Startnotitie Omgevingswet.pdf

Startnotitie Omgevingswet

22 februari 2021 Projectgroep Omgevingswet

Inhoudsopgave Startnotitie Omgevingswet Inhoudsopgave Startnotitie Omgevingswet ........................................................................................................ 2 Startnotitie Omgevingswet ................................................................................................................................... 3 Inleiding .............................................................................................................................................................. 3 Toekomstvisie / waar komen we vandaan? .................................................................................................... 4 Omgevingsplan .................................................................................................................................................. 4 Uit te voeren zaken vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet ........................................................... 6 Digitaal Stelsel Omgevingswet ......................................................................................................................... 6 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................................

7 Risico’s ............................................................................................................................................................... 8 Communicatie.................................................................................................................................................... 8

2

Startnotitie Omgevingswet Inleiding Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze nieuwe wet brengt grote veranderingen met zich mee in de manier van werken binnen het ruimtelijk domein. De werkwijzen voor ambtenaren veranderen, het proces zal anders worden voor inwoners en de rol van college en raad zal veranderen. Om ons goed voor te bereiden op de Omgevingswet zal er het komend jaar, veel moeten gebeuren. Om de overgang naar de Omgevingswet soepel te laten verlopen moeten er immers grote besluiten genomen worden over de manier van werken en over de regels die gehanteerd zullen worden. Na 1 januari 2022 heeft de gemeente dan tot 31 december 2029 de tijd om tot een volledig uitgewerkt omgevingsplan te komen. De besluiten die dit jaar genomen worden vormen de kaders waarbinnen de gemeente dit zal gaan doen. In deze startnotitie beschrijven we kort welke besluiten er het komend jaar op u als raad af zullen komen. Tevens schetsen wij een globale planning voor 2021. Allereerst zetten we voor u nogmaals de zes kerninstrumenten van de Omgevingswet op een rij:

De inwerkingtreding van de Omgevingswet komt steeds dichterbij. Inmiddels is de ambtelijke organisatie druk bezig met de voorbereidingen hiervoor. Het Kernteam Omgevingswet dat deze voorbereidingen begeleid bestaat uit: Mandy Roelofs Bianca de Jong Hein van Schijndel Dorien de Keyzer Karin Krijt-Garritsen

inhoudelijk projectleider projectleider bedrijfsvoering en omgevingsvisie adviseur Digitaal Stelsel Omgevingswet procesmatig projectleider adviseur communicatie en participatie

3

Waar komen we vandaan? De afgelopen jaren is er vanuit het projectteam veel aandacht besteed aan het opstellen van een omgevingsvisie. Wij noemen de visie die we schrijven onze toekomstvisie. Deze Toekomstvisie dient als een ‘stip op de horizon’ die aangeeft welke richting de gemeente de komende jaren uit wil en waar de prioriteiten liggen. Aan de totstandkoming van de toekomstvisie is een intensief participatietraject vooraf gegaan. Dit traject is op andere momenten al intensief met u besproken. Deze startnotitie zal hier daarom niet verder op in gaan.

Omgevingsplan Vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet dient uw raad een aantal besluiten te nemen. Dit betekent dat er in 2021 regelmatig een onderwerp omtrent de Omgevingswet op de agenda staat. Om u niet te veel te belasten hebben we geprobeerd dit zo goed mogelijk over het jaar te verspreiden. Hier geven we alvast een indruk van de inhoud van de besluitvorming over deze onderwerpen. Achter de schermen is de organisatie tevens druk bezig om de overgang soepel te laten verlopen, zowel voor het deel dat vóór de inwerkingtreding georganiseerd moet zijn, als het deel dat na de inwerkingtreding geregeld moet worden. In de meegestuurde bijlage bij deze startnotitie kunt u meer lezen over het plan van aanpak dat de organisatie hiervoor hanteert. Bruidsschat In de zogeheten ‘Bruidsschat’ krijgen wij van het Rijk een set regels waarvoor wij bevoegd gezag worden. Deze regels zijn nu dus op Rijksniveau geregeld en worden straks op gemeenteniveau bepaald. De bruidsschat maakt onderdeel uit van het omgevingsplan van rechtswege. In principe kunnen we deze regels ongewijzigd overnemen. Het ongewijzigd overnemen van de bruidsschat betekent echter niet dat we daarna niets meer hoeven te doen. Meerdere regels die nu via het Rijk zijn geregeld zijn niet opgenomen in de bruidsschat en vervallen onder de nieuwe Omgevingswet.

De gemeente zal moeten beslissen of ze deze regels (eventueel in aangepaste vorm) wil overnemen of dat ze deze wil laten vervallen. Daarnaast voldoen de regels uit de bruidsschat nog niet aan de nieuwe wetgeving. Zodra wij de regels overhevelen naar het nieuwe deel van ons omgevingsplan, dienen de regels te voldoen aan de instructieregels uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en de provinciale verordening. Voor de overheveling van de regels in de bruidsschat hebben we tot 2029 de tijd. Inmiddels zijn de bruidsschat en te vervallen regels ambtelijk geïnventariseerd en geanalyseerd, waarbij de (eventuele) consequenties in kaart zijn gebracht. Op basis hiervan zullen wij uw raad een advies voor vervolg geven. Dit advies zullen wij in het tweede kwartaal van 2021 aan u voorleggen. Besluit instellen gemeentelijke adviescommissie en verordening Op dit moment kennen wij de Commissie Cultuurhistorisch Erfgoed en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Onder de Omgevingswet is slechts één commissie verplicht: de gemeentelijke adviescommissie. Deze commissie heeft in ieder geval tot taak te adviseren over aanvragen om een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit (art. 17.9 Ow). Gemeenten mogen zelf kiezen om er een bredere adviescommissie van te maken, die ook aspecten over welstand, cultuurhistorie en bijvoorbeeld duurzaamheid behandelt.

Wij zijn druk bezig te onderzoeken wat een juiste samenstelling voor de gemeentelijke adviescommissie is. We voeren hierover overleg met het Gelders Genootschap. Als raad dient u de commissie (en bijbehorende verordening) vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet in te stellen. Wij komen in het tweede kwartaal van 2021 bij u terug met een voorstel en de daarbij behorende verordening. Verdeling bestuurlijke bevoegdheden Gemeenten krijgen meer lokale en bestuurlijke afwegingsruimte, waardoor zij maatwerk kunnen leveren en de besluitvorming kunnen verbeteren. Hiermee wordt bijgedragen aan het realiseren van de verbeterdoelen ‘ruimte voor maatwerk’ en ‘snellere en betere besluitvorming’. De gemeenteraad kan in sommige gevallen bevoegdheden naar het college van B&W delegeren om daarmee het besluitvormingsproces te versnellen en de dienstverlening te verbeteren. De gemeenteraad kan er ook voor kiezen om in sommige gevallen de controle naar zich toe te trekken en bindende adviezen verplicht te stellen. In het kader van de verdeling van bestuurlijke taken gaan wij u vragen om drie besluiten. Kort gezegd komt het hier op neer: 1) Of en zo ja, in welke gevallen, wil de gemeenteraad vaststelling van delen van het Omgevingsplan aan het college van B&W delegeren?

4

De gemeenteraad is verplicht één omgevingsplan voor ons gemeentelijk grondgebied op te stellen. Artikel 2.8 van de Omgevingswet maakt het echter mogelijk dat de gemeenteraad, de bevoegdheid tot het vaststellen van delen van het omgevingsplan, bij delegatiebesluit delegeert aan het college van B&W. Het delegatiebesluit is een afzonderlijk besluit en maakt dus geen deel uit van het omgevingsplan. In het delegatiebesluit wordt de reikwijdte van de bevoegdheid opgenomen. U kunt daarnaast beleidsregels vaststellen over de gedelegeerde bevoegdheid. 2) In welke gevallen wil de gemeenteraad voorafgaand (bindend) adviseren? De bevoegdheid om af te wijken van het omgevingsplan wordt door de Omgevingswet neergelegd bij het college van B&W. De gemeenteraad kan op twee manieren invloed blijven uitoefenen bij afwijkingen van het omgevingsplan: Aanwijzen gevallen (bijvoorbeeld grote bouwplannen) waarbij advies gemeenteraad nodig is Aanwijzen activiteiten waarvoor voorafgaand bindend advies (feitelijk instemming) nodig is 3) In welke gevallen wil de gemeenteraad participatie verplicht voorschrijven voor initiatiefnemers? De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarbij participatie verplicht is voor initiatiefnemers, bijvoorbeeld bij vergunningaanvragen voor initiatieven die niet passen binnen de regels uit het omgevingsplan1.

De planning is deze besluiten het vierde kwartaal van 2021 aan u voor te leggen. Participatie Participatie omvat alles omtrent een initiatief: alle belangen betrekken en vooral meedenken, meepraten, meedoen, meebeslissen. Participatie door de initiatiefnemer wordt gestimuleerd omdat het betrekken van de omgeving waardevolle inzichten op kan leveren en een initiatief beter kan maken. Het vroegtijdig betrekken van de omgeving zorgt voor draagvlak. Het betrekken van belanghebbenden bij het opstellen van (ruimtelijke) plannen is natuurlijk niets nieuws, maar de Omgevingswet benadrukt het belang hiervan nog eens. Voor gemeenten ontstaat de verplichting om participatiebeleid te hebben. Wij willen dit participatiebeleid echter breder trekken dan wat op basis van de Omgevingswet van ons wordt verwacht, omdat binnen de gemeente Oude IJsselstreek het belang van een goede participatie wordt onderschreven. Tevens zal er rondom participatie een onderzoek worden gedaan door de Rekenkamercommissie (ingekomen stuk 20-430). Omdat dit traject breder getrokken wordt dan alleen de Omgevingswet, wordt dit in een aparte startnotitie beschreven. Tot slot dient u een aantal ‘technische’ besluiten te nemen, waarbij het doel is om zoveel mogelijk beleidsneutraal over te gaan vanuit de huidige situatie. De planning is deze besluiten het vierde kwartaal van 2021 aan u voor te leggen.

Besluit taken ODA Door de komst van de Omgevingswet verandert ook het takenpakket van de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA). De gemeente en de ODA inventariseren de diensten die op dit moment door de ODA voor ons worden uitgevoerd. Hierbij wordt een analyse gemaakt van de bijkomende en wegvallende taken en de (eventuele) consequenties hiervan. Besluit verordening nadeelcompensatie Het begrip ‘planschade’ uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro) staat niet in de Omgevingswet. De planschaderegeling is onderdeel van de regeling nadeelcompensatie (H15 Omgevingswet). Dit betekent dat we onze huidige procedureverordening moeten aanpassen aan het nieuwe stelsel. De VNG werkt op dit moment aan een modelverordening die wij zullen gebruiken in het opstellen van onze eigen verordening. Legesverordening De wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert na de inwerkingtreding van de Omgevingswet niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen:  Er worden nieuwe activiteiten toegestaan om leges over te heffen;  Er komen (mogelijk) minder vergunningplichten;  Er komt een ‘knip’ tussen de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning;  De gemeentelijke kosten worden hoger of lager;  De gemeentelijke kosten verschuiven;  Er komen meer integrale vergunningen (waarbij meerdere gezagen betrokken zijn);

1

Deze verplichting leidt echter niet tot een weigeringsgrond voor de omgevingsvergunning.

5



De planactiviteiten worden in sommige gevallen minder complex en in sommige gevallen juist complexer;

Voor de nieuwe legesverordening zal gebruik gemaakt worden van de nieuwe VNG model-legesverordening. De VNG is deze momenteel aan het ontwikkelen.

Uit te voeren zaken vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet Naast de besluiten die u als raad worden voorgelegd, vinden er nog enkele uitvoeringsactiviteiten plaats. Verordeningen Alle lokale verordeningen die een plek moeten krijgen in het omgevingsplan zijn ambtelijk bekeken. Voor deze verordeningen is uitgezocht op welke wijze deze in het omgevingsplan kunnen worden geïntegreerd en welke aanpassingen daarvoor nodig zijn. Voor de APV wordt een iets andere route doorlopen. De gemeente heeft tot het einde van de overgangstermijn – vooralsnog 31 december 2029 – de tijd om de lokale verordeningen te integreren in het omgevingsplan. Omgevingsvergunning Ambtelijk wordt gewerkt aan het in kaart brengen van de (nieuwe) vergunningprocedures. We onderzoeken waar de knelpunten liggen en hoe om te gaan met de verkorte procedure (van 26 naar 8 weken). We inventariseren wat er nodig is om op het moment van inwerkingtreding van de Ow een vergunning te verlenen volgens de regels van de Ow. In het tweede deel van 2021 zullen we hier in de organisatie ook mee gaan oefenen. Toepasbare regels Toepasbare regels zijn begrijpelijke vertalingen van onze juridische regels. Wij vertalen onze juridische regels zelf naar toepasbare regels voor het Omgevingsloket. Daar kunnen initiatiefnemers met vragenbomen onderzoeken wat voor hen van toepassing is.

Door vragen te beantwoorden krijgen ze bijvoorbeeld een antwoord op de volgende vragen: - Heb ik een vergunning nodig als ik een dakkapel wil plaatsen? - Welke informatie moet ik aanleveren om een vergunning aan te vragen? - Welke maatregelen moet ik nemen als ik een bepaalde activiteit wil uitvoeren? Wij bepalen zelf welke toepasbare regels we maken voor de activiteiten waarvoor wij regelbevoegd zijn. Het Rijk maakt toepasbare regels voor de Rijksactiviteiten en voor de activiteiten in de bruidsschat. Toepasbare regels dragen bij aan een betere digitale dienstverlening aan burgers en bedrijven. Wij streven er daarom naar om voor de 10 meest voorkomende gevallen toepasbare regels klaar te hebben op 1 januari 2022.

Digitaal Stelsel Omgevingswet Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) vormt het gezicht naar buiten van de Omgevingswet. Dit is het digitale loket waar inwoners en initiatiefnemers straks terecht kunnen voor informatie over wat er kan, mag en moet in hun omgeving. De aansluiting op het DSO vereist aanschaf, vernieuwing en aanpassing van de software die ondersteunend is aan:    

Vergunningverlening Toezicht en handhaving Beheren bestemmingsplannen (straks omgevingsplan) Toepasbare regels

De afgelopen maanden is de nieuwe software geselecteerd en aangeschaft. De komende maanden wordt er in de organisatie geoefend en geëxperimenteerd met de software om volgend jaar de implementatie soepel te laten verlopen.

6

Bedrijfsvoering De Omgevingswet zorgt naast een nieuw juridisch stelsel ook voor een omslag in de manier van werken. Van ‘Nee tenzij…’ naar ‘Ja, mits...’ en naar lokaal maatwerk. Als gemeente zijn wij hier al mee bezig. De Omgevingswet stelt op sommige plekken echter specifieke eisen die wij nog niet in onze manier van werken hebben geïntegreerd. Wij zullen ons werk daarom gedeeltelijk op een andere manier vorm moeten geven, maar ook de positie en rol van initiatiefnemers in onze gemeente verandert. Integraal werken is één van de sleutelwoorden. Binnen onze organisatie weten we elkaar al goed te vinden en werken we op veel dossiers al integraal. De grootse uitdaging zit hem daarom in het integraal werken met onze ketenpartners. Intern brengt de inwerkingtreding van de Omgevingswet ook veranderingen met zich mee; bijvoorbeeld, hoe meer we vergunningsvrij maken, hoe minder leges wij binnen zullen krijgen. Op het gebied van bewustwording zijn we inmiddels al gestart met een traject onder externe begeleiding voor bestuur en management. Dit traject willen we stap voor stap uitbreiden naar de bredere organisatie. Op het gebied van bedrijfsvoering staan we nog aan het begin van het proces, omdat de keuzes die deze effecten gaan hebben nog gemaakt moeten worden.

Planning Hieronder vindt u een voorlopige planning van alle zaken die op uw pad komen aankomend jaar. Onder andere door de onzekerheid over de (nog niet definitief vastgestelde) datum van inwerkingtreding en onze afhankelijkheid van externe partners voor input kunnen er wijzigingen plaatsvinden in deze planning. U wordt hier dan uiteraard over geïnformeerd. Besluit Toekomstvisie Bruidsschat Besluit instellen gemeentelijke adviescommissie + verordening Delegatiebesluit en Instemmingsrecht/bindend advies Besluit taken ODA Besluit nadeelcompensatie Legesverordening Participatiebeleid + verordening, aanwijzen verplichte gevallen participatie

Raad Maart Beeldvormend mei, besluitvormend juni Mei Beeldvormend september, besluitvormend november November November Tijdens begrotingsbehandeling in november N.t.b.

Te zijner tijd ontvangt uw raad voor alle onderwerpen uitgebreide informatie, zodat u optimaal toegerust bent om de besluiten te nemen.

Personele inzet Voor een goede voorbereiding van de invoering van de Omgevingswet zal verspreid over de gehele organisatie ongeveer 4,5 fte nodig zijn. Dit zal een behoorlijke inzet vragen in teams die momenteel al te maken hebben met een krappe bezetting voor hun dagelijkse werkzaamheden. De activiteiten voor de invoering van de Omgevingswet zullen hier nog eens extra druk op leggen. De bestaande krapte in de teams wordt momenteel deels opgevuld door inhuur. De gemeente probeert daarnaast voor deze teams extra menskracht aan te trekken. Dit is echter lastig in de huidige markt. Om de Omgevingswetvoorbereidingen soepel te laten verlopen is het tevens wenselijk om mensen wat langer aan de organisatie te verbinden, zodat ook het traject direct na de invoering van de wet voldoende ondersteunt wordt. Dit zal dus een behoorlijke uitdaging zijn voor het aantrekken van de juiste mensen alsmede om dit binnen de begrote middelen te organiseren.

7

Risico’s De invoering van de Omgevingswet bevat nog veel onzekerheden en onduidelijkheden. Dit brengt risico’s en kosten met zich mee. Ook is er inhoudelijk nog veel onduidelijk en niet uitgewerkt, waardoor veel gemeentes zoekende zijn in hun voorbereidingen. Een voorbeeld is de uitrol van het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Hier wordt nog aan gewerkt waardoor onzeker is of alle gemeentes hier op 1 januari 2022 mee kunnen werken. Naast de onderdelen die nog niet zijn uitgewerkt voor de Omgevingswet zijn er in de afgelopen periode ook aanpassingen gedaan in de wetgeving. Ondanks dat moet de gemeente verder met de voorbereidingen om de deadline van inwerkingtreding te halen. Aanpassingen op de richtlijnen zorgen er daarom voor dat we aanpassingen moeten maken in onze gemaakte voorbereidingen, die vertraging opleveren. Een laatste belangrijk risico is de onzekerheid over de datum van inwerkingtreding. In het verleden is deze datum meerdere malen uitgesteld. Ook nu is de verwachte datum van 1 januari 2022 nog niet vastgesteld. Dit betekent dat een nieuw uitstel van de inwerkingtreding niet uitgesloten kan worden.

Communicatie Bij de invoering van de Omgevingswet zijn veel verschillende partijen betrokken op veel verschillende manieren; inwoners, ondernemers, Rijk en Provincie, waterschap en ODA zijn enkele voorbeelden. De partijen die participeren in het proces rondom de Omgevingswet worden desgewenst via openbare nieuwsbrieven op de hoogte gehouden van ontwikkelingen.

8