250215 Energie van Utrecht - Eindrapport lokaal eigendom van 7-11-24.pdf

Eindrapport lokaal eigendom Versie 1.1 (bijlage 26-11-2024) D.d. 7-11-2024

Opdracht De provincie heeft Energie van Utrecht (verder aan te duiden als EvU) de opdracht gegeven om de windplannen van coöperaties te ondersteunen en lokaal eigendom te bevorderen. Onze activiteiten omvatten: Locatie-inventarisatie, om inzicht te geven in de haalbaarheid van lokaal eigendom op verschillende locaties: o Eerste ronde: Gebieden die waar de gemeente mee bezig is (blauwe gebieden). o Tweede ronde: Overige gebieden (rode gebieden). Ondersteuning bieden: Zowel eerste hands-on ondersteuning als verdere hulp initiëren. Samenwerking organiseren: Regionale en/of provinciale samenwerking bevorderen Knelpunten signaleren. Inventarisatie locaties Het windteam van Energie van Utrecht (EvU) heeft in alle door de provincie als meest kansrijk beschouwde locaties gesprekken gevoerd en de potentie voor lokaal eigendom geïnventariseerd. In maart werd de inventarisatie uitgevoerd voor locaties die de provincie als blauw heeft aangemerkt: met de coöperaties Lek en IJssel Stroom, CoöperatIEDEREEN, Woerden Energie, Rhenen, BENG!, de Knotwilg en de samenwerkende coöperaties in de regio Amersfoort. Vanaf juni heeft het team de tweede inventarisatieronde uitgevoerd voor locaties die de provincie als rood heeft aangemerkt, waar gemeenten nog geen medewerking aan windenergie wilden verlenen. Sommige gemeenten tonen inmiddels bereidheid, terwijl anderen hun afwijzing handhaven.

We hebben in die ronde o.a. gesproken met de coöperaties Lek en IJssel Stroom, Onze Zon Baarn, BijZONder Baarn, Eemnes Energie, Eigenwijkse Energiecoöperatie, Opgewekt Houten, Durzaam Eiland,Veenwind, 2030.nu., de Knotwilg, Zon op Woudenberg, Rijne Energie, Coöperatie WageningenRhenen Wint i.o. en Heuvelrug Energie. Tijdens deze gesprekken volgden we een vast protocol met 50 vragen. We geven de antwoorden terug aan de betreffende coöperatie om hun ambitie, locatiepotentie, eventuele ondersteuningsvragen en wensen voor samenwerking duidelijk te maken. Deze gesprekken hebben ook geresulteerd in specifieke verzoeken om personele ondersteuning bij het projectbureau. Het windteam ondersteunt momenteel projectmatig Woerden Energie, BENG! en Lek en IJssel Stroom. Samenwerkingen Zes energiecoöperaties (De Windvogel, Samen Energie Amersfoort, Soester Energie, Duurzame Energie Coöperatie Zeist, Zon op Woudenberg, Windkracht Eemland) werken samen voor windenergie langs de

A28 en de Vlasakkers (de scope van het OER A28 project). Deze samenwerking werd op 31 mei aangekondigd en vastgelegd in een overeenkomst. In gebied 24 (Woerden, Montfoort) is de intentie uitgesproken voor samenwerking tussen Woerden Energie, Lek en IJsselstroom, Energie van Utrecht en (potentieel) Rijne Energie. De voordelen van samenwerking zijn herkend en verdere uitwerking vindt plaats in volgende gesprekken. Samenwerkingsovereenkomst (SOK) Om de samenwerking tussen coöperaties op provinciale schaal duidelijk te organiseren, is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld. Dit concept is besproken met de geïnteresseerde leden van Energie van Utrecht. De meeste leden die met windenergie bezig zijn onderschreven begin september het belang en de noodzaak van het vastleggen van de samenwerking en naar verwachting zal het merendeel van hen de SOK in het najaar van 2024 gaan tekenen. Inclusiviteit De coöperaties vinden inclusiviteit belangrijk. Twee aspecten kunnen hierbij worden onderscheiden: 1. Iedereen moet kunnen deelnemen of actief worden uitgenodigd. 2. Deelname moet mogelijk zijn zonder of met beperkte financiële inleg. De implementatie hiervan volgt vooral tijdens de werving van deelnemers en de financieringsfase. De coöperaties zijn zeer bereidwillig om in die fase invulling te geven aan deze aspecten.

We nemen dit op in het kennisprogramma van het Servicepunt Energie in 2025 en wijzen de coöperaties op de beschikbare kennis en voorbeelden bij de Academie van Energie Samen, de landelijke koepel van energiecoöperaties. Knelpunten lokaal eigendom Een belangrijk aandachtspunt is de financierbaarheid van het eigen vermogen van de coöperaties. Pas in een volgende fase van de projecten komt dit concreet aan de orde. Er zijn praktijkvoorbeelden elders in Nederland waar 50 of 100% eigen vermogen succesvol is gerealiseerd, maar dit is niet eenvoudig. Coöperaties zullen hun netwerk inzetten om financiering bij hun leden te verkrijgen. Bij een goede business-case zal er veel interesse zijn van leden en andere belangstellenden. Dit wordt verwacht op basis van ervaringen met vergelijkbare projecten in Nederland. Vooral in dunbevolkte gebieden moet eigendom van lokale bewoners mogelijk worden aangevuld met participanten uit andere gebieden om voldoende eigen vermogen te verkrijgen. De provincie biedt deze mogelijkheid in zijn beleidskader voor lokaal eigendom. Dit impliceert dat coöperaties in naburige gebieden moeten samenwerken bij de financiering van projecten. In de gesprekken met de energiecoöperaties werd de onzekerheid over de financiering vanuit de leden veelvuldig genoemd als mogelijk knelpunt.

EvU heeft een eerste inventarisatie voor mogelijke oplossingen uitgevoerd met een werkgroep uit haar leden uitgevoerd. De conclusie daaruit is dat er een vangnet kan worden gecreëerd om de financiering voor lokaal eigendom rond te krijgen: onder andere via bestaande fondsen, inbreng van bedrijven, samenwerking met sterke windcoöperaties uit andere delen van Nederland, achtergestelde leningen en/of een provinciale portfolioaanpak. Om goed in beeld te brengen wat deze oplossingen kunnen betekenen en hiervoor de dienstverlening van EvU aan windcoöperaties en de samenwerkingsstructuren met derden op te zetten is meer inspanning nodig.

De mogelijkheden voor lokaal eigendom Deze bevindingen vormen een momentopname, omdat de mogelijkheden voor de activiteiten van lokale coöperaties worden beïnvloed door diverse factoren die kunnen wijzigen. Een daarvan is het vigerende gemeentelijke beleid. In gemeenten waarin de gemeente beleid heeft dat windenergie niet of beperkt mogelijk maakt, zijn de mogelijkheden van lokale coöperaties om voorbereidend werk uit te voeren voor windprojecten nog beperkt en is daardoor ook nog minder duidelijk hoe lokaal eigendom gestalte kan krijgen, ook al hebben de coöperaties duidelijke intenties. Op dit moment zijn de volgende conclusies te formuleren: 1. In vrijwel alle gebieden zijn volwassen coöperaties actief die bereid en in staat zijn om een optimale rol te spelen bij het realiseren van lokaal eigendom. 2. In sommige regio’s zijn aanvullend ook andere lokale energiecoöperaties of initiatieven actief die daarbij mee kunnen werken. 3. In vrijwel alle gebieden waar coöperaties zich op concentreren achten zij lokaal eigendom voor 50% tot 100% haalbaar en zullen zij zich daarvoor inspannen. In 10 gebieden wordt 100% als haalbaar beschouwd. 4. In sommige gebieden in de “blauwe locaties” wordt al samengewerkt met een andere, niet coöperatieve, ontwikkelaars. 5. In veel gevallen zijn er nog geen afspraken met lokale grondeigenaren.

Een belangrijke reden hiervoor is dat het niet in een coöperatief en participatief ontwikkelproces past om op voorhand bindende (financiele)afspraken te maken met grondeigenaren, als er nog gesprekken met anderen in de omgeving kunnen worden gevoerd. Dit is bijvoorbeeld het geval als er nog geen gemeentelijk beleid is vasgesteld. 6. Door de gesprekken die het team Wind van EvU met alle betrefende coöperaties gevoerd heeft en de geboden ondersteuning, is de basis voor de rol van de coöperaties verder versterkt. Door de gesprekken en het kennisprogramma zijn zij beter voorbereid op het ontwikkelen van windenergie met lokaal eigendom en kennen zij hun collega’s in andere delen van de provincie beter. In een separaat overzicht zijn de bevindingen per locatie samengevat, met de inschatting van de invulling van lokaal eigendom door een of meer lokale energiecoöperaties. Relatie met Servicepunt Energie Het door de Provincie Utrecht ondersteunde Servicepunt Energie verzorgt EvU voor het onderdeel elektriciteit. Door dit Servicepunt worden coöperaties laagdrempelig geholpen om zon- en windprojecten aan te jagen en in de verdere ontwikkeling van hun organisatie. Dit gebeurt o.a. via een helpdeskfunctie, adviesgesprekken, kennissessies en korte maatwerkondersteuning per project.

Ook vanuit Servicepunt Energie is afgelopen jaar gewerkt om de coöperaties te ondersteunen op gebied van wind: Bijeenkomst windleden 19 februari: voorlichting over plan MER en proces Provincie Utrecht, en eerste gesprek en peiling voor de brede Samenwerkingsovereenkomst Kennisbijeenkomsten wind op 19 september en 23 oktober Belangenbehartiging bij stakeholders voor lokaal eigendom bij wind

Lijst 1: blauwe gebieden gemeente

betrokken locatie energiecoöperatie/initia tief

bereidheid coöperatie om windenergie te ontwikkelen

expertise en middelen coöperatie

Lopik

Energie Coöperatie Lek 23 en IJssel Stroom

hoog

volwassen coöperatie

Woerden

24 Woerden Energie

hoog

volwassen coöperatie

Montfoort

Vijheerenlan den Vijheerenlan den

Amersfoort

Rhenen

Energie Coöperatie Lek 24 en IJssel Stroom

57 de Knotwilg

59 de Knotwilg

hoog

volwassen coöperatie

hoog

volwassen coöperatie, succes geboekt met vorig project

hoog

volwassen coöperatie, succes geboekt met vorig project

bereikbaar percentage lokaal eigendom

samenwerking met (andere) ontwikkelaar

samenwerkingsov ereenkomst met 50% Eneco 50%/50%

50-100% nog niet

afspraken met grondeigenaren

liggen vast; betreft repowering

verkenning uitgevoerd in juni contacten van enkele jaren gekeden, geen afspraken

50-100% nog niet met Greentrust 50%/50% optieovereenkoms optieovereenkomst t voor 2 met 2 van 3 50% windmolens eigenaren intentie met Greentrust 50% 50%/50%

nog niet gemaakt

ondersteuning door Energie van Utrecht (EvU)

regionale samenwerking

organiseren geprekken tussen coöperaties in het gebied

niet nodig coöperaties Woerden Energie en Lek en adviseur/projectleider IJssel Stroom initiëren Energie van Utrecht onderlinge ingeschakeld samenwerking coöperaties Woerden Energie en Lek en adviseur/projectleider IJssel Stroom initiëren Energie van Utrecht onderlinge ingeschakeld samenwerking

hoe krijgen we local4local (lokale levering van lokaal opgewekte energie) voor elkaar? Integratie met zonneveld?

CoöperatIEDEREEN wil eventueel meewerken aan project met focus op participatie/voordelen voor minder kapitaalkrachtigen

niet nodig geacht door coöperatie: hebben zelf professionals niet nodig niet nodig geacht door coöperatie: hebben zelf professionals niet nodig Weinig ruimte voor één, laat staan twee windmolens, aansluiting voor windmolen ten westen van snelweg moet onder snelweg door, mogelijke bezwaren RWS rond verkeersveiligheidsbeïnvloeding door bewegende wieken, daarom geen interesse bij lokale coops

wordt niet door lokale coöperaties opgepakt; zij vinden dit geen geschikte 89 locatie voor windenergie

Wageningen-Rhenen 99 Wint i.o.

overige aspecten

hoog

coöperatie in oprichting, ondersteund door wolwassen coöperaties

samenwerkingsov ereenkomst met 100% De Windvogel

er zijn gesprekken gaande met twee partijen

energiecoöperatie Rhenen en Coöperatie nu niet nodig vanwege ValleiEnergie kunnen samenwerking met de eventueel later Windvogel aanhaken.

gebied valt in de 8km-zone rondom Veluwezone: zomerstilstand vanwege wespendief vereist door provincie Gelderland

OER *)locatie A28

81 (en 84)

De Windvogel, Samen Energie Amersfoort, Soester Energie, Duurzame Energie Coöperatie Zeist, Zon op Woudenberg, Windkracht Eemland

hoog

volwassen volwassen coöperaties, tevens de expertise van De Windvogel beschikbaar

50-100% nee

nee, OER-tender *)

niet nodig geacht als De Windvogel ondersteuning biedt

is opgestart en aangekondigd onder de naam Wind4U

ondersteuning door Energie van Utrecht (EvU)

regionale samenwerking

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

Energie Oudewater werkt mee als lokale partner

grote potentie gezien omvang project, samenwerking coöperaties, regie vanuit provincie en OER *) en afstand tot omwonenden

*) OER = Opwek van Energie op Rijksvastgoed (https://www.energieoprijksgrond.nl)

Lijst 2: rode gebieden gemeente

Oudewater

betrokken locatie energiecoöperatie/initia tief

1

Lek en IJssel Stroom

Oudewater

Energie Coöperatie Lek 8 en IJssel Stroom

Lopik

Energie Coöperatie Lek 10 en IJssel Stroom

Montfoort

Energie Coöperatie Lek 18 en IJssel Stroom

Woerden

20 Woerden Energie

bereidheid coöperatie om windenergie te ontwikkelen

de coöperatie concentreert zich op de locatie 8 hoog; de coöperatie wenst dat de provincie een projectbesluit neemt

de coöperatie concentreert zich op de locatie 23 de coöperatie concentreert zich op de locatie 24, conform het gemeentelijke beleid de coöperatie concentreert zich op locatie 24, conform het gemeentelijke beleid

expertise en middelen coöperatie

volwassen coöperatie

bereikbaar percentage lokaal eigendom

samenwerking met (andere) ontwikkelaar

100% nee

afspraken met grondeigenaren

nog niet gemaakt

overige aspecten

bij voorkeur windenergie in combinatie met een zonneveld van 20 ha; dat kan het financieel haalbaar maken

Vijfheerenla nden

Stichtse Vecht

Ronde Venen

29 De Knotwilg

de coöperatie concentreert zich op de locaties 57 en 59

Energiecoöperatie 35 2030.nu

redelijk hoog, als de provincie projectbesluit neemt en afhankelijk van volwassen coöperatie, raadpleging leden beperkte capaciteit

volwassen coöperatie, beperkte capaciteit

38 Veenwind

hoog

Stichtse Vecht

Energiecoöperatie 39 2030.nu

redelijk hoog, als de provincie projectbesluit neemt en afhankelijk van volwassen coöperatie, raadpleging leden beperkte capaciteit

Lopik

Energie Coöperatie Lek 42 en IJssel Stroom

de coöperatie concentreert zich op de locatie 23

Stichtse Vecht

Vijfheerenla nden

Energiecoöperatie 43 2030.nu

redelijk hoog, als de provincie projectbesluit neemt en afhankelijk van volwassen coöperatie, raadpleging leden beperkte capaciteit

48 De Knotwilg

de coöperatie concentreert zich op de locaties 57 en 59

50-100% nee er is contact met Windunie die grondposities heeft maar daarmee zijn nog 50% geen afspraken

50-100% nee

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

niet nodig of zinvol

nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

gewenst met Duurzaam Angstelland, potentieel met 2030.nu

nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

nog niet gemaakt

locatie 43 ligt meer voor de hand dan locaties 35 en 39 gezien de omvang en het initiatief van de grondeigenaren

niet nodig of zinvol

locatie 43 ligt meer voor de hand dan locaties 35 en 39 gezien de omvang en het initiatief van de grondeigenaren

niet nodig of zinvol

locatie 43 ligt meer voor de hand dan locaties 35 en 39 gezien de omvang en het initiatief van de grondeigenaren

niet nodig geacht door coöperatie: hebben zelf professionals er is contact met een groep grondeigenaren in gebied 43 die met Windunie werkt en er is de bereidheid tot samenwerking 50% met 2030.nu nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

Utrecht

Rijne Energie en De 49 Windvogel

hoog

volwassen coöperaties

50-100% nee

nog niet gemaakt

de Bilt

67 BENG!

hoog

volwassen coöperatie

minstens 50%. nee

nog niet gemaakt

geen, voldoende eigen expertise bij de partners adviseur EvU ingeschakeld, ondersteunt bij sluiten grondcontracten

Bijzonder Baarn/Baarn 75 Duurzaam

hoog, als provincie projectbesluit neemt

nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

Eigenwijkse 78 Energiecoöperatie

hoog, moet nog voorgelegd worden aan de leden

96 Heuvelrug Energie

redelijk hoog, als de provincie projectbesluit neemt en afhankelijk van volwassen coöperatie, raadpleging leden beperkte capaciteit

Baarn

Wijk bij Duurstede

Utrechtse Heuvelrug

volwassen coöperatie

volwassen coöperatie

50 tot 100% nog niet in beeld

minstens verkennende 50%. gesprekken In het verleden contact gehad met Pure Energie maar nog niet 50 tot 100% concreet

nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

nog niet gemaakt

algemene ondersteuning vanuit Servicepunt Energie

Rijne Energie werk voor dit project samen met de landelijke coöperatie De Windvogel

niet nodig of zinvol samenwerking is gewenst met Eemnes Energie (EE) en eventueel in een groter verband Opgewekt Houten wil Eigenwijkse Energiecooperate graag ondersteunen bij windontwikkeliing gebied 78

locatie is ruimtelijk gezien logische plek: strak tegen het Amstardam Rijn Kanaal en ten noorden van een bedrijventerrein. Heuvelrug Energie zou liever vanaf het begin samen met de potentieel met Vallei inwoners iets ontwikkelen, maar Energie, Zon op dat is op deze locatie 96 niet Woudenberg, mogelijk; er is geen lokale ondernemerscoöperat inwonerscoöperatie in ie Renswoude Renswoude en Veenendaal

d.d. 26-11-2024 In de gemeente Eemnes, Woudenberg en Leusden zijn ook coöperaties actief, maar de betreffende locaties 95 en 73 zijn momenteel niet relevant vanwege afspraken in de RES-regio Amersfoort. In de gemeente Houten zijn ook coöperaties actief, maar zij nemen geen actie op locatie 69 omdat die niet als kansrijk is aangeduid. *) OER = Opwek van Energie op Rijksvastgoed (https://www.energieoprijksgrond.nl)

bij voorkeur windenergie in combinatie met een zonneveld