A02.1 Ruimtelijk Kader Statenland_participatie.pdf

Ruimtelijk Kader Statenland Oktober 2025 -Concept-

1

Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 1.1 Inleiding 6 1.2 Leeswijzer 6 1.3 Aanleiding 6 1.4 Doel 6 1.5 Ligging en plangebied 6 1.6 Planning en fasering 8 1.7 Financiële onderbouwing 8 2. Ambities 12 2.1 Een gezonde, duurzame en toekomstbestendige woonbuurt 14 2.2 Het vestingwerk van Oudewater beter beleefbaar maken 16 2.3 De verbinding tussen stad en landschap versterken 18 2.4 Het realiseren van goede en veilige busvoorzieningen 19 3. Uitgangspunten 20 3.1 Programma 22 3.2 Cultuurhistorie 24 3.3 Stedenbouw en beeldkwaliteit 26 3.4 Openbare ruimte 32 3.5 Recreatie 32 3.6 Mobiliteit 36 3.7 Gezondheid 40 3.8 Inclusie 40 3.9 Duurzaamheid 41 4. (Beleids)kaders 48 4.1 Rijksbeleid 50 4.2 Provinciaal beleid 50 4.3 Gemeentelijk beleid 52 4.4 Waterschap 59 4.5 Milieuaspecten 60 4.6 Bodem 63 5. Proces 66 5.1 Proces 68 5.2 Participatie 68

2

3

1. Inleiding

4

5

1.1 Inleiding Voor u ligt het Ruimtelijk Kader voor de ontwikkeling van maximaal 120 woningen in het gebied Statenland in Oudewater. Het Ruimtelijk Kader biedt de ruimtelijke voorwaarden voor de herontwikkeling van dit gebied. Deze ontwikkeling omvat het realiseren van een woningbouwprogramma van maximaal 120 woningen, het terugbrengen van het oude vestingwerk, het verbeteren van de verkeersveiligheid rondom de bushaltes Molenwal, het optimaliseren van de bijbehorende fietsenstalling en het aantrekkelijk inrichten van het openbaar gebied. De gemeente is eigenaar van de benodigde gronden. Om de ontwikkeling mogelijk te maken, is het nodig dat het zwembad, de skeelerbaan en de opvanglocatie van Oekraïners op deze plek komen te vervallen. Met de vaststelling van het Ruimtelijk Kader voor Statenland door het college krijgt het document de status van gemeentelijk beleid. In dit Ruimtelijk Kader zijn verschillende bestaande beleidsuitgangspunten opgenomen die effect hebben op de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden in het plangebied. Het biedt daarnaast de kaders en ambities die de basis vormen voor de verdere uitwerking in een stedenbouwkundig plan. Het Ruimtelijk Kader is tot stand gekomen door de gemeente Oudewater, in overleg met inwoners en gebruikers binnen het plangebied en de directe omgeving.

1.2 Leeswijzer Dit document bevat ruimtelijke kaders en ambities waar de ontwikkeling van Statenland aan moet voldoen. In het eerste hoofdstuk, de inleiding, gaan we in op de aanleiding, het doel, de opgave en de ligging van het plangebied. Daarna worden de hoofdambities voor Statenland benoemd (hoofdstuk 2). Voor de ontwikkeling zijn per thema uitgangspunten opgesteld die specifiek zijn voor deze locatie (hoofdstuk 3). De ontwikkeling moet daarnaast in overeenstemming zijn met de bestaande (beleids)kaders. Deze zijn te vinden in hoofdstuk 4. Samen vormen zij het vertrekpunt van de ontwikkeling. Vervolgens wordt in hoofdstuk 5 ingegaan op het proces en het participatietraject.

1.3 Aanleiding Het zwembad ‘Ons Statenbad’ in Statenland is verouderd en daarom heeft de gemeenteraad op 22 februari 2022 besloten een nieuw binnen- en buitenzwembad te realiseren. Het zwembad wordt naar Toleind in Tappersheul III verplaatst. Het perceel van het huidige zwembad in Statenland komt hierdoor vrij voor herontwikkeling. Binnen het bestemmingsplan Tappersheul III is ook de verplaatsing van de skeelerbaan mogelijk gemaakt. Daarnaast heeft Oudewater een grote woningbouwopgave. Statenland ligt grotendeels binnen de rode contour en is een van de laatste locaties waar de bouw van nieuwe woningen binnen het stedelijk gebied mogelijk is. Daarom is de keuze gemaakt om Statenland te herontwikkelen tot een nieuwe woonbuurt. De percelen die in eigendom zijn van de gemeente (het huidige zwembad, de skeelerbaan en de voormalige tuinderslocatie/Oekraïneopvang) worden meegenomen in de woningbouwontwikkeling. 1.4 Doel Het doel van de herontwikkeling is om te werken aan de woningbouwopgave voor Oudewater, het realiseren van een duurzame en toekomstbestendige wijk, het oude vestingwerk dat hier gelegen heeft weer beleefbaar te maken, het verbeteren van de veiligheid bij de bushaltes Molenwal en het optimaliseren van de bijbehorende fietsenstalling.

Dit wordt in overleg gedaan met de Provincie Utrecht, het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), de Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU) en omwonenden. 1.5 Ligging en plangebied Statenland ligt als een langgerekte driehoek ingeklemd tussen de Hollandsche IJssel, de Utrechtse straatweg (N228) en de Molenwal. Het gebied is momenteel in gebruik door het zwembad, de skeelerbaan en sinds kort de tijdelijke opvang voor Oekraïners. In Statenland ligt ook mandenmakerij De Broedkorf. Deze functie zal in de ontwikkeling worden ingepast. Het project heeft een unieke locatie aan de Hollandsche IJssel, het dijklint (de Utrechtse straatweg) en het veenweidelandschap. Locatie

6

7

Daarnaast vormt het projectgebied de entree van Oudewater vanuit Montfoort. De ligging aan het water en de groene zone van de Hollandsche IJssel, de Stormkade langs de rivier die als recreatief wandelpad gebruikt wordt, de directe bereikbaarheid van het open veenweidegebied en het cultuurhistorische lint met de karakteristieke bebouwing aan de Utrechtse straatweg bieden veel ruimtelijke kwaliteiten. In het project worden deze kwaliteiten gebruikt en, waar mogelijk, versterkt. De provinciale weg over de Utrechtse straatweg vormt een ruimtelijke barrière tussen het plangebied en de omgeving. 1.6 Planning en fasering Voordat de realisatie van Statenland kan starten worden het zwembad en de skeelerbaan naar Tappersheul III verplaatst. Ook de opvang voor Oekraïners zal worden opgeheven of verplaatst. Daarnaast is het wenselijk dat de ontwikkeling van Statenland gefaseerd wordt gerealiseerd om niet te veel woningen in één keer op de markt te krijgen. Hierbij wordt overwogen om eerst de noordzijde, boven het nieuwe vestingwerk, aan te leggen en daarna de zuidzijde. Er moet nader worden onderzocht of dit milieutechnisch mogelijk is vanwege het geluid en de verlichting op de skeelerbaan. Ook wordt afstemming gezocht met de planning van andere grote woningbouwprojecten in de gemeente zoals Kerkwetering.

1.7 Financiële onderbouwing De grondexploitatie biedt door de woningbouw ruimte om de noodzakelijke kosten op te vangen. Deze kosten zijn de nieuwbouw van het zwembad, de verplaatsing van de skeelerbaan en de inrichting van de openbare ruimte in het projectgebied Statenland. Vanuit de gekozen ruimtelijke en programmatische uitgangspunten wordt deze ontwikkeling op dit moment haalbaar geacht, maar rekening houdend met onzekerheden en risico’s geldt in dit stadium van de planontwikkeling nog een grote onzekerheidsmarge op het resultaat. Bij zicht op concrete realisatie wordt een grondexploitatie geopend waarin ook de gemaakte voorbereidingskosten worden opgenomen.

De Broedkorf

Skeelerbaan en skeelervereniging SVO

Zwembad Statenbad

Oekraïneopvang

Bushaltes Molenwal

Fietsenberging bij bushaltes Molenwal

De Hollandsche IJssel 8

9

Utrechtse Straatweg

Het omliggende veenweidelandschap

De Hollandsche IJssel 10

Plangebied 11

2. Ambities

12

13

2.1 Een gezonde, duurzame en toekomstbestendige woonbuurt

14

De bouw van woningen in Statenland draagt bij aan de woningbouwopgave van Oudewater. De doelgroepen in het woningbouwprogramma worden nauwkeurig afgestemd met de behoefte van de inwoners en met lopende en toekomstige woningbouwprojecten in Oudewater. Het uitgangspunt is gericht bouwen voor de lokale woningmarkt en daarbij een hoge mate van diversiteit nastreven. Statenland wordt een gezonde, duurzame en toekomstbestendige woonbuurt. De buurt wordt klimaatadaptief, inclusief en natuurinclusief ingericht. In de woonbuurt is ruimte voor water en natuur. Diversiteit in groen en water maakt Statenland robuust en divers. Daarnaast stimuleert de openbare ruimte ontmoeting en beweging door het maken van wandelroutes, openbare verblijfsplekken en een speeltuin. Het gebruik van circulaire en biobased materialen wordt gestimuleerd. Om alle ambities waar te maken is multifunctioneel ruimtegebruik noodzakelijk.

Een van de tuinstraten in Antwerpen

Ruimte voor ontmoeting, Piet Soerplein Havelte, NOHNIK

Klimaatadaptief en natuurinclusief, Spoorpark Tilburg

Groene omgeving, Circl Paviljoen Amsterdam

Groene omgeving, Stadshagen, de Tippe “Het Veecatenhof”

15

2.2 Het vestingwerk van Oudewater beter beleefbaar maken Midden in het projectgebied liep vroeger een gracht met aarden wal als onderdeel van het vestingwerk van Oudewater. Deze is in de loop der jaren steeds minder zichtbaar en beleefbaar geworden. Momenteel verraadt alleen een klein hoogteverschil en de kadastrale grens waar deze gracht en wal gelegen hebben. Bij de nieuwe ontwikkeling worden de stadswallen en grachten hersteld en beleefbaar gemaakt. Ook vindt aansluiting plaats met de bestaande vestingwerken die nog wel zichtbaar zijn. Het herstelde vestingwerk dient als identiteitsdrager van de ontwikkeling. Binnen het vestingwerk krijgt het gebied een stedelijk karakter. Buiten het vestingwerk, het oude schootsveld, krijgt het een groen en landelijk karakter.

Scets uit “Streefbeeld Vestingstad Oudewater” 16

Plankaart uit “Streefbeeld Vestingstad Oudewater” 17

18

2.3 De verbinding tussen stad en landschap versterken

Het realiseren van een goede en veilige busvoorzieningen

Statenland ligt in de kernrandzone van Oudewater waar verschillende functies zich hebben gevestigd die niet in de stad passen, zoals het zwembad en de skeelerbaan. Het gebied vormt een schakel tussen de stad en het omliggende landschap in het buitengebied. Met de ontwikkeling van Statenland wordt er een aantrekkelijke overgangszone tussen stad en land gerealiseerd. Zowel de identiteit van de stad als de identiteit van het landschap worden hier ervaren en met elkaar in verbinding gebracht.

De bushaltes aan de Molenwal worden verkeersveiliger gemaakt. De positie van de bushaltes en de fietsenstalling wordt heroverwogen en er wordt een veiligere oversteek over de Utrechtse straatweg gerealiseerd. De bijbehorende fietsenstalling wordt goed ingepast en geoptimaliseerd. De beeldkwaliteit wordt verbeterd. Buiten dit project is er overleg met de Provincie Utrecht om te kijken of er een hoogwaardige busvoorziening kan komen in Oudewater, wellicht bij de rotonde bij de Zwier Regelinkstraat en de Goudsestraatweg. Dit zou op termijn kunnen betekenen dat de bushalte Molenwal verplaatst wordt.

Het buitengbied naast Statenland, Polder Vliet en Dijkveld

Bushalte Molenwal 19

3. Uitgangspunten

20

21

3.1 Programma Woningbouwprogramma Oudewater heeft een grote woningbouwopgave. Voor starters en mensen met een middeninkomen is het moeilijk om in Oudewater een passende woning te vinden. Daarnaast is de gemiddelde inschrijfduur in Oudewater gestegen naar 12 jaar voor het huren van een woning bij de woningcorporatie. De ontwikkeling in Statenland draagt met de bouw van 100 tot 120 woningen bij aan de woningbouwopgave van Oudewater. De doelgroepen in het woningbouwprogramma worden nauwkeurig afgestemd met de behoefte van de inwoners en met lopende en toekomstige woningbouwprojecten. Daarbij wordt een hoge mate van diversiteit nagestreefd. Voor Statenland ligt de focus onder andere op duurzame betaalbare koopwoningen, met name voor starters, middeninkomens en ouderen. Hierbij wordt in het project de doelgroepenverordening toegepast. Een doelgroepenverordening zorgt ervoor dat er bij nieuwbouwprojecten genoeg betaalbare woningen voor lage en middeninkomens worden gerealiseerd die behouden blijven voor die doelgroep. Hierbij zetten we instrumentarium in om de woningen betaalbaar te houden, zoals een zelfbewoningsplicht en het antispeculatiebeding. Op deze manier draagt Statenland bij aan het voorzien in huisvesting voor starters en jongeren die vanwege de toenemende krapte op de woningmarkt lastig aan een woning kunnen komen.

De jongeren in Oudewater hebben sterk de behoefte om na het verlaten van het ouderlijk huis een woning te kunnen kopen. Dit komt omdat jongeren (tot 27 jaar) in Oudewater bovengemiddeld hoog scoren op arbeidsparticipatie, namelijk 80.8% ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 77%. Ook verdienen jongeren twee keer zoveel als leeftijdsgenoten in andere gemeenten, namelijk gemiddeld € 33.500,‑. Dit laat zien dat de jongeren in Oudewater sneller beginnen aan voltijds werken dan hun leeftijdsgenoten in andere gemeenten, waardoor in Oudewater de behoefte om een huis te kopen groter is. Ook zal er in Statenland 15% sociale huurwoningen worden gebouwd om ook in de

behoefte aan sociale huurwoningen te kunnen voorzien. Er is een toenemend tekort aan woningen voor aandachtsgroepen zoals urgenten, statushouders en uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen (MOBW). Daarnaast is er een opgave om voldoende seniorenwoningen en levensloopbestendige woningen te realiseren voor het toenemend aantal ouderen. Dit stimuleert doorstroming in Oudewater. Voor deze doelgroep is het van belang dat er passende voorzieningen in de buurt zijn. Voor Statenland betekent dit dat er ook aandacht wordt besteed aan levensloopbestendige woningen. In het projectgebied wordt daarom ruimte gemaakt voor een geclusterde woonvorm voor 55‑plussers. Daarnaast is het van belang dat er aanbod is voor ouderen in geclusterde en levensloopbestendige woonvormen in het huur- en koopsegment. Het woningbouwprogramma ziet er als volgt uit: Segment Goedkope koop Betaalbare koop Middeldure koop Dure koop Sociale huur Middenhuur Vrijesectorhuur

Percentage 0 30 20 10 15 10 0

Verblijfsplek aan het water, Catherijnesingel, Utrecht, OKRA

Knarrenhof Aahof Zwolle

Collectieve huiskamer Kas en Co, Inbo, Utrecht

Overig 15% programma nader te bepalen. Speeltuin Ten zuiden van de Hollandsche IJssel is in Oudewater geen openbare speeltuin aanwezig. Daarom is het belangrijk om in Statenland een buurtspeeltuin te realiseren. Deze speeltuin is voor kinderen van 0‑12 jaar en heeft een natuurlijke uitstraling. De speeltuin is goed en veilig bereikbaar voor kinderen en inclusief ingericht. Dit betekent dat deze overzichtelijk is, iedereen zich welkom voelt en dat deze ook toegankelijk is voor kinderen met een beperking. De speeltuin is ongeveer 600 m2 groot.

Speeltuin Vrouwenhof Roosendaal 22

23

Ontmoetingsplek In Statenland worden ontmoeting en verbinding gestimuleerd en mogelijk gemaakt, zowel in de openbare ruimte als binnen de bebouwing. In Statenland komen daarom openbare verblijfsplekken. Ook is een openbare ontmoetingsruimte met een kleinschalige (dag)horecavoorziening voor de hele buurt wenselijk. Het is de ambitie om in het woningbouwprogramma ook gezamenlijke collectieve ruimtes te realiseren die bewoners zelf kunnen invullen, zoals een gemeenschappelijke huiskamer om elkaar te kunnen ontmoeten. 3.2 Cultuurhistorie De geschiedenis van de vestingwerken In 1265 kreeg Oudewater stadsrechten. Als vestingstad moest Oudewater meehelpen met het verdedigen van vorstendom Sticht Utrecht tegen mogelijke invallen van de graaf van Holland. In de 14e eeuw kreeg de stad daarom een volwaardige ommuring met poorten. Het projectgebied Statenland ligt dan nog geheel buiten de stad en zijn ommuring.

Kaart rond 1900 24

In de 16e eeuw krijgt de stad een nieuwe defensieve schil die bestaat uit een aarden wal met vooruitstekende bastions op de hoeken. Ook de vorm en ligging van de stad veranderen wezenlijk. Het zuidoostelijke deel van de vesting, onder andere bij Statenland, blijft onbebouwd. Na 1672, de inval van de Franse legers, werden de vestingwerken van Oudewater gemoderniseerd en uitgebreid en onderdeel gemaakt van de Oude Hollandsche Waterlinie. Alle inwoners werden verplicht om een aantal dagen hieraan mee te werken. De vestingwerken in Statenland, bestaande uit een gracht en aarden wal zijn toen gerealiseerd. Buiten de vestingwerken lag een schootsveld waar het door de Staten verboden was om te bouwen. Hier komt de naam Statenland vandaan. Met de aanleg van de Nieuwe Hollandsche Waterlinie in 1815 was er voor Oudewater geen noodzaak meer om de vestingwerken te behouden. Na 1821 mocht de gemeente de vesting ontmantelen. In 1857 werden de wallen geslecht en de vestingwerken en

stadspoorten afgebroken. De aarden wallen die de stad omringden, verdwenen geleidelijk. In Statenland zijn de vestingwerken geheel verwijderd. In de 20e eeuw doen de stedelijke functies hun intrede in het projectgebied. In Statenland is in 1935 een door gemeentearchitect Hoogendoorn ontworpen buitenzwembad gekomen. Daarna volgden mandenmakerij De Broedkorf (1998), een skatebaan (2008), een camperplaats en een tuinderij, die sinds 2024 een opvang voor Oekraïners is. De cultuurhistorie als identiteitsdrager van de ontwikkeling De nieuwbouwontwikkeling in Statenland maakt de oude vestingwerken weer beleefbaar. Dit wordt gedaan met respect voor de cultuurhistorie zonder historiserend te zijn. Het vestingwerk wordt ingericht als ruime watergang met naastgelegen aarden wal, een begeleidende bomenrij en een wandelpad. Dit sluit aan op het

overgebleven vestingwerk aan de oostzijde van de Hollandsche IJssel. Daarnaast wordt het verschil tussen het oude schootsveld en de stad zichtbaar gemaakt. Het gebied ten noorden van het herstelde vestingwerk wordt stedelijk ingericht, aansluitend op de bebouwing in het centrum van Oudewater. Bij de stadsgrens komt mogelijk een kanon. De bebouwing ten zuiden van het vestingwerk, liggend in het oude schootsveld, wordt landschappelijk ingericht met houten gebouwen die in het groen staan. Vroeger werden bouwwerken buiten de vesting ook in hout gebouwd omdat deze gemakkelijk verwijderd konden worden in tijden van oorlog om een open schootsveld te behouden. Het hoogteverschil van het maaiveld tussen het noorden van het vestingwerk en het zuiden van het vestingwerk wordt gebruikt om het verschil tussen de twee gebieden zichtbaar te maken, bijvoorbeeld door een hoger en steil talud te maken dat aan de noordzijde met gras begroeid is, en een natuurvriendelijk en lager talud aan de zuidzijde.

Luchtfoto uit 1944 met vestingcontour (witte lijn) 25

Het nieuwe vestingwerk wordt verbonden met de bestaande vestingwerken. Om een wandeling over de vestingwerken in Oudewater te faciliteren, wordt in het plan ruimtelijk rekening gehouden met een mogelijk toekomstige brug tussen het nieuwe vestingwerk en de Groenekade. Momenteel is het realiseren van deze brug financieel niet haalbaar en onwenselijk voor het waterschap. Daarnaast komt er een goede verbinding naar de Oude Utrechtse straatweg. 3.3 Stedenbouw en beeldkwaliteit Algemeen Statenland ligt aan de Utrechtse straatweg en is vanuit het zuiden de entree van de stad. De nieuwe woonbuurt krijgt een hoge ruimtelijke kwaliteit met hoogwaardige materialen en vormt zo het visitekaartje van Oudewater. Binnen het vestingwerk De bebouwing binnen de vestingwerken heeft een stedelijk karakter, passend bij de omliggende bebouwing van de stad

Collectieve groene binnentuin, Kas en Co, Utrecht 26

Oudewater en geeft een afwisselend beeld. Bouwblok(ken) met verschillende individueel vormgegeven panden vormen de basis van het stedenbouwkundig plan. Er wordt een heldere stadsgrens gemaakt aan het oude vestingwerk met een stedelijke en representatieve gevelwand. Deze stadsgrens vormt vanuit de Utrechtse straatweg de nieuwe entree van Oudewater. Aan de Hollandsche IJssel wordt een statige gevelwand gemaakt die refereert aan de binnenstad van Oudewater. De bebouwing aan de Molenwal sluit aan op de bestaande bebouwing, het karakter en de schaal van de straat. Aan de Molenwal, Hollandsche IJssel en het nieuwe vestingwerk worden de voorkanten van de gebouwen gerealiseerd. Deze krijgen een representatieve uitstraling. De bebouwing heeft verschillende bouwhoogtes en gebouwbreedtes. De bebouwing is aaneengesloten, pandsgewijs en heeft tussen de twee en drie bouwlagen met kap. Kappen zijn typerend voor de bebouwing in de oude kern van Oudewater en hier wordt op aangesloten. Platte daken worden incidenteel gebruikt. Op een beperkt aantal plekken kan van de standaardhoogte

Wonen aan het water, De Haven, Spijkernisse

Stedelijk beeld, Scheepmakerskwartier, Haarlem

Een gedifferenteerd gevelbeeld, Westerwal, Oudewater 27

(drie lagen plus een kap) worden afgeweken, waarbij maximaal één extra bouwlaag wordt toegestaan als een stedenbouwkundig accent en special. De hogere bebouwing staat op een stedenbouwkundig prominente plek, draagt bij aan de herkenbaarheid van de nieuwe buurt en biedt een punt om je op te kunnen oriënteren. Het benadrukt het karakter van de buurt. De plek van de hogere bebouwing wordt zorgvuldig gekozen om de negatieve effecten op bezonning van omliggende panden te minimaliseren. De hogere bebouwing staat op een hoek of is een losstaand object en ligt niet aan de Hollandsche IJssel. Het gebouw is niet breder dan dat het gebouw hoog is. De materialisering van de gebouwen is voornamelijk van baksteen.

Zichtlijn Vanuit de Utrechtse straatweg heeft men over de Hollandsche IJssel zicht op de Grote Kerk van Oudewater. Deze zichtlijn verbindt de stad Oudewater met het buitengebied, is een herkenningspunt voor de stad en is ook cultuurhistorisch waardevol. Deze zichtlijn moet behouden blijven en worden opgenomen in het stedenbouwkundig plan. In deze zichtlijn staan geen objecten die het zicht kunnen verrommelen of verstoren. De zichtlijn is daarnaast breed genoeg om de kerk, de Hollandsche IJssel, de bomenrij langs deze rivier en de nieuwe bebouwing binnen het vestingwerk te zien.

Buiten het vestingwerk Buiten de vestingwerken was vroeger het schootsveld. In dit gebied wordt een open en groene uitstraling behouden en een verbinding gemaakt met het open veenweidelandschap. De gebouwen zijn kleinschalig en liggen als objecten in het groen. Ook open waterelementen, passend bij de omgeving, geven dit gebied karakter. De bouwhoogte bestaat voornamelijk uit één of twee lagen met kap. De materialisering van de gebouwen is voornamelijk van hout. Zo wordt een duidelijk en herkenbaar verschil gemaakt tussen de stenige en stedelijke bebouwing binnen het vestingwerk en het houten en landelijke karakter van het voormalige schootsveld. Achterkanten aan de openbare ruimte worden vermeden en het beeld vanuit de Utrechtse straatweg wordt representatief en aantrekkelijk. Een gesloten gevelwand wordt voorkomen. De ontwikkelingen binnen en buiten het vestingwerk worden met elkaar verbonden door middel van een beeldbepalende maar bescheiden brug, die elegant, uitnodigend en verbindend is. Transformatorstations Transformatorstations en andere bebouwingen voor nutsvoorzieningen worden inpandig gepositioneerd zodat deze de openbare ruimte niet verrommelen

Zicht op de Grote Kerk vanuit de Utrechtsestraatweg 28

29

Bescheiden brug, Alphen a/d RIjn, ipv Delft

Gebouwen als objecten in het groen, Smedens Have, PAX

Wonen in het groen, Kanalbyen, Denemarken 30

Groene straten en houten gevels, Lent, Mix architectuur

Stedenbouwkundige invulling 31

3.4 Openbare ruimte Algemeen De openbare ruimte in Statenland wordt hoogwaardig en krijgt bijzondere aandacht. Materialisering, afwerking en detaillering zijn zorgvuldig. Groen Statenland krijgt een robuuste en hoogwaardige groenstructuur die in verbinding staat met de omgeving. Niet alleen geeft dit een belangrijke bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit, maar ook aan de gezondheid, biodiversiteit en de verbinding tussen stad en land. De groenstructuur aan de Stormkade wordt behouden en versterkt. De groenstructuren langs de Tiendweg en de oude vestingwerken worden in Statenland doorgetrokken. Het nieuwe vestingwerk wordt begeleid door bomen die aansluiten op de bestaande bomen langs de Utrechtse straatweg. Langs de Utrechtse straatweg, in het gebied buiten het vestingwerk, wordt beplanting gebruikt om het groene karakter te benadrukken. Bestaande bomen worden zoveel mogelijk behouden. De bestaande groenstructuur aan de Hollandsche IJssel en de Stormkade kan in het stedelijke deel een meer open karakter krijgen, zodat de nieuwe bebouwing aan de Hollandsche IJssel een relatie krijgt met het water. Hierbij worden de meest beeldbepalende bomen behouden. Ten noorden van het clubgebouw van de Schaatsen Skeelervereniging Oudewater staan drie monumentale walnootbomen. Deze worden onderzocht en waar mogelijk behouden.

In het plangebied wordt een diversiteit van groenelementen gebruikt zoals hagen met voornamelijk struiken, natuurvriendelijke oevers, kruidenrijk grasland, vaste planten, groene daken, bomenrijen en bosjes. De beplanting is streekeigen en heeft ook diversiteit. Dit geeft een gevarieerd beeld en draagt bij aan een goede en gezonde leefomgeving voor mens en dier. Water Nieuwe watergangen zijn passend bij het karakter van het gebied, hebben een goede doorstroming en sluiten aan op bestaande waterstructuren. De nieuwe gracht vormt een

belangrijke identiteitsdrager voor de ontwikkeling. In de verdere planvorming wordt bekeken of het aantal duikers langs de Utrechtse straatweg kan worden verminderd en worden vervangen door open water. Het plangebied is te karakteriseren als een tussengebied tussen het peil van de Hollands IJssel en de polder Vliet en Dijkveld aan de overzijde van de provinciale weg. Het water kan door middel van een kleine inlaat ten zuiden van de skeelerbaan de Hollandsche IJssel verlaten. Ter hoogte van het huidige parkeerterrein van het zwembad verlaat het water door middel van een duiker onder de provinciale weg door het plangebied. Het watersysteem wordt bij de nieuwe ontwikkeling geoptimaliseerd, in overleg met waterschap HDSR. Op dit moment zijn er nog verschillende peilen in het plangebied. Rondom de noordelijk gelegen bungalow ligt een hoger peil vanwege houten funderingen. De peilverschillen in de rest van het gebied kunnen bij de ontwikkeling opnieuw worden gedefinieerd. Mocht bij verdere planontwikkeling een ander of flexibel peil wenselijk zijn, dan dient dit in samenwerking met HDSR verder te worden uitgewerkt. Een goed bodem- en watersysteem is hierbij leidend. 3.5 Recreatie In Statenland wordt wat betreft recreatie vooral ingezet op recreatieve wandelroutes, kleinschalige vormen van waterrecreatie en het realiseren van een speeltuin en openbare verblijfsruimtes.

Nieuwe routes binnen het projectgebied worden aangesloten op bestaande routes daarbuiten. De aarden wallen van de vestingwerken werden vroeger al recreatief gebruikt voor wandelingen. Deze recreatieve route wordt weer teruggebracht met een verbinding met de Oude Utrechtse straatweg en de Groenekade. In het projectgebied wordt ruimtelijk rekening gehouden met een eventueel toekomstige langzaamverkeerverbinding met de vestingwerken aan de oostzijde van de Hollandsche IJssel, de Groenekade. Zo kan er een langere vestingwandeling ontstaan. Deze brug is geen onderdeel van project Statenland. Groen en water

32

33

Daarnaast wordt de bestaande wandelroute langs de Hollandsche IJssel over de Stormkade behouden en verbeterd. Ook het wandelpad op de Tiendweg in polder Vliet en Dijkveld komt uit op Statenland. De toegankelijkheid en zichtbaarheid van en naar deze route wordt verbeterd. Deze wordt nu geblokkeerd door een parkeerplek in de openbare ruimte. Ook de oversteekbaarheid over de Utrechtse straatweg kan beter worden gefaciliteerd.

Verder is SupClub Pro-Sup hier actief. Zij maken momenteel gebruik van het verenigingsgebouw van de skeelerbaan voor de opslag van materialen. Bij de ontwikkeling van Statenland wordt bekeken of en hoe deze opslag kan worden gefaciliteerd.

Op en aan de Hollandsche IJssel is er plek voor waterrecreatie. Langs de Stormkade liggen aanlegplaatsen voor waterrecreanten en zijn bolders voor schepen aanwezig. Vuilnisinzameling voor de pleziervaart wordt momenteel gedaan met een rolcontainer die nu op parkeerterrein bij de Oekraïneopvang staat, en zal ook in de planvorming van Statenland moeten worden opgenomen. Ook zijn elektra en waterzuiltjes gewenst voor de recreatievaart. Vanuit waterveiligheid zal hiervoor nader onderzoek nodig zijn wanneer extra kabels en leidingen in de dijk gewenst zijn.

Tiendweg 34

Recreatie 35

3.6 Mobiliteit Algemeen Mobiliteit in Statenland richt zich op duurzaamheid, langzaam verkeer en een fijne woonomgeving. Langzaam verkeer wordt gestimuleerd door het creëren van een fijnmazig voet- en fietsnetwerk. Dit is duurzaam, stimuleert beweging en draagt bij aan een aantrekkelijke openbare ruimte. Auto’s zijn in Statenland te gast. Het parkeren wordt geclusterd en de woonomgeving wordt zoveel mogelijk autovrij gemaakt. Deelmobiliteit wordt gestimuleerd. Deelmobiliteit is het delen van een auto, fiets of lichte elektrische voertuigen (LEV’s). LEV’s zijn onder andere elektrische (bak)fietsen, elektrische scooters, scootmobielen en elektrische steps. Om de elektrische auto te faciliteren, worden er voldoende laadplekken gerealiseerd. Autoverkeer Momenteel wordt Statenland ontsloten via de Momenteel wordt Statenland ontsloten via de Molenwal en de weg Statenland, die parallel aan de Utrechtse straatweg loopt. Ook in de nieuwe ontwikkeling wordt de Molenwal gebruikt om Statenland te bereiken. Om dit mogelijk te maken wordt het verkeerspunt tussen de Molenwal en de Utrechtse straatweg veiliger gemaakt door meer verkeersoverzicht te creëren. In het projectgebied verbindt een brug het gebied binnen het nieuwe vestingwerk met het gebied hierbuiten. Hulpdiensten kunnen ook gebruikmaken van de fietsontsluiting aan de zuidzijde van het plangebied.

Er wordt voor zo weinig mogelijk hinder gezorgd voor de omwonenden aan de Molenwal. Een aandachtspunt in de uitwerking is het realiseren van een goede ontsluiting naar De Broedkorf. Autoverkeer wordt niet gestimuleerd in Statenland. Dit betekent dat de auto te gast is, er autovrije straten zijn en dat parkeerplekken niet altijd direct aan de woningen liggen. Parkeren wordt zoveel mogelijk buiten het zicht en geclusterd gedaan in (halfverdiepte) parkeerkelders, een parkeergebouw, binnen een bouwblok of in het groen. Niet‑overdekte parkeerplekken worden met halfverharding uitgevoerd. Het aantal parkeerplekken dat benodigd is voor

de ontwikkeling wordt binnen het projectgebied gerealiseerd. De vigerende parkeernota wordt hiervoor als uitgangspunt genomen. Fiets Fietsgebruik wordt gestimuleerd door goede verbindingen te maken met het huidige fietsnetwerk en met het centrum en het buitengebied. Het bestaande fietspad langs de Utrechtse straatweg is onderdeel van de huidige fietsinfrastructuur van Oudewater. Het fietsnetwerk in Statenland sluit hierop aan. Aan de zuidzijde van het projectgebied wordt de bestaande aansluiting op de Utrechtse straatweg voor de Oekraïneopvang ingericht als fiets- en voetpad en ontsluiting voor hulpdiensten. Voor de nieuwe fietspaden wordt rekening gehouden met de veiligheid, samenhang, directheid, het comfortabel zijn en de aantrekkelijkheid van het fietspad. Daarnaast wordt de fiets binnen handbereik van bewoners geplaatst en worden voorzieningen zoals fietsparkeren en laadplekken goed gefaciliteerd. Stallingsruimte voor de fiets wordt bij de nieuwbouw voorzien.

fietsvoorziening in Statenland wordt beperkt en hier een goede entree van de stad kan worden gemaakt. Ook zal hiermee het gebruik van het openbaar vervoer worden gestimuleerd en de behoefte aan het bezit van een tweede auto op Statenland afnemen. Vanuit Statenland komt er bovendien een goede voet- en fietsverbinding naar deze bushalte. Op dit moment is deze ontwikkeling nog niet zover en moet er voor het project Statenland worden uitgegaan van het behoud van de bushaltes Molenwal. Het verbeteren van de verkeersveiligheid en het optimaliseren van de bushaltes met bijbehorende fietsenstalling zijn randvoorwaarden wanneer in Statenland woningen worden toegevoegd. De oversteekbaarheid van de Utrechtse straatweg is niet optimaal. Het is niet mogelijk om tussen de verschillende rijrichtingen als voetganger veilig te pauzeren. Daarnaast steken voetgangers bij halterende bussen over, waarbij ze door het kruisende verkeer pas worden gezien wanneer ze achter de bus vandaan komen. Gepaard gaande met slechte zichtlijnen op de Molenwal vanwege de begroeiing is dit

een verhoogd risico op verkeersonveilige situaties, zeker wanneer er 100‑120 woningen worden toegevoegd. Op dit moment bevindt zich een fietsenstalling bij de bushaltes langs de weg Statenland. Deze wordt veelvuldig gebruikt maar is grotendeels verouderd en verrommeld. Daarom wordt de fietsenstalling geoptimaliseerd en de ruimtelijke kwaliteit ervan verbeterd. Er komt betere verlichting en een verbeterde inpassing zodat er voldoende fietsplekken zijn en fietsers niet op de rijbaan hoeven staan om hun fiets in een rek te zetten. Busparkeerplaatsen Naast het huidige zwembad aan de Molenwal is een busparkeerplaats. Deze kan op dit moment gebruikt worden voor een bezoek aan het zwembad en ook aan de binnenstad. Nu dit gebied wordt getransformeerd naar een woonwijk ligt deze busparkeerplaats niet meer voor de hand op deze locatie. Daarom komt deze busparkeerplaats te vervallen. Dit geeft aanleiding om het profiel van de Molenwal te herzien omdat er een minder brede autoweg nodig is.

Voet Naast fietsen wordt ook lopen gestimuleerd. Er wordt aangesloten op bestaande recreatieve wandelroutes aan de Stormkade en de Tiendweg, welke worden verbeterd. Daarnaast wordt er een fijnmazig wandelnetwerk ontwikkeld dat aansluit op bestaande paden. Bushaltes Op de Utrechtse straatweg bevinden zich de drukste bushaltes van gemeente Oudewater, de Molenwal. Hier rijden de lijnen 107 Gouda‑Utrecht en 505 Woerden‑Schoonhoven. Daarnaast bevindt zich op de Vierbergenweg het eindpunt van lijn 123 (Uithoorn-Oudewater). Het is wenselijk om de bushaltes aan de Molenwal te verwijderen en een hoogwaardige busvoorziening elders in Oudewater te realiseren, wellicht bij de rotonde bij de Zwier Regelinkstraat en de Goudsestraatweg, waarbij de verschillende buslijnen samen kunnen komen. Dit zorgt ervoor dat het openbaar vervoer beter op elkaar aansluit en de ruimtelijke impact van de bushaltes met Parkeren in het groen

36

37

Autovrije straat, Nieuw Leyden

Half verharding

Parkeergarage, High Tech Campus Eindhoven, Inbo

Een half verdiepte parkeergarage als aanleiding voor een zachte overgang van privé naar openbaar., Little C, Rotterdam 38

Mobiliteit 39

3.7 Gezondheid

3.8 Inclusie

Het uitgangspunt voor de ontwikkeling van Statenland is dat het plangebied een positieve bijdrage levert aan de gezondheid van de bewoners en hun omgeving. Een groene omgeving draagt bij aan het welzijn van mensen en dieren. Mensen voelen zich gezonder, hebben aantoonbaar minder stress en komen minder vaak bij de huisarts. Niet alleen vanwege frisse lucht, maar ook door de positieve werking van de natuur. De ambitie is dan ook om een groene woonomgeving te maken waar de auto ondergeschikt is. Hiervoor wordt veel aandacht besteed aan groen en water.

Een inclusieve stad is een stad waar iedereen zich thuis voelt, mee kan doen en zijn talenten kan ontplooien. Waar iedereen toegang heeft tot alles wat de stad te bieden heeft; van een plek om te wonen tot voorzieningen en van openbare ruimte tot onderwijs.

Daarnaast wordt bewegen gestimuleerd door middel van speelplekken voor verschillende leeftijden, het stimuleren van langzaam ongemotoriseerd verkeer en de optie om een ommetje te maken in de omgeving en de buurt zelf. Ook wordt de auto zoveel mogelijk uit het zicht geparkeerd en wordt aangemoedigd om met de fiets de stad in te gaan in plaats van met de auto. De combinatie van goede groenblauwe structuren met goede langzaamverkeerverbindingen nodigt uit tot buiten zijn, bewegen, sport, spelen en ontspanning in een veilige omgeving. Daarnaast is een goede luchtwater- en bodemkwaliteit en een geluidsarme omgeving belangrijk.

Op wijkniveau betekent dat onder andere dat verschillende groepen mensen hier goed kunnen wonen en dat er een mix is in het woningaanbod. Mensen kunnen in hun eigen wijk doorstromen. Ook is er een ontmoetingsplek waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten en leren kennen, het liefst in de vorm van een buurtkamer. De openbare ruimte is door middel van kwalitatieve verblijfsplekken en bankjes ingericht voor ontmoeting. Ook binnen de woongebouwen is aandacht voor de realisatie van ontmoetingsruimten.

3.9 Duurzaamheid In lijn met het landelijk beleid streeft de gemeente Oudewater ernaar om zo snel als haalbaar is, maar uiterlijk in 2050, een CO2neutrale gemeente te zijn. In 2030 willen we de helft minder CO2 uitstoten. Dit is afgesproken in het coalitieakkoord van Oudewater. Bij de aanpassingen aan gebouwen wil de gemeente Oudewater ook aandacht voor de duurzaamheid van de gebruikte materialen en inzetten op meer circulariteit, bijvoorbeeld door hergebruik van materialen. Statenland wordt dan ook duurzaam en toekomstbestendig. Het wordt een klimaatadaptieve buurt die natuurinclusief is ingericht, waarbij zoveel mogelijk circulaire en biobased materialen gebruikt worden en waar men efficiënt met energie omgaat. Om invulling te geven aan de klimaatambitie van de gemeente Oudewater en te komen tot een duurzame uitbreidingslocatie wordt het Convenant Toekomstbestendig Bouwen als leidend gezien. De thema’s waar dit convenant zich op richt zijn: circulariteit,

energie, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, natuurinclusiviteit en gezondheid. Een aantal thema’s wordt hieronder uitgelicht. Energie Netcongestie zal in de komende jaren steeds vaker voorkomen, waardoor het de opgave is om netbewust te bouwen. In het kader van het omgevingsplan kan een energietoets worden uitgevoerd. Het doel van deze energietoets is eerder zicht krijgen op de inpasbaarheid van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op het elektriciteitsnet. Om te komen tot het doel om een CO2‑neutrale gemeente te worden, is de eis dat de woningen minimaal energieneutraal zijn en de wens dat er in de wijk meer energie wordt opgewekt dan gebruikt. Klimaatadaptatie Statenland wordt klimaatadaptief ontworpen en biedt resistentie tegen droogte, hitte en wateroverlast. Verhardingen worden zo weinig mogelijk toegepast en bomen geven schaduw en verkoeling. Regenwateropvang

Gezien de Utrechtseweg die langs het projectgebied ligt, is het belangrijk om een stedenbouwkundig plan te maken dat goed met het geluid van de weg omgaat.

Natuurlijke wateropvang 40

Insectenhotel 41

wordt niet aangesloten op een riool en er zijn genoeg mogelijkheden om water op te vangen. Natuurlijke oplossingen prefereren boven technische oplossingen. In het stedelijke deel kunnen oplossingen worden gezocht zoals groene gevels, geveltuinen en groene daken. In het landelijkere deel wordt ruimte gemaakt voor oppervlaktewater, wadi’s en de aanplant van nieuwe bomen. Natuurinclusiviteit en biodiversiteit Natuurinclusief ontwikkelen is een vorm van duurzaam bouwen. Hierbij dragen het bouwwerk en de omliggende openbare ruimte bij aan de lokale biodiversiteit en algemene natuurwaarden. Natuurinclusief bouwen is daarmee gericht op het behoud, verbeteren en uitbreiden van de biodiversiteit in de bebouwde omgeving door het creëren van geschikte habitats voor soorten en een ecosysteemgerichte benadering. Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: 1. Behoud en bescherming van bestaande natuur: Nieuw gerealiseerde natuur is meestal van lagere ecologische waarde dan

Stedelijk groen, Houthavens Amsterdam 42

volgroeide en oudere natuur. Daarom is het behoud van waardevolle, bestaande natuur belangrijk, net als het zo min mogelijk verstoren van de bodem. Daarnaast is bescherming van aanwezige dier- en plantensoorten belangrijk om hen in het gebied te behouden. 2. Groenstructuren binnen het plangebied en verbinding met de omgeving: De meeste diersoorten hebben voordeel van de verbondenheid met de natuur. Zo ontstaat namelijk een voldoende groot leefgebied met toegang tot alle habitateisen. Dat zijn de V’s voor het leefgebied: voedsel, vocht, voortplanting, verblijf, veiligheid, verbinding en variatie. Ook kunnen populaties zo voldoende mengen om gezondheid en voortbestaan te garanderen. 3. Voldoende ruimte voor diverse natuurtypen: Het is belangrijk dat er voldoende ruimte is voor natuur. Dat kan ruimte zijn die exclusief met een natuurfunctie wordt ingericht, zoals natuurvriendelijke oevers. Of ruimte die meervoudig wordt gebruikt, bijvoorbeeld een groen dak of recreatiegebieden zoals parken.

4. Ecologische kwaliteit: habitatrealisatie en basiskwaliteit natuur: De keuze van natuurtype en beplanting bepaalt vervolgens de ecologische kwaliteit en diversiteit. Het gaat daarbij om verscheidenheid, het zorgen voor voldoende kwaliteit en de keuze van plantsoorten die gezamenlijk zorgen voor een goed leefgebied (habitat) voor doelsoorten.

oevers zo veel als mogelijk natuurvriendelijk. Dit betekent dat de taluds een flauwe helling hebben. Ook wordt met de beplanting rekening gehouden met de bloeiboog. Bij een bloeiboog kies je de planten op bloeiperiode en zorg je er zo voor dat er altijd voldoende voeding voor insecten is.

In Statenland komt een diversiteit aan maatregelen om de natuur te stimuleren. Denk hierbij onder andere aan kruidenrijke bermen, het aanleggen van groen, stapelmuurtjes, natuurvriendelijke oevers, groene daken, groene gevels, egelverstopplekken, nestkasten en bijenhotels. Om de biodiversiteit te vergroten, worden

Circulair en biobased bouwen Circulair bouwen is een vorm van duurzaam bouwen waarbij de principes van circulariteit in de bouw worden toegepast. Een gebouw is circulair als bij de bouw en het beheer voorraden in een gesloten kringloop worden gehouden, zonder schadelijke emissies naar lucht, water en bodem. Materialen worden bijvoorbeeld hergebruikt of demontabel gemaakt. Biobased bouwen is een vorm van circulair bouwen waarbij gebruik wordt gemaakt van duurzame grondstoffen die steeds opnieuw aangroeien, zoals hout, vlas, hennep, olifantsgras of stro. Tegelijkertijd kan het verbouwen van deze grondstoffen ook bijdragen aan de biodiversiteit, de waterkwaliteit, een kwalitatief hoogwaardig landschap en de reductie van CO2 en stikstof.

Wadi

Natuurvriendelijke oevers

Oudewater heeft een Soortenmanagementplan voor vleermuizen, mussen en gierzwaluwen. Daarin hebben we ons verplicht om voor deze diersoorten extra nest‑ en schuilgelegenheden te realiseren, als compensatie voor de plekken die verloren gaan (vooral door isolatie).

43

Groene gevel Ingebouwde nestkast

Groene gevel, Medina Eindhoven

Natuurlijk dak

The Bird’s Palace, Studio Ossidiana, Vondelpark Amsterdam 44

45

Totaalkaart 46

47

4. (Beleids)kaders

48

49

4.1 Rijksbeleid De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is op 11 september 2020 vastgesteld. Daarin beschrijft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Voor vier NOVI‑prioriteiten geldt dat zowel voor de lange als de korte termijn maatregelen nodig zijn die in de praktijk voortdurend op elkaar inspelen. Deze prioriteiten hebben onder andere betrekking op het bouwen aan sterke, aantrekkelijke en gezonde steden. Er wordt gewerkt aan een verdere ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland om een goed bereikbaar netwerk van steden en regio’s te realiseren. De grote actuele woningbehoefte vraagt tegelijkertijd om oplossingen op korte termijn. De nieuwe woningbouwlocaties bevinden zich in het Stedelijk Netwerk Nederland. De ontwikkeling vindt plaats in lijn met de ambities van de integrale verstedelijkingsstrategie, zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied, klimaatbestendig en natuurinclusief. In de NOVI is een 21-tal nationale belangen opgenomen.

Dit betreft onder meer het bevorderen van een duurzame ontwikkeling van Nederland als geheel en van alle onderdelen van de fysieke leefomgeving, het realiseren van een goede leefomgevingskwaliteit, zorg dragen voor een woningvoorraad die aansluit op de woonbehoeften, waarborgen en realiseren van een veilig, robuust en duurzaam mobiliteitssysteem, waarborgen van de hoofdinfrastructuur voor transport van stoffen via (buis)leidingen, waarborgen van de waterveiligheid en de klimaatbestendigheid (inclusief vitale infrastructuur), behouden en versterken van cultureel erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van (inter)nationaal belang en het verbeteren en beschermen van natuur en biodiversiteit. Verstedelijking vindt plaats in de regio’s waar er vraag is en de grote open ruimten tussen de steden behouden hun groene karakter. Statenland in Oudewater wordt gerealiseerd aan de rand van het bestaande stedelijke gebied. Het past binnen de kaders van de Nationale Omgevingsvisie om verstedelijking te laten plaatsvinden op plekken waar de vraag naar (in dit geval woningen) groot is

en om zorg te dragen voor een woningvoorraad met bijbehorende stedelijke functies die aansluiten bij de behoefte. 4.2 Provinciaal beleid Omgevingsvisie Provincie Utrecht Vanaf 1 april 2021 is de Provinciale Omgevingsvisie in werking getreden. In de Omgevingsvisie staat hoe de provincie er in 2050 uitziet. De Omgevingsvisie geeft richting aan de toekomstige en fysieke leefomgeving. Dit is alles op, boven en onder de grond en inclusief de sociale aspecten zoals toegankelijkheid en inclusiviteit. In de Omgevingsverordening staan de regels en instructieregels die daarvoor nodig zijn. Om voor te sorteren op de toekomst richt de Omgevingsvisie zich op een aantal ontwikkelingen: - extra woningen die gebouwd moeten worden; - toename van werkgelegenheid; - toename van verkeer; - energietransitie; - klimaatverandering; - verandering in de landbouw; - versterking van natuur en recreatief groen.

zijn regels opgenomen voor de realisatie van nieuwe bedrijventerreinen en voor de bouw van nieuwe woningen in het stedelijk gebied. Voor Statenland zijn alleen de regels voor nieuwe woningbouw relevant. Voorwaarde voor nieuwe woningbouw is dat deze ontwikkeling past binnen het provinciale beleidskader ‘Wonen en werken’, waarin de regionale woningbouwopgave verwoord is. Daarnaast mag de nieuwe woningbouw niet leiden tot extra bodemdaling. Landelijk gebied en kernrandzone: De voor de voorliggende ruimtelijke Voor de voorliggende ruimtelijke ontwikkeling van het zuidelijk deel van Statenland zijn de gebiedsaanwijzingen ‘landelijk gebied’ en ‘kernrandzone’ relevant (artikel 9.10 Omgevingsverordening) en ‘Instructieregel uitbreiding woningbouw onder voorwaarden mogelijk’ (artikel 9.15 Omgevingsverordening). Deze zijn beide van toepassing op het zuidelijk deel van Statenland. In het landelijk gebied is verdere verstedelijking in beginsel niet mogelijk.

Kernrandzones zijn onderdelen van het landelijk gebied, direct grenzend aan de bestaande kernen, waar onder voorwaarden verstedelijking kan plaatsvinden. Zo moet de verstedelijking gepaard gaan met een versterking van de ruimtelijke kwaliteit die in redelijke verhouding moet staan tot de aard en de omvang van de verstedelijking. De verstedelijking moet ruimtelijk en landschappelijk goed worden ingepast en in aansluiting op het stedelijk gebied worden gerealiseerd. Ten slotte geldt dat de omliggende functies niet onevenredig worden geschaad. Bij de wijziging van het omgevingsplan moet een en ander worden onderbouwd en moet een beeldkwaliteitsparagraaf onderdeel uitmaken van de onderbouwing. In geval van Statenland past de woningbouw binnen het door Gedeputeerde Staten vastgestelde Programma Wonen en Werken. De nieuwe woningen worden gebouwd in de kernrandzone in aansluiting op het landelijk gebied.

De Provincie Utrecht vindt het daarbij belangrijk om de bestaande kwaliteiten te behouden, te versterken en in balans te laten zijn met deze ontwikkelingen. De ruimte voor ontwikkelingen is beperkt, terwijl de vraag naar ruimte groot is. Omgevingsverordening Op 1 januari 2024 is de Op 1 januari 2024 is de Omgevingsverordening in werking getreden. In de Omgevingsverordening provincie Utrecht is de planlocatie ‘Statenland’ onderdeel van meerdere gebiedsaanwijzingen. Hieraan zijn in de Omgevingsverordening één of meerdere instructieregels gekoppeld die gemeenten in acht moeten nemen bij het opstellen van ruimtelijke plannen. Het noordelijk deel van Statenland is onderdeel van het ‘stedelijk gebied’. Het zuidelijk deel is onderdeel van het ‘landelijk gebied’ en ‘kernrandzone’. Stedelijk gebied: Het noordelijk deel van Statenland ligt in het ‘stedelijk gebied’. In de omgevingsverordening Rode contour, de grens tussen het stedelijke gebied en de kernrandzone

50

51

In de verordening is bepaald dat de woningbouw niet mag leiden tot extra bodemdaling. Uit een nadere toelichting van de provincie blijkt dat hiermee voor dit project wordt bedoeld dat moet worden gekeken naar het voorkomen van veenoxidatie. Dit kan door geen actieve ontwatering toe te staan en kruipruimteloos te bouwen. Dit zorgt ervoor dat er geen bodemdaling plaatsvindt buiten het plangebied. Daarnaast moet worden geprobeerd te voorkomen dat er veen wordt afgegraven, en als dat wel noodzakelijk is, dat het veen dan op een andere plek wordt gebruikt waar het ook niet kan oxideren. Dit draagt dan bij aan het (zoveel mogelijk) tegengaan van bodemdaling en ook aan de klimaatdoelstellingen, omdat veenoxidatie zorgt voor een hoge broeikasgasuitstoot. Provinciaal Programma Wonen en Werken (2025) Statenland is een grotendeels binnenstedelijke locatie. De zuidelijke punt valt echter buiten de rode contour. Dit gebied wordt opgenomen in het Provinciaal Programma Wonen en Werken. Door de opname in het regionaal programma wonen en werken hoeft er geen formele procedure worden gevolgd voor het omzetten van de rode contour.

Provinciaal Programma ‘Groen Groeit Mee’ De vraag naar ruimte in de Provincie Utrecht is groot en de hoeveelheid groen per inwoner staat onder druk, terwijl groen van grote waarde is als het gaat om het geluk en de gezondheid van inwoners, voor klimaatadaptatie en voor de biodiversiteit. Groen Groeit Mee is de ambitie om recreatief groen, natuur, water en landschap mee te laten groeien met het stijgende aantal woningen in de provincie Utrecht. De U10, waar de gemeente Oudewater onderdeel van is, is een van de partners die onder regie van de provincie samen aan Groen Groeit Mee werkt. Groen Groeit Mee zet zich in voor: 1) Toegankelijk groen: iedere inwoner heeft toegang tot landschappen met een kwaliteit die aansluit bij recreatieve wensen en behoeften. 2) Duurzame landbouw: de agrarische sector is rendabel en werkt volgens de principes van kringlooplandbouw en natuurinclusief.

3) Veerkrachtige natuur: de natuur heeft een rijke biodiversiteit en is veerkrachtig. 4) Beleefbaar landschap: het landschap is levend en beleefbaar, en draagt bij aan herkenbaar erfgoed en cultuur. 5) Zichtbaar water: een robuust en zichtbaar watersysteem als drager van gezond stedelijk leven, natuur en landbouw. Bij de ontwikkeling van Statenland is de ambitie dat het groen meegroeit en dat dit voor de nieuwe bewoners van Statenland beleefbaar is. Hoe en waar dit gerealiseerd kan worden, wordt in een later stadium onderzocht. 4.3 Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie Oudewater 2022 In de omgevingsvisie Oudewater 2022-2040 is Statenland aangemerkt als te onderzoeken woningbouwlocatie. Hierover is in de Omgevingsvisie het volgende opgenomen: “In de oudere stadsdelen binnen de wallen en langs de Lange Linschoten en Hollandsche IJssel willen we de kwaliteit van de leefomgeving versterken. De bereikbaarheid, de vitaliteit van de voorzieningen en de recreatieve ontwikkeling van de binnenstad en de Hollandsche IJssel staan daarbij centraal, in combinatie met de ontwikkeling van woningbouw. De ontwikkeling van Statenland is een kans om, dicht tegen de binnenstad aan, woningen toe te voegen en tegelijkertijd de verbinding tussen stad en landschap te versterken met groen.”

Omgevingsvisie Oudewater op hoofdlijnen 36

Omgevingsvisie gemeente Oudewater

37Omgevingsvisie gemeente Oudewa

In de omgevingsvisie is aangegeven dat de gemeentelijke woningbehoefte is bepaald door de demografische ontwikkeling te combineren met de ontwikkeling in de woningbezetting. Voor de gemeente Oudewater is de woningbehoefte berekend op 320 woningen tot en met 2030 en 530 woningen tot 2040. De ambitie van de gemeente is om de woningvoorraad jaarlijks gemiddeld met 30 woningen uit te breiden. Dit volgt uit de woningbehoefte (Woonvisie 2020-2025) door de bevolkingsgroei en de groei van het aantal huishoudens. Deze woningbouw vindt voornamelijk plaats in de kern van Oudewater. Daarbij wordt de hoogste prioriteit gegeven aan het bouwen binnen het huidige stedelijke gebied en het tevens inzetten op passende uitbreiding (naar Omgevingsvisie Oudewater Themakaart Wonen

52

53

behoefte) buiten de rode contour.

de ontwikkeling van Statenland:

In de visie is een aantal basisuitgangspunten voor nieuwbouwlocaties meegegeven. Dit zijn:

Woningbouwprogramma: • Omdat in de afgelopen jaren vooral sociale huur en dure woningen gebouwd zijn, ligt op Statenland de focus op duurzame koopwoningen voor starters en middeninkomens, conform de doelgroepenverordening. • Voor dit project is de doelgroepenverordening is van kracht. Tevens worden opkoopbescherming, zelfbewoningsplicht en antispeculatiebeding gehanteerd. • Het project sluit aan bij de oude vestingstructuur. Er is speciale aandacht voor klimaatadaptatie en de waterhuishouding. • De wijk krijgt een speeltuin, bij voorkeur een natuurspeeltuin. De kosten hiervan zijn onderdeel van het project. • De woningen voldoen aan de Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG)-norm.

1. Herkenbaarheid: gestreefd moet worden naar een wijk die zijn identiteit ontleent aan de landschappelijke onderlegger. 2. Behoud van identiteit: de historische stad direct gelegen aan het nog herkenbare open landschap (schootsveld) als zodanig behouden. 3. Bereikbaarheid: de locatie moet voor alle vormen van vervoer goed bereikbaar zijn en vanuit de wijk moeten de bestaande voorzieningen goed bereikbaar zijn. 4. Woonprogramma: bouwen voor de eigen woningbehoefte. De woningen moeten qua type en ligging zo worden gebouwd dat ze eenvoudig voor verschillende doelgroepen geschikt zijn te maken. Het uitgangspunt is gericht bouwen voor de lokale woningmarkt en daarbij een hoge mate van flexibiliteit nastreven. In de Omgevingsvisie is aangegeven dat direct grenzend aan de stadsrand een woningbouwontwikkeling is voorzien op Statenland. Deze kan tot ontwikkeling worden gebracht, maar daarvoor is uitplaatsing van het zwembad en de skeelerbaan noodzakelijk. Verder wordt in de omgevingsvisie aangegeven dat in het kader van een gezonde leefomgeving het belangrijk is om een combinatie van maatregelen op het gebied van duurzaamheid en gezondheid per project nader te bepalen, aansluitend op de locatie, de opgave of de doelstelling van het project. Met dergelijke methodes wordt een weging gemaakt tussen de verschillende belangen in relatie tot een gezonde, duurzame leefomgeving.

Door in een vroeg stadium in het project (woningbouw of openbare ruimte) alle relevante duurzaamheidsaspecten, waaronder gezondheid, tegen elkaar af te wegen, kan een maximaal resultaat behaald worden, waarbij recht wordt gedaan aan alle wensen en eisen. Hooflijnenakkoord (2022-2026) Oudewater In het hoofdlijnenakkoord van Oudewater zijn verschillende uitgangspunten opgenomen voor

Planvorming: • De gemeente stelt, voorafgaand aan de planvorming en als onderdeel van de stedenbouwkundige visie, een participatieplan op en geeft daar uitvoering aan. • Een stedenbouwkundige visie en beeldkwaliteitsplan worden voorafgaand aan het bestemmingsplan aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd. • Het verplaatsen van de skeelerbaan, of uitzicht daarop, is niet randvoorwaardelijk voor de voortgang van het project. Een gefaseerde ontwikkeling heeft echter niet de voorkeur.

Daarom is besloten om een speeltuin te realiseren met een natuurlijke uitstraling. Daarnaast is het woningbouwprogramma afgestemd op de vigerende woonvisie. Een opkoopbescherming is niet opgenomen in het Ruimtelijk Kader omdat deze in de Woonvisie niet als instrument wordt gebruikt. Een zelfbewoningsplicht en antispeculatiebeding worden wel ingezet. Visie Kernrandzone Oudewater-Zuid Statenland In de ‘Visie Kernrandzone Oudewater-Zuid Statenland’ wordt een perspectief geschept voor ruimtelijke ontwikkelingen in de kernrandzone ten zuiden van Oudewater. Deze visie is niet vastgesteld door de raad maar wordt als basis gebruikt voor het Ruimtelijk Kader. In de visie wordt onderzocht of woningbouw bij Statenland kan worden gecombineerd met het verbeteren van de kwaliteit van de kernrandzone. De ligging in en aan de historische vestingzone speelt hierbij een belangrijke rol. De kernrandzonevisie geeft aan waar en onder welke randvoorwaarden ontwikkelingen mogelijk zijn en recreatieve, landschappelijke en natuurdoelen kunnen worden gerealiseerd.

Belangrijke bouwstenen uit de visie die van toepassing zijn op de ontwikkeling van Statenland zijn: 1. Maak de vestingwerken weer beleefbaar in Statenland. 2. Accentueer de bebouwingsrand van de stad in de vesting. 3. Verbind de Tiendweg met een verbeterd pad over de Stormkade. 4. Creëer een aantrekkelijke rand langs de Utrechtse straatweg. 5. Benut de waterstructuur voor doorzichten en ecologische kwaliteit. Streefbeeld vestingswerken Oudewater Het ‘Streefbeeld vestingswerken Oudewater’ biedt ideeën en kansen om in de toekomst het verleden van Oudewater zichtbaar en ervaarbaar te maken. Met het Streefbeeld kunnen enthousiasme en draagvlak worden gecreëerd om initiatieven te laten ontstaan. Het is een inspiratiebron bij ruimtelijke ontwikkelingen en recreatieve initiatieven en geen toetsingskader. Omdat Statenland vroeger onderdeel was van de vestingwerken worden hiervoor dan ook aanbevelingen

Verkeer: • De parkeernormen uit 2021 zijn leidend en moeten binnen het projectgebied worden gerealiseerd. • De ontsluiting van Statenland op de Utrechtse straatweg moet een veilige en logische verkeersstroom mogelijk maken. • Gelijktijdig met dit project wordt, in overleg met de provincie, de positie van de bushaltes en fietsenstalling heroverwogen en een veilige oversteek over de Utrechtse straatweg opgepakt. De meeste uitgangspunten zijn overgenomen in dit document. Een aantal punten is aangepast. Zo is in deze ontwikkeling te weinig ruimte voor een natuurspeeltuin. Kaart uit Visie Kernrandzone Oudewater-Zuid Statenland

54

55

gedaan in het Streefbeeld. “De overgang stad-land en het stadsgezicht vanaf de wijde omtrek zijn kwaliteiten van Oudewater die van belang zijn bij de planvorming rond het Statenland. De locatie Statenland was als schootsveld van strategisch belang voor de verdediging van de stad. Schootsvelden waren vaak het gebied van tuinderijen en houten bebouwing die in geval van oorlogsdreiging ‘geslecht’ (gesloopt) konden worden. Op de militaire kaarten staat het als afgegraven terrein aangegeven. De grens van de vesting is grotendeels onzichtbaar geworden. Het Statenland vormt een te ontwikkelen schakel in de vestingwandeling omdat het de twee delen van de vesting aan weerszijden van de IJssel kan verbinden. Ook is het van belang voor het behoud van het karakteristieke stadsgezicht van Oudewater vanaf de Provinciale weg en de IJssel. Door hier een krachtige overgang te maken tussen de compacte historische stad en het open landschap wordt het stadsgezicht versterkt.

Dit kan door binnen de vesting compact en stenig te bouwen en buiten de vesting passende woningbouw in hout en in lage dichtheid te realiseren. De vestingwandeling verbindt tussen Groenekade, het Statenland, de Oude Utrechtse straatweg en de Hollandsche IJssel. De vestingwandeling versterkt met zijn karakteristiek profiel de stadsrand en maakt een attractieve wandeling mogelijk waarbij van alles te beleven is. Hiervoor is wel een hoogwaardige verbinding over de Hollandsche IJssel gewenst.” In het streefbeeld worden ook kaders voor de beeldkwaliteit meegegeven: • Historische laag van de vesting is aanleiding voor het maken van een heldere stadsgrens, een mooie lijn, daar waar het open landschap van rivier en polder de historische stad ontmoet. • Nieuwe oeververbinding in het verle gde van de vestingwandeling. • Aaneengesloten pandsgewijze bebouwing binnen de vesting vormt een stedelijk front en versterkt het stadsgezicht. • De vestingwandeling met karakteristiek