Notitie Maatschappelijke banen (november 2020).pdf

Versie 5 november 2020

Maatschappelijke banen in Oude IJsselstreek Aanleiding In de motie ‘Maatschappelijke banen’ verzoekt de gemeenteraad een verkennend onderzoek uit te voeren naar maatschappelijke banen binnen de gemeente Oude-IJsselstreek. Bij de uitwerking van deze motie gaan we uit van onze visie op de uitvoering van de Participatiewet ‘Transformatie in de kijk op werk’. Vertrouwen, mensbejegening en maatwerk zijn hierbij de leidende principes. Een baan voor iedereen is ons ultieme doel, want wij zijn er van overtuigd dat werken in welke vorm dan ook bijdraagt aan het welzijn, zelfvertrouwen en geluk van onze inwoners. Wij sluiten daarbij niemand uit, voor ons is ieder mens waardevol. Maatschappelijke banen kunnen daarbij een belangrijke rol vervullen vooral voor mensen voor wie het niet gemakkelijk is om een reguliere baan bij een werkgever te vinden. In deze motie wordt het belang onderstreept dat ook de minst-kansrijke werkzoekenden de kans krijgen om betaald werk te doen. Tegelijkertijd is er behoefte aan additionele functies bij maatschappelijke instellingen op het gebied van zorg, welzijn onderwijs, kinderopvang, cultuur en sport. Dit past binnen het concept van de ‘parallelle arbeidsmarkt’: een arbeidsmarkt waarin mensen die geen regulier werk hebben, activiteiten verrichten die in eng economisch opzicht misschien niet rendabel zijn, maar wel maatschappelijke waarde hebben.

In de motie worden de volgende vragen gesteld: 

Wat nodig is om dit initiatief (maatschappelijke banen) mogelijk te maken;



Wat de voor -en nadelen zijn van deze ‘parallelle arbeidsmarkt’, zo mogelijk georganiseerd in een gemeentelijk bedrijf;



Welke maatschappelijke functies het waard zijn om regulier te worden;



Of en hoe uitgespaarde uitkeringen en uitgaven in het sociaal domein geld (kunnen) opleveren en dus de netto-kosten per arbeidsplaats kunnen beperken;



Of er een relatie gemaakt kan worden met het project “meedoen werkt” en de eigen sociale dienst;



Wat de gevolgen zijn van het anders definiëren van het participatiebudget of een deel daarvan.

Deze notitie geeft antwoord op deze vragen. Maar als eerste stap is het noodzakelijk een gemeenschappelijk beeld te vormen van wat we precies verstaan onder ‘maatschappelijke banen’. Om hier inzicht in te krijgen is gebruik gemaakt van verschillende bronnen, waarbij vooral het haalbaarheidsonderzoek basisbaan in Groningen (2018) veel achtergrondinformatie heeft opgeleverd. Deze notitie geeft inzicht in de verschillende varianten en de afwegingen om te komen tot een weloverwogen keuze.

Versie 5 november 2020

Opbouw uitvoering Participatiewet in relatie tot maatschappelijke banen Parallel aan dit onderwerp loopt het proces rondom uittreding uit de GR Laborijn en de opbouw van de uitvoering Participatiewet door de gemeente Oude-IJsselstreek vanaf 1 januari 2021. Onderdeel van dit proces is de ontwikkeling van het dienstverleningsconcept STOER BV i.o.. De uitwerking van maatschappelijke banen dient te passen in en is onderdeel van dit dienstverleningsconcept. De maatschappelijke banen zijn in dit dienstverleningsconcept één van de mogelijkheden om inwoners een arbeidsovereenkomst aan te bieden naast alle andere vormen van dienstverbanden. Het levert een bijdrage aan het overkoepelende doel om alle inwoners die een uitkering in het kader van Participatiewet aanvragen een dienstverband aan te bieden. Maatschappelijke banen zijn een vorm van die bijzondere banen.

Varianten maatschappelijke banen Globaal zijn er drie varianten van maatschappelijke banen: 1. Werkzekerheid: een baan in plaats van een uitkering 2. Een baan als re-integratieinstrument 3. Een baan als participatie-instrument Hieronder worden de kenmerken van elke variant op een rijtje gezet: Variant 1: Een baan in plaats van een uitkering In deze variant wordt een radicale omslag gemaakt van inkomenszekerheid naar werkzekerheid. In plaats van de huidige situatie dat iemand een bijstandsuitkering krijgt, krijgt deze persoon in deze variant geen uitkering maar een baan. Hiervoor worden extra banen gecreëerd waarmee mensen in hun eigen inkomen kunnen voorzien. Deze banen kunnen dienen als opstap naar een reguliere baan, maar kunnen ook structurele banen zijn. Specifiek bij deze variant is dat er sprake is van een baangarantie. Dit betekent dat aan iedere bijstandsgerechtigde die niet via de gebruikelijke weg een betaalde baan kan krijgen, een baan wordt aangeboden. De middelen die nu worden ingezet voor het bieden van een uitkering, worden gebruikt om te investeren in betaalde banen. Deze banen kunnen zowel binnen de private als publieke sector worden gecreëerd. Variant 2: Een baan als re-integratieinstrument Met deze variant heeft de maatschappelijke baan tot doel om de kansen op een reguliere baan voor mensen met zwakkere arbeidsmarktpositie te vergroten.

De baan is dan een middel om via werkervaring, aangevuld met scholing en begeleiding door te stromen naar een andere betaalde baan. Een maatschappelijke baan in deze variant is dan per definitie een tijdelijke baan. Uit ervaringen uit het verleden blijkt dat doorstroom succesvol is indien deze banen in de private sector worden gecreëerd. Het creëren van banen in de publieke sector is in deze variant niet aan te raden omdat het onvoldoende doorstroom oplevert.

Versie 5 november 2020 Deze banen zijn vooral bedoeld voor personen die (nog) niet in staat zijn te werken in een regulier baan, maar met begeleiding en coaching wel in staat zijn om op termijn uit te stromen naar een reguliere baan. Variant 3: Een baan als participatie-instrument In deze variant wordt een maatschappelijke baan ingezet als participatie-instrument om werk te bieden aan personen voor wie een baan op een andere manier niet haalbaar is. In deze variant heeft de maatschappelijke baan geen doorstroomdoel. Het gaat hierbij om banen waarin aanvullend werk wordt gecreëerd dat anders niet (of in mindere mate) wordt uitgevoerd. De nadruk ligt op maatschappelijk zinvolle werkzaamheden binnen vooral de publieke sector (onderwijs, zorg, leefbaarheid wijken). Deze banen zijn bedoeld voor inwoners met een zwakke arbeidsmarktpositie die geen mogelijkheid hebben om door te stromen naar een regulier betaalde baan. Samenvatting verschillen tussen de varianten Variant 1: Baanzekerheid Kenmerk

 

Een baan in plaats van een uitkering Radicale omslag in denken

Variant 2: Reintegratie

Variant 3: Participatie

 

 

Tijdelijke duur Baan als middel om door te stromen naar een reguliere baan

Structurele inzet Baan als doel

Aan te bevelen sector banen

Zowel in private als publieke sector

Private sector

Publieke sector

Doel

Iedereen een baan  Doorstroming  Structureel

Doorstroming

Structureel werk

Doelgroep

Inwoners met een zwakke arbeidsmarktpositie

Inwoners die (nog) niet in staat zijn regulier te werken, maar wel de potentie hebben om uit te stromen naar betaald ongesubsidieerd werk

Inwoners zonder kans op regulier werk

Hybride variant We willen maatschappelijke banen inzetten voor de kwetsbare doelgroep zoals in de motie is gevraagd, waarvoor het moeilijk is om uit te stromen naar regulier werk, maar die wel beschikt over enig arbeidsvermogen. Op basis van wat we weten van het huidige klantenbestand, schatten we in

Versie 5 november 2020 dat deze doelgroep bestaat uit rond de 300 personen (het totale bestand bestaat uit rond de 890 personen). Ons ultiem doel hierbij is dat elke uitkeringsgerechtigde in plaats van een uitkering een dienstverband krijgt aangeboden. Dit past binnen de kenmerken van variant 1. Uit gesprekken met het ministerie van SZW kunnen we echter op dit moment vaststellen dat gezien de wijze waarop de financiering van de P-wet (nog) is ingericht (gelet op de algemene uitkering uit het Gemeentefonds) er nog te veel financiële onzekerheden zijn om iedereen die een uitkering aanvraagt automatisch een arbeidsovereenkomst aan te bieden. Deze variant is wel ons ultieme doel, waarbij iedereen in plaats van een uitkering een baan krijgt. Dit willen we in fase twee van de dienstverlening STOER in afstemming met het ministerie verder ontwikkelen. We werken daarvoor o.a. ook samen met DIVOSA en de groep van koplopergemeenten waartoe wij behoren. Het voorstel is dan ook om voor nu te kiezen voor een hybride variant (een mix van variant 2 en 3), waarbij we toewerken naar variant 1. Maatschappelijke banen worden in deze variant gezien als participatie-instrument en ingezet voor de kwetsbare doelgroep. Het kunnen zowel structurele banen zijn, als banen die leiden tot uitstroom naar regulier werk.

Dit is afhankelijk van de ontwikkelpotentie van een inwoner, en moet passend zijn bij de motivatie en mogelijkheden van de inwoner. Maatwerk en ken uw klant zijn de basisprincipes van waaruit we binnen STOER onze dienstverlening uitvoeren. Dit past ook binnen de werkwijze van Meedoen Werkt, waarin gekeken wordt naar de individuele (ontwikkel)mogelijkheden van de inwoner. Deze hybride variant wordt onderdeel van het totaal aanbod aan banen dat door STOER wordt aangeboden aan de inwoner. Hierbij volgen we de principes van de traploze arbeidsmarkt, zoals opgenomen is in de dienstverlening van STOER. Schematisch ziet zit dit er als volgt uit:

Kenmerken maatschappelijke banen STOER Onze invulling van maatschappelijke banen dient aan de volgende kenmerken te voldoen: 1. Het biedt perspectief Maatschappelijke banen dienen perspectief te bieden aan mensen. Kernwoorden hierbij zijn dat maatschappelijke banen duurzaam zijn, dat werken moet lonen en dat het ontwikkelperspectief moet bieden aan personen. Hiermee wordt bedoeld dat personen die in staat zijn zich verder te ontwikkelen naar een andere baan, hiertoe ook de mogelijkheid moeten krijgen.

Versie 5 november 2020

Wat betekent dit:  De inwoner krijgt een dienstverband aangeboden, waarbij STOER de werkgeversrol op zich neemt. De arbeidsvoorwaarden waaronder mensen werken binnen deze maatschappelijke baan zijn bescheiden, maar niet minimaal. Op deze manier bied je eerlijke arbeidsvoorwaarden, maar biedt het wel een prikkel om uit te stromen naar een reguliere baan (indien mogelijk). Op dit moment wordt gewerkt aan de vorming van een landelijke cao Participatiewet, bedoeld voor banen nieuw beschut werk en de banenafspraakbanen. Wanneer hier meer bekend over is (de verwachting is eind 2021) besluiten we of aansluiting bij de arbeidsvoorwaarden van deze cao passend is. STOER als juridisch construct is nodig om de werkgeversrol hierin op te kunnen pakken. 2. Het moet niet leiden tot verdringing Een belangrijk aandachtpunt is het risico van verdringing op de arbeidsmarkt. Dit kan bijvoorbeeld worden voorkomen als het banen zijn die anders niet ingevuld worden (additioneel werk) en een maatschappelijke bijdrage leveren. Hierbij dient wel kritisch gekeken worden hoe maatschappelijke banen zich verhouden tot vrijwilligerswerk. Ook dient gekeken te worden naar verdringing tússen de diverse instrumenten. Wat betekent dit?  ‘Maatschappelijke banen’ zijn maatschappelijk nuttige banen die anders niet ingevuld zouden worden.

In overleg en afstemming met maatschappelijke partners gaan we onderzoeken welke nog niet bestaande activiteiten binnen een organisatie uitgevoerd kunnen worden met behulp van een maatschappelijke baan. Samen met deze maatschappelijke organisaties maken we daarnaast afspraken hoe we verdringing kunnen voorkomen. We gaan samen met onze partners op zoek naar creatieve mogelijkheden en naar mogelijk in te vullen functies.  Een maatschappelijke baan is voorbehouden aan de kwetsbare doelgroep, die niet in het doelgroepregister is opgenomen of een indicatie nieuw beschut werken heeft. Voor deze groepen zijn namelijk de zogenaamde banenafspraakbanen of beschutte werkplekken bedoeld. Wel is het mogelijk om in het kader van de traploze arbeidsmarkt door te stromen naar een ander type baan, naar gelang de beschikbaarheid van banen en de ontwikkelpotentie van de inwoner. 3. Het moet financieel haalbaar zijn Een andere voorwaarde is de financiële haalbaarheid van maatschappelijke banen. Bij het kosten/batenmodel dient ten eerste rekening te worden met de positionering van het werkgeverschap en de arbeidsvoorwaarden. Wanneer gekozen wordt voor een sober arbeidsvoorwaardenpakket, worden de kosten logischerwijze lager. Aan de andere kant dient ook aandacht te zijn voor goed werkgeverschap en dat werken dient te lonen.

Ten tweede dient het maatschappelijk rendement van maatschappelijke banen in ogenschouw worden genomen. Een

Versie 5 november 2020 echte baan levert bijvoorbeeld een bijdrage aan het verhogen van het welzijn of het voorkomen van schulden. Wat betekent dit?  Op dit moment hebben we op basis van beschikbare landelijke bronnen en rapporten een inschatting gemaakt van de kosten.  Het voorstel is om in 2021 te starten met maatschappelijke banen, conform de hierboven genoemde opzet. We starten met 20 banen. Dit is een groeimodel, mede afhankelijk van de vraag of het aansluit bij de doelgroep (we leveren immers maatwerk) en bij de financiële armslag.  In onderstaande tabel wordt een businesscase getoond. Uitgaande van deze businesscase denken wij voor 2021 ca €170.000 aan totaalkosten te hebben voor uitvoering van deze maatschappelijke banen. Een deel van deze kosten (voornamelijk personeelskosten) is verwerkt in de begroting STOER voor 2021, omdat dit onderdeel uitmaakt van onze gehele dienstverlening. Ons uitgangspunt is dat we de uitvoering van maatschappelijke banen binnen bestaande financiering gaan uitvoeren, eventueel met behulp van externe financieringsbronnen (externe innovatiemiddelen). Wanneer blijkt dat er extra middelen vanuit de gemeente nodig zijn, komen wij bij de raad terug met een voorstel.

Geschatte kosten Soort kosten

Kosten

Toelichting

Loonkosten (0,7 fte)

19.600

  

Gebaseerd op fulltime loonkosten van 28.000 Gebaseerd op kosten WML plus werkgeverslasten Uitgegaan van bescheiden arbeidsvoorwaarden (maar niet minimaal). Pensioenopbouw is in deze arbeidsvoorwaarden opgenomen.

Begeleidings- en organisatiekosten

8.000



Gebaseerd op kosten jobcoach, acquisitie, evt. loonwaardemeting, en een persoonlijk opleidingsbudget. En kosten werkgeverschap OIJ BV (P&O, financiële administratie, overhead).



In het geval dat de werknemer in dienst is bij een externe werkgever (dus niet OIJ BV), dan worden de kosten geschat op 5.000)



We schatten in dat deze kosten gedurende de tijd lager worden, bijv. doordat er in het begin van een dienstverband meer begeleiding nodig is, dat later afgebouwd kan worden.

Inleenvergoeding

-4.000

Totaal

23.600

Besparing uitkering bijstand

-15.000

Kosten maatschappelijke baan

8.600

(evt loonkostensubsidie is in dit overzicht niet opgenomen)

Versie 5 november 2020

Verder vervolg Per 1 januari 2021 start de gemeente Oude-IJsselstreek met het zelf uitvoeren van de Participatiewet. Dit is een grote uitdaging, waarbij de invulling van maatschappelijke banen een onderdeel is van de gehele dienstverlening. In 2021 willen we bij aanvang van fase 2 van STOER van start gaan met de uitvoering van de maatschappelijke banen, waarbij de volgende acties worden ondernomen: -

-

-

-

We gaan verder in gesprek met maatschappelijke werkgevers. Welke functies worden er op dit moment nog niet ingevuld, en zou met behulp van een maatschappelijke baan ingevuld kunnen worden? Op basis van welke voorwaarden en welke afspraken? Inzicht in en in gesprek met de doelgroep. Hoe ziet de doelgroep eruit? Welke mogelijkheden hebben ze. En wat willen ze zelf? We gaan in gesprek met de doelgroep om samen te onderzoeken welke maatschappelijke baan bij hen past. Inrichting van het werkgeverschap en de organisatie. Biedt de cao Participatiewet mogelijkheden voor invulling van de arbeidsvoorwaarden maatschappelijke banen? Hoe vullen we het werkgeverschap in en hoe richten we ons werkproces in? Op zoek naar alternatieve financiering: welke mogelijke externe financiering is mogelijk voor uitvoering van deze maatschappelijke banen? Gedurende de uitvoering van de maatschappelijke banen evalueren we de resultaten en maken we aan het eind van 2021 een eerst kosten/batenanalyse (maatschappelijk rendement) op.

Op basis van de bespreking in de Commissie MO op 19 november wordt het vervolg bepaald. Aan de raad wordt gevraagd of ze zich kunnen vinden in deze aanpak.

Samenvattend Bovenstaand voorstel geeft antwoorden op de vragen van de motie: 1. Wat nodig is om dit initiatief (maatschappelijke banen) mogelijk te maken Het allerbelangrijkste wat nodig is, is dat we voldoende en de juiste maatschappelijke partners aan ons kunnen binnen om geschikte maatschappelijke functies te creëren. We gaan verder in gesprek met deze partners en willen hier gezamenlijk uitvoering aan geven. Daarnaast gaat het om een echte baan met een dienstverband. Een mogelijkheid biedt de nieuwe cao Participatiewet waar de onderhandelingen op landelijk niveau nog over worden gevoerd. 2. Wat de voor -en nadelen zijn van deze ‘parallelle arbeidsmarkt’, zo mogelijk georganiseerd in een gemeentelijk bedrijf; Het voordeel is dat je hiermee voor een kwetsbare doelgroep het aanbod aan banen vergroot. De maatschappelijke banen moeten ook worden gezien als onderdeel van alle andere soorten banen die geboden kunnen worden, zoals baanafspraakbanen, banen nieuw beschut werk en regulier banen. De nadelen zijn het risico van verdringing. Mogelijke verdringing op de arbeidsmarkt is altijd tijd- en plaatsafhankelijk. Om deze reden willen we samen met maatschappelijke partners in gesprek welke

Versie 5 november 2020 functies niet vervuld worden en waar mogelijk kansen liggen voor het creëren voor zinvolle maatschappelijke functies die op dit moment niet vervuld worden bij hun organisatie. 3. Welke maatschappelijke functies het waard zijn om regulier te worden. In dit voorstel hebben we het over maatschappelijk zinvolle activiteiten die op dit moment niet uitgevoerd worden. We gaan verder in gesprek met maatschappelijke partners om op een creatieve manier te kijken naar mogelijke geschikte maatschappelijke banen. 4. Of en hoe uitgespaarde uitkeringen en uitgaven in het sociaal domein geld (kunnen) opleveren en dus de netto-kosten per arbeidsplaats kunnen beperken; In de uitgewerkte businesscase kunnen we de netto-kosten beperken door het vragen van een inleenvergoeding door de organisatie waar de maatschappelijke baan wordt vervuld. Bij het bieden van een dienstverband van minimaal 28 uur p.w. (0,7 fte) bespaar je een bijstandsuitkering. 5. Of er een relatie gemaakt kan worden met het project “meedoen werkt” en de eigen sociale dienst; Deze maatschappelijke banen zijn onderdeel van het hele aanbod en de dienstverlening vanuit STOER. De werkwijze Meedoen Werkt is hier ook een onderdeel van. 6. Wat de gevolgen zijn van het anders definiëren van het participatiebudget of een deel daarvan. In de businesscase is dit nader uitgewerkt.

Men bespaart een uitkering (in het kader van het BUIG budget). Daartegenover staan kosten t.b.v. werkgeverskosten, bemiddeling en jobcoaching die uit het Participatiebudget gefinancierd dienen te worden.