Houtskoolschets - Energiek & Veerkrachtig Oude IJsselstreek.pdf

Houtskoolschets Energiek & Veerkrachtig Oude IJsselstreek Zorg en ondersteuning thuis, met en voor elkaar Het domein overstijgend organiseren van het principe; ‘Ondersteun inwoners zo dat zij zichzelf kunnen helpen en van betekenis kunnen zijn voor elkaar’

Contouren van de toekomst Vanuit onze gezamenlijke ambitie willen we graag de eerste schetsen maken van hoe deze ambitie en uitgangspunten in de praktijk vorm krijgen. We verleggen de focus van een kostenstrategie (hoe beperken we de kosten van zorg en ondersteuning?) naar een batenstrategie (wat levert een investering in zorg en (preventieve) ondersteuning op voor de inwoner?). We willen het gesprek met elkaar voeren over de kosten om inwoners gezond te laten zijn in plaats van een gesprek te voeren over de kosten die nodig zijn voor zorg en ondersteuning. Dit betekent dat we ons in de praktische uitvoering richten op gezondheidsbevordering vanuit een holistisch mensbeeld (lichamelijk, geestelijk, spiritueel, sociaal). Vanuit het principe van positieve gezondheid. De focus ligt op veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de inwoner en zijn omgeving zelf en niet op de ziekte of beperking. In de uitvoering vergroten we het aanpassingsvermogen en de wendbaarheid van inwoners, hun omgeving (context), de buurt of een kern. Dit wordt ook wel herstelvermogen (reablement) genoemd en richt zich op het principe “inwoners helpen zichzelf en elkaar” zodat zij beter kunnen omgaan met wat er gebeurt in hun leven. Vanuit deze focus op gezondheidsbevordering is er behoefte aan een andere werkwijze en inrichting van de uitvoering.

Dit vraagt om een paradigmashift van cultuur, organisatie en samenwerken van zowel het formele als informele (zorg)systeem. Professionals bevinden zich dichtbij inwoners in de kernen zodat zij in staat zijn proactief te anticiperen op een hulpvraag. Zij worden herkend en erkend in de kernen. Van de professionals vragen we dat zij in de kernen waar zij werkzaam zijn, patronen van vragen, interessegebieden signaleren en onderzoeken. Dit stelt hen in staat om proactief een grote diversiteit aan oplossingsrichtingen aan te dragen. Daarbij gaat het om de meest effectieve interventie, niet waar vanuit deze interventie wordt georganiseerd. De interventie richt zich op het geheel (de context) waarin de hulpvraag is gesteld en niet alleen op de hulpvraag zelf. Door de nabijheid is de professional eerder in contact met de inwoner (en zijn/haar omgeving) en kan verergering van problemen worden voorkomen. Zo vergroten we ook de mogelijkheden van interventies en oplossingsrichtingen in het zogeheten voorliggend preventieve veld (nulde lijn). Dit betekent dat zij in staat zijn om een verandering te bewerkstelligen van het organiseren van activiteiten naar het proactief inspelen op de constante beweging van vragen en interesses. Hierin zijn zij samen met inwoners verantwoordelijk voor de infrastructuur die dit mogelijk maakt.

Het is een ontwikkeling die we samen met inwoners, professionals en organisaties moeten maken.

Waarom doen we het? Er is noodzaak om de zorg anders te gaan organiseren gezien het feit dat de komende jaren, als gevolg van de vergrijzing, de leeftijd van inwoners toeneemt, mensen langer thuis wonen en hun vraag naar (chronische) zorg en ondersteuning zal stijgen. Dit is een behoorlijke uitdaging gezien het groeiend tekort aan passend (zorg)personeel en stijgende zorgkosten. Om ervoor te zorgen dat nu en in de toekomst de juiste zorg op de juiste plek beschikbaar is en blijft, is het van belang een nieuwe 1

manier van werken over de domeinen (Wlz, Wmo en Zvw) heen te organiseren. Een manier van werken waarbij we de last van de drie wettelijke systemen aan de achterkant organiseren, weg van de inwoner en de professional die elkaar in de leefwereld ontmoeten. Een nieuwe manier van werken waarbij de professional écht kan doen wat nodig is en daardoor ook tot andere oplossingsrichtingen met de inwoner en zijn omgeving kan komen. Azora, Sensire en gemeente Oude IJsselstreek hebben de handen ineen geslagen en gaan met elkaar de uitdaging aan om een doorbraak te realiseren in de huidige werkwijze. Om de ambitie meer invulling te geven, hebben we met elkaar een aantal uitgangspunten vastgesteld.

Inhoudelijke uitgangspunten

De leefwereld (waar professionals en inwoners elkaar ontmoeten) is voorliggend op de systeemwereld. We laten ons niet hinderen door allerlei regels en systeemzaken waar we geen invloed op hebben. We proberen dit aan te passen (veranderen) en als dat niet lukt dan organiseren we een workaround; Mandaat en vertrouwen voor de professional zijn leidend binnen een vastgesteld kader. De relatie tussen inwoner en professional zijn leidend (vanuit vertrouwen). Professional draagt integraal verantwoordelijkheid voor de besluitvorming op het individuele niveau; De inwoner leidt een zelfstandig, gelukkig en fijn leven vanuit het perspectief van de inwoner en zijn omgeving. Dit betreft een holistisch perspectief en gaat over alle levensdomeinen heen; Van ziekte en zorg naar kwaliteit van gezondheid en gedrag waarin de focus ligt op de beweging van lang leven naar zinvol leven uitgaande van de mogelijkheden van de inwoner en zijn omgeving; Begin bij de zorg, niet bij het geld. Financiën dient geen leidend principe te zijn met betrekking tot wat nodig is. De professional neemt wel een financiële afweging en de toegankelijkheid voor alle inwoners mee in de besluitvorming; De financiering draagt optimaal bij aan de diversiteit van oplossingsrichtingen voor een zinvol leven van inwoners.

Wat vragen deze inhoudelijke uitgangspunten van ons en hoe gaan we met elkaar om?

Elkaar op een positieve kritische manier bevragen. In het bijzonder bij het eerste punt omdat we niet altijd bewust zijn van onze eigen ‘systemische belemmeringen’; We zijn allemaal verantwoordelijk voor het geheel en we zijn medeverantwoordelijk voor het slagen van de ander; Vertrouwen is het sleutelwoord om te komen tot; Proactieve houding en realisme.

We dachten dat het onmogelijk was totdat we het deden!

Wat willen we bereiken? De realisatie van een nieuwe manier van werken, gebaseerd op de bovenstaande ambitie en uitgangspunten, richt zich op sterke autonome inwoners waarbij gestreefd wordt om hen zo 2

onafhankelijk mogelijk als kan te maken van ondersteuning en zorg. Dit vormt het primaire doel van onze ontdekkingsreis. Dit doel verfijnen we aan de hand van een aantal resultaten op hoofdlijnen die we met deze nieuwe manier van werken willen bereiken. Doordat het gaat om een inhoudelijke verbetering gaan veel resultaten dan ook over (ervaren) kwaliteit en doelgerichtheid (effectiviteit) vanuit het perspectief van de leefwereld. Daarbij moeten we ons ook realiseren dat een andere manier van werken consequenties heeft voor onze huidige manier van het meten van resultaten (prestatie indicatoren, etc.). Oude prestatie indicatoren, zoals kwantitatieve resultaatmetingen, zullen wringen met de nieuwe werkwijze. We zullen met elkaar moeten nadenken hoe we de metingen van kwaliteit anders kunnen inrichten, zoals bijvoorbeeld middels de narratieve methode. Dit om recht te doen aan een nieuwe manier van meten van de contextuele factoren welke van invloed zijn op de gezondheid van de inwoner en zijn omgeving.

Onderliggend aan dit doel streven we de volgende resultaten na: • Inwoners zijn gelukkig en leiden een fijn leven vanuit hun perspectief; • Inwoners ervaren dat zij hun vraag op een voor hun logische plek kunnen stellen; • Inwoners ervaren dat zij dichtbij doelmatige zorg en ondersteuning kunnen krijgen; • Professionals en inwoners ervaren geen schotten meer om de juiste zorg en ondersteuning in te zetten en te krijgen; • Professionals ervaren dat zij de ruimte hebben om, vanuit een holistisch perspectief, echt te doen wat nodig is en op basis van signalerend vermogen preventief te handelen door gezondheid te bevorderen daar waar mogelijk; • Door gerichte ondersteuning op welzijn wordt toekomstige zorg uitgesteld of zelfs voorkomen; • Professionals realiseren vanuit een integrale netwerksamenwerking oplossingen, buiten hun eigen denkkader, die niet voor de hand liggen; • Een interprofessionele samenwerking en het delen van kennis en expertise spelen een sleutelrol bij het succes; • Andere oplossingen worden zichtbaar gevonden, leidend tot beweging in relatie tot de leefpiramide; • Zorg en ondersteuning is doelmatig en doeltreffend ingezet; • Behoud van personele capaciteit doordat de professional zich duurzaam kan verbinden aan de visie/werkwijze; • De groeiende kosten van zorg vlakken af en laten een verschuiving zien richting andere opbrengsten.

Wat is daarvoor nodig? De ambitie is hoog en de daarbij te behalen resultaten zijn niet eenvoudig te realiseren en meetbaar. Om een systeem te wijzigen zonder dat de systemen daadwerkelijk veranderen is er voldoende (ontwikkel)tijd nodig. De tijd is nodig om met elkaar te ontwikkelen, fouten te maken, evalueren, bijstellen en weer met vertrouwen verder te gaan. Het gaat om een beweging om zaken anders te organiseren en te doen, resulterend in een nieuwe werkwijze merkbaar voor de inwoner en professional. Daarbij moeten we met elkaar zoeken welke samenwerkingsvorm ons het meest ondersteunt in onze ontdekkingsreis naar het domein overstijgend werken. Eerder hebben we daarbij de vorm van een ‘organisatienetwerk’ verkend, vanuit een aantal kenmerken die alle partijen in onze samenwerking onderschrijven: Het vraagstuk is, als gevolg van fragmentatie, complex en kan geen van de individuele organisaties alleen oplossen. Vanuit wetenschappelijk onderzoek over organisatienetwerken weten we dat deze vorm van organiseren en samenwerken niet makkelijk is en dus vooral en alleen moet toegepast worden wanneer de situatie er om vraagt. Het is daarbij de uitdaging om van instellingsgericht naar organisatienetwerkgericht te gaan.

Dit vraagt aan de deelnemende organisaties het vermogen om een deel van hun soevereiniteit op te geven om een bijdrage te leveren aan de collectieve doelstelling van de organisatienetwerk. Er is geen hiërarchie 3

binnen een organisatienetwerk. We zullen met elkaar moeten uitzoeken of een organisatienetwerk de juiste vorm is en wat dit betekent voor een formalisering van de samenwerking. De invulling van de governance is daarom ook van belang op basis van onderstaande uitgangspunten: Faciliteren en creëren van purpose (urgentie)  onze opgave/why: Faciliteert de ontwikkeling van oplossingen voor de 4 basisproblemen van organisaties: 1. Taakspecificatie  wat is het probleem? welke taken hebben we hierbij nodig? 2. Taaktoedeling  wie voert de taak uit? Integratie van taken 3. Beloning  uitgedrukt in het maatschappelijk belang c.q. opbrengsten (what’s in it for us?), als organisatie en persoonlijk belang (what’s in it for me?). Onderliggend hieraan is de vraag wat gedeelde thema’s/belangen zijn en welke nog aandacht behoeven. 4. Informatie  heb ik de juiste informatie op het juiste moment om actie te kunnen ondernemen en van wie krijg ik deze informatie
Besturingstoezicht Inhoudelijk zullen we op basis van de opgave (die we nog met elkaar concreet moeten formuleren) ook moeten gaan invullen wat voor type(n) professional(s) er nodig is(zijn), met welke kennis, expertise, mandatering en verantwoordelijkheden.
Duurzaam partnerschap Het gaat om een beweging die voldoende (ontwikkel)tijd vraagt.

Het is daarom belangrijk dat de partners met elkaar een duurzaam partnerschap aangaan en dit ook formaliseren. Daarbij moet er ook ruimte zijn om te zorgen dat er inclusie in de samenwerkingsvorm/netwerk mogelijk is. Het gaat er om dat we in staat zijn om met elkaar de opgave te beantwoorden en dat wanneer daarvoor anderen nodig zijn, dat ook zij de kans hebben toe te treden tot de samenwerking. Hiervoor zullen we afspraken met elkaar moeten maken in een governance code.
Financiering Een echt andere manier van werken betekent dat we ook moeten kijken naar de wijze van financiering. De huidige financiering is gericht op handelingen die declarabel zijn. De werkwijze die de professionals in de nieuwe manier van werken gaan verrichten zijn voor nu niet declarabel. Om te zorgen dat deze werkwijze wel declarabel wordt moeten we de financieringssystematiek aanpassen. Daarbij moeten we rekening houden dat we naast de feitelijke financiering van de uitvoering door de professionals, ook investeringsruimte nodig hebben om de omslag in onze werkwijze te kunnen maken. Bijvoorbeeld door de drempel van eigen bijdrage of een afname van zorguren bij overgang van Zvw naar Wlz voor de inwoner weg te nemen. Of door te investeren in het voorliggend veld terwijl de op dit moment nog geïndiceerde zorg nog niet kan worden vervangen of afgebouwd.

Voordat hier verdere inhoudelijke uitwerking gegeven wordt is het belangrijk om de inhoud verder met elkaar uit te werken, zodat financiering volgt op inhoud.

Hoe komen we daar? Hoe zorgen we er voor dat we vanuit onze ambitie en uitgangspunten uiteindelijk echt tot een nieuwe manier van werken komen? We hebben daarvoor een iteratief proces met elkaar ontworpen waarin we steeds bouwstenen uitwerken en invulling geven om vanuit daar steeds verder te bouwen. We investeren tijd om te bouwen aan onze samenwerking. Dat betekent dat we de tijd nemen om een sterke relatie met elkaar te bouwen, zodat we elkaar kennen, er vertrouwen is en we weten hoe we elkaar kunnen benutten. We begrijpen elkaars uitdagingen, hebben daar begrip voor en ondersteunen elkaar om te slagen. Dit doen we niet alleen met elkaar als partners, we investeren tijdens het proces 4

ook in de samenwerking met professionals en inwoners. We laten ons frequent voeden door hun ervaringen vanuit het gedachtengoed ‘whole system in the room’. Ook zetten we in op een zorgvuldig proces met stakeholders zoals de gemeenteraad en financiers. We geven de ruimte zodat eenieder zijn rol en daar bijhorende verantwoordelijkheid kan nemen.

Wat voor professionals hebben we nodig? Gezien bovenstaande uitgangspunten en focus zoeken we professionals met daarbij passende competenties, deskundigheid, werk- en denkniveau. We geloven dat door te investeren in vroegtijdige preventie, inwoners duurzamer ondersteund kunnen worden en zo op langere termijn kosten bespaard kunnen worden. Daarbij verlichten we op lange termijn de oplopende druk op zwaardere zorg en ondersteuning. Dit bespaart kosten en zorgt voor een andere verdeling van personele inzet. We kiezen heel bewust voor het inzetten van professionals en niet voor de inzet van vrijwilligers. Vrijwilligers kunnen complementair zijn aan de professionals maar dragen niet de verantwoordelijkheden die we bij de professionals neerleggen. De professionals krijgen ook expliciet de opdracht om zich zo veel mogelijk overbodig te maken. Het uitgangspunt is dat professionals passanten zijn in het leven van inwoners. Zij brengen beweging op gang, verbinden en geven inwoners de ruimte om daar vervolgens zelf verdere invulling aan te geven. Dat betekent dat professionals verantwoordelijk zijn voor de verbinding en de beweging maar niet voor het instandhouden van activiteiten of groepen.

De grondhouding van deze professionals is dat het altijd beter is als inwoners hun eigen keuzes kunnen maken omdat dat recht doet aan hun eigen verantwoordelijkheid en het voeren van regie over hun eigen leven. Als we de keuzes bij inwoners weghalen, beperken we ook hun mogelijkheden om verantwoordelijkheid te dragen. Daarbij zijn de inwoner en zijn/haar informele hulpverlener vanuit hun ervaringsdeskundigheid professional. Vanuit dit uitgangspunt zijn zij volwaardige en gelijkwaardige gesprekspartners voor de professionals. We hebben het daarom over inwoners en bewust niet over cliënten. De professionals moeten dan ook heel goed in staat zijn in het verduidelijken van de vraag van de inwoner (of de buurt, de kern) vanuit de context. De professional moet dus in staat zijn op concreet uitvoeringsniveau met de inwoner mee te denken en tegelijkertijd hulpvragen kunnen abstraheren om de juiste afweging vanuit het organisatienetwerk te kunnen maken. Competentietraining zorgprofessionals: • Herstellend vermogen (reablement); • Realiseren/faciliteren van zorgonafhankelijkheid; • Narratieve psychologie en gebruik gesprekstools (vraagverheldering).

5