Programmabegroting 2026 definitief.pdf

26

3.2 Circulaire economie& energietransitie Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen?

Circulariteit heeft een belangrijke plek gekregen in de Achterhoek. Essentieel is de transitie naar hernieuwbare grondstoffen, biomassa wordt in de kringlooplandbouw, in het voedselsysteem en voor bouw en infra optimaal benut. Uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal. We maken de Achterhoek klaar voor een duurzame toekomst en groeien uit tot de schoonste regio van het land. In de transitie naar een duurzaam schone regio worden hernieuwbare grondstoffen gebruikt, (bouw)materialen hergebruikt en door minder emissies kan de biodiversiteit herstellen. We willen in 2030 een reductie van 50% van de primaire grondstoffen realiseren t.o.v. 2010. We willen koploper blijven in het realiseren van een kringlooplandbouw, en werken aan de transitie in de hele keten om te komen tot een duurzaam voedselsysteem. Door hoogwaardig benutten van grondstoffen en recycling van reststromen zijn er minder emissies en creëren we ruimte voor meer biodiversiteit.

Te bereiken maatschappelijk effect

Springplanken Regio Deal  Slimme energiegemeenschappen  Toekomstige landbouw & duurz. voedselsystemen  Biobased Achterhoek

Aanpak en projecten

In de visie 2030 zijn de doelen en streefwaarden opgenomen. Per doel is de aanpak samen met de te ontwikkelen projecten beschreven. Oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en zelfvoorzienend zijn Langs welke grote lijnen werken we hier aan We spelen in op de verschuiving in de energievoorziening, onder andere door duurzaam opwekken van energie en oplossingen te zoeken voor netcongestie. Hiervoor werken we aan bewustwording, brengen we onderdelen van het energiesysteem in kaart en ontwikkelen we oplossingsrichtingen waaronder nieuwe samenwerkingsvormen, (decentrale) technische oplossingen en nieuwe verdienmodellen. Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 De Kansenkaart Slimme Energiegemeenschappen voor Achterhoekse bedrijven en bedrijventerreinen werken we regionaal uit. We pakken dit op samen met DOA (Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek) en gemeenten, en we schalen oplossingen uit eerdere projecten op. We zetten verschillende maatregelen in, collectief, delen van energievoorzieningen (zoals duurzame opwek en opslag) en energiemanagement (o.a. achter de meter). We verkennen koppelkansen met lokaal (flex)vermogen (bijv. laadinfra, grootschalige opwek). De Kadernota Energie wordt uitgewerkt om (Regio Deal) energie aanvragen te beoordelen.

27

De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw Langs welke grote lijnen werken we hier aan We werken aan toekomstbestendige landbouw en een duurzaam voedselsysteem in de Achterhoek. We hanteren een integrale benadering van bedrijfssystemen voor kringlooplandbouw voor (melk)veehouderij en akkerbouw. Europese en nationale doelen op gebied van water, natuur en klimaat leiden tot veranderingen in het landelijk gebied. Daarom wordt gewerkt op bedrijfs-, bedrijfssysteem- en gebiedsniveau met een grote en diverse groep boeren, regionale boerenorganisaties en andere stakeholders. Een belangrijke lijn is experimenteerregio Achterhoek; een werkwijze om innovatiegericht én met boeren van ‘onderop’ samen te werken, om praktijkgerichte kennis en ervaring in te zetten voor (nieuw) beleid en wet- en regelgeving. Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 In samenwerking met Twente vervolgen we de gezamenlijk Fieldlab Achterhoek als zogenoemde Experimenteerlocatie Oost. De Achterhoekse samenwerking versterken we door een gezamenlijke stichting met vier boerenorganisaties en -netwerken (VALA, VK-Oost, Stichting Biomassa en De Innovatie Coöperatie), als Agrarisch Netwerk Achterhoek. Het Achterhoeks wenkend perspectief wordt uitgewerkt met regionale partijen voor strategieën, projecten/programma’s en organiseren van de daarvoor benodigde middelen voor een toekomstbestendige landbouw.

Het lopende onderzoek naar CO2-vastlegging/borging en verwaarding wordt voortgezet, evenals het project emissiereductie (melk-)stalsystemen. We verkennen de gebiedsgerichte aanpak en doorwerking van maatregelen onder anderen ten behoeve van water bodem systeem, natuur en klimaat. Gebruik (hernieuwbare) grondstoffen in bouw en infra & efficiënter gebruik van (primaire) grondstoffen Langs welke grote lijnen werken we hier aan We willen in aansluiting op de Rijksdoelen in 2030 het gebruik van eindige grondstoffen halveren. Hiervoor zetten we in op het stimuleren van circulair werken door vergroten van de bewustwording en kennisontwikkeling, kennisuitwisseling en het stimuleren van circulariteit door toepassen van nieuwe werkwijzen. We werken aan het monitoren van de voortgang van de transitie naar een circulaire economie in de Achterhoek. We zetten in op het verminderen van het gebruik van primaire grondstoffen door minder en andere (hernieuwbare) grondstoffen te gebruiken en hergebruik van materialen en producten in onder andere de bouw en infra. Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 We werken een regionale aanpak uit voor onder anderen toekomstbestendig bouwen en infra, met aandacht voor stimuleren, aanjagen en veranderingen in organisaties. Daarvoor zetten we kennistafels in voor (hergebruik) grondstoffen, innovatie en proeftuinen, inkoop en opdrachtgeverschap.

Het kader voor toekomstbestendig bouwen wordt uitgewerkt tot een regionaal programma. Dat volgende jaren wordt uitgevoerd op basis van de standaarden en ambities voor toekomstbestendig bouwen. Reductie CO2 en stikstof en toename biodiversiteit Langs welke grote lijnen werken we hier aan We richten ons op bewustwording, kennisuitwisseling, aanjagen en versnellen van emissiereductie door innovaties en toepassen van nieuwe producten, processen en technieken. We stimuleren circulair werken waardoor (CO2-) uitstoot wordt gereduceerd. Afname van emissies draagt bij aan herstel biodiversiteit. Voor biodiversiteit inventariseren en verbinden we lokale, regionale en provinciale aanpakken voor verbetering van de biodiversiteit op drie terreinen: agrarische gronden, overig buitengebied en binnen de bebouwde kom.

28

Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 We gaan een regionaal plan uitwerken waarbij wordt voortgebouwd op bestaande goede voorbeelden en het samenbrengen van de verschillende projecten, die als aanjagers voor herstel van biodiversiteit kunnen dienen. Onderdeel is kennisuitwisseling en (onderdelen van) goede praktijk delen. De thema’s worden medio 2025 gezamenlijk bepaald, en vervolgens worden middelen voor uitvoering gezocht. De inzet is vooral gericht op meer-/langjarige aanpak, aanvullend op aanleg van (landschaps-)elementen.

Lopende projecten

Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2025-2026 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projecten worden uitgevoerd in wisselende samenstelling door verschillende partners. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2025. Projecten

Looptijd

Ontwikkeling concept halvering stikstofemissie melkstal Stimuleren energietransitie agrarisch Achterhoek Slimme energiesystemen Achterhoek Achterhoek Groen, Natuurlijk! Agro Innovatiemakelaar 2025-2027

01-06-2022 01-09-2022 01-10-2023 01-10-2024 01-01-2025

31-12-2025 31-12-2025 31-07-2025 30-06-2025 31-12-2027

Hieronder wordt de financiering van bovenstaande projecten weergegeven exclusief projecten in voorbereiding. Overheid Maatschappelijke Ondernemers Totaal organisaties Totaalfinanciering 1.805.379 0 242.181 2.047.560

29

3.3 Gezondste Regio Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken?

We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen de gezondheidszorg en welzijnssector, zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners waar mogelijk kan toenemen. We streven ernaar dat mensen zo lang mogelijk zelf regie kunnen voeren over hun eigen gezondheid en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie worden we in de Achterhoek gezonder en kunnen we de belasting op de zorg verminderen. Door een gezonde leefstijl zal op de lange termijn minder zorg nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede, toegankelijke en betaalbare zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. We willen werken vanuit een nieuwe visie op anders oud(er) worden in relatie tot wonen en daarmee ook een andere kijk op de rol van het bestaande zorgaanbod in combinatie met wonen. Daarnaast werken we aan innovatie van het gezondheidssysteem, onder de noemer Achterhoek Gezond. We zetten samen met onze partners in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren en om te voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden.

Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Te bereiken maatschappelijk effect/bijdrage Regio Deal Achterhoek II

Springplank Regio Deal  Gezondheid voorop

Aanpak en projecten In de visie 2030 zijn de doelen en streefwaarden opgenomen. Per doel is de aanpak samen met de te ontwikkelen projecten beschreven. Betaalbaar en toegankelijk netwerk van zorgdiensten Langs welke grote lijnen werken we hier aan De regionale ambities vanuit De Gezondste Regio vallen voor een belangrijk deel samen in de regionale uitwerking van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Hiervoor is in 2023 het regioplan De Gezondste Regio vastgesteld. Het regioplan bevat prioritaire opgaven en is te beschouwen als het gezamenlijke kader. Vanuit dit plan werken we nu aan concrete transformaties, plannen en projecten voor de regio. Thematisch is het regioplan De Gezondste Regio opgedeeld in vier hoofdthema’s. Vanuit deze thema’s werken we in de regio samen aan een betaalbaar en toegankelijk netwerk van zorgdiensten. De thema’s in de Achterhoek zijn (1) Gezond Leven en Preventie, (2) Veerkrachtig Ouder Worden, (3) Mentaal Gezond en (4) Prettig Werken in Zorg en Welzijn. Daarnaast zijn er drie dwarsverbanden die binnen alle thema’s hun uitwerking hebben: (1) Digitalisering en Technologie, (2) Toekomstbesteding Zorglandschap en (3) Samenwerking. 30

Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 We volgen drie hoofdlijnen: 1. We volgen de landelijke ontwikkelingen rondom het Integraal Zorgakkoord dat loopt tot eind 2026. En nieuw of aanvullend akkoord biedt kansen voor de Achterhoek en zal ook inzet vragen van regio’s. Daarnaast zal de landelijke lijn invloed hebben op het ‘toekomstbestendig zorglandschap’ en voorzieningen in de Achterhoek. 2. De uitvoeringsstructuur vanuit het Regioplan De Gezondste Regio willen we borgen in de regio. We werken aan een gezamenlijke perspectief en organisatiestructuur met voldoende uitvoeringskracht. 3. Wij zijn gezamenlijk aan de slag op de hierboven genoemde thema’s, onder andere door de uitvoering van de regionale transformatieplannen. De gezondste regio door preventie en innovatie Langs welke grote lijnen werken we hier aan Preven e en innova e zijn belangrijk om er voor te zorgen dat we in de Achterhoek onze centrale ambi e halen: Wij willen dat Achterhoekers gezond zijn en daarover zelf de regie hebben. Gezondheid, preven e en leefs jl zijn leidend, niet ziekte en behandeling. Daarom s muleren we projecten die gericht zijn op preven e en innova e. In de regionale uitwerking van het IZA is dit enerzijds ondergebracht in het hoofdthema ‘Gezond Leven en Preven e’ en anderzijds in het dwarsverband “Digitalisering en Technologie”.

Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 We focussen sterker op innovatie. Deze focus kent twee hoofdcomponenten. 1. Technologische innovatieve, zoals datagedreven werken, digitalisering en de inzet van zorgtechnologie. Hierbij gaat het regionaal bijvoorbeeld over het opschalen van lokale succesvolle pilots met de inzet van zorgtechnologie. Dit doen we samen met partners in zorg en welzijn en regionale partners zoals TZA Achterhoek. 2. Sociale innova e gee ons een perspec ef in Achterhoek waarbij we de lee aarheid op orde houden en de druk op de zorg niet vergroten. Wij richten ons op de ondersteuning van zorgcorpora es en andere nieuwe en innova e samenwerkingsvormen tussen samenlevingen (kernen, buurten), gemeenten en zorgorganisa es. We bevorderen het regionaal leren en zorgen voor voldoende experimenteerruimte. Achterhoekers zijn zelf langer verantwoordelijk voor hun gezondheid Langs welke grote lijnen werken we hier aan Het zelf langer verantwoordelijk zijn voor je gezondheid gaat om het versterken van de eigen regie van de Achterhoekers. Die eigen regie komt terug in de eerste 3 thema’s van de regionale uitwerking van het IZA: Gezond Leven en Preven e, Veerkrach g Ouder Worden en Mentaal Gezond. Dit door in te ze en op eigen verantwoordelijkheid en daar de Achterhoekers in te begeleiden.

Aanpak en projecten in ontwikkeling voor 2026 We bouwen verder aan succesvolle initiatieven en campagnes, zoals Praat vandaag over Morgen. Belangrijk hierbij is om een duidelijke regionale strategie en aanpak te hebben, maar lokale partners voldoende ruimte te geven aan eigen inkleuring. Hierbij sluiten we aan bij de communicatiestrategie vanuit het Regioplan De Gezondste Regio die gezamenlijk wordt ontwikkeld door partijen uit de regio.

31

Projecten Gezondste Regio Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2025-2026 worden uitgevoerd om de doelen van de Thematafel te bereiken. De projecten worden uitgevoerd in wisselende samenstelling door verschillende partners. Monitoring van alle projecten vindt plaats via de Thematafel en Achterhoek Board. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2025. Projecten

Looptijd

Praat vandaag over morgen Zorg voor mekaar Zorgcorporatie Mariënvelde (in voorbereiding) Fit veur altied (in voorbereiding)

01-05-2024 01-01-2025 01-04-2025 01-04-2025

31-12-2025 31-12-2027 31-03-2028 01-10-2028

Hieronder wordt de financiering van bovenstaande projecten weergegeven exclusief projecten in voorbereiding. Overheid Totaalfinanciering

797.340

Maatschappelijke organisaties 638.437

32

Ondernemers

Totaal

0

1.435.777

Programma 4 Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Te bereiken effect

Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Prestatie-/resultaatafspraken per activiteit Regio Achterhoek

Voor de activiteiten die Regio Achterhoek uitvoert gelden de volgende afspraken voor 2026: Activiteit Prestatie-/resultaatafspraak Incidentele financiering Realiseren van begrotingsevenwicht Algemeen financieel beleid  Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid)  Continu verbeteren van de beleidscyclus  Adequate bedrijfsvoering  Uitvoeren van interne controles  Verantwoording van de uitgaven Treasury Beheren van de financiële middelen

Wat mag het kosten?

Begroting Regio Achterhoek (deel 2) Programma 4: Bedrijfsvoering en rente

R 2024

B 2025

B 2026

Lasten (A) Baten derden (B)

1.036.000 1.058.000

756.000 751.000

415.000 401.000

Subtotaal (B-A)

22.000

-5.000

-14.000

-

-

245.000

22.000

-5.000

231.000

-

5.000 -

5.000 -236.000

22.000

0

0

Bijdragen gemeenten (C) Saldo van baten en lasten (B-A+C) Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Resultaat

Toelichting

De bijdragen gemeenten betreffen de kosten voor bedrijfsvoering (€ 395.000) minus een structurele dekking vanuit de rente (€ 150.000). Deze bedragen worden vanaf 2026 rechtstreeks vanuit dit programma berekend en niet meer via een interne overboeking naar programma 1 doorbelast. De kosten voor bedrijfsvoering betreffen de kosten voor leiding en ondersteuning en huisvesting. Van deze kosten is een bedrag van € 400.000 overhead en € 15.000 rentelasten. Voor een nadere toelichting wordt u verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering en het taakveldenoverzicht in de bijlagen. De onttrekking aan de reserves (€ 5.000) betreft een onttrekking aan de reserve onderhoud huisvesting voor onvoorziene incidentele huisvestingskosten. De toevoeging aan de reserves (€ 236.000) betreft de toevoeging van het saldo rente aan de egalisatiereserve rente.

33

Deel 2 Beleidsbegroting Paragrafen

34

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van Regio Achterhoek.

1.1 Beleid

In de nota “reserves en voorzieningen” van juli 2024 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van de Regio kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is besloten (AB 17 december 2021) dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt berekend op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit bedraag € 494.000. De maximale omvang voor het weerstandsvermogen is dan 1,4 *€ 494.000 = € 691.000. Een surplus wordt uitbetaald als het weerstandsvermogen boven dit bedrag uitkomt. Dit wordt jaarlijks bepaald bij het vaststellen van de begroting en wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld, rekening houdend met de effecten van inmiddels genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren.

1.2 Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten. Per 31 december Vrij besteedbaar deel alg. reserve Stille reserves Onvoorzien Beschikbare weerstandscapaciteit

2025 392.000 memorie 8.000 400.000

2026 392.000 memorie 8.000 400.000

2027 392.000 memorie 8.000 400.000

2028 392.000 memorie 8.000 400.000

2029 392.000 memorie 8.000 400.000

Op basis van het verhoogde risicoprofiel bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit € 494.000. Door de hogere risico’s daalt de weerstandsratio onder de 1,0 en daarom wordt voorgesteld de algemene reserve met € 100.000 te verhogen, zodat de ratio weer voldoende wordt. De beschikbare weerstandscapaciteit blijft onder het maximaal toegestane bedrag.

1.3 Risico’s Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij Regio Achterhoek in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 7 meest belangrijke risico’s staan hierna genoemd. Vanaf 2026 zijn structurele inkomsten uit subsidies opgenomen. Subsidies zijn vaak meerjarig, maar niet structureel. Vanwege het verhoogde risicoprofiel zal de beschikbare weerstandscapaciteit verhoogd moeten worden.

35

Risico

Kans

Inzetten van incidenteel beschikbare Hoog middelen voor projecten (bijv. middelen bevolkingsdaling); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering. Als gevolg van een slechtere Laag financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt. De gevolgen van de CAO Laag onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten. Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen. Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer. Beëindiging project met structurele projectformatie Minder inkomsten uit subsidies. Subsidies zijn vaak meerjarig maar niet structureel. In de begroting is een structureel bedrag opgenomen.

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Reputatieschade. Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Structuur met Achterhoek Raad, Board en Thematafels met 3O samenwerking voor besluitvorming over projecten. Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden. Realistisch begroten op basis van indexcijfers uit de september circulaire (AB 15-12-2021).

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 250.000 per jaar.

Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 23.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting). Laag Reputatieschade en evt. Subsidievoorwaarden vooraf financiële schade. Bij duidelijk in beeld hebben. afkeuring 2% van de Strenge interne controle op projectkosten is het van de stukken conform eisen € 31.000 (gebaseerd op subsidievoorwaarden. jaarrekening). Middel Eén zieke of boventallige Continue aandacht medewerker kost hiervoor vanuit gemiddeld € 118.000 per personeelsbeleid. jaar. Laag Eén medewerker is Tijdig op sturen bij naderen gemiddeld 0,78 fte en einde projecttermijn. kost € 92.000 per jaar. Middel Gerekend wordt met een Tijdig op sturen bij naderen gemiddeld bedrag van einde subsidieperiode van € 100.000 per jaar. de diverse subsidies.

Het maximale risicobedrag bedraagt € 1.491.000. De genoemde risico’s zullen niet tegelijk en ook niet in hun maximale omvang optreden. Om te bepalen welke weerstandscapaciteit benodigd is worden kans, frequentie en risicobedrag tegen elkaar afgezet. Hieruit komt een benodigde weerstandscapaciteit van € 494.000. Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit (begroting 2026 € 400.000). De relatie wordt uitgedrukt in een ratio, waarbij normaliter gestreefd moet worden naar een ratio weerstandsvermogen van minimaal 1,0 (voldoende). Zie de beoordelingstabel op de volgende pagina. De ratio weerstandsvermogen is voor 2026 € 400.000/ € 494.000 = 0,8 (matig). Oorzaak hiervan is het verhoogde risicoprofiel. Voorgesteld wordt om de algemene reserve met € 100.000 te verhogen, zodat de ratio weer 1,0 en daarmee voldoende wordt.

36

Beoordelingstabel: Categorie A B C D E F

Ratio weerstandsvermogen >2 1,4 < x < 2 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Overige risico’s Schadeclaim Moram

De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In januari 2021 heeft de Regio een stuitingsbrief ontvangen van de verzekeraar van John Deere. Hiermee wordt de verjaring van de (eventuele) vorderingen van John Deere en haar verzekeraars op de Regio gestuit.

1.4 Financiële kengetallen In de BBV is voorgeschreven dat in deze paragraaf een set van vijf verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen: Rekening Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2025 2026 primair bijgesteld Netto schuldquote (zie I) -109% -122% -126% -147% Netto schuldquote gecorrigeerd voor -122% -138% -136% -160% alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio (zie II) 23% 26% 23% 36% Structurele exploitatieruimte (zie III) 0,24% 0% 0% 0% Grondexploitatie nvt nvt nvt nvt Belastingcapaciteit nvt nvt nvt nvt Kengetallen meerjarenbegroting: Netto schuldquote (zie I) Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio (zie II) Structurele exploitatieruimte (zie III) Grondexploitatie Belastingcapaciteit

37

Prognose 2027 -97% -110%

Prognose 2028 -70% -84%

35% 0% nvt nvt

38% 0% nvt nvt

Prognose 2029 -64% -40% 32% 0% nvt nvt

I

II

III

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij Regio Achterhoek het geval. Omdat de door derden beklemde middelen komende jaren worden uitgegeven wordt de schuldquote minder negatief. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Regio Achterhoek in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. Dit percentage blijft redelijk constant. De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van Regio Achterhoek geen structurele vrije ruimte aanwezig is.

1.5 Conclusie weerstandsvermogen De omvang van het vrij besteedbare deel van de algemene reserve is voor 31 december 2029 begroot op € 392.000. De begrote beschikbare weerstandscapaciteit per 31 december 2029 bedraagt € 400.000. Door het verhoogde risicoprofiel is de weerstandsratio matig en daarom wordt voorgesteld € 100.000 toe te voegen aan de algemene reserve. De weerstandsratio is dan weer voldoende. Het geformuleerde plafond voor het weerstandsvermogen is vastgesteld op € 691.000. Er is dus geen sprake van een surplus van de algemene reserve. De Regio heeft geen risico-dossiers die niet onder de normale bedrijfsrisico’s vallen waarvoor de weerstandscapaciteit aanwezig is.

38

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf geven we inzicht in het financieringsbeleid van Regio Achterhoek. In de financieringsparagraaf (ook wel treasuryparagraaf) komen achtereenvolgens aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor Regio Achterhoek zijn vastgelegd in: • Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Regio Achterhoek (2023) • Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011) • Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2024)

2.1 Treasurybeheer Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasuryactiviteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico

Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm

De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken, mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). Regio Achterhoek heeft geen geldleningen lopen in 2026. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor Regio Achterhoek bedraagt voor 2026 € 322.000 (8,2% * € 3.926.000). Regio Achterhoek heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.

39

Renteschema Externe rentelasten over korte en lange financiering Externe rentebaten Saldo rentelasten en rentebaten Rentelasten projecten (-/-) Rentebaten projecten (+)

Begroting 2026 -15.000 401.000 386.000 0 0 0

Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op taakveld Treasury (rentebaat)

0 0 0 0 386.000

2.1.2 Krediet- en liquiditeitenrisico’s

Vanaf 10 december 2013 is het Schatkistbankieren ingevoerd en worden alle overtollige middelen aangehouden in de schatkist. Gelden tegen gunstige rentetarieven uitzetten op spaarrekeningen of deposito’s bij andere instellingen is met de invoering van Schatkistbankieren niet meer toegestaan. Onderstaande tabel geeft de liquiditeitsplanning weer: Stand 1/1 (x € 1.000) 2026 2027 Liquide middelen begin 24.216 13.813 Ontvangsten 4.190 4.990 Uitgaven 14.593 10.082 Liquide middelen eind 13.813 8.721

2028 8.721 3.106 6.665 5.162

2029 5.162 3.725 3.400 5.487

Bij het verloop van de liquiditeitsplanning is een inschatting gemaakt van de inzet van het investeringsfonds en de resterende provinciale gebiedsopgaven middelen als cofinanciering voor projecten en zijn de te ontvangen middelen van de Regiodeal opgenomen en een inschatting van de inzet hiervan.

2.2 Financiering

De aanwezig activa worden eerst met eigen vermogen (algemene en bestemmingsreserves) en vervolgens met vreemd vermogen (voorzieningen en langlopende schulden) gefinancierd. Regio Achterhoek heeft momenteel geen geldleningen aangetrokken.

40

In navolgende tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort c.q. -overschot op de bestaande vaste activa en passiva geschetst. Stand 31/12 (x € 1.000) 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028 31-12-2029 Investeringen (bestaand) Ambtenarenhypotheken 455 450 444 444 227 Vervangingsinvesteringen (MJR) Nieuw beleid Te financieren activa (A) 455 450 444 444 227 Reserves 6.041 5.648 3.761 2.693 2.326 Voorzieningen Geldleningen Financieringsmiddelen (B) 6.041 5.648 3.761 2.693 2.326 Financieringstekort (A-B) Financieringsoverschot (B-A) 5.586 5.198 3.317 2.249 2.099 Uit de tabel blijkt voor de komende jaren dat de activa uit ambtenarenhypotheken bestaat. Vanaf januari 2009 zijn geen nieuwe ambtenarenhypotheken meer mogelijk, bestaande hypotheken lopen wel door tot het einde van de contractduur. De substantiële middelen in de reserves omvatten voornamelijk het investeringsfonds. Deze middelen zullen met name worden gebruikt als cofinanciering voor projecten. De maximale omvang van de aan te trekken geldleningen is bepaald op het totaal van uitstaande hypotheken tegen een rentepercentage van maximaal 4% (bestuursbesluit van 11 november 2002). De aantrekking van geldleningen is gerelateerd aan de uitstaande personeelshypotheken, omdat de personeelshypotheken niet direct contant kunnen worden gemaakt. De financiering geschiedt namelijk nu nog door middel van interne financiering.

Als zicht is op de inzet van de eigen reserves (m.n. investeringsfonds) ontstaat een maximale financieringsbehoefte van € 460.000 (stand hypotheken per 31-12-2024).

2.3 Conclusie Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat Regio Achterhoek bij ongewijzigde voortzetting van het (financierings-) beleid geen risico loopt. Door de vele aflossingen op hypotheken de afgelopen jaren, wordt het eventueel te financieren bedrag steeds lager (maximaal € 460.000).

41

3 Paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rondom de bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. Hierbij staat het belang van een rechtmatig, doelmatig en doeltreffend beleid en beheer voorop. De organisatie is voortdurend in verandering door de dynamiek in het openbaar bestuur en de ontwikkelingen in de samenleving. Dat vraagt een organisatie die daarmee om kan gaan en kwaliteit blijft leveren. Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor een adequate bedrijfsvoering. Het algemeen bestuur heeft hierbij een kaderstellende en controlerende taak.

3.1 Bedrijfsvoering

Planning & control en administratie

De financiële werkzaamheden bestaan uit het opstellen en bewaken van de begroting, de jaarrekening, (bestuurs-)rapportages, interne controle, verordeningen, externe contacten, inbreng van financiële expertise bij projecten en het voeren van de financiële administratie.

Personeelszaken en automatisering

Voor de salarisadministratie is een contract afgesloten met gemeente Doetinchem en voor personeelsbeleid met gemeente Winterswijk. Voor de automatisering is eveneens een contract afgesloten met gemeente Doetinchem voor het gebruik van netwerkfaciliteiten, ondersteuning en voor de basis hardware (computer inclusief toebehoren). De kosten voor speciale software (financieel pakket, etc.) komen voor rekening van Regio Achterhoek.

Secretariaat

Het secretariaat verzorgt de correspondentie en agendabeheer voor het bestuur, de secretaris en de programmaonderdelen.

Archief

De archiefwerkzaamheden bestaan uit het duurzaam bewaren, ontsluiten en beschikbaar stellen van archiefstukken. Er wordt gewerkt met een digitaal archief in OneGov. De aangewezen medewerkers zijn daarbij verantwoordelijke voor een juiste en volledige archivering. Technische ondersteuning wordt vanuit de gemeente Doetinchem gegeven.

3.2 Doelmatig en doeltreffend beleid

In de verordening “onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid Regio Achterhoek 2023” is opgenomen dat het dagelijks bestuur aan de hand van door hem onderzochte risico’s in de bedrijfsvoering in de begroting jaarlijks óf en ten aanzien van welke organisatieonderdelen, taken of projecten onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het dagelijks bestuur gevoerde bestuur zal worden gedaan. Op dit moment zijn er geen risico’s in beeld die aanleiding geven voor een onderzoek.

3.3 Rechtmatigheid Het dagelijks bestuur was al staatsrechtelijk en bestuurlijk verantwoordelijk voor de rechtmatigheid, maar tot 2023 was het de accountant die hierover verslag uitbracht aan het algemeen bestuur. Vanaf 2023 moet het dagelijks bestuur zelf een rechtmatigheidsverantwoording opstellen die opgenomen wordt in de jaarrekening. De rechtmatigheidsverantwoording heeft betrekking op drie criteria: Begrotingscriterium, Voorwaardencriterium en het Misbruik en oneigenlijk gebruik.

42

Om als bestuur verantwoording te kunnen afleggen is een intern controleplan opgesteld en vastgesteld (AB 10 maart 2021). Het interne controleplan maakt inzichtelijk welke processen onderdeel van de interne controle uitmaken en wat de diepgang van de interne controlewerkzaamheden zijn. Deze controlewerkzaamheden worden gedurende het begrotingsjaar uitgevoerd.

3.4 Nadere toelichting bedrijfsvoering en formatie

Volgens de richtlijnen in de financiële verordening worden onderstaande kosten in de paragraaf opgenomen. Begroting Begroting 2025 2026 Personeelskosten 2.442.000 2.261.000 Personeel in fte (incl. projecten) ,23,42 ,21,31 Inhuur derden 30.000 28.000 Huisvestingskosten 53.000 52.000 Automatiseringskosten (incl. printer) 76.000 73.000 Budgetten voor bestuur (incl. bijeenkomsten colleges en raden) 19.000 17.000 Accountantskosten 13.000 14.000

3.5 Beleidsindicatoren

Op 1 april 2018 is de Regeling Beleidsindicatoren vastgesteld. De volgende beleidsindicatoren zijn van toepassing. De indicatoren worden berekend op basis van het aantal inwoners over de gehele regio, ofwel 303.293 inwoners. Bestuur en ondersteuning Bestuur en ondersteuning Bestuur en ondersteuning Bestuur en ondersteuning

Formatie Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur

Bestuur en ondersteuning

Overhead

Fte per 1.000 inwoners 0,07 fte Fte per 1.000 inwoners 0,09 fte Kosten per inwoner € 1,15 per inwoner Kosten als % van totale loonsom € 28.000, ofwel 1,2% + kosten inhuur externen % van totale lasten 10%

43

4 Paragraaf subsidies Subsidiemogelijkheden voor projecten

In deze paragraaf wordt ter informatie aangegeven welke mogelijkheden er zoal worden gebruikt voor subsidies. Afhankelijk van de soort subsidie die er wordt aangevraagd voor een project zal er een bijpassende route worden doorlopen voor toekenning van de subsidie. Projectideeën kunnen via de Thematafels worden aangedragen.

Verloop projectvoorstel

Op het moment dat een projectidee ontstaat wordt dat via een Thematafel begeleid tot een volwaardig projectvoorstel met ook een financieringsvoorstel. Hierin is opgenomen welke bijdragen de partners (3 O’s) voor hun rekening nemen en voor welk deel een subsidiebijdrage wordt gevraagd. De Thematafel leidt bij positief advies het projectvoorstel door naar de Achterhoek Board. Hierin wordt ook aangegeven op welke subsidiemogelijkheden een beroep wordt gedaan. Is de Achterhoek Board positief, dat wordt het voorstel voorgelegd aan het algemeen/dagelijks bestuur. Indien er middelen gevraagd worden uit het investeringsfonds dan is het aan het algemeen bestuur om hier een besluit over te nemen. Voor de cofinanciering van de overheid zijn er verschillende fondsen/subsidies. Projecten worden uitgevoerd in wisselende samenstelling met wisselende projecttrekkers. De uitvoerende partner zorgt zelf voor aanvullende financiering. Verantwoording vindt door de uitvoerende partner plaats op basis van de afgegeven subsidiebeschikking. Projecten worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3 O’s. Niet alle uitgaven lopen via de begroting/jaarrekening van Regio Achterhoek. In deze paragraaf worden de verschillende subsidiestromen nader toegelicht. De projecten zelf worden per thema benoemd in de programma’s Smart Economy en Smart Living.

4.1 Gebiedsopgave Provincie Gelderland

De provincie heeft middelen beschikbaar gesteld voor vijf gebiedsopgaven, waaronder de Achterhoek. Deze middelen zijn of worden toegekend aan projecten. Via een bulkbeschikking (2021) heeft de provincie 7,2 miljoen euro aan de Achterhoek beschikt. Deze middelen moeten uiterlijk 31 december 2026 zijn ingezet. Daarnaast heeft de provincie in 2025 2 miljoen euro beschikt voor cofinanciering van Regiodeal II. Deze middelen moeten uiterlijk 31 december 2028 zijn ingezet.

44

De middelen vanuit de Gebiedsopgave worden ingezet als cofinanciering voor projecten. Projecten komen vanuit het veld. De projecten worden inhoudelijk en financieel kortgesloten met de Thematafel en de provincie en voorgelegd aan de Achterhoek Board. Het dagelijks bestuur neemt uiteindelijk een besluit op basis van het advies van de Achterhoek Board. Regio Achterhoek beschikt de projecten door aan de aanvrager.

4.2 Investeringsfonds

Het investeringsfonds is hoofdzakelijk gevoed met beschikbare incidentele middelen. Ook droeg de provincie sinds 2018 vanuit de gebiedsopgave middelen aan het investeringsfonds van 8RHK ambassadeurs. Deze afspraken liepen tot en met 2023. Vanaf 2024 draagt de Provincie niet meer bij aan het investeringsfonds. Tot slot wordt het fonds – zoals afgesproken in de Achterhoek Werkt Door 2.0 en vastgelegd in de verordening financieel beleid, beheer en organisatie Regio Achterhoek 2023– zo mogelijk gevoed uit een voordelig jaarsaldo van Regio Achterhoek. Dit is maximaal 0,50 per inwoner per jaar (circa € 150.000). Jaarlijks wordt een klein deel ingezet als werkbudget voor de Board (€ 90.000) en de Thematafels (€ 22.500 per Thematafel per jaar) en er is jaarlijks € 90.000 beschikbaar voor kleine initiatieven. De overige middelen worden ingezet als (co-) financiering voor projecten. Inzet van het investeringsfonds loopt via de begroting van Regio Achterhoek. Het algemeen bestuur besluit over de inzet van het investeringsfonds. Verwachte ontwikkeling investeringsfonds: Stand 1 januari bij: toevoeging € 0,50 p.i.

af: kosten Board (jaarlijks vast te stellen werkbudget) af: kosten thematafels (jaarlijks vast te stellen werkbudgetten) af: kosten initiatieven (jaarlijks vast te stellen werkbudget) af: projecten (waarover besluitvorming is geweest) af: cofinanciering Regiodeal (€ 4 mln.) Stand 31 december

2026 4.792.000 152.000 -90.000 -135.000 -90.000 -461.000 pm 4.168.000

2027 4.168.000 152.000 -90.000 -135.000 -90.000 -19.000 pm 3.986.000

2028 3.986.000 152.000 -90.000 -135.000 -90.000 0 pm 3.823.000

2029 3.823.000 152.000 -90.000 -135.000 -90.000 0 pm 3.660.000

De regio zet zich in om nieuwe Rijks en provinciale middelen binnen te halen. Het hebben van voldoende cofinanciering is daarbij noodzakelijk. Het investeringsfonds is daar belangrijk voor (gebleken). Het investeringsfonds is echter uitputtend en wordt nauwelijks gevoed, ook omdat de provincie niet meer bijdraagt hieraan. Het investeringsfonds zal ook voor ca 4 mln. worden ingezet als cofinanciering bij de nieuwe Regiodeal. Dit is nog niet in bovenstaande tabel verwerkt. Dit betekent dat in de toekomst meer cofinanciering nodig is van de partners c.q. het investeringsfonds aangevuld moet worden.

4.3 Regio Deal

De Regio Deal is een Rijksbijdrage. In 2024 is Regiodeal II toegekend voor € 25 miljoen. Projecten hebben voor de uitvoering de tijd tot eind 2028. In 2022 is de herijkte Visie 2030 in de Achterhoek Raad vastgesteld. Bij de herijking van de Visie hebben we ook een financiële doorvertaling van de ambities uit de Visie gemaakt. Dit is de basis voor gesprekken die we met het Rijk en provincie en in Europa voeren en voor gesprekken met investeerders zoals Oost NL. We zijn zo op zoek naar nieuwe financiële middelen om de doelen uit onze Visie te realiseren.

4.4 Interreg Met INTERREG worden samenwerkingsprojecten langs de Europese grenzen financieel ondersteund. Voor de Nederlands-Duitse grensregio staat in de periode 2021-2027 een bedrag van ca. 465 miljoen euro ter beschikking. De doelstellingen die met deze middelen moeten worden bereikt staan beschreven in het samenwerkingsprogramma “INTERREG Deutschland-Nederland”. Aanvragen kunnen bij Interreg worden ingediend door publieke of private rechtspersonen (organisaties of bedrijven). Uitsluitend projecten waarbij Nederlandse en Duitse partners met elkaar samenwerken worden gesubsidieerd. De financiering van projecten bestaat altijd uit een eigen bijdrage van de partners, EUsubsidiemiddelen en vaak ook uit nationale en regionale subsidiemiddelen (bijvoorbeeld van ministeries of

45

provincies). De aanvragen worden beoordeeld door Interreg en bij een positief besluit wordt een beschikking afgegeven door Interreg. De zeven gemeentelijke Duitslandcoördinatoren hebben hierin een belangrijke rol. Zij acteren tussen de Euregio en de Thematafels om zo te komen tot nieuwe projecten die we in willen dienen. Op dit moment is één aanvraag ingediend (EDL zie thematafel onderwijs en arbeidsmarkt). Overige projecten zijn nog niet concreet.

4.5 LEADER (pop-gelden)

LEADER Achterhoek stelt subsidie beschikbaar voor lokale initiatieven en goede ideeën die de leefbaarheid op het platteland verbeteren. LEADER Achterhoek is bestemd voor de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, buitengebied Doetinchem, Lochem, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk. Regio Achterhoek is eindverantwoordelijk voor de besteding van de LEADER-gelden. Hiervoor is een LEADERcoördinator aangesteld. Voor de Leader periode van 2023-2027 is geld toegekend aan de Achterhoek. De Achterhoek krijgt hiermee € 1.028.190 EU middelen en € 153.461 provinciale middelen ter beschikking. Vorige periode was de Achterhoek het enige Leader-gebied in Gelderland, in de huidige periode zijn er 6 gebieden. Om voor subsidie in aanmerking te komen is een eigen bijdrage van 50% nodig. De aanvragen worden beoordeeld door de LAG en de provincie. Bij een positief besluit wordt een beschikking afgegeven door de provincie. In de vorige leaderperiode zijn 75 projecten uitgevoerd. Deze projecten zijn nader toegelicht in een projectenboek Leader Achterhoek op de site van leaderachterhoek.nl. Voor de nieuwe Leaderperiode zijn nog geen projecten beschikt op dit moment.

46

Deel 3 Financiële begroting

47

1. OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

4.567.000

4.342.000

3.511.000

1.036.000

756.000

415.000

5.603.000

5.098.000

3.926.000

2.051.000

1.258.000

632.000

1.058.000

751.000

401.000

3.109.000

2.009.000

1.033.000

2.421.000

2.422.000

2.255.000

0

0

245.000

C

2.421.000

2.422.000

2.500.000

C+B-A

-73.000

-667.000

-393.000

1.014.000

818.000

781.000

-913.000

-151.000

-388.000

TOTAAL MUTATIES RESERVES

101.000

667.000

393.000

GEREALISEERD RESULTAAT

28.000

0

0

Programma Smart Governance Bedrijfsvoering en rente TOTAAL LASTEN

A

Smart Governance Bedrijfsvoering en rente TOTAAL BATEN (exclusief bijdrage gemeenten)

B

Smart Governance gemeenten Bedrijfsvoering en rente TOTAAL BIJDRAGE GEMEENTEN SALDO BATEN EN LASTEN Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves

48

2. MEERJARENRAMING 2026-2029

Smart Governance Bedrijfsvoering en rente Meerjarige aanpassingen autonome kosten: Salarissen en sociale lasten

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

3.511.000

2.979.000

2.809.000

2.933.000

415.000

415.000

415.000

415.000

109.000

113.000

118.000

11.000

11.000

11.000

3.926.000

3.514.000

3.348.000

3.477.000

632.000

542.000

271.000

271.000

401.000

266.000

187.000

156.000

1.033.000

808.000

458.000

427.000

2.255.000

2.255.000

2.375.000

2.499.000

245.000

245.000

245.000

245.000

120.000

124.000

129.000

Prijsindex TOTAAL LASTEN Smart Governance Bedrijfsvoering en rente TOTAAL BATEN (exclusief bijdrage gemeenten) Smart Governance Bedrijfsvoering en rente Meerjarige aanpassingen autonome kosten: Gemeentelijke bijdrage TOTAAL BIJDRAGE GEMEENTEN

2.500.000

2.620.000

2.744.000

2.873.000

SALDO BATEN EN LASTEN

-393.000

-86.000

-146.000

-177.000

781.000

339.000

320.000

329.000

-388.000

-253.000

-174.000

-152.000

393.000

86.000

146.000

177.000

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves TOTAAL MUTATIES RESERVES (- = toevoeging) GEREALISEERD RESULTAAT

Zie onderdeel 3.3 voor het incidentele deel van de baten en lasten.

49

3 Toelichting baten en lasten In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op de exploitatiebegroting van Regio Achterhoek.

3.1 Algemene financiële beschouwing 3.1.1 Uitgangspunten programmabegroting 2026

Bij het opstellen van de begroting van Regio Achterhoek/ 8RHK ambassadeurs hanteren we de volgende uitgangspunten:  Een structureel sluitende begroting Een structureel sluitende begroting is volgens de eisen van de Provincie een structurele dekking van het eerste jaar, of perspectief voor structurele dekking in het laatste jaar. Het algemeen bestuur heeft echter aangegeven een structureel sluitende begroting vanaf het eerste jaar tot en met het laatste jaar van de meerjarenraming te willen. 

Realistisch begroten We hanteren voor de volgende uitgangspunten ten aanzien van specifieke kostenposten of inkomsten: o Indexeren volgens de afgesproken systematiek (AB 15 december 2021).  Loonkosten: indexeren met indexcijfers uit de septembercirculaire 2024 (loonvoet sector overheid zie tabel hieronder) inclusief nacalculatie van het voorlaatste begrotingsjaar.  Overige exploitatiekosten: indexeren met indexcijfers uit de septembercirculaire 2024 (overheidsconsumptie netto materieel zie tabel hieronder). o Renteopbrengsten: uitgaan van werkelijke renteopbrengsten en in verband met de dalende trend in de meerjarenraming hierbij werken met een egalisatiereserve rente. We hanteren een rentebate van € 150.000 als structurele dekking. Dit bedrag is gebaseerd op de hoogte van de rente in het laatste jaar van de meerjarenraming. De maximale omvang van de egalisatiereserve bedraagt € 450.000. Meeropbrengsten vloeien terug in het exploitatieresultaat. o In de begroting is een structurele opbrengst vanuit subsidies verwerkt van € 100.000. Meestal zijn subsidies wel meerjarig, maar niet structureel dus hier zit een verhoogd risicoprofiel dat we doorrekenen bij de bepaling van het weerstandsvermogen (omvang algemene reserve).

Onderstaand de bijbehorende indexcijfers uit de septembercirculaires: Indexcijfers Loonindex Circulaire Circulaire Begroting 2023 2024 2026 2025 nacalculatie

5,8%

2026 Te hanteren index in begrotingsjaar 2026

Prijsindex Circulaire 2024

4,7%

-1,1%

3,8%

3,8%

2,2%

2,7%

2,2%

Op basis van genoemde uitgangspunten bedraagt de absolute stijging van de inwonerbijdrage € 78.319. Specificatie absolute stijging

Totaal

Loonsom Opleidingsbudget (1,5% van de loonsom) Overige exploitatiekosten (huur, ICT, verzekering, etc.) Totale stijging

65.934 989 11.396 78.319

50

3.1.2 Bijdrage per inwoner begroting 2026

De Regio begroting bevat de programma’s Smart Governance, Smart Economy, Smart Living en Bedrijfsvoering en rente. Alleen voor der programma Smart Governance en Bedrijfsvoering en Rente wordt een bijdrage van de gemeenten gevraagd in de organisatiekosten. Bijdrage gemeenten Bijdrage van de gemeenten 2025 Absolute stijging van de autonome kosten Bijdrage van gemeenten 2026 bestaand beleid

Totaal 2.421.686 78.319 2.500.005

Per inw 8,01 0,23 8,24

Jaarlijks wordt een eventueel overschot bij de bestemming van het jaarresultaat toegevoegd aan het investeringsfonds tot maximaal € 0,50 per inwoner (in 2026 max € 151.646), zoals opgenomen in de verordening financieel beleid, beheer en organisatie Regio Achterhoek 2023.

3.1.3 Projectbijdrage De besluitvorming over financiële bijdragen aan projecten loopt via de Thematafels, Achterhoek Board en het algemeen/dagelijks bestuur. Besluitvorming over de inzet van het investeringsfonds is voorbehouden aan het algemeen bestuur. Projecten worden ingediend en uitgevoerd door verschillende partners binnen de samenwerking. De uitvoerende partner zorgt zelf voor aanvullende financiering (bijvoorbeeld van bedrijven, organisaties of gemeenten). Verantwoording wordt, op basis van de afgegeven subsidiebeschikking, afgelegd door de uitvoerende partner.

3.1.4 Meerjarenbeeld en risico’s

In de meerjarenraming (pagina 50) zijn de meerjarige structurele gevolgen op het gebied van salarissen en prijsindex doorgerekend op basis van de indexcijfers uit de septembercirculaire. Over de meerjarenperiode 2026 – 2029 geeft de inwonerbijdrage voor de gemeenten de volgende ontwikkeling te zien: 2026 2027 2028 2029 Autonome kostenstijging € 0,25 € 0,40 € 0,41 € 0,43 Af: stijging aantal inwoners -€ 0,02 pm pm pm Totaal per inwoner gemeenten € 0,23 € 0,40 € 0,41 € 0,43 In 2026 is er sprake van een negatieve nacalculatie salarissen en sociale lasten van 1,1%. Daarom is de autonome kostenstijging voor 2026 lager dan de jaren erna. Onder andere door de dalende renteopbrengsten en het wegvallen van de bijdrage van de provincie vanaf 2025 was in de begroting 2025 een structureel oplopend tekort zichtbaar in de meerjarenraming in de jaarschijven 2026-2028. Ondanks dat het tekort werd opgevangen door een bestemmingsreserve toekomstbestendige organisatie, heeft het algemeen bestuur opdracht gegeven om te zorgen voor een structureel sluitende begroting voor alle jaarschijven. Hiervoor moest een structurele kostenbesparing van 10% gerealiseerd worden. Deze besparing is financieel verwerkt in de begroting 2026.

3.1.5 Begroot bedrag onvoorzien

Het budget voor onvoorziene uitgaven is in de begroting 2026 € 8.000. Dit is opgenomen in het programma Smart Governance.

51

3.2 Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves en voorzieningen De toevoegingen (T) en onttrekkingen (O) aan reserves en voorzieningen zijn als volgt: Reserve Progr. Kosten/opbrengsten Mutatie Investeringsfonds 1 Werkbudget board/thematafels O 1 Kosten projecten O 1 Bijdrage gemeenten T Reserve onderhoud 4 Onderhoudskosten O 4 Rente egalisatie T Totaal mutatie reserves O

Bedrag - 315.000 -461.000 152.000 - 5.000 236.000 - 393.000

Er zijn in 2026 geen onttrekkingen aan voorzieningen geraamd.

Investeringen Voor 2026 zijn er geen vervangingsinvesteringen geraamd.

3.3 Incidentele baten en lasten

Volgens de BBV is het verplicht om een overzicht te presenteren van de incidentele baten en lasten. Hieronder vallen ook de mutaties reserves. In onderstaande tabel is dit weergegeven. Baten incidenteel 2026 2027 2028 2029 Bijdrage gemeenten in investeringsfonds 152.000 152.000 152.000 152.000 Projectopbrengsten 361.000 271.000 0 0 Sub-totaal 513.000 423.000 152.000 152.000 Onttrekking aan reserves 781.000 339.000 320.000 320.000 Incidentele baten totaal 1.294.000 762.000 472.000 472.000 Lasten incidenteel Thematafels en Board uit investeringsfonds Projectkosten Kosten uit reserve huisvesting Sub-totaal Toevoeging aan reserves Incidentele lasten totaal

2026 315.000 822.000 5.000 1.142.000 152.000 1.294.000

2027 315.000 290.000 5.000 610.000 152.000 762.000

2028 315.000 0 5.000 320.000 152.000 472.000

2029 315.000 0 5.000 320.000 152.000 472.000

0

0

0

0

Totaal per saldo incidentele baten (+) en lasten (-)

De toevoegingen en onttrekking aan de egalisatiereserve rente zijn structureel van aard en daarom niet opgenomen in bovengenoemd overzicht. Het betreft de bespaarde rente over reserves.

52

3.4 Geprognosticeerde balans Volgens de BBV is het verplicht een geprognosticeerde balans op te nemen. Activa Werkelijk Prognose Prognose Prognose per 31 december 2024 2025 2026 2027 Materiële vaste activa Financiële vaste activa 684 455 450 444 Totaal vaste activa 684 455 450 444 Uiteenzettingen < 1jr 26.931 24.387 13.985 8.890 Liquide middelen 253 253 253 253 Overlopende activa 1.146 1.146 1.146 1.146 Totaal vlottende activa 28.330 25.786 15.384 10.289 Totaal activa 29.014 26.241 15.834 10.733

Prognose 2028 441 441 5.328 253 1.146 6.727 7.168

Prognose 2029 227 227 5.653 253 1.146 7.052 7.279

Passiva per 31 december Eigen vermogen Voorzieningen Totaal vaste passiva Vlottende schuld <1jr Overlopende passiva Totaal vlottende passiva Totaal passiva

Prognose 2028 2.693 2.693 154 4.321 4.475 7.168

Prognose 2029 2.326 2.326 154 4.799 4.953 7.279

Werkelijk 2024 6.736 6.736 154 22.124 22.278 29.014

Prognose 2025 6.041 6.041 154 20.046 20.200 26.241

Prognose 2026 5.648 5.648 154 10.032 10.186 15.834

53

Prognose 2027 3.761 3.761 154 6.818 6.972 10.733

Bijlagen

54

Formatieplan Onderdeel

Functienaam

Totaal ondersteuning

Formatie in fte 2025 1,00 1,00 0,50 0,50 3,00 3,00 3,50 1,00 1,00 1,50 1,00 1,00 18,00 0,75 0,69 0,78 0,53 1,00 3,75

Formatie in fte 2026 1,00 1,00 0,50 0,50 2,50 2,50 3,50 1,00 1,00 0,50 1,00 1,00 16,00 0,75 0,69 0,78 0,53 1,00 3,75

Kerntaken

Secretaris/directeur Adviseur bestuur/Achterhoek Board Adviseur bestuur/Griffie Adviseur bestuur/Duitsland Programmaregisseur I Programmaregisseur II Programma-/projectmedewerker Subsidiespecialist Adviseur public affairs Medewerker public affairs Medewerker communicatie/profilering I Medewerker communicatie/profilering II

Totaal excl. projecten

21,75

19,75

1,67 23,42

1,56 21,31

Totaal kerntaken Ondersteuning

Projecten Totaal incl. projecten

Sr. adviseur financiën Adviseur financiën Administrateur Medewerker financiële administratie Secretaresse

Projectcoördinator/-medewerker

Toelichting op het formatieplan In bovenstaand overzicht is per onderdeel aangegeven wat de toegestane formatie per 1 juli 2025 is. De gegevens zijn uitgedrukt in fulltime eenheden. De gegevens, zoals opgenomen in dit overzicht, zijn gebruikt ten behoeve van het opstellen van de raming salarissen en sociale lasten voor de begroting 2026. De detachering/inhuur vanuit derden is niet meegeteld in de toegestane formatie. Daarvoor worden zo nodig afzonderlijke budgetten in de begroting opgenomen. De totale formatie van Regio Achterhoek bedraagt 21,31 fte. Dit is inclusief 1,56 fte projectformatie. De kosten voor projectformatie zijn in de begroting opgenomen in het projectbudget en komen niet ten laste van de gemeenten/inwonerbijdrage. Formatie Duitsland Er is 0,5 fte formatie opgenomen voor adviseur bestuur Duitsland. In een bestuursopdracht “Grensoverschrijdende samenwerking in de Achterhoek” (GROS) werd in 2019 besloten dit budget te gebruiken als werkbudget grensoverschrijdende activiteiten. In het algemeen bestuur van 11 februari 2022 is een midterm review met aanbevelingen behandeld op basis waarvan een nieuwe bestuursopdracht wordt opgesteld. Vooralsnog blijft de formatie staan in het formatieplan, maar worden de middelen ingezet als werkbudget.

55

Wachtgelders

Regio Achterhoek kent voor 2026 geen wachtgelders. De laatste uitkeringsperiode loopt t/m 31 december 2023.

Detachering

Regio Achterhoek kent voor 2026 geen detacheringen naar andere organisaties. In 2024/2025 is er een tijdelijke detachering geweest.

Bepaling loonsom

In de raming van salarissen en sociale lasten wordt uitgegaan van de werkelijke structurele loonkosten per 1 februari 2024, gecorrigeerd voor een autonome loonstijging (indexering inclusief nacalculatie). De salarisindex voor 2026 bedraagt 2,7% inclusief nacalculatie. Voor alle functies wordt de max van de schaal gehanteerd. De totale loonsom voor 2026 bedraagt € 2.261.000.

Netto-uren

De productieve uren ofwel netto-uren bedragen 1.350 uren per formatieplaats, in overeenstemming met algemeen gehanteerde normen. Omschrijving per fulltime fte Formele arbeidsduur volgens CAO Normaal en bovenwettelijk verlof Ziekteverzuim Aanwezige uren Algemeen overleg Opleiding en bijhouden literatuur Frictie-uren (verplaatsing, verzorging, ed.) Totaal indirecte uren Netto werkuren (aanwezige – indirecte uren)

Rekening houdend met 8 feestdagen 4 weken en 7 dagen 5%

56

Uren 1.829 194 82 1.553 50 40 113 203 1.350

STAAT VAN RESERVES EN VOORZIENINGEN Naam reserve

Saldo begin 2025

Vermeerdering wegens rente 0,00%

391.537 391.537

0 0

Investeringsfonds (*) Toekomstbestendige organisatie Reserve rente-egalisatie Reserve huisvesting BESTEMMINGSRESERVES

5.454.085 838.096 0 23.689 6.315.870

0

TOTAAL RESERVES

6.707.407

Algemene reserve ALGEMENE RESERVE

Dotatie 2025

Onttrekking 2025

Saldo begin

Vermeerdering 2026 wegens rente 0,00%

0 0

0 0

391.537 391.537

0 0

0 0 0

151.000 0 0 0 151.000

813.000 0 0 5.000 818.000

4.792.085 838.096 0 18.689 5.648.870

0

151.000

818.000

6.040.407

Dotatie 2026

Onttrekking 2026

Saldo per 31-12-2026

0 0

0 0

391.537 391.537

0 0 0 0 0

152.000 0 236.000 0 388.000

776.000 0 0 5.000 781.000

4.168.085 838.096 236.000 13.689 5.255.870

0

388.000

781.000

5.647.407

(*) investeringsfonds is nog exclusief onttrekkingen voor cofinanciering Regiodeal waarover nog besluitvorming moet plaats vinden.

57

TOELICHTING BIJ STAAT VAN RESERVES EN VOORZIENINGEN Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maakt onderscheid tussen reserves en voorzieningen.

Reserves

Tot de algemene reserve worden gerekend alle reserves, waaraan geen bestemming is gegeven (vrij besteedbaar). Onder een bestemmingsreserve wordt verstaan een reserve waaraan door het algemeen bestuur een bepaalde bestemming (doel) is gegeven. Deze bestemming kan te allen tijde worden opgeheven; er zitten geen verplichtingen naar derden achter. Het rechtstreeks aan reserves toevoegen of onttrekken van middelen is niet toegestaan. Dit moet plaats vinden via de exploitatie.

Voorzieningen

Voorzieningen geven een schatting van de voorzienbare lasten in verband met risico’s en verplichtingen, waarvan de omvang en/of het tijdstip van optreden min of meer onzeker zijn. De voorziene lasten moeten hun oorsprong in het verleden hebben (voor balansdatum). De voorzieningen dienen naar beste schatting dekkend te zijn voor de achterliggende verplichtingen en risico’s.