2021.10.26 Raadsinformatiebrief 'Nieuwe straatnamen kern Oudewater' - Merged.pdf

RAADSINFORMATIEBRIEF

Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 26 oktober 2021 Kenmerk Z/21/028866 / D/21/038164 Portefeuillehouder Bob Duindam Portefeuille Ruimtelijke ordening en Volkshuisvesting, inclusief implementatie Omgevingswet Opsteller Heer, Cees de Onderwerp Nieuwe straatnamen kern Oudewater

Kennisnemen van Besluiten van ons college van 26 oktober 2021 over drie straatnamen in de kern Oudewater, waaronder de Schuylenburcht, en over een adviesaanvraag aan de Commissie naamgeving openbare ruimte.

Inleiding De Commissie naamgeving openbare ruimte heeft ons college op 11 oktober 2021 advies uitgebracht voor drie nieuwe straatnamen in de kern Oudewater: Hendrik Pieter van Praagstraat, Schuylenburcht en Wildemanstuin. Het advies is in overeenstemming met de beleidsregels voor naamgeving, is gemotiveerd en geeft achtergrondinformatie. In de inleiding op de beleidsregels naamgeving staat dat voor een historierijke gemeente als Oudewater als eerste en belangrijkste uitgangspunt kan worden genoemd dat naamgeving van de openbare ruimte bij voorkeur is gerelateerd aan de geschiedenis, geologie en geografie van de stad, de dorpen en/of de omgeving; de voorstellen van de Commissie voor de drie straatnamen voldoen hieraan. Met de vernoeming van Schuylenburcht denkt ons college de toezegging gedaan in uw vergadering van 28 oktober 2019 dat de naam Schuylenburcht terugkomt in het gebied na de sloop van het voormalig verzorgingshuis, gestand te hebben gedaan.

Kernboodschap Ons college heeft besloten: 1. de zijstraat van de Hekendorperweg in Oudewater die ter hoogte van Hekendorperweg 7 en 9 begint, de naam ‘Schuylenburcht’ te geven met als onderregel ‘Hervormd verzorgingshuis 1973-2017.’; 2. de nieuwe straat in het nieuwbouwplan Schuylenburcht die dwars komt te staan op de straat ‘Schuylenburcht’, de naam ‘Hendrik Pieter van Praagstraat’ te geven met als onderregel ‘1827-1915. Huisarts te Oudewater, bekend van medicijn tegen gal- en nierstenen.’; 3. het bijenvriendelijke plantsoen gelegen tussen Goudse straatweg 9 (3421 GG) en Utrechtse straatweg 6 (3421 GN) met kadastrale aanduiding ODW00 A 3147, voor de gehele kavel de naam ‘Wildemanstuin’ te geven met als onderregel ‘Tuin van de voormalige herberg ‘De Wildeman’.’;

4. de Commissie naamgeving openbare ruimte van de gemeente Oudewater te vragen een voordracht te doen voor een straatnaam in het plan Westerwal om de pedagoog, politicus en verzetsman Johan W. van Hulst (1911-2018) te vernoemen; Een korte toelichting Schuylenburcht In de gemeenteraadsvergadering van 28 oktober 2019 heeft ons college de toezegging gedaan dat de naam Schuylenburcht terugkomt in het gebied na de sloop van het voormalig verzorgingshuis (T-651, Ruimte). Wij hebben besloten één van de twee straten van de nieuwbouwlocatie de naam Schuylenburcht te geven. Hierdoor verdwijnt de naam van het verzorgingshuis, dat een belangrijke plaats innam in de Oudewaterse samenleving van 1973-2017, niet. Hendrik van Praagstraat Ons college vindt het van belang dokter Hendrik Pieter van Praag (1827-1915) een straatnaam te geven. De huisarts heeft veel voor Oudewater en haar inwoners betekend. Van Praag had ook buiten Oudewater veel faam. Wij denken dat ook de familie Van Praag blij zal zijn met een vernoeming. In de familie is zijn grote inzet voor de Oudewaterse samenleving, zowel als arts als in andere functies, nog steeds een onderwerp van gesprek. Dokter Van Praag werd wereldberoemd vanwege zijn ‘Sirupus Rhei’, de siroop tegen gal- en nierstenen.

Het paard van de tram vanaf het station was zo gewend om patiënten bij hem voor de deur af te zetten, dat het automatisch voor zijn huis stilhield. De siroop werd over de hele wereld verzonden. Hendrik Pieter behaalde in 1849 zijn dokters bul en vestigde zich in dat jaar als arts in Oudewater. Hij was jarenlang stadsdokter, belast met de zorg voor de armen. Dat kostte hem vooral veel geld omdat de vergoeding absoluut onvoldoende was. Net als zijn vader was hij ook gemeenteraadslid en hij was gemeentelijk geneesheer in Papekop. Zijn verdiensten als arts waren buitengewoon groot. Tijdens de cholera-epidemie van 1866 waren de beide andere artsen in Oudewater zelf ziek geworden en was Hendrik Pieter alleen verantwoordelijk voor de ziekenzorg. Als gemeenteraadslid drong hij in deze tijd aan op maatregelen zoals schoon water en was hij verantwoordelijk voor de bouw van een lijkenhuisje op de begraafplaats. Behalve gemeenteraadslid was Hendrik Pieter van Praag ook lid van de commissie van schooltoezicht, secretariskerkvoogd van de Nederlands -Hervormde gemeente en bestuurslid van de Nutsspaarbank te Oudewater. Hendrik Pieter van Praag was de tweede van de drie Oudewaterse dokters Van Praag. Zijn vader was Isaac Salomon (1804-1871) en zijn zoon Hendrik Pieter van Praag jr. (1870-1948).

Met de nieuwe straatnaam worden alle drie de dokters Van Praag voor hun verdiensten in Oudewater in ere gehouden. Wildemanstuin Een bijzondere naam is bedacht voor een bijzondere locatie: Wildemanstuin. Op een stuk grond van de provincie aan de Utrechtse straatweg in de buurt van IJsselvere is met toestemming van de eigenaar een bijvriendelijk plantsoen gerealiseerd door een plaatselijke werkgroep. De locatie is door de werkgroep omgevormd tot een insectenrijke, kruidenrijke plek met insectenmuren met bijzondere planten: toegankelijk voor inwoners van Oudewater en passanten. De naam Wildemanstuin verwijst naar de tuin van de voormalige herberg ‘De Wildeman’ ooit gelegen op dezelfde locatie. Al in 1813 bezat de touwslagersfamilie De Wilde onroerend goed op IJsselvere. In 1831 wordt Cornelis de Wilde genoemd als eigenaar van de herberg ‘De Wildeman’ op IJsselvere, gelegen aan de huidige Goudse straatweg. Naast de herberg lag ook nog een kleingarenbaantje (touwfabricage). Johan van Hulst Twee namen stonden op de wensenlijst om te vernoemen met een straatnaam: vernoeming van verzorgingshuis Schuylenburcht en vernoeming van pedagoog, politicus en verzetsman Johan W. van Hulst (1911-2018). Wij vinden qua thematiek (zorg) Schuylenburcht en dokter Van Praag passend bij elkaar.

Ons college denkt dat het passend is Johan van Hulst te vernoemen in het plan Westerwal, in de nabijheid van de andere namen van verzetshelden (Titus Brandsma, Zwier Regelink, Helena Rietberg en Gerrit van der Veen en aan de overkant van de IJssel Arie den Boer en Johan Vierbergen). Johan van Hulst begon voor de Tweede Wereldoorlog zijn carrière als onderwijzer in Oudewater (1929-1936) en was hier maatschappelijk actief, onder andere als voorzitter van schaakclub Kijk Uit en als organist in de Grote Kerk. In de Tweede Wereldoorlog redde Van Hulst met anderen het leven van honderden Joodse baby's en jonge kinderen. Voor zijn verdiensten als verzetsman en kinderredder tijdens de Shoa kreeg Van Hulst in 1973 de Israëlische Yad Vashemonderscheiding: de titel rechtvaardige onder de volkeren.

Financiën NVT

Vervolg Plaatsen van de borden, besluitvorming vernoeming Johan van Hulst.

Bijlagen 1. Advies commissie naamgeving openbare ruimte van de gemeente Oudewater van 11 oktober 2021 (38214.) 2. Foto van Hendrik Pieter van Praag (1827-1915), 38212.

COMMISSIE NAAMGEVING VAN DE OPENBARE RUIMTE

Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Oudewater Onderwerp: naamgeving drie locaties in Oudewater

Oudewater, 11 oktober 2021

Geacht college, In deze brief adviseren wij uw college drie namen te geven aan gedeelten van de openbare ruimte in Oudewater: twee straatnamen en een naam voor een plantsoen. Plan Schuylenburcht In de gemeenteraadsvergadering van 28 oktober 2019 heeft uw college de toezegging gedaan dat de naam Schuylenburcht terugkomt in het gebied na de sloop van het voormalig verzorgingshuis. U heeft onze commissie naamgeving van de openbare ruimte van de gemeente Oudewater advies gevraagd voor de straatnaamgeving in het nieuwbouwplan op de locatie van de voormalige Schuylenburcht. In het nieuwbouwplan komen twee straten: de zijstraat van de Hekendorperweg die ook Hekendorperweg genoemd wordt, waaraan de hoofdingang van de Schuylenburcht gelegen was, en een nieuwe straat die daar dwars op komt te liggen in de richting van de stad. Overeenkomstig de daarvoor geldende beleidsregel (par. 2.10) adviseren wij u de zijstraat van de Hekendorperweg een nieuwe naam te geven en wel Schuylenburcht (zonder achtervoegsel) en de nieuw te vormen dwarsstraat de naam Hendrik Pieter van Praagstraat te geven. Aan Schuylenburcht adviseren wij u als verklarende onderregel vast te stellen Hervormd verzorgingshuis 1973-2017. en voor de Hendrik Pieter van Praagstraat als onderregel 1827-1915. Huisarts te Oudewater, bekend van medicijn tegen gal- en nierstenen.

De keuze van de namen en van de onderregels lichten wij verderop in deze brief toe. Locatie Utrechtse straatweg Wij willen graag ook een naam adviseren voor bijzonder plantsoen in Oudewater. Op een stuk grond van de provincie aan de Utrechtse straatweg is met toestemming van de eigenaar een bijvriendelijk plantsoen gerealiseerd door een plaatselijke werkgroep. Volgens eigen zeggen wilde de werkgroep een verwilderde en voormalige huiskavel nieuw leven inblazen. Een afgebrokkelde muur van het huis is nog aanwezig. Met betrokken inwoners, scholen en andere vrijwilligers wil de werkgroep als eerste bereiken, dat het kleine terreintje (20m x 20m) meer gaat bijdragen aan behoud en versterking van de biodiversiteit langs de Utrechtse straatweg. Hiervoor is deze locatie door hen omgevormd tot een insectenrijke, kruidenrijke plek met insectenmuren met bijzondere planten: toegankelijk voor inwoners van Oudewater en passanten. Wij adviseren u het plantsoen een officiële naam te geven. In overleg met genoemde werkgroep adviseren wij voor dit plantsoen de naam Wildemanstuin te geven met als onderregel Tuin van de voormalige herberg ‘De Wildeman’. De provincie is akkoord dat aan haar kavel een officiële naam wordt gegeven. Als suggestie voor de plek van de paal plus straatnaambord (tweezijdig leesbaar) stellen wij voor de ingang van de tuin ter hoogte van de parkeerplaatsen.

Toelichting op de namen Schuylenburcht Hervormd verzorgingshuis 1973-2017. De straatnaam wordt toegekend om de naam van het verzorgingshuis niet te laten verdwijnen. Hendrik Pieter van Praagstraat 1827-1915. Huisarts te Oudewater, bekend van medicijn tegen gal- en nierstenen. Vanuit de familie Van Praag is al enkele decennia geleden verbazing uitgesproken dat er in Oudewater geen straat naar dokter Hendrik Pieter van Praag (1827-1915) was vernoemd. In de familie was zijn grote inzet voor de Oudewaterse samenleving, zowel als arts als in andere functies, nog steeds een onderwerp van gesprek. Hendrik Pieter van Praag (1827-1915) was de tweede van de drie Oudewaterse dokters Van Praag en de meest bekende van de drie vanwege zijn wereldberoemde ‘Sirupus Rhei’. Zijn vader Isaac Salomon van Praag (1804-1871) vestigde zich rond de jaarwisseling van 1825-1826 als arts in Oudewater. Behalve arts was Isaac Salomon ook lid van de gemeenteraad en in de jaren 1855-1859 wethouder. Hendrik Pieter behaalde in 1849 zijn dokters bul en vestigde zich in dat jaar als arts in Oudewater in het huis Korte Havenstraat 10. Hij was jarenlang stadsdokter, belast met de zorg voor de armen. Dat kostte hem vooral veel geld omdat de vergoeding absoluut onvoldoende was. Net als zijn vader was hij ook gemeenteraadslid en hij was gemeentelijk geneesheer in Papekop.

Zijn verdiensten als arts waren buitengewoon groot. Tijdens de cholera-epidemie van 1866 waren de beide andere artsen in Oudewater zelf ziek geworden en was Hendrik Pieter alleen verantwoordelijk voor de ziekenzorg. Als gemeenteraadslid drong hij in deze tijd aan op maatregelen zoals schoon water en was hij verantwoordelijk voor de bouw van een lijkenhuisje op de begraafplaats. Behalve gemeenteraadslid was Hendrik Pieter van Praag ook lid van de commissie van schooltoezicht, secretaris-kerkvoogd van de Nederlands -Hervormde gemeente en bestuurslid van de Nutsspaarbank te Oudewater. Hendrik Pieter van Praag werd wereldberoemd vanwege zijn ‘Sirupus Rhei’, de siroop tegen gal- en nierstenen. Het paard van de tram vanaf het station was zo gewend om patiënten bij hem voor de deur af te zetten, dat het automatisch voor zijn huis stilhield. De siroop werd over de hele wereld verzonden. Dokter Van Praag bleef tot zijn dood actief als arts. In 1899 werd een commissie opgericht om zijn 50-jarig jubileum als arts te vieren. In 1909 wist hij een 10-jarige jongen te reanimeren die door het ijs was gezakt en bewusteloos bij hem was gebracht. Hij was toen 82 jaar oud. Hendrik Pieter van Praag werd voor zijn verdiensten onderscheiden met de rang van officier in de orde van OranjeNassau. Dokter Van Praag werd in Oudewater als arts opgevolgd door zijn jongste zoon, Hendrik Pieter van Praag jr.

(1870-1948). Zowel in zijn optreden als arts als in zijn betrokkenheid bij de Oudewaterse samenleving was hij een waardige opvolger van zijn vader. In 1941 werd hij door de bezetter gedwongen om vanwege zijn Joodse afkomst te stoppen met zijn praktijk. Wildemanstuin Tuin van de voormalige herberg ‘De Wildeman’. De naam wordt voorgesteld te gegeven aan een restant van de tuin van de voormalige herberg ‘De Wildeman’. Het is een tuin waar de natuur, in de vorm van vlinders en bijen, welkom is en in die zin ook een aanmoediging voor anderen om tegeltuinen en dood gazon tot leven te brengen. Al in 1813 bezat de touwslagersfamilie De Wilde onroerend goed op IJsselvere: in feite zelfs al eerder, want de kinderen De Wilde aanvaarden in dat jaar de erfenis van hun ouders. In 1831 wordt Cornelis de Wilde genoemd als eigenaar van de herberg ‘De Wildeman’ op IJsselvere, gelegen aan de huidige Goudse straatweg. Naast de herberg lag ook nog een kleingarenbaantje. De familie verkocht de herberg in 1876, maar de naam ‘De Wildeman’ blijft. De nieuwe eigenaar verkocht enkele stukken van de grote tuin achter de herberg.

In 1884 werd in een deel van de tuin van de herberg een huis gebouwd voor de jonge dokter Thier, later Utrechtse straatweg 4. De herberg kreeg een nieuw leven onder de naam ‘Fietslust’. Dit pand moest wijken voor de verbreding van de weg en werd vervangen door het huidige pand Goudse straatweg 9. Aan het eind van de twintigste eeuw is ook het huis van dokter Thier afgebroken voor de verbreding van de Utrechtse straatweg bij de kruising met de Goudse straatweg en IJsselvere. Ten slotte Twee namen stonden op de wensenlijst van het bestuur van Oudewater: vernoeming van verzorgingshuis Schuylenburcht (wens van de gemeenteraad) en vernoeming van pedagoog, politicus en verzetsman Johan van Hulst (wens van voormalig burgemeester Verhoeve.) De commissie vindt qua thematiek (zorg) Schuylenburcht en dokter Van Praag passend bij elkaar. De commissie denkt dat het passend is Johan van Hulst te vernoemen in het plan Westerwal, in de nabijheid van de andere namen van verzetshelden (Titus Brandsma, Zwier Regelink, Helena Rietberg en Gerrit van der Veen en aan de overkant van de IJssel Arie den Boer en Johan Vierbergen). Johan van Hulst was voor WO II onderwijzer in Oudewater en hier maatschappelijk actief. Wij vernemen graag van uw college wat u op onze adviezen heeft besloten, De Commissie naamgeving openbare ruimte van de gemeente Oudewater, De secretaris, C. de Heer

de voorzitter, H. Treur

Dit advies is in overleg met de voorzitter automatisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.