Memo Opvang vluchtelingen en huisvesting statushouders.pdf

Memo Aan: Cc: Van: Datum Kenmerk: Onderwerp:

gemeenteraad College van B&W 6 april 2022 339363 Opvang vluchtelingen en huisvesting statushouders

Aanleiding Door verschillende oorlogen in de wereld zijn miljoenen mensen op de vlucht. We kennen allemaal de verschrikkelijke beelden uit landen als Oekraïne en Syrië. In Nederland hebben we daarom te maken met een grote instroom van vluchtelingen. De asielzoekerscentra en het aanmeldcentrum in Ter Apel blijven overvol. Extra opvangplekken zijn hard nodig. Het Rijk heeft aan gemeenten een grotere rol toegekend in het realiseren van opvangplekken: - voor de opvang van Oekraïners - met de verhoogde taakstelling voor statushouders - en de verdeling van asielzoekers door middel van de spreidingswet. Onze bijdrage in de opvang van vluchtelingen in zijn totaal is relatief laag, in vergelijking met andere gemeenten in de regio. Dat komt met name door de beperkte beschikbaarheid van gebouwen in onze gemeente waar we vluchtelingen kunnen huisvesten. Er ligt voor de komende periode voor onze gemeente dan ook een flinke opgave om vluchtelingen op te vangen en te huisvesten. Als college nemen we hierin onze verantwoordelijkheid. Niet alleen omdat het moet, maar vooral omdat we het als onze morele plicht zien om een bijdrage te leveren aan de vluchtelingenproblematiek. We willen niet wachten op wat er ons wordt opgelegd, maar gaan nu al aan de slag om ons voor te bereiden en in actie te komen.

Vluchtelingen met een verschillende status en achtergrond Om de huidige vluchtelingenproblematiek te kunnen begrijpen, hieronder een overzicht van de verschillende groepen vluchtelingen. Asielzoekers

Statushouders

AMV‘ers

Veiligelanders Oekraïners

Mensen die nog in afwachting zijn van een besluit of ze een verblijfsvergunning krijgen. Hierbij kunnen ook mensen zitten die naar het land moeten waar ze voor het eerst geregistreerd zijn. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is verantwoordelijk voor de opvang in asielzoekerscentra (azc). Mensen die een verblijfsvergunning hebben gekregen. Ze worden gekoppeld aan een gemeente voor de taakstelling en wachten op een huis. Ze verblijven tijdelijk in een azc of een HAR locatie (Hotel en Accommodatie Regeling). Als ze een woning krijgen zijn het inwoners van de gemeente en zijn ze verplicht in te burgeren binnen 3 jaar. De combinatie van inburgering en werk is lastig. Alleenstaande minderjarige vluchtelingen. De organisatie Nidos is voogd en organiseert opvang voor deze jongeren in huizen met begeleiding of opvanggezinnen. Mensen die na onderzoek geen verblijfsvergunning krijgen en terug moeten naar land van herkomst. Deze mensen verblijven op een azc. Mensen die op grond van een aparte wet tijdelijk in Nederland mogen blijven. De 1

gemeente is verantwoordelijk voor opvang. Oekraïners hoeven niet in te burgeren en mogen werken. Asielzoekers Op dit moment is het COA afhankelijk van vrijwillige medewerking van gemeenten voor opvangplaatsen voor asielzoekers. Dit verandert met de invoering van de spreidingswet. Hierin wordt geregeld dat gemeenten een wettelijke taak krijgen in het opvangen van asielzoekers. Ook wordt een betere spreiding van asielzoekers onder gemeenten in de wet geregeld. Naar verwachting gaat de wet op 1 januari 2024 in. Maar ook zonder wet kunnen gemeenten aan de slag. De druk is hoog: de verwachting is dat er in Nederland dit jaar ruim 75.000 bedden voor asielzoekers nodig zijn. Voor Gelderland betekent dit ca. 7.500 opvangplekken. Daarnaast ligt er een vraag voor 1.350 noodopvangplekken. Statushouders In 2022 hadden we als gemeente de taakstelling om 54 statushouders te huisvesten. Deze taakstelling hebben we gehaald mede door de deelname aan de HAR in Lichtenvoorde en het huisvesten van enkele grote gezinnen. De taakstelling voor de 1e helft van 2023 is 48 personen. Het ziet ernaar uit dat we deze taakstelling gaan halen. De verwachting voor de 2e helft is dat we minimaal 48 personen moeten huisvesten en wellicht zelfs meer. Samen met Wonion en Vluchtelingenwerk zetten we ons in om ook deze taakstelling te realiseren. Mede vanwege de krapte op de woningmarkt zal dat lastig worden.

Hotel en Accommodatie Regeling Lichtenvoorde (HAR) Op de azc’s is een tekort aan plaatsen, omdat nog ongeveer 15.000 asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) wachten op een woning. Aan gemeenten is gevraagd om de mensen die gekoppeld zijn aan een gemeente alvast op te vangen. De gemeente Oost Gelre, Winterswijk, Aalten en Oude IJsselsteek hebben sinds november 2022 een zogenaamde tussenvoorziening in Lichtenvoorde (HAR). Oude IJsselstreek heeft hier 20 statushouders gehuisvest. In totaal wonen er 140 mensen. Inmiddels heeft een aantal mensen al een woning aangeboden gekregen. De opvang in Lichtenvoorde verloopt goed. Elke gemeente verzorgt zelf het contact met de aan hen gekoppelde statushouders. Daarnaast zijn er regelmatig activiteiten op de locatie en is er contact met de buurt. De vier gemeenten kunnen voor de kosten een beroep doen op een vergoeding van het COA. De accommodatie in Lichtenvoorde is beschikbaar tot 15 augustus. Na deze datum krijgt de locatie een andere bestemming. AMV’ers Alleenstaande minderjarige vluchtelingen zijn een kwetsbare doelgroep en staan onder voogdij van Nidos. Ze worden bij voorkeur niet op een azc opgevangen maar op kleinere locaties. Voor langdurige opvang wordt gezocht naar woningen waar 4 AMV’ers wonen onder begeleiding van professionals. Daarnaast verblijven er kinderen en jongeren in opvanggezinnen.

Dit zijn bijna altijd gezinnen die zelf ook vluchteling zijn geweest. In onze gemeente verblijven ongeveer 25 AMV’ers in een opvanggezin. Dat is relatief veel. Oekraïners Op dit moment zijn er in Nederland ruim 70.000 bedden in de gemeentelijke opvanglocaties (GOO). Daarvan is ongeveer 98% bezet. De druk is dus erg hoog. Daar komt nog bij dat de instroom de afgelopen maanden weer is gestegen. Eind december kwamen er ongeveer 300 nieuwe vluchtelingen per week bij en op dit moment gaat het om 350 tot 500 mensen per week. Landelijk is de doelstelling om halverwege dit jaar over 90.000 bedden in de GOO te beschikken. In onze eigen Veiligheidsregio VNOG (Noord- en Oost-Gelderland) zijn er ruim 3.700 bedden in de GOO. De bezettingsgraad ligt momenteel op ongeveer 94%. Door aflopende contracten zal het aantal 2

beschikbare bedden de komende tijd nog dalen. In onze gemeente verblijven nu ruim 100 mensen in een gemeentelijke opvang en 30 bij particulieren. De landelijke doelstelling van 90.000 bedden vertaalt zich naar ongeveer 4.600 bedden voor de VNOG. Verdeeld over de verschillende gemeenten betekent dit dat Oude IJsselstreek 217 opvangplekken in de GOO moet realiseren. Dat wil dus zeggen dat we nog 110 opvangplekken moeten realiseren. Opgave opvang vluchtelingen Oude IJsselstreek Zoals al eerder aangegeven gaat het niet alleen om een extra opgave voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Als we alles op een rij zetten, betekent dit voor Oude IJsselstreek voor dit jaar de volgende aantallen aan extra opvangplekken: aantal dat nu wordt opgevangen aantal extra opvangplekken*

asielzoekers 0 130

statushouders 2022 en 2023 (tot nu toe): 54 + 48 50

AMV’ers 25

Oekraïners 130

Totaal

110

290

* deels een inschatting op basis van wat we op dit moment weten

Als we daarbij nog uitgaan van een verdere voortzetting van de opvang van AMV’ers zoals we dat de afgelopen jaren ook hebben gedaan, komt het totale aantal uit op zo’n 300 extra opvangplekken (inclusief woningen voor statushouders). Dit aantal maakt duidelijk dat er nog het nodige moet gebeuren. Vervolg Gelet op bovenstaande opgave zijn verschillende acties in gang gezet. Provinciale regietafel Vooruitlopend op de spreidingswet is de Provinciale Regietafel asielopvang gestart. Gelderland telt 51 gemeenten. Te veel om efficiënt aan één tafel over dit complexe onderwerp te praten. Daarom zijn zeven sub-regionale overleggen gevormd. Wij zijn aangesloten bij de Achterhoek tafel waarvan de gemeente Winterswijk de trekker is. Het overleg is net gestart, maar een mogelijke uitkomst zou kunnen zijn dat we als Achterhoek voldoen aan de totale taakstelling voor onze regio en ‘intern’ verdelen hoeveel van elke groep vluchtelingen iedere gemeente opvangt. Gemeentelijke organisatie Om zowel regionaal als lokaal de opvang van de diverse doelgroepen structureel te organiseren, hebben we intern een apart projectteam samengesteld. Dit team werkt onder leiding van een opgavemanager aan de realisatie van opvangplekken en huisvesting. Tweewekelijks is er een portefeuillehoudersoverleg waarbij minimaal de burgemeester en de wethouder opvang en inburgering aanschuiven.

Opvanglocatie Binnen onze gemeente hebben we nauwelijks nog bestaande gebouwen (meer) die we kunnen gebruiken voor de opvang van een groot aantal vluchtelingen. Dit betekent dat we op zoek gaan naar creatieve oplossingen. Daarbij willen we zeker ook kijken naar andere doelgroepen die woningzoekend zijn zoals arbeidsmigranten en jongeren. Wellicht zijn combinaties mogelijk en/of opvolging: woningen die eerst ingezet worden voor een bepaalde doelgroep en op termijn voor een andere groep. Sociale aspecten We kijken niet alleen naar huisvesting. Sociale aspecten zoals zorg en onderwijs zijn minstens zo 3

belangrijk. Iemand een dak boven het hoofd bieden is 1 ding, maar daar hoort ook bij dat kinderen naar school kunnen, volwassenen taalles kunnen krijgen, mensen naar werk begeleid worden en iedereen waar nodig een beroep kan doen op huisarts- en tandartszorg. Dit betekent het nodige voor onze samenwerkingspartners en onze eigen organisatie. Zo neemt bijvoorbeeld bij het huisvesten van meer statushouders het aantal aanvragen inkomensondersteuning bijstand toe en wordt bij het opvangen van meer Oekraïense vluchtelingen een groter beroep gedaan op de leefgeldregelingen. Kortom, we staan als gemeente voor een grote opgave waar wij als college onze verantwoordelijkheid in nemen en samen met u en de ambtelijke organisatie onze schouders onder gaan zetten.

4