startnotitie BEOIJ 23 nov 2021..pdf

Startnotitie Samenwerking gemeente Oude IJsselstreek en het Burgerinitiatief Energie Oude IJsselstreek (BEOIJ)

7 december 2021 Conny Huijskes, EVTM

Aanleiding De aanleiding voor deze startnotitie is de aangenomen motie in de gemeenteraad van juni 2021. Op 24 juni 2021 is in de gemeenteraad het voorstel voor de selectie van zonnevelden uit de tweede tranche besproken. Het raadvoorstel is gedeeltelijk aangenomen. De gemeenteraad heeft toen ook een motie (bijlage 3) aangenomen met het verzoek dat het college in gesprek gaat met het Burgerinitiatief, BEOIJ. Het verzoek luidde: ”…om zo snel mogelijk, maar uiterlijk voor 1 januari 2022 (samen met het Burgerinitiatief) de gemeenteraad een startnotitie aan te bieden met daarin beschreven hoe en op welke wijze het (representatieve) Burgerinitiatief kan bijdragen aan de realisatie van de energietransitie, waaronder ook de Transitievisie Warmte en de diverse pilots op het gebied van duurzame lokale energieopwekking”. Er zijn inmiddels meerdere constructieve gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van het Burgerinitiatief BEOIJ (Burgerinitiatief Energie Oude IJsselstreek) gevoerd. Dit heeft geresulteerd in een goede verstandhouding en deze startnotitie. Het uiteindelijke doel, een energieneutrale gemeente, wordt door beide partijen onderschreven. De samenwerking zal in 2022 verder worden uitgewerkt en resulteren in activiteiten op het gebied van de energietransitie binnen onze gemeente. Het doel van een startnotitie is om afspraken vast te leggen over de procedure.

Het heeft nog géén inhoudelijk karakter. Dit is duidelijk beschreven in de memo van 24 september 2019; procesafspraken werkwijze startnotities. In de motie van de raad wordt echter een startnotitie gevraagd, maar ook een inhoudelijke competent. De raad vraagt ”hoe en op welke wijze het burgerinitiatief kan bijdragen aan de energietransitie ….”. Het college heeft ervoor gekozen om in deze startnotitie de procedure vast te leggen en de manier waarop, het “hoe” nog niet uit te werken. De startnotitie geeft wel een richting aan op hoofdlijnen. Begin 2022 zal in het activiteitenplan het “hoe” worden uitgewerkt.

Achtergrond De opgaven: een energieneutrale Achterhoek De gemeente Oude IJsselstreek heeft, net als de andere Achterhoekse gemeenten, de huidige ambitie om in 2030 energieneutraal1 te zijn. Dit betekent dat binnen de grenzen van de gemeente net zoveel energie wordt opgewekt als verbruikt. In de “Regionale uitvoeringsagenda duurzame energie Achterhoek” uit 2016 is de ambitie gekwantificeerd. De definities zijn vastgelegd en per gemeente staat duidelijk omschreven wat haar taakstelling is. 2 Naast een flinke opgave uit de regionale uitvoeringsagenda voor besparing moeten we ook duurzame energie gaan opwekken. De opgave voor het besparen van energie is 41 GWh/jaar voor elektriciteit en 27 miljoen m3 gas/jaar. De opgave voor de opwekking van energie is in Oude IJsselstreek vastgesteld op 185 GWh/jaar voor elektriciteit en voor aardgasvervanging is dit 13 miljoen m3 aardgasequivalenten /jaar. 1 We hanteren voorlopig de definities van energieneutraal uit de regionale uitvoeringsagenda van 2016. Mobiliteit is hierin niet meegenomen. 2 We gaan voorlopig uit van de cijfers uit 2016. Deze cijfers zijn overigens wel aan een herziening toe, er is inmiddels veel meer inzicht in de opgave dan in 2016. Zo zijn er landelijke rekenmodellen en standaarden beschikbaar gekomen. Een herijking van de opgave is op zijn plaats.

Regionaal zijn de gemeenten bezig met de herijking van het Akkoord van Groenlo. De ambitie en de taakstelling zullen opnieuw vastgelegd worden. Als er nieuwe taakstellingen zijn vastgesteld zullen we hiermee gaan werken.

2

Opgave (UA 2016) Besparing Opwek

Elektriciteit 41 GWh/jaar 185 GWh/jaar

Gas 27 milj. m3 gas/jaar 13 miljoen m3 aardgasequivalenten /jaar

Uitnodigingskader Een deel van de opgave is duurzame elektriciteitsopwekking. De opwekking van duurzame energie ligt op het snijvlak van twee vakgebieden: energietransitie en ruimtelijke ordening. De gemeente Oude IJsselstreek heeft hiervoor een beleidskader gemaakt in 2019: ”Uitnodigingskader lokale duurzame opwekking” (ook kortweg “Uitnodigingskader” genoemd). In het Uitnodigingskader worden ruimtelijke kaders en kaders voor participatie aangegeven. Aangegeven is waar en onder welke voorwaarden de gemeente duurzame opwekinitiatieven wil toestaan. De taakstelling voor duurzame energieopwekking is verdeeld over verschillende gangbare technologieën, waaronder zonnevelden. Om duidelijkheid te verschaffen over de ruimtelijke impact van de taakstelling voor zonnevelden, is de opgave voor zonne-energie vertaald in een ruimtelijke reservering in hectares. De gemeenteraad heeft op 27 juni 2019 het Uitnodigingskader vastgesteld. Dit kader is geëvalueerd na de eerste tranche en op 24 september 2020 is de geëvalueerde versie vastgesteld door de gemeenteraad. Eerste en tweede tranche zonnevelden Het Uitnodigingskader voorzag in twee tranches voor zonnevelden, elk van 30 ha. Drie van de vier geselecteerde plannen uit de eerste tranche zijn inmiddels vergund. De tweede tranche is op 31 maart 2021 gesloten.

Alle plannen zijn op basis van het in het Uitnodigingskader beschreven beoordelingsproces beoordeeld. Er zijn 15 plannen ingediend en beoordeeld, voor in totaal ruim 170 ha. Aan de hand van een bij het Uitnodigingskader beschreven puntensysteem waren door het college twee projecten geselecteerd, die in aanmerking komen voor de volgende fase in het beoordelingsproces. Voor de geselecteerde projecten betekent dit dat de aanvragen moeten worden aangevuld met een inpassingsplan met een ruimtelijke onderbouwing en een participatieplan, zodat de reguliere planologische procedure kan worden gevolgd. Het gaat om zonneveld ‘De Eikelenboom’ en zonneveld ‘Gelderkamp’. Deze twee plannen komen samen uit op 37 ha bruto- en 15 ha netto-oppervlak en produceren circa 26 GWh/jaar aan elektriciteit. De gemeenteraad heeft anders besloten dan het college voorstelde. De raad heeft positief gereageerd op het plan ‘De Eikelenboom’. Er is nog geen uitspraak gedaan over de overige plannen. Pauzeknop In tegenstelling tot de eerste tranche zonnevelden in het voorjaar van 2020 was bij de tweede tranche zonnevelden in het voorjaar van 2021 sprake van veel weerstand tegen de ingediende plannen. De initiatiefnemers van de 15 plannen hebben, zoals afgesproken, alle op een of andere manier (in coronatijd) contact gezocht met de omwonenden.

De omwonenden hebben massaal hun zorgen geuit over de plannen voor de zonnevelden. Er zijn in de commissie en raadvergadering meerdere insprekers geweest. De inwoners en omwonenden van de potentiële zonneparken hebben zich vervolgens verenigd in BEOIJ. BEOIJ presenteerde zich als de vertegenwoordigers van de verschillende comités tegen de komst van de zonnevelden. Ze geven aan dat ze ook willen dat de energietransitie moet slagen, maar dat ze bedenkingen hebben over de manier waarop het gaat. Daarom deden zij het verzoek om het proces te pauzeren en in 3

gesprek te gaan. De gemeenteraad is tegemoetgekomen aan BEOIJ en heeft (gedeeltelijk) de pauzeknop ingedrukt. De raad heeft het college verzocht eerst in gesprek te gaan met het BEOIJ voordat er een besluit wordt genomen over de andere zonnevelden uit de tweede tranche groter dan 5ha. Het burgerinitiatief, BEOIJ BEOIJ vertegenwoordigt op dit moment 22 verschillende groepen (zie bijlage 2) uit alle delen van de gemeente, en is daarmee een gesprekspartner die dicht bij de inwoners staat. Ze hebben een directe lijn naar betrokken inwoners van de gemeente. BEOIJ zelf verwoordt het als volgt: “… door betrokkenheid van de burger zal deze het beter gaan begrijpen waardoor uiteindelijk een groter draagvlak ontstaat. Het Burgerinitiatief heeft haar visie over de energietransitie samengevat in 4 B’s; Begrijpen, Betrekken, Bedenken, Balanceren” (zie de uitgangspunten in bijlage 1). Verderop wordt er ingegaan op deze aanpak.

Probleemstelling en kansen De aanleiding en de achtergronden van deze startnotitie zijn hierboven geschetst. Nu is het belangrijk om te kijken naar een probleemstelling en naar de kansen: waar ging het mis? En waarin kunnen we elkaar vinden om de energietransitie toch op een goede manier uit te voeren? De tweede tranche: wat ging er mis? Er is door BEOIJ aangegeven dat er in het algemeen onbekendheid is over de problematiek van de energietransitie en het beleid van de gemeente hierin. Inwoners begrijpen de keuzes van de gemeente veelal niet. Daardoor hebben zij veel vragen en twijfelen ze aan het gevoerde beleid. Er worden ook suggesties gedaan dat er alternatieve oplossingen zijn. De bezwaren bij de tweede tranche zonnevelden richten zich met name op: - de manier van communiceren met omwonenden; - het gebruik van landbouwgronden voor zonneparken; - de manier waarop de gemeente de zonnelader heeft toegepast. BEOIJ onderschrijft echter wel duidelijk de noodzaak voor meer duurzame energie en de ambitie om in de toekomst als gemeente energieneutraal te worden. Meer duurzame opwek is nodig, alleen moet het op een andere manier. Er moet meer en beter met inwoners gecommuniceerd worden, en de uitvoering moet beter en slimmer worden aangepakt. Het is volgens BEOIJ onwenselijk als grote stukken kostbare landbouwgrond ten koste gaan van grote zonneparken.

Zulke zonneparken, aldus BEOIJ komen ook pas later tevoorschijn op de zonneladder: eerst moeten de zogeheten ‘no-regret’ maatregelen worden uitgebreid. Kortom: bij het BEOIJ leeft zeker de gedachte dat de energietransitie belangrijk is, alleen is het des te belangrijker om dit op een goede manier met de omgeving en de inwoners samen op te pakken. Niet waarom, maar hoe? Klimaatverandering wordt hiermee door beide partijen erkend en de noodzaak van de energietransitie wordt dus onderschreven. Ook willen BEOIJ en de gemeente hierin beide verantwoordelijkheid nemen. De vraag is dan ook niet “waarom” we energieneutraal moeten worden maar “hoe”. De verschillende onderdelen van de energietransitie hangen nauw met elkaar samen, de problematiek van de zonnevelden kan daarom niet los gezien worden van andere onderdelen van de energietransitie. Het gaat dus voornamelijk over de productie van duurzame elektriciteit door zonne-energie en windenergie, de productie van duurzame warmte (als vervanging van aardgas) en natuurlijk over energiebesparing. Tot slot, de inzichten in de energietransitie staat niet stil. Zo is inmiddels de RES 1.0 vastgesteld. De inzichten uit de RES moeten worden meegenomen in het toekomstige beleid van de gemeente.

4

Meer draagvlak, meer slagkracht De gemeente zoekt een manier om het draagvlak voor de energietransitie in de gemeente te vergroten; om onze inwoners hierbij beter te betrekken. Draagvlak voor de energietransitie is belangrijk, immers zonder de inzet van de inwoners en bedrijven gaat de energietransitie niet lukken. BEOIJ vertegenwoordigt veel verschillende groepen uit alle delen van de gemeente. En is daarmee zoals gezegd een gesprekpartner die dicht bij de inwoners staat. Dat biedt kansen. Samenwerking met BEOIJ kan tot meer begrip en betrokkenheid van de inwoners bij de energietransitie opleveren. Ook kunnen er nieuwe initiatieven worden ontwikkeld die de energietransitie gaan versnellen. Dit alles kan leiden tot een beter uitvoeringsplan en een geslaagde energietransitie

Gezamenlijk doel van het project; een succesvolle energietransitie in Oude IJsselstreek. In de constructieve besprekingen komt naar voren dat er meerdere zaken nodig zijn om een succesvolle energietransitie te bereiken. BEOIJ hanteert hiervoor de route met de 4 B’s; begrijpen, betrekken, bedenken en balanceren. BEOIJ wil in samenwerking met de gemeente: - het draagvlak voor het energietransitiebeleid vergroten, door het beleid te begrijpen en inwoners te betrekken, - succesvolle projecten aanjagen en uitvoeren, door samen te bedenken en te balanceren, - werken aan een energieneutrale gemeente. BEOIJ is onafhankelijk en wil zelfstandig activiteiten uitvoeren. De gemeente zal BEOIJ daar waar nodig ondersteunen. Dit kan door middel van ambtelijke uren, gemeentelijke middelen of met een financiële bijdrage. BEOIJ en de gemeente zullen regelmatig overleg hebben en de activiteiten afstemmen. De gezamenlijke insteek is om elkaar te versterken; zodanig dat het programma van BEOIJ complementair is aan het activiteitenplan van de gemeente. Daarnaast zal BEOIJ voor de gemeente dienen als klankbord voor initiatieven die in de gemeente spelen. De gemeente kan zo, aan de voorkant, het standpunt van onze inwoners beter meewegen bij een besluit. Het bestaande energietransitiebeleid van de gemeente zal, op bepaalde punten worden aangepast, waaronder het Uitnodigingskader.

(Als het kader wordt aangepast door de raad kan BEOIJ kan aan de voorkant suggesties meegeven). De gemeente zal bij nieuwe thema’s (zoals de warmtetransitie, een nieuw ruimtelijk duurzaam beleid e.d.) de input van BEOIJ vragen.

Acties, planning, budget en belanghebbenden Acties De samenwerking tussen BEOIJ en de gemeente zijn op te delen in twee grote blokken; 1. Activiteiten van BEOIJ aan de hand van de 4 B’s 2. BEOIJ als klankbord voor de gemeente. Ad. 1, Uitwerken en uitvoeren van het activiteitenplan BEOIJ aan de hand van de 4 B’s: o Begrijpen Uitleg en communicatie aan de inwoners. o.a. middels een manifestatie “dag van de duurzaamheid” in de Dru, o Betrekken o.a. BEOIJ zal in gesprek gaan met reeds bestaande initiatieven zoals ‘De Eikelenboom’ om invulling te geven aan de participatie. Waar nodig zal dit ook bij nieuwe initiatieven gebeuren. Door het beter begrijpen van het waarom en hoe, zal de betrokkenheid van de burger toenemen. o Bedenken o.a. inventariseren welke concrete ideeën er uit de achterban van BEOIJ komen. Deze bespreken en indien mogelijk tot uitvoering brengen.

5

o

Balanceren

Onderzoeken op welke wijze er meer lokale energiecoöperaties c.q. gemeentelijke energiecoöperatie kunnen worden opgericht en welke rol BEOIJ hierbij kan en wil spelen. Keuzes maken om invulling te geven aan de energietransitie op basis van de voorliggende opgave en gestelde randvoorwaarden.

Ad 2, Klankbordfunctie van BEOIJ o.a. voor: o De gemeente legt concrete nieuwe of bestaande initiatieven voor de opwekking van duurzame energie voor aan BEOIJ. De input van BEOIJ zal meegenomen worden bij het besluit van de gemeente. o Onderzoeken welke rol BEOIJ kan spelen in de warmtetransitie. De warmtetransitie zal zich vooralsnog vooral richten op het terugdringen van de warmtevraag (isoleren), energie besparen, het plaatsen van zonnepanelen en het koken op inductie. o De tweede tranche zonnevelden is niet afgerond, deze is deels gepauzeerd. De gemeente moet besluiten wanneer “de pauze” opgeheven kan worden en onder welke voorwaarden. Er moet dan ook een besluit genomen worden over de afronding van de tweede tranche. BEOIJ zal bij dit proces worden betrokken. Ook bij een vervolg, met nieuwe ruimtelijke kaders voor de inpassing van projecten voor de opwekking van duurzame energie, zal BEOIJ betrokken worden. Planning 2021 sept.-dec.

2022

Jan.-febr.

2022 2022

maart > dec

introductie, kennismaken, sparren toelichting programma gemeente toelichting opzet en ideeën van BEOIJ startnotitie maken jaarplan BEOIJ uitwerken, en hierin de rol gemeente vastleggen budget bepalen uitvoeren activiteiten jaarplan BEOIJ het jaar evalueren en bijsturen, nieuwe planning maken

Budget Het budget dat nodig is voor de uitvoering van het plan is nog niet duidelijk, omdat het plan nog niet uitgeschreven is. BEOIJ kan deels gebruik maken van het gemeentelijke apparaat. Verder kunnen kosten waarschijnlijk bekostigd worden uit het reguliere budget voor het vormgeven van de energietransitie. Er is waarschijnlijk wel een aanvullend budget nodig om voor het organiseren van de “Dag van de duurzaamheid” in de Dru. Het budget is indicatief € 25.000 (excl. BTW). Het plan voor deze dag moet nog worden uitgewerkt. Of er aanvullend budget nodig is vooral afhankelijk van of er in de Decembercirculaire gemeentefonds 2021 budget van het Rijk komt voor de energietransitie. Belanghebbenden en stakeholders De primaire belanghebbenden zijn BEOIJ en haar leden. Ook de gemeente (college, wethouders en vakambtenaren) zijn nauw betrokken. De gemeenteraad zal worden geïnformeerd door de wethouder over de voortgang. Overige belangrijke stakeholders zijn organisaties zoals Wonion, Liander en initiatiefnemers van plannen voor het duurzaam opwekken van energie in de gemeente.

6

Bijlage 1 Het burgerinitiatief: waarom, wat en hoe?

7

8

Bijlage 2 ledenlijst BEOIJ (december 2021)

9

Bijlage 3 Motie 24 juni 2021

10