierdoor wordt de realisatie van het zonneveld kansrijker. De verbeterde businesscase van zonne- en windenergie samen biedt meer financiële ruimte voor de wensen van omwonenden en de gemeente, bijvoorbeeld via het Omgevingsfonds. De gemeente kan actief de belangen van inwoners behartigen in het proces richting de Omgevingsovereenkomst en daarna voor zowel het zonneveld als het windpark. Door de ontwikkeling van zon én wind wekt de gemeente extra duurzame elektriciteit op. Hiermee beperken we mogelijk benodigde zoekgebieden en projecten in de toekomst.

Risico’s: • • • •

Verwijt van inwoners dat het college de windturbines niet met alle middelen tegenhoudt. Voor de ontwikkeling van het zonneveld zal er nog steeds een grondruil georganiseerd moeten worden, wat een complicerende factor is. De provincie hanteert bij de vergunning van het zonneveld (mogelijk) eigen voorwaarden, die niet in lijn zijn met het Toetsingskader grootschalige zonnevelden. Maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie kan mogelijk afnemen, doordat het lokale participatieproces (deels) wordt genegeerd.

Toelichting: Momenteel wordt gesproken met ambtenaren van de provincie over de mogelijkheden om zon mee te nemen in de projectprocedure. In theorie gaan de ontwikkeling van wind- en zonne-energie erg goed samen. Voornamelijk doordat een aansluiting gedeeld kan worden (cable pooling), wat de businesscase van een zonneveld aantrekkelijker maakt. Tegelijkertijd legt het college zich hiermee wel neer bij het besluit van de Gedeputeerde Staten. In plaats van het besluit aan te vechten, zal de gemeente zich hard maken voor de belangen van haar inwoners. Bijvoorbeeld door invloed uit te oefenen tijdens het proces om tot een Omgevingsovereenkomst te komen. Hierbij zullen we de provincie vragen om de strengere voorwaarden van de gemeente Woerden over te nemen. Mogelijk resulteert dit in extra bescherming voor onze inwoners. Dit is ook het belangrijkste argument voor deze koers: het college wil de belangen van de bewoners zo goed mogelijk beschermen. Als het windpark er toch komt, lukt dat beter door onze wensen in te brengen bij de provincie, dan door alleen maar tegen te werken. Scenario 2: Oudewater blijft zich verzetten tegen windenergie in dit gebied Als gemeente kunnen we ons ook blijven verzetten tegen de ontwikkeling van windturbines in het beoogde

gebied. Er wordt dan geen rol opgepakt in de projectprocedure. Daarnaast besluit het college om geen inzet meer te leveren voor de ontwikkeling van een zonneveld in gebied B3. Gevolgen: • • • • •

Komst van één of twee windturbines in het Oudewaterse deel van gebied 8. Provincie moet wellicht overgaan tot onteigening van de grond, als de grondeigenaren niet willen meewerken. Geen realisatie van een zonneveld in de gemeente Oudewater (op korte termijn). We komen onze gemeentelijke afspraken rond grootschalige opwek (12 GWh) niet na. Mogelijkheid om als gemeente een zienswijze in te dienen en bezwaar te maken tegen het projectbesluit (de vergunning). Zie bijlage 1 voor de tijdlijn van de provincie.

Voordelen: • • •

Vraagt geen ambtelijke capaciteit voor grootschalige opwek (ruimte voor andere zaken). De provincie zorgt met de windturbines voor een deel van de invulling van het gezamenlijke RES-bod van de Lopikerwaard. Landschappelijke aantasting beperkt zich tot één of twee windturbines en geen zon.

Risico’s: • • • • • •

Op lange termijn niet goed voor de interbestuurlijke verhoudingen met de provincie. Geeft een signaal af (landelijk en binnen de RES) dat de gemeente geen opwek wil realiseren. Slecht voor de betrouwbaarheid van het college/de gemeente (afspraken nakomen richting de RES en initiatiefnemers) en de daadkracht. Als gemeente behartigen we hiermee niet actief de belangen van onze inwoners. Initiatiefnemers voor het zonneveld voelen zich in de steek gelaten door de gemeente. Maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie kan afnemen, doordat het lokale participatieproces wordt genegeerd.

Toelichting: Het is onduidelijk of de grondeigenaren in het gebied willen meewerken aan de komst van windturbines. De provincie kan overgaan tot onteigening van grondeigenaren. Daarnaast moet de provincie bij het uitblijven van landelijke normen voor windturbines zelf normen gaan stellen en verantwoorden. De provincie is vooralsnog niet van plan om zelf strengere normen te stellen dan in de landelijke concept-normen. Wel kan het participatieproces (en omgevingsovereenkomst) leiden tot afspraken tussen omwonenden en initiatiefnemers over strengere of aanvullende normen. De gemeente Woerden kan hierbij als inspiratie dienen, hier zijn namelijk strengere normen voor geluid en slagschaduw opgenomen in het ‘Toetsingskader windenergie Reijerscop’. De gemeente Oudewater heeft bij het ontwerp-projectbesluit nog de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen (net als andere betrokkenen). Tegen het uiteindelijke projectbesluit van de provincie kan ook bezwaar gemaakt worden. Scenario 3: Belangen bewoners behartigen bij wind in gebied B3 en elders zon ontwikkelen Het college kan ook besluiten om geen zon meer te ontwikkelen in gebied B3. Het college bereidt een raadsvoorstel voor om een ander gebied open te stellen voor zon. Hiermee geeft het college invulling aan de gemeentelijke ambitie van 12 GWh aan grootschalige opwek.

Tegelijkertijd pakt de gemeente een actieve rol op in de projectprocedure om de belangen van onze inwoners te behartigen. Gevolgen: • • • •

Verhoogt mogelijk de kans op twee windturbines in het Oudewaterse deel van gebied 8, maar dit is afhankelijk van de houding van de gemeente in de projectprocedure. Mogelijk strengere normen voor de te plaatsen windturbines (naar voorbeeld Woerden). Openstellen van een nieuw gebied voor zon door de raad. Volgens het Afwegingskader komt voornamelijk gebied J11 ten westen van Papekop hiervoor in aanmerking. Dit gebied is destijds aangewezen als meest geschikt voor een bijdrage vóór 2030, samen met gebieden B3 en A1 (polder Hekendorp).

• •

Kosten voor ambtelijke capaciteit om een nieuw gebied open te stellen en het lokale proces hier te begeleiden. Signaal van de gemeente dat de provincie het lokale proces onmogelijk heeft gemaakt.

Voordelen: • • • • •

‘Beperkt’ de overlast van omwonenden in Papekop tot enkel windturbines (en geen zon). Duidelijkheid voor grondeigenaren en andere belanghebbenden over de regierol van de provincie in het gebied B3. Het college geeft invulling aan de gemeentelijke ambitie van 12 GWh grootschalige opwek. De voorwaarden uit het Toetsingskader grootschalige zonnevelden kunnen gehanteerd blijven, in een nieuw gebied. Houdt vast aan de motie ‘Ontzie polder Hekendorp’ door hier geen zon te ontwikkelen.

Risico’s: • • • •

Het openstellen van een nieuw gebied voor zon leidt ongetwijfeld tot weerstand bij omwonenden. Gezien de aankomende verkiezingen kan het lastig zijn om hiervoor politiek draagvlak te vinden in de gemeenteraad. De businesscase voor zonnevelden is krap, onafhankelijk van de locatie. In gebied J11 is er een langere kabel (dan in B3) nodig tot een onderstation, dit leidt tot hogere kosten. Hierdoor is de financiële haalbaarheid een groot risico in gebied J11. Verwijt van inwoners dat het college de windturbines niet met alle middelen tegenhoudt. Verslechtering van maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie en beide projecten (zon J11 en wind B3), doordat het lokale participatieproces wordt genegeerd.

Toelichting: Door het vooruitzicht van windturbines in gebied B3 is het lokale proces lastiger geworden. Er leeft namelijk frustratie over de trage voortgang van het zonneveld. Tegelijkertijd zullen inspanningen om toch nog een zonneveld te ontwikkelen, waarschijnlijk leiden tot verwarring onder grondeigenaren en omwonenden. Doordat de provincie in hetzelfde gebied een duidelijke regierol oppakt. Daarom kan besloten worden om in een ander gebied aan de slag te gaan. Bij het openstellen van nieuwe gebieden ligt één mogelijkheid voor de hand: gebied J11 ten westen van Papekop. Dit gebied is in het Afwegingskader aangemerkt als kansrijk voor de periode tot 2030. Echter, de financiële haalbaarheid van een zonneveld in dit gebied is erg onzeker. Als alternatief kan er gekeken worden naar gebied F-10 (hoogspanningslijn) of meerdere kleine zonnevelden. Deze mogelijkheden vragen nog meer uitzoekwerk. Daarnaast pakt de gemeente ook een rol op in de projectprocedure wind. In plaats van het besluit aan te vechten, zal de gemeente zich hard maken voor de belangen van onze inwoners. Bijvoorbeeld door invloed uit te oefenen tijdens het proces om tot een Omgevingsovereenkomst te komen. Mogelijk resulteert dit in strengere normen en extra bescherming voor onze inwoners.

Scenario 4: Versnellen van de ontwikkeling van zon in gebied B3 Het college kan ook besluiten om eigen koers te varen en te helpen om alsnog een zonneveld te ontwikkelen in gebied B3. Hiervoor moet de gemeente wel een actievere rol oppakken, wat kosten met zich meebrengt. Er zijn verschillende opties om ontwikkeling van het zonneveld te versnellen. Gevolgen: • • •

Mogelijke komst van een (kleiner) zonneveld in de oostelijke punt van gebied B3. Als het lukt om een zonneveld te ontwikkelen, dan beperkt dit het gebied waarin windturbines geplaatst kunnen worden. Dit scenario sluit de komst van windturbines niet uit, maar beperkt het wellicht tot één. Deze komt dan waarschijnlijk in het westelijke deel van het gebied, dichter bij de woningen. Kosten voor de gemeente om het zonneveld haalbaar te maken (zie opties hieronder).

Voordelen: • • • •

Hiermee houdt het college vast aan het raadsbesluit om zon te ontwikkelen in gebied B3. In lijn met de wensen uit het participatietraject rond het Afwegingskader. Het Toetsingskader grootschalige zonnevelden kan gebruikt worden om het zonneveld te vergunnen, naar de voorwaarden die de gemeente belangrijk vindt. De gemeente geeft zelf invulling aan haar ambitie van 12-19 GWh grootschalige opwek.

Risico’s: •

• • • •

De provincie heeft de mogelijkheid om het zonneveld (deels) tegen te houden op basis van een provinciaal belang. Het instrument wat hiervoor ingezet kan worden, is afhankelijk van het type besluit dat de gemeente neemt: verlenen omgevingsvergunning voor buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) of een wijziging omgevingsplan. De voorwaarden waar de provincie aan moet voldoen verschilt ook per besluit. Concluderend: de provincie heeft instrumenten om het zonneveld tegen te houden als dit de windturbines onmogelijk maakt. Zet de interbestuurlijke verhoudingen met de provincie (en de RES) onder druk. Door de krappe businesscase is de kans reëel dat het zonneveld alsnog niet gerealiseerd wordt. Eventuele investeringen zijn dus geen doelmatige besteding van middelen. Vanwege de wensen van grondeigenaren (blijven boeren/pensioen) zal er een grondruil georganiseerd moeten worden. Zal voor verwarring en onrust zorgen bij omwonenden en grondeigenaren, doordat er twee processen in het gebied lopen.

Scenario 4A: Inhuren van een projectleider Om de grondeigenaren en ontwikkelaars te ondersteunen, is het mogelijk om een projectleider aan te stellen. Een eerste ruwe inschatting is dat er 6 maanden een projectleider nodig is, voor 20 uur per week, tegen een uurtarief van 120 euro ex BTW. Dit komt uit op een bedrag van ongeveer 70.000 euro, wat een conservatieve schatting is. De projectleider doet een aantal dingen: a) Initiatiefnemers (grondeigenaren en energiecoöperaties) en de omgeving bij elkaar brengen. b) Helpen met het schrijven en indienen van principeverzoeken en een vergunningsaanvraag. c) Uitzoeken wat de mogelijkheden zijn van grondaankoop of grondverhuur, die het beste uitpakken voor de grondeigenaar én de initiatiefnemers. d) Nader uitzoeken van de financiële instrumenten van de gemeente, zie scenario 4B. Grondaankoop door de gemeente kan één van de uit te zoeken opties zijn, zie scenario 4C. Een andere mogelijkheid is het onderzoeken van interesse in grondaankoop door derde partijen. Scenario 4B: Financieel stimuleren van het zonneveld Een zonneveld is momenteel moeilijk financieel rond te krijgen. Dat geldt overal in Nederland. Het is daarnaast ook logisch dat de grondeigenaren een hoge prijs vragen voor hun grond. Doordat er een heel klein gebied is opengesteld voor vergunningsaanvragen.

Er zijn een aantal mogelijkheden om de financiële haalbaarheid van het zonneveld te bevorderen: 1. Kwijtschelden leges: schatting is dat deze kunnen oplopen tot 100.000 euro. 2. Subsidie voor energie-initiatieven: bijvoorbeeld voor participatietrajecten of andere randzaken. 3. OZB grondslag aanpassen: beperkte mogelijkheden, eventueel transformatoren uitsluiten. Scenario 4C: Overgaan tot grondaankoop We kunnen onderzoek doen naar de mogelijkheden van grondaankoop, zowel juridisch als financieel. Echter, dit vraagt op voorhand al behoorlijk wat ambtelijke capaciteit, zonder enige garanties. Het kan zijn dat de gemeente iets goedkoper geld kan lenen dan een initiatiefnemer, maar er zitten ook risico’s en kosten aan. Als de gemeente een substantieel financieel voordeel wil bieden aan initiatiefnemers, dan zal de gemeente genoegen moet nemen met een lage verhuurprijs van de grond. Naar verwachting resulteert dit dus in een jaarlijkse kostenpost.

Toelichting: De raad heeft in oktober 2024 gebied B3 opengesteld voor een grootschalig zonneveld. Het college kan vasthouden aan dit besluit en blijven inzetten op een zonneveld in het gebied. Tijdens de gesprekken met de grondeigenaren hebben we geconcludeerd dat de gemeente hiervoor een actievere rol moet oppakken. Onder andere vanwege de krappe businesscase van het zonneveld en de lokale complexiteit. Om tegemoet te komen aan de wensen van de grondeigenaren (blijven boeren/pensioen) en de wensen van omwonenden (zo oostelijk mogelijk) moet er een grondruil georganiseerd worden. Dit vraagt om ondersteuning vanuit de gemeente of een expert. Hier staan kosten tegenover die in kaart gebracht moeten worden. Een alternatief is grondaankoop door de gemeente, maar dit scenario brengt veel (financiële) onzekerheid met zich mee. Er zijn geen voorbeelden bekend waarbij een provincie een gemeente heeft onteigend. Een logische verklaring kan zijn dat de provincie andere instrumenten heeft om ruimtelijke ontwikkelingen te sturen, zoals eerder beschreven. Scenario 5: Geen zon ontwikkelen en belangen bewoners behartigen bij wind in gebied B3 Het college kan ook besluiten om geen zon meer te ontwikkelen in Oudewater in de periode tot 2030. Er wordt dan geen invulling gegeven aan de gemeentelijke ambitie van 12 tot 19 GWh aan grootschalige opwek.

Tegelijkertijd pakt de gemeente wel een actieve rol op in de projectprocedure om de belangen van onze inwoners te behartigen. Gevolgen: • • •

Geen ontwikkeling van een grootschalig zonneveld in Oudewater vóór 2030. Verhoogt mogelijk de kans op twee windturbines in het Oudewaterse deel van gebied 8, maar dit is afhankelijk van de houding van de gemeente in de projectprocedure. Mogelijk strengere normen voor de te plaatsen windturbines (naar voorbeeld Woerden).

Voordelen: • •

Beperking van ambtelijke capaciteit binnen de gemeente (op korte termijn). Mogelijk beperking van de ervaren overlast bij omwonenden van het gebied B3 (visueel).

Risico’s: • • • • •

Slecht voor de betrouwbaarheid van het college/de gemeente (afspraken nakomen richting de RES en initiatiefnemers) en de daadkracht. Daarnaast is er relatief veel ambtelijke inzet geleverd om tot een Toetsingskader grootschalige zonnevelden te komen, zonder dat dit resultaat oplevert. Door de toenemende elektriciteitsvraag is het erg aannemelijk dat er nieuwe opwek-doelen komen voor de periode na 2030. Hierbij zal mogelijk een nieuw gebied opengesteld moeten worden, wat leidt tot een grotere spreiding van energieprojecten. Verwijt van inwoners dat het college de windturbines niet met alle middelen tegenhoudt. Planuitval in de gemeente Oudewater zal een aanvullende opgave op regionaal niveau opleveren: binnen de Lopikerwaard-gemeenten of de RES Utrecht.