20240109 Presentatie rapport arbeidsmigranten raad en ondernemers-gecombineerd.pdf

Raadsinformatiebijeenkomst

Onderzoeksrapport Arbeidsmigranten 9 januari 2024

Doel en programma van vanavond Delen resultaat onderzoeksrapport: huidige situatie rondom arbeidsmigranten. Deel 1

• Inleiding en proces (tijdlijn)

10 minuten

Deel 2

• Presentatie rapport door BMC

20 minuten

Deel 3

• Vragen stellen • Aandachtspunten meegeven

50 minuten

Deel 4

• Vervolgstappen • Afsluiting

10 minuten

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 2

Deel 1 Inleiding en proces

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 3

Aanleiding onderzoek • De aanwezigheid van arbeidsmigranten in Oudewater is de afgelopen jaren zichtbaarder en merkbaarder geworden. • Niet goed duidelijk wat de omvang van het vraagstuk is.

• Daarom behoefte aan meer zicht op woon-, werk- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten om zo passend beleid te maken en maatregelen te kunnen nemen.

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 4

Terugblik

sep. 2022

nov 2022

begin 2023

juni 2023

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 5

april – nov. 2023

juni 2023

9 jan. 2024

jan./feb feb/mrt 2024 2024

jan. -april 2024

Vooruitzicht

Huidig

n gewenste toekomst te k e e t o t m omen so e i t c A

Samenleven

Ac

ti e

Huisvesting

s om

huidige

Economie

Veiligheid

te n a a knelpunten

p

Toekomst

n e k ak

2040 Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 6

Deel 2 Presentatie BMC

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 7

Arbeidsmigranten in Oudewater Bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Nora van der Linden & Rob van Hilten Classificatie: Openbaar Bevindingen, conclusies en aanbevelingen | 9 januari 2024

Partners in verbetering

Inhoud ● Aanleiding en doel onderzoek ● Context ● Onderzoeksopzet ● Bevindingen ○ wonen ○ werken ○ samenleven ○ openbare orde en veiligheid ● Conclusies ● Aanbevelingen ● Ambitieniveaus

Aanleiding en doel onderzoek Aanleiding van het onderzoek -

Een aantal serieuze incidenten met arbeidsmigranten in de afgelopen jaren

Doel van het onderzoek -

het inventariseren van de woon-, werk- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten in Oudewater ten behoeve van gemeentelijke beleidsvorming om misstanden in de toekomst te voorkomen en de leefomstandigheden van arbeidsmigranten in de gemeente (wonen, werken, samenleving) te verbeteren;

-

een kwalitatief onderzoek waarbij voor zover mogelijk gebruikgemaakt wordt van cijfermatige analyses (onderbouwd met zogenoemde educated guesses en gekwalificeerde inschattingen)

Onderzoeksopzet

Veldonderzoek, gesproken met: -

gemeente (verschillende afdelingen: VHT, OOV, EZ, B&W), ondernemers, instanties (o.a. politie, sociaal werk, ondernemersver.), uitzendbureaus, huisvesters, inwoners, arbeidsmigranten, werkgevers.

Context •

Arbeidsmarkt enorm onder druk. -

378.000 werklozen mensen; groot deel niet, of slechts beperkt, inzetbaar

-

473.000 vacatures

•

Gaat nog minimaal 20 jaar duren

•

Vrij verkeer van werknemers en dienstverleners in Europa.

•

800.000 arbeidsmigranten in NL aan het werk, veruit grootste deel uit EU.

•

Komen en gaan, grote groep wil blijven.

•

-

short stay: minder dan 6 maanden

-

mid stay: langer dan 6 maanden

-

long stay: langdurig hier, doen mee, zijn geïntegreerd.

Laag geschoold, onregelmatig, zwaar, vies werk. Max € 38.000 per jaar

Bevindingen: Wonen (1) ● Er wonen ongeveer 325 arbeidsmigranten in de gemeente Oudewater ● Arbeidsmigranten in de gemeente Oudewater zijn vooral afkomstig uit Polen ● Arbeidsmigranten wonen met name in de binnenstad, op het bedrijventerrein Tappersheul en op een aantal locaties in het buitengebied ● Een klein netwerk ondernemers in Oudewater heeft bedrijfsactiviteiten waar arbeidsmigranten een belangrijke rol in spelen, die daarmee bepalend zijn hoeveel arbeidsmigranten in de gemeente werken ● Uitzenders met woningen in Oudewater beschikken over het SNF-keurmerk

Bevindingen: Wonen (2) ● Er zijn regelmatig klachten over de kwaliteit van de woningen, terwijl arbeidsmigranten ook aangeven tevreden te zijn met de kwaliteit van leven in Nederland ● Het effect van de huisvestingslocaties op de directe leefomgeving en de leefbaarheid is objectief gezien laag, wat niets zegt over het gevoel van onbehagen / onveiligheid dat ook leeft bij een kleine groep individuen. ● Een groot deel van de arbeidsmigranten in Oudewater is langer dan één jaar aanwezig en wil langdurig blijven. Veel mensen geven aan hun familie te willen halen. Ze zoeken naar zelfstandige woonruimte.

Bevindingen: Werken ● Er werken ongeveer 140 arbeidsmigranten in Oudewater. Dit aantal wordt beïnvloed door seizoensinvloeden en keuzes van individuele ondernemingen. Het aantal arbeidsmigranten dat wordt ingezet kan sterk variëren, afhankelijk van de vraag ● Werkgevers hebben structureel behoefte aan arbeidsmigranten ● Er wonen meer arbeidsmigranten in Oudewater dan dat er werken. Er is een beperkte overlap tussen werken en wonen. ● Werkgevers geven aan lastig met de gemeente Oudewater samen te werken. ● Werk is een regionale aangelegenheid. ● Arbeidsmigranten zijn over het algemeen tevreden met hun werk.

Bevindingen: Samenleven ● Inwoners van Oudewater merken dat de stad is veranderd ● Er is, op enkele gevallen na, geen sprake van integratie ● Een klein deel van de bevolking heeft een gevoel van onveiligheid ● Er zijn geen voorzieningen die arbeidsmigranten ondersteunen om te integreren.

Bevindingen: Openbare orde en veiligheid ● Overlast lijkt niet te groeien, wel te intensiveren. ● Eén derde van de meldingen gaat over criminaliteit door arbeidsmigranten. ● Bij het grootste deel van de incidenten is arbeidsmigrant slachtoffer. ● Overlast is een relatief begrip; afwijkingen t.o.v. wat iemand gewend is, kan ook als overlast worden ervaren. ● De leefomstandigheden van arbeidsmigranten zijn de belangrijkste reden in hoe de overlast veroorzaakt wordt. ● Arbeidsmigranten die hier kort verblijven (short stay), hebben weinig aandacht voor de omgeving waar ze in verblijven. Dit blijkt een belangrijke basis te zijn voor vermeende ‘overlast’.

Conclusies (1) 1.

Gegeven het economische belang van het bedrijfsleven is er een grote vraag naar arbeidsmigranten. Dit leidt tot een groot aantal uitzendbureaus en huisvesters die daarop inspelen. Het is de algemene verwachting dat het aantal arbeidsmigranten de komende jaren zal toenemen.

2.

Het aantal arbeidsmigranten dat in Oudewater werkt is ongeveer 140. Dit is lager dan het aantal arbeidsmigranten dat in Oudewater woont, ongeveer 325.

3.

Het aantal arbeidsmigranten dat nu in de gemeente Oudewater aanwezig is, is nu zo groot geworden dat dit met de huidige inrichting van de stad begint te schuren. Dit uit zich in vermeende ‘overlast’ rond huisvesting en leefbaarheid.

Conclusies (2) 4.

Er is een klein netwerk van ondernemers in de gemeente met een groot belang in / bij arbeidsmigranten. Mede door het ontbreken van effectieve regels en handhaving voelen zij zich verregaand vrij om dit naar eigen inzicht in te richten. Sommigen zoeken hierbij bewust de randjes op.

5.

Een deel van de betreffende ondernemers voelt zich door de gemeente niet serieus genomen. Dit heeft geleid tot desinvesteringen, het gebrek aan vertrouwen gevoed en de lust om samen te werken met de gemeente doen afnemen.

6.

De oorzaken van overlast zitten voornamelijk in: a.

huisvesting van arbeidsmigranten

b.

onbekend maakt onbemind

c.

serieuze geweldsincidenten

Conclusies (3) 7.

De aanwezigheid van arbeidsmigranten ‘overkomt’ de gemeente tot op zekere hoogte. Markt en overheid moeten zich tot elkaar gaan verhouden om de problemen die er nu spelen samen op te lossen.

8.

De aanwezigheid van arbeidsmigranten raakt meerdere domeinen; werken, wonen, samenleven, openbare orde en veiligheid. De gemeente lijkt daardoor geen grip op dit vraagstuk te hebben.

9.

De arbeidsmigranten zelf zijn behoorlijk onzichtbaar. De gemeente kent ze niet, heeft formeel geen titel om met hen te werken, want de meesten zijn niet ingeschreven in de BRP.

Aanbevelingen (1) 1.

Investeer structureel in het kennen van alle betrokken partijen.

2.

Omdat arbeidsmigratie een groot aantal beleidsdomeinen raakt, dient beleid integraal zijn.

3.

Bepaal het ambitieniveau dat de gemeente na wil streven.

Ambitieniveaus Ambitieniveau 1: op de korte termijn een relatief goedkoop. Er wordt alleen geïnvesteerd in beleid dat de gemeente Oudewater wettelijk verplicht is om te voeren. Nadeel: lange termijn meer kosten omdat beleid niet integraal en toekomstbestendig is. Ambitieniveau 2: een integrale aanpak en samenwerking tussen verschillende domeinen van de gemeente. Het vraagt daarnaast om een investering in de toegankelijkheid van gemeentelijke voorzieningen, actieve informatieverstrekking richting arbeidsmigranten, en een investering in de wijken en netwerken zelf om de leefbaarheid te vergroten. Ambitieniveau 3: is een niveau waarin Oudewater samen met het speelveld van actoren werkt aan een toekomstbestendige aanpak. Dit is een proces met een lange adem. Het nadeel is dat een deel van de resultaten op de lange termijn nu investeringen vergt en niet door de huidige raad / college geoogst zullen worden.

Aanbevelingen (1) 1.

Investeer structureel in het kennen van alle betrokken partijen.

2.

Omdat arbeidsmigratie een groot aantal beleidsdomeinen raakt, dient beleid integraal zijn.

3.

Bepaal het ambitieniveau dat de gemeente na wil streven.

4.

Zorg ervoor dat kennis van wet- en regelgeving binnen de gemeente actueel is.

5.

Borg toegang tot ervaringskennis van andere gemeenten.

6.

Haal drempels weg voor inschrijving de BRP.

Aanbevelingen (2) 7.

Werk samen met ondernemers in de gemeente die belangen hebben bij arbeidsmigranten. Realiseer onderling een bovenwettelijk kader in de vorm van een convenant.

8.

Realiseer een loket voor arbeidsmigrant -gerelateerde zaken.

9.

Realiseer een huisvestingslocatie voor short-stay arbeidsmigranten buiten het centrum.

10.

Organiseer activiteiten in de sociale basis gericht op integratie van arbeidsmigranten.

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort

Rob van Hilten Msc CMC managing consultant bestuur & organisatie rob.van.hilten@bmc.nl 06 83 25 01 96

Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Kijk voor meer info op onze website: bmc.nl

Deel 3 Vragen en aandachtspunten

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 8

Deel 4 Vervolgstappen en afsluiting

Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 9

Vervolgstappen • Gesprekstafel(s) met ondernemers, huisvesters, uitzendbureaus en gemeente: • Acties om huidige knelpunten op te lossen → vooruitdenken • Eerste gesprek over gezamenlijk toekomstbeeld en benodigde acties → achteruitdenken

• Gesprekken betrokkenen over acties kortere termijn • Aanpak arbeidsmigranten naar gemeenteraad in april of juni • Blijvend in gesprek met elkaar Zorgen voor arbeidsmigranten, zorgen voor Oudewater - 10