Gemeentelijk UItvoeringsprogramma Energietransitie 2025 GU24.pdf

Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma Energietransitie. Oude IJsselstreek 2024-2030

Arthur Hofstad Conny Huijskes Genderingen • 19/09/2024

Inhoud Samenvatting........................................................................................................................................................................................ 4 Begrippen en afkortingen ................................................................................................................................................................... 7 Hoofdstuk 1 - Inleiding ........................................................................................................................................................................ 8 1.1 Leeswijzer ................................................................................................................................................................................... 8 1.2 Aanleiding ................................................................................................................................................................................... 8 1.3 Het landelijke beleid; het Nationaal Klimaatakkoord .......................................................................................................... 9 1.4 Het regionale beleid en de afbakening ................................................................................................................................

10 1.4.1 Hoe zit het met de CO2 uitstoot in de Achterhoek? ................................................................................................... 10 1.4.2 De regionale afbakening van de opgave ..................................................................................................................... 11 1.4.3 Het regionale doel en de 7 speerpunten...................................................................................................................... 12 1.5 De context in de Oude IJsselstreek ..................................................................................................................................... 13 Hoofdstuk 2 – Welke opgave hebben we in de Oude IJsselstreek? ......................................................................................... 15 2.1 Gebouwde omgeving ............................................................................................................................................................. 15 Speerpunt 1- Huishoudens isolatie: + 4.700 woningen (verduurzamen naar label B) .................................................. 16 Speerpunt 2 – .............................................................................................................................................................................

17 Speerpunt 3 – Huishoudens zon-pv: + 5000 woningen ..................................................................................................... 17 Speerpunt 4 – Gebouwen besparing: minus 23 TJ (14% energiereductie) ..................................................................... 18 2.2 Elektriciteit ................................................................................................................................................................................ 19 Speerpunt 5 – Zon op gebouwen: + 60.000 zonnepanelen ............................................................................................... 20 Speerpunt 6 ................................................................................................................................................................................ 21 Speerpunt 7 – Zon op veld: realiseren van lopende projecten en nieuwe initiatieven .................................................. 22 Hoofdstuk 3 – Wat gaan we doen? ................................................................................................................................................ 23 3.1 Uitgangspunten .......................................................................................................................................................................

23 3.2 Duurzaam Wonen ................................................................................................................................................................... 24 3.2.1 Activatie, Bewustwording, Communicatie (ABC) ....................................................................................................... 24 3.2.2 Financiële ondersteuning: leningen en subsidies ...................................................................................................... 26 3.2.3 Aanpak monumentale, historische woningen ............................................................................................................ 26 3.2.4 Aanpak VvE’s .................................................................................................................................................................... 27 3.2.5 DorpsUitvoeringsPlannen Silvolde en Varsseveld ..................................................................................................... 27 3.2.6 Aanpak Energiearmoede ................................................................................................................................................ 28 3.2.7 Actualiseren Transitievisie Warmte (Warmteprogamma) .......................................................................................

28 3.2.9 Energietransitie en soortenbescherming .................................................................................................................... 29 3.3 Duurzame Gebouwen ............................................................................................................................................................. 29 3.3.1 Maatschappelijke organisaties ..................................................................................................................................... 29 3.3.2 Bedrijfsleven (kantoren/MKB) en bedrijventerreinen ................................................................................................ 30 3.3.3 Gemeentelijk vastgoed en installaties ......................................................................................................................... 30 3.4 Duurzame opwek .................................................................................................................................................................... 31 3.4.1 Windenergie ...................................................................................................................................................................... 31 GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

2

3.4.2 Zon op veld ....................................................................................................................................................................... 32 3.4.3 Zon op gebouwen (grootschalig) ................................................................................................................................. 32 3.4.4 Duurzame warmte ........................................................................................................................................................... 32 3.4.5 Netwerk op orde, energieplanologie en opslag van energie .................................................................................... 33 Hoofdstuk 4 – Hoe organiseren we de uitvoering? ..................................................................................................................... 34 4.1 Middelen, projectenoverzicht en planning .......................................................................................................................... 34 4.1.1 Budgetten (stand eind 2024) ......................................................................................................................................... 34 4.1.2 Ambtelijke Team “Energietransitie” (begin 2024) ......................................................................................................

36 4.1.3 Projectenoverzicht en planning ..................................................................................................................................... 36 4.2 Programmasturing en governance ...................................................................................................................................... 38 4.3 Regionale samenwerking .................................................................................................................................................. 38 4.4 Overige samenwerkingspartners ......................................................................................................................................... 40 4.5 Monitoring en evaluatie .......................................................................................................................................................... 40 4.6 Risico’s en onzekerheden ...................................................................................................................................................... 41 Bijlage 1 ...............................................................................................................................................................................................

42 Bijlage 2: Uitvoeringsprogamma energietransitie Achterhoek 2030: reductie opgave en speerpunten ............................ 43

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

3

Samenvatting Dit Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma Energietransitie 2024 – 2030 gaat over de stappen die gemeente Oude IJsselstreek heeft gezet en de komende jaren gaat zetten in de energietransitie. We willen namelijk zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk in 2050, energieneutraal worden. Dat hebben we landelijk afgesproken in het Nationaal Klimaatakkoord en regionaal in het Akkoord van Groenlo en het daaropvolgende Regionaal Uitvoeringsprogramma 2023. Een belangrijk tussenjaar is 2030. In dat jaar willen we ons CO 2-gebruik met minstens 55% terug hebben gebracht ten opzichte van 1990. Ruim 30% daarvan hebben we de afgelopen 34 jaar gereduceerd, nog 25% te gaan dus. Ongeveer 10% reductie wordt buiten de Achterhoek gerealiseerd (denk onder andere aan wind op zee). De resterende 15% moeten we de komende zes jaar zien te realiseren. Om deze 15% te halen zetten we in op zeven speerpunten, dezelfde als de regio Achterhoek hanteert: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Isolatie bij huishoudens Verwarming bij huishoudens Zon PV bij huishoudens Besparing bij gebouwen Zon op gebouwen Windenergie Zon op veld

We richten ons in dit Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma 2024 – 2030 dus op de gebouwde omgeving en op duurzame opwek. De meeste aandacht gaat daarbij uit naar energiebesparing en minder naar duurzame opwek, omdat we te maken hebben met netcongestie (‘file op het net’). Tegen de tijd dat netcongestie (hopelijk) is opgelost, zijn we in steeds meer buurten, wijken of kernen klaar om de echte stap naar aardgasvrij te zetten. Naast netcongestie zijn er ook andere factoren, zoals het schommelende rijksbeleid, geopolitieke ontwikkelingen, die mede bepalen of we onze doelen zullen bepalen. We richten ons in dit uitvoeringsprogramma niet op de industrie, mobiliteit en de landbouw. Deze sectoren worden door andere overheden getrokken. De doelen tot en met 2030 hebben we zo concreet mogelijk gemaakt, op basis van de speerpunten en doelen uit het regionaal uitvoeringsprogramma: 4.700 woningen verduurzamen naar label B (of beter), 4.700 woningen voorzien van een (hybride) warmtepomp, 5.000 woningen voorzien van zonnepanelen, 14% energiereductie bij overige gebouwen. Daarnaast 60.000 zonnepanelen voor grootschalig zon op daken van gebouwen, meer windmolens zijn welkom en het realiseren van lopende zonneveldprojecten. Met tal van projecten, werkzaamheden en activiteiten, verdeeld over de zeven speerpunten dragen we de komende jaren bij aan het bereiken van deze doelstellingen.

Een overzicht van projecten en activiteiten die we de komende jaren uitvoeren in het kader van de energietransitie tref je hieronder aan, zoals ‘Hulp bij energievragen’, de ‘Aanpak energiearmoede’, de ‘verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed’ en de noodzaak om ‘natuurvriendelijk te isoleren’. Dit overzicht is geen uitputtende lijst. Er kunnen natuurlijk projecten bijkomen of juist afvallen.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

4

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

5

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

6

Begrippen en afkortingen Aardgasvrij-ready en aardgasvrijklaar Agem

BEOIJ

Een woning of gebouw dat geschikt is om geheel van het aardgas af te gaan Coöperatieve Vereniging Achterhoekse Groene Energiemaatschappij U.A. Afspraken van de acht Achterhoekse gemeenten om middels energiebesparing en grootschalige opwek van duurzame energie uiterlijk 2050, of zo veel eerder als mogelijk energieneutraal te worden Burgerinitiatief Energie in Oude IJsselstreek

DOA

Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek

Duco

Regionaal duurzaamheidscoördinatorenoverleg

GU24

Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma Energie 2024 - 2030

MW

Megawatt

NIP

Nationaal Isolatieprogramma

NPLW

Nationaal Programma Lokale Warmte

NPRES

Nationaal Programma Regionale Energiestrategie

RES

Regionale Energiestrategie. In 30 regio’s in Nederland werken overheden, inwoners, bedrijfsleven, netbeheerders en maatschappelijke organisaties samen aan een RES om zo veel mogelijk duurzame energie op te wekken, met windenergie, zon op dak en zon op veld. Doel van de RES Achterhoek is uiterlijke 1,35 TWh op te wekken Specifieke Uitkering, middelen beschikbaar gesteld door de Rijksoverheid Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie

Akkoord van Groenlo

SpUk SpUk LAI SpUk CDOKE SpUk Aanpak Energiearmoede

Specifieke uitkering “Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid” Specifieke uitkering aanpak energiearmoede

SpUk SMP

Specifieke uitkering Soorten Management Plan

SVn

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten

TVW

Transitievisie Warmte (ook wel warmtetransitievisie genoemd)

TWh

Terawattuur. 1000 GWh is 1 TWh. 1000 MWh is 1 GWh

VIP Waco

Uitbreiding van het bestaande bedrijventerrein Hofskamp Oost in Varsseveld Regionaal Warmtecoördinatorenoverleg (Achterhoek)

WRIJ

Waterschap Rijn IJssel

RWZI

Rioolwaterzuiveringsinstallatie

RU23

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek 2023 Zonnepanelen (photovoltaïsche cellen)

Zon PV

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

7

Hoofdstuk 1 - Inleiding 1.1 Leeswijzer Als eerste een toelichting over dit document. Het eerste hoofdstuk is inleidend. Het geeft de aanleiding en achtergronden. Op verschillende niveaus en onderdelen zijn veel partijen bezig met de Energietransitie. In hoofdstuk 1 wordt de context geschetst, wat is onze rol in dit geheel, en wie doet wat? Hoe verhouden onze opgave en activiteiten zich tot het grote geheel? Belangrijk hierin zijn het Nationale Klimaatakkoord, het Akkoord van Groenlo 3.0 en het “Regionale Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek” (RU23). In het RU23 is regionaal een uitwerking gemaakt van het Klimaatakkoord. Het Klimaatakkoord en de RU23 zijn de basis voor het gemeentelijke uitvoeringsprogramma. In hoofdstuk 2 t/m 4 richten we ons op de situatie in de Oude IJsselstreek. In hoofdstuk 2 brengen we in beeld welke opgave we als gemeente hebben in de energietransitie. Het geeft aan welk resultaat we willen bereiken in 2030. Dit doen we aan de hand van de zeven speerpunten die ook regionaal gebruikt worden. De speerpunten zijn vertaald naar onze gemeente. In hoofdstuk 3 gaan we dieper in op wat we gaan doen om de opgave te halen. Onze concrete activiteiten worden toegelicht voor zover ze al bekend zijn. In hoofdstuk 4 wordt beschreven hoe we het programma gaan organiseren.

De middelen, de planning, de programmasturing, de samenwerkingsverbanden, de monitoring en de risico’s komen aan de orde.

1.2 Aanleiding De directe aanleiding voor dit “Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma Energietransitie, Oude IJsselstreek, 2024-2030” (hierna GU24) is dat het klimaat in rap tempo aan het veranderen is. Het is steeds vaker of te nat, dan weer te droog, of te warm. Niet alleen hier in Oude IJsselstreek, maar overal in de wereld zijn de gevolgen van klimaatverandering merkbaar, en steeds vaker zijn die gevolgen vele malen heftiger dan bij ons. Al tientallen jaren zijn verschillende overheden actief om de klimaatverandering te temperen door ons CO2-gebruik te verminderen. Mondiaal (denk aan het Kyoto-protocol 1992, of aan het Parijs-akkoord 2015), op nationaal niveau (klimaatakkoord) maar ook op regionaal en lokaal niveau. In het Akkoord van Groenlo hebben de acht gemeenten recentelijk in het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek 2023 (RU23) afgesproken om gezamenlijk te werken aan een CO2-neutrale of energieneutrale regio in uiterlijk 2050. Afgesproken is dat op basis van het regionale uitvoeringsprogramma uit 2023 iedere gemeente haar eigen uitvoeringsdocument vaststelt. Dit document, GU24, geeft invulling aan deze afspraak. De opgave, de speerpunten en de maatregelen van het RU23 zijn leidend voor het GU24. Er is echter voldoende ruimte voor lokale invulling.

Figuur 1: Klimaatverandering dichtbij huis

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

8

Parijsakkoord 2015

Nationaal Klimaatakkoord 2019

Regionaal Uitvoeringsprogramma Achterhoek 2023, Akkoord van Groenlo 3.0

Gemeentelijk Uitvoeringsprogramma Oude IJsselstreek 2024

Boven op deze belangrijke aanleiding vormen ook de vele brandhaarden in de wereld geopolitieke redenen om stevig in te zetten op de energietransitie, en daarmee onafhankelijk te worden van fossiele brandstoffen zoals aardgas. Na ruim twee jaar oorlog in Oekraïne is het de meeste mensen wel duidelijk dat zo’n grote afhankelijkheid van aardgas, zeker van één land, ongewenst en zelfs gevaarlijk is.

1.3 Het landelijke beleid; het Nationaal Klimaatakkoord In het Parijsakkoord (2015) is afgesproken dat alle deelnemende landen (195) op nationaal niveau de gemaakte afspraken uitwerken om te voorkomen dat wereldwijd de gemiddelde temperatuur met meer dan 1,5 graad toeneemt. In Nederland is dit gedaan in het Nationaal Klimaatakkoord1. In 2019 hebben het Rijk, provincies, gemeenten, maar ook het bedrijfsleven én maatschappelijke organisaties in dat akkoord afgesproken hoe Nederland in 2050 energieneutraal moet worden. Een belangrijke mijlpaal daarbij is 2030, het jaar waarin onze CO 2-uitstoot al met 49% moet zijn teruggebracht. Inmiddels is deze doelstelling vanuit Europa verder aangescherpt naar 55%. Alle sectoren zijn verantwoordelijk voor het halen van deze doelstellingen; de industriesector, de landbouw- en energiesector en de transportsector, en zo ook de gebouwde omgeving.

Figuur 2: Nationaal Klimaatakkoord met de vijf klimaattafels uit 2019

1 https://www.klimaatakkoord.nl/

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

9

1.4 Het regionale beleid en de afbakening Op regionaal niveau is er, al sinds het Akkoord van Groenlo in 2009, een hechte samenwerking. Belangrijke mijlpalen waren de oprichting van de Agem in 2013 en het eerste regionale uitvoeringsprogramma uit 2016. Dit is geactualiseerd in 20232. Daarin staat beschreven en onderbouwd hoe we als regio 55% CO2 reductie kunnen halen in 2030.

1.4.1 Hoe zit het met de CO2 uitstoot in de Achterhoek? In het RU23 staat de huidige stand van zaken van de CO2-emissies in de Achterhoek. Evenals op landelijk niveau zien we ook hier een dalende lijn in de uitstoot van broeikasgassen (figuur 3 en 4). Tot 2021 is dat op basis van wat we daadwerkelijk hebben bereikt, na 2021 is het een lijn op basis van prognoses, wensen en ambities. Aan de scherp dalende lijn ná 2020 kun je zien dat er nog een forse opgave ligt, zeker de eerstkomende jaren tot 2030. Dan moeten we onze uitstoot van broeikassen met 55% hebben teruggebracht, en eigenlijk het liefst 60%, om eventuele tegenslagen na 2030 op te kunnen vangen.

Figuur 3: Emissie broeikasgassen Achterhoek in CO2-eq. (Bron: RU23)

Het staafdiagram aan de rechterkant van de figuur 3 laat de verdeling van de broeikasgassenuitstoot zien tussen de vier sectoren: gebouwde omgeving, transport, industrie/energie en landbouw. De eerste drie sectoren hebben een ongeveer vergelijkbare uitstoot in de Achterhoek, de landbouwsector kent een hogere uitstoot van broeikasgassen. Daarbij geldt dat deze gassen uit de landbouw voor een groot deel niet-energetisch zijn (40%), deze zijn veelal afkomstig uit mest (m.n. methaangas).

2 https://raad.oude-ijsselstreek.nl/Documenten/24-021b-College-Bijlage-1-RU-Energietransitie-Achterhoek-2023-deel-1.pdf

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

10

1.4.2 De regionale afbakening van de opgave Waar richten we ons vooral op in dit uitvoeringsprogramma en waarop niet? We beseffen dat we niet aan alle knoppen kunnen draaien als gemeente, zeker niet tegelijkertijd. We hebben niet overal invloed op en een beperkte capaciteit. Daarom moeten we keuzes maken. Deze afbakening is regionaal afgesproken (RU23) en wordt ook lokaal aangehouden.

Afbakening 1: We richten ons op de energetische CO2 uitstoot Een eerste belangrijke afbakening is dat we ons vooral richten op de energiegerichte CO 2-uitstoot. Het gaat hierbij vooral om warmte (en koelte) en elektriciteit. Al met al gaat het bij energetische uitstoot om ongeveer 60% van de totale uitstoot van broeikasgassen, zoals in het taartdiagram in onderstaande figuur is te zien. Bij niet-energetische uitstoot gaat het om broeikasgassen die vooral afkomstig zijn uit de landbouw en daarnaast ook uit de industrie.

Figuur 4: Energetische en niet-energetische uitstoot in de Achterhoek (bron: RU23)

Afbakening 2: We richten ons op de klimaattafels Gebouwde omgeving en Elektriciteit Voor deze afbakening kijken we naar het landelijk Klimaatakkoord. Daarin is de totale doelstelling verdeeld over vijf zogenaamde klimaattafels (zie figuur 2). Voor twee van de vijf klimaattafels ligt de regie bij de gemeente, te weten de gebouwde omgeving en elektriciteit. Bij elkaar zijn deze twee tafels verantwoordelijk voor ongeveer de helft (48%) van de opgave van het Klimaatakkoord. De industrie (30%), de mobiliteit (15%) en de landbouw (7%) vallen dus buiten deze scope.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

11

1.4.3 Het regionale doel en de 7 speerpunten Het doel dat we regionaal en ook als gemeente hebben gesteld is: Zo spoedig mogelijk, uiterlijk in 2050, energieneutraal Met energieneutraal bedoelen we dat we alle energie die nodig is om te wonen, te werken en te recreëren, op een duurzame en dus fossielvrije manier opwekken. In de praktijk betekent dit dat we geen gebruik meer maken van aardgas, dat we onze elektriciteit opwekken met hulp van onder andere zonne- en windenergie en dat we warmte halen uit duurzame bronnen, zoals oppervlaktewater, de bodem of de zon. Een belangrijk regionaal én lokaal – tussendoel daarbij is: 55% CO2-reductie in 2030 Kortgezegd komt het erop neer dat we deze doelstelling willen halen door vol in te zetten op enerzijds minder energie gebruiken en meer duurzame energie opwekken anderzijds. In figuur 5 en in bijlage 2 is dit tussendoel, een CO 2reductie van 55% in 2030, gevisualiseerd voor de Achterhoek. We zien dat: o 30,7% al gerealiseerd is sinds 1990 (het gele blok links), o De externe realisatie (CO2-besparing die buiten de Achterhoek wordt gerealiseerd, maar mag worden meegerekend) wordt ingeschat op 10,1%3 (de twee lichtbruine blokjes rechts), o De reductiedoelstelling in de Achterhoek én de Oude IJsselstreek voor de komende zes jaar 17,4 % is (verdeeld over 7 speerpunten).

De feitelijke reductiedoelstelling voor de komende zes jaar bedraagt 17,4 %. Deze is regio breed geconcretiseerd in zeven speerpunten. In figuur 5 en 6 zijn dat de donkergroene blokjes. Met deze onderstaande speerpunten dragen we bij aan het doel uit het Nationaal Klimaatakkoord. De speerpunten zijn: 1. Isolatie bij huishoudens 2. Verwarming bij huishoudens 3. Zon PV bij huishoudens 4. Besparing bij gebouwen 5. Zon op gebouwen 6. Windenergie 7. Zon op veld Hierover lees je meer in het RU23. Alle onderdelen zoals genoemd in figuur 5 tellen op tot 58,2% emissiereductie. Dit is meer dan de doelstelling van 55% en geeft ons een kleine marge om tegenvallende resultaten later in het traject op te kunnen vangen.

3 Dit deel van de reductie komt voor rekening van externe ontwikkelingen in de energietransitie meerekenen, zoals besparingen

in de industrie en transportsector en de groei van windmolens op de Noordzee. Deze inschatting komt uit het KEV (Klimaat-en Energieverkenning.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

12

Figuur 5: Onderdelen die bijdragen aan de CO2-reductie in 2030.t.o.v. 1990

1.5 De context in de Oude IJsselstreek Zoals in de aanleiding (paragraaf 1.1) vermeld, stelt iedere Achterhoekse gemeente haar eigen uitvoeringsprogramma vast. De opgave, maatregelen en speerpunten van de RU23 zijn leidend voor het GU24. De gemeentelijke energietransitie raakt tal van andere beleidsterreinen en dat zal de komende jaren niet minder worden. Denk aan het Sociaal Domein bij de Aanpak Energiearmoede, of de introductie van energieplanologie in het ruimtelijk domein. Ook in de omgevingsvisie en het daaraan gekoppelde omgevingsprogramma speelt de energietransitie een belangrijke rol (en vice versa). Met het omgevingsprogramma kan de gemeente concrete maatregelen voor de energietransitie koppelen aan doelen uit de omgevingsvisie of de transitievisie warmte. Denk aan maatregelen die gebouweigenaren of bedrijven stimuleren en ondersteunen bij het verduurzamen van gebouwen. Sustainable Development Goals (SDG’s) Sinds september 2023 zijn wij aangesloten als SDG-gemeente. De Sustainable Development Goals zijn opgesteld door de Verenigde Naties met participatie van miljoenen wereldburgers 4. In de gemeentelijke SDG-werkgroep worden de SDG’s concreet gemaakt en tot uitvoer gebracht. In de gemeentelijke programmabegroting 2024-2027 zijn de SDG-doelen per programma vastgelegd.

Dit uitvoeringsprogramma valt onder programma 1: Een gemeente waar het goed wonen is en onder doel 1.6: Minder energie verbruiken, meer duurzame energie opwekken. De SDG’s die hierbij horen zijn onderverdeeld in het primaire SDG-doel en de vijf secundaire doelen.

SDG-doel nr. 7 is het primaire doel van dit uitvoeringsprogramma:

4

https://www.sdgnederland.nl/

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

13

“In 2050 heeft iedereen toegang tot betaalbare, betrouwbare en duurzame energie. Onze energie wordt duurzaam geproduceerd en efficiënt gebruik De secundaire doelen zijn SDG nr. 1, 8, 11, 12 en 13.

Programmahorizon Een laatste afbakening is de programmahorizon. Dit programma kent een horizon van zes jaar en loopt dus tot en met 2030. Na afronding bepalen we op basis van een evaluatie of er een nieuw uitvoeringsprogramma komt.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

14

Hoofdstuk 2 – Welke opgave hebben we in de Oude IJsselstreek? In hoofdstuk 1 is toegelicht hoe de nationale opgave is vertaald in regionale opgaven. De gemeenten staan aan de lat voor twee onderdelen uit het klimaatakkoord: “Gebouwde omgeving” (Duurzaam Wonen en Duurzame Gebouwen) en “Elektriciteit” (Duurzame Opwek). In dit hoofdstuk beschrijven we wat onze gemeentelijke opgave is. Evenals in het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) hanteren wij ook de zeven speerpunten in ons GU24.

Figuur 6: opdeling speerpunten per klimaattafel “Gebouwde omgeving” (Duurzaam Wonen en Duurzame Gebouwen) en “Elektriciteit” (Duurzame Opwek).

2.1 Gebouwde omgeving Energie besparen is een belangrijke basis voor CO2-reductie en een energieneutrale Achterhoek. Ruim 90% van alle woningen in de Achterhoek wordt nu verwarmd met aardgas. Door woningen en gebouwen te isoleren, door elektrisch te koken en alternatieve vormen van verwarming te introduceren, wordt het gebruik van aardgas teruggedrongen. Wordt daarnaast eigen energie opgewekt met pv-panelen, zonthermische panelen of een zonneboiler, dan maken we een extra slag in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Het is belangrijk om ons te realiseren dat ‘dé gebouwde omgeving’ niet bestaat. Het landschap aan gebouwen en haar eigenaren, bewoners en gebruikers is divers. Daarom onderscheiden we energiebesparing in woningen (door huishoudens) en in gebouwen (door ondernemers en gebouweigenaren in de commerciële en publieke dienstverlening). Daarnaast besteden we apart aandacht aan gemeentelijk vastgoed. Van de in totaal te realiseren energiebesparing in de Achterhoek zal meer dan de helft in de gebouwde omgeving plaatsvinden. De focus ligt daarbij op het aardgasvrij maken van woningen en gebouwen. De meeste energie in de gebouwde omgeving is nodig voor ruimteverwarming en warm tapwater.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

15

Speerpunt 1- Huishoudens isolatie: + 4.700 woningen (verduurzamen naar label B) Achterhoekbreed is de doelstelling om 36.000 woningen uiterlijk in 2030 te hebben verduurzaamd (naar label B). Dit speerpunt richt zich op het isoleren van woningen, oftewel de warmtevraag verminderen. Omdat de inwoners van Oude IJsselstreek 13% van alle Achterhoekse inwoners vormen, halen we het gemeentelijke doel voor Oude IJsselstreek als 4.700 huishoudens hun woning isoleren naar label B (bron: RU23 en ETM).

Energiegebruik huishoudens in de Oude IJsselstreek Het aardgasverbruik onder huishoudens in Oude IJsselstreek was in 2022 738 TJ. Dit komt overeen met ongeveer 23 miljoen kuub aardgas (1 Terajoule komt overeen met 31.600 m3 aardgas). Per huishouden in de gemeente is dit gemiddeld 1.350 m3 aardgas (ruim 17.000 bewoonde woningen in Oude IJsselstreek. In 2008 was dit nog ruim 29 miljoen. Het doel voor 2030, afgesproken in het Regionale Uitvoeringsprogramma, is 581 TJ, oftewel een aardgasverbruik van circa 18 miljoen m3. Dat betekent een extra besparing van 21% tot 2030. Dit is gemiddeld per huishouden zo’n 36 m3 aardgasbesparing per jaar. Het elektriciteitsverbruik onder huishoudens bedroeg in 2022 zo’n 60 miljoen kWh. Sinds 2018 groeit het verbruik weer, vooral vanwege de elektrificering.

Figuur 7: brochure DUP Silvolde en Varsseveld Leur(bron: Doe Gewoon Watt)

Figuur 8: Energiefestival Doe Gewoon Watt, met Helga van Leur (bron: Doe Gewoon Watt)

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

16

Speerpunt 2 – Huishoudens verwarming: + 4.700 woningen met (hybride) warmtepomp Dit speerpunt gaat over het verduurzamen van de warmtevoorziening bij huishoudens. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe we onze woningen straks duurzaam verwarmen (en koelen). Naar alle waarschijnlijkheid wordt het een mix van – vooral – individuele (hybride) warmtepompen en (kleine)warmtenetten die hun warmte halen uit duurzame bronnen, zoals de zon, de bodem of de RWZI in Etten. Mede vanwege de netcongestie (het overbelaste stroomnet) zetten we daar waar mogelijk in op (kleine) warmtenetten, deze verbruiken aanzienlijk minder stroom. Voor de Achterhoek als geheel is de opgave dat in 2030 36.000 woningen (hybride) warmtepompen hebben. Dat betekent voor Oude IJsselstreek dat circa 4.700 huishoudens tussen nu en 2030 de overstap moeten maken naar een (hybride) warmtepomp. We zijn ons er daarbij van bewust dat de netcongestie mogelijk ervoor zorgt dat we deze doelstelling niet kunnen halen.

Figuur 9: een warmtepomp

Figuur 10: zonnepanelen op een woning

Speerpunt 3 – Huishoudens zon-pv: + 5000 woningen Dit speerpunt richt zich op verlaging van het elektriciteitsverbruik door de hoeveelheid zonnepanelen op woningen te verdubbelen. Kijken we naar de zonnepanelen op de daken van huishoudens, dan ligt daar in onze gemeente (in 2022) voor 89 TJ aan opgewekt vermogen. In vergelijking met de overige Achterhoekse gemeenten loopt Oude IJsselstreek goed in de pas (zie figuur 11). Het vastgestelde doel in RU23 voor zon op dak bij huishoudens is 157 TJ. Dat betekent dat we ruim de helft van de doelstelling hebben gehaald en er nog 68 TJ van zonnepanelen op woningdaken moet komen. Dit komt overeen met 18,8 miljoen kWh. Als we uitgaan van gemiddeld 12 panelen à 370 Wattpiek (opbrengst 3774 kWh) dan gaat het om ruim 5.000 woningen. Ook met het mogelijk wegvallen van de salderingsregeling blijven zonnepanelen financieel aantrekkelijk.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

17

Figuur 11: Productie zonnestroom door huishoudens (TJ) Bron: Voortgang energietransitie, Agem, 21 december 2023

Speerpunt 4 – Gebouwen besparing: minus 23 TJ (14% energiereductie) Dit speerpunt gaat over het verminderen van het aardgasverbruik bij gebouwen (niet woningen) door isolatie (tot label A/B) én het verduurzamen van de warmtevoorziening, zoals de inzet van een (hybride) warmtepomp. Het gaat hier om MKB-bedrijven (niet de industrie), om maatschappelijk vastgoed en de gemeentelijke gebouwen. Het aardgasverbruik bij gebouwen (niet woningen) was in 2008 nog ruim 20 miljoen kubieke meter en in 2022 nog 10,5 miljoen kuub. Ongeveer de helft van dat aardgasgebruik is voor het verwarmen van de panden. Net als bij de huishoudens zetten we bij gebouwen in op besparing (isolatie tot label A/B) en duurzame verwarming.

Figuur 12: Gebruik van aardgas gebouwen, niet woningen (TJ) Bron: Voortgang energietransitie, Agem, 21 december 2023

De doelstelling voor Oude IJsselstreek voor aardgasbesparing in gebouwen (niet woningen) is 23 TJ in 2030 (van 158 naar 135 TJ). Dit is ruim 14% in totaal tot 2030 en 1,8% per jaar.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

18

2.2 Elektriciteit Dit onderdeel is geregeld in de RES Achterhoek. De RES is een regionaal proces waarbinnen elke gemeente een opgave heeft. In de RES 1.0 Achterhoek is afgesproken met het Rijk om uiterlijk in 2030 1,35 TWh (Terawattuur) duurzame energie op te wekken met wind en zon. Dit is verdeeld over zon op dak (0,35 TWh), wind (0,546 TWh) en zon op veld (0,210 TWh). Een niet-gealloceerd (nog niet bekend wat en waar) deel van 0,244 TWh, vullen we bij voorkeur met windenergie. Op 1 januari 2023 was 0,677 TWh door de Achterhoekse gemeenten gerealiseerd (inclusief de harde pijplijn). Dat is ongeveer de helft van opgave. Hiervan levert Oude IJsselstreek 29.8%! De bijdrage van onze gemeente aan de totale huidige Achterhoekse opwek (incl. harde pijplijn) is: • • •

17,8% voor wind (0.121 TWh), 4,1% voor zon op dak (0.028 TWh) en 7,8 % voor zon op veld (0.053 TWh).5

Figuur 13: Opwekking duurzame elektriciteit, gerealiseerd 2022 en indicatief “gat” met RES-doel 2030

Een eigen overzicht van de projecten voor opwek van duurzame elektriciteit in onze gemeente is opgenomen in bijlage 1. Dit is de stand per juli 2024. In figuur 14 zie je een overzicht (uit de voortgangsrapportage RES, 2023) van de duurzame opwek in de Achterhoek, gerealiseerd in 2022, per gemeente. Met de opwek van duurzame elektriciteit gaat het goed in Oude IJsselstreek. Met ruim 0,15 TWh lopen we ver voor op de overige Achterhoekse gemeenten. Niet alleen vanwege het aandeel wind, ook ten aanzien van zon op dak zijn we, samen met gemeenten als Aalten en Berkelland koploper. En het meest recente zonneveld in onze gemeente, Havebos (34.000 panelen, 17,4 MW), is hier nog niet in meegerekend.

5

Uit de voortgangsrapportage 2023 RES Achterhoek, 20 juli 2023 HandlerDownloadFiles.ashx (resachterhoek.nl)

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

19

Speerpunt 5 – Zon op gebouwen: + 60.000 zonnepanelen Dit speerpunt gaat over de opwek van duurzame elektriciteit bij bedrijven en instellingen door (grootschalig) zon op daken van gebouwen. Met zon op gebouwen (niet woningen) hebben we in onze gemeente 57% van de RES-doelstelling behaald. Ongeveer 0,025 TWh wordt momenteel met zonnepanelen op gebouwen opgewekt. Om het doel van 0,044 TWh te halen moeten we nog 0,019 TWh opwekken. Omgerekend naar zonnepanelen van 370 Wp praten we over ongeveer 60.000 extra zonnepanelen 6. Dit betreft al gauw zo’n 60 bedrijfsdaken 7.

Figuur 14: Aanleg zonnepanelen op het gemeentehuis in Gendringen

6 0,019 TWh is 1,9 x 107 kWh. Dat is 19 miljoen kWh. Uitgaande van 85% rendement heb je 22,4 miljoen Wp vermogen nodig. Een

gemiddeld zonnepaneel heeft een vermogen van 370 Wp. De komende jaren neemt de opbrengst van de panelen nog verder toe, naar circa 400 Wp. Daarmee zou het aantal benodigde zonnepanelen op gebouwen dalen naar 55.000. 7 Uitgaande van 10 zonnepanelen per 10 m 2, waarbij de helft van het bedrijfsdak à 2000 m 2 wordt gebruikt.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

20

Figuur 15: Zon op gebouwen 2022 t.o.v. doel RES 1.0. Bron: Voortgang energietransitie, Agem, 21december 2023

Speerpunt 6: Windenergie: meer is mogelijk en wenselijk! De toezegging die we in eerste instantie in de RES 1.0 hebben gedaan is behaald. We hebben inmiddels 13 windmolens in onze gemeente. Er is in de RES nog een niet gealloceerd deel, dat bij voorkeur ingevuld moet worden met windenergie. De regionale gesprekken (“wie doet wat”) hierover lopen nog.

Figuur 16: Windmolens bij Netterden. Bron: www.GerardVerschooten.nl De gemeente Oude IJsselstreek wil haar verantwoordelijkheid blijven nemen en staat open voor nieuwe windinitiatieven op geschikte locaties. Belangrijk hierbij zijn de voorwaarden waarbij mede-eigenaarschap van de molens steeds belangrijker wordt en dat de opslag van energie (bijvoorbeeld in waterstof) nadrukkelijker wordt meegenomen. De participatie van de omgeving krijgt meer aandacht.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

21

Speerpunt 7 – Zon op veld: realiseren van lopende projecten en nieuwe initiatieven Voor zon op veld staat in de RES geen gemeentelijke doelstelling. De RES heeft een regionale doelstelling van 0,210 TWh in 2030. De verwachting is dat dit doel gehaald wordt. Als we de gerealiseerde zonnevelden (0,024 TWh) en de pijplijnprojecten (0,043 TWh) in onze gemeente bij elkaar optellen (0,067, zie bijlage) dan halen we ongeveer 1/3 van de Achterhoekse doelstelling. In Oude IJsselstreek gaan we de lopende zon op veld projecten realiseren. Dit zijn de projecten met een omgevingsvergunning. Voor zon op veld zijn er recent nieuwe en strengere richtlijnen vanuit het Rijk, de Provincie en de RES gekomen. Het realiseren van nieuwe “zon op veld” projecten is daarmee moeilijker geworden. De gemeente blijf nieuwe zon op veld projecten in behandeling nemen, mits ze voldoen aan de actuele, strenge voorwaarden.

Figuur 17: Zonneveld Havebos (in aanleg) in Silvolde. Goed voor 17,5 GWh per jaar (bron: eigen beheer)

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

22

Hoofdstuk 3 – Wat gaan we doen? 3.1 Uitgangspunten De komende jaren moeten we dus aan de bak met onze energietransitie, ook al doen we het op tal van onderdelen goed. Graag houden we die koppositie nog een tijdje, en willen we met ons enthousiasme graag andere (buur)gemeenten meenemen. We willen, moeten en gáán er dus voor, samen met tal van lokale bedrijven, instellingen, woningcorporatie, bewoners én bewonersinitiatief “Doe gewoon watt”. Allemaal motiveren zij ons extra om de handen uit de mouwen te steken en meters te maken. In dit GU24 zoeken we nadrukkelijk de samenwerking met deze en andere partijen. Omdat het leuker, efficiënter en duurzamer is. Voor de komende jaren hebben we een ambitieus en realistisch uitvoeringsprogramma opgesteld waarmee we echt meters gaan maken De negen uitgangspunten, genoemd in het groene kader, vormen daarbij een belangrijke leidraad. 9 belangrijke uitgangspunten in het GU24: 1. 2.

3. 4.

5.

6. 7. 8.

9.

Focus: de focus van onze activiteiten ligt op het verminderen van de CO2-uitstoot. Duidelijk, maar ook flexibel: we hebben duidelijk voor ogen wat we willen bereiken, er zijn speerpunten en thema’s. Om de resultaten te bereiken hebben we diverse projecten. De lijst met projecten is flexibel en wordt elk jaar bijgesteld. We can do it in the mix: we hanteren een mix van ‘grote klappers’ projecten (of aanpakken) en kleine, maar tóch belangrijke initiatieven. Dealen met netcongestie: we zijn ons zeer bewust van de drukte (‘files’) op het netwerk en beseffen dat de komende jaren, ruwweg tot 2030, ruimtelijke projecten moeilijk of geen doorgang kunnen vinden. We bekijken steeds wat er wel mogelijk is én we richten ons met name op projecten die gericht zijn op energiebesparing en de voorbereidingen op het geheel aardgasvrij worden van de gebouwde omgeving Soms ook nee: we kunnen niet alles doen en zeker niet tegelijkertijd, dus gaan we faseren en wegen we kosten en baten van onze acties steeds af. En dus zullen we ook wel eens nee zeggen op ideeën, plannen en interessante kansen die voorbijkomen. Iedereen kan meedoen: we hebben extra aandacht voor mensen met een kleine portemonnee, en mensen die nu vaak net buiten de boot vallen. Klantvriendelijk: we ondersteunen onze inwoners bij de energietransities en zijn een benaderbare organisatie.

Gericht op participatie: wij zijn ervan overtuigd dat begrip en enthousiasme groeit op het moment dat onbekend bekend wordt en bekend bemind wordt. Samen met partijen als BEOIJ, Wonion en Agem willen we dan ook extra inzetten op het in een vroegtijdig stadium goed uitleggen van ons verhaal en bewoners zo breed mogelijk laten participeren. Enthousiasme creëren we ook door een aantrekkelijk verduurzamingsaanbod. Aantrekkelijk betekent daarbij niet altijd goedkoop, goedkoper, goedkoopst. Het betekent in de eerste plaats een betrouwbaar aanbod, dat de mensen ontzorgt en een aanbod waar ook de buren al een tijdje heel tevreden over zijn. Een brede blik: bij het verduurzamen van onze gebouwde omgeving hebben we niet alleen oog voor de energiedoelstellingen, maar houden we uiteraard ook rekening met andere belangen, zoals die van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. We stimuleren bewoners, ondernemers en instellingen dan ook om daar waar mogelijk natuur inclusieve, klimaatbestendige of circulaire maatregelen te treffen, tijdens het verduurzamen.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

23

We richten ons in dit uitvoeringsprogramma, in lijn met het RU23, zoals al eerder gezegd op de zeven speerpunten (isolatie bij huishoudens, verwarming bij huishoudens, zon-pv bij huishoudens, besparing bij gebouwen, zon op gebouwen, windenergie, zon op veld). Deze verdelen we in drie clusters: • • •

Duurzaam Wonen (klimaattafel Gebouwde Omgeving), Duurzame Gebouwen (klimaattafel Gebouwde Omgeving), Duurzame Opwek (klimaattafel Elektriciteit).

In de volgende paragrafen is dit verder uitgewerkt. Er zijn projecten die bij meerdere onderdelen passen. Bijvoorbeeld het gebruik en de ontwikkeling van duurzame warmtebronnen. We hebben hierin een keuze gemaakt. Per onderdeel worden de belangrijkste projecten genoemd. Gedurende de looptijd van dit uitvoeringsprogramma kunnen er projecten bijkomen.

3.2 Duurzaam Wonen Bij Duurzaam Wonen ligt nu de nadruk op het verduurzamen van woningen. Dit kan door de warmtevraag te verminderen (isoleren), de warmtebron te verduurzamen, elektriciteit te besparen en elektriciteit te gebruiken van duurzame bronnen. Met onder andere stimuleringscampagnes, gerichte subsidies en begeleiding maken we het onze inwoners makkelijker om besparingen te realiseren. Binnen de mogelijkheden die de huidige netcongestie ons biedt, richten we ons naast besparing ook op zonnepanelen op woningen en duurzame verwarming van woningen.

3.2.1 Activatie, Bewustwording, Communicatie (ABC) Zorgen dat steeds meer inwoners en organisaties door de bomen het bos zien en in beweging komen. Dat is onze missie. Want er ís en er kán al zo veel, alleen is dat bij veel mensen nog niet of onvoldoende bekend. Op tal van manieren gaan we de mensen vertellen en laten zien wat de bedoeling is en hoe wij hen kunnen ondersteunen. ABC is een verzameling van ondersteunende activiteiten en diensten die we voor alle doelstellingen kunnen inzetten. Belangrijke onderdelen en partners zijn:

o

o

o

o

Energieloket Achterhoek: biedt namens de Achterhoekse gemeenten: • Kennis en onafhankelijk advies op het gebied van verduurzamen; • Begeleiding bij subsidie- en financieringsmogelijkheden t.b.v. de energietransitie; • Collectieve acties om energie te besparen; • Ondersteuning en ontzorging bij initiatieven om te verduurzamen. Inwonersadviseurs Verduurzaming: deze twee adviseurs van de gemeente Oude IJsselstreek gaan actief op pad om inwoners te helpen met verduurzamen. Dat kan gaan over energie besparen, woningen aardgasvrij maken en ook over andere duurzame maatregelen zoals regenpijpen afkoppelen. Communicatie en participatie: Het gaat hier om een groot scala van activiteiten, die we de komende jaren verder uitbreiden. Voorbeelden die nu al lopen zijn: - Informatieavonden, - Gemeentelijke duurzaamheidspagina’s in de lokale weekkrant, - Website van de gemeente, - Goede voorbeelden voor het voetlicht brengen, - De duurzame huizenroute. Bewonersinitiatieven: het stimuleren en begeleiden van bewonersinitiatieven is belangrijk. Er zijn al meerdere bewonersinitiatieven (zoals Doe Gewoon Watt) in de gemeente en de verwachting is dat dit aantal gaat groeien. Bewonersinitiatieven die actief zijn in de opwek van duurzame energie kunnen gebruik maken van het regionale ontwikkelfonds.

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

24

Figuur 18: Activatie, Bewustwording en Communicatie: gemeentelijke duurzaamheidspagina’s in de weekkrant (bron: eigen foto)

Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

ABC:

2024 –

- Communicatiemedewerker

ABC is bij elk speerpunt in meer of

Activatie,

2030

Energietransitie

mindere mate van belang

Bewustwording,

- adviseur participatie

Communicatie

- Inwonersadviseurs verduurzaming - beleidsmedewerker energietransitie - Energieloket Achterhoek En natuurlijk externe partijen zoals bewonersinitiatieven

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

25

3.2.2 Financiële ondersteuning: leningen en subsidies Op financieel gebied is er veel ondersteuning voor bewoners. Naast landelijke zijn er ook gemeentelijke subsidies om onze inwoners te bewegen hun woning te verduurzamen. Daarnaast zijn er leningen met een extra lage rente (Toekomstbestendig Wonen, Nationaal Warmtefonds) waardoor het voor meer mensen makkelijker wordt om op korte termijn de woning energiezuinig te maken. Meer financiële ondersteuning lijkt op dit moment niet nodig, al kan dat de komende jaren wijzigen. Wat wel nodig is, is het nóg duidelijker uitleggen en zichtbaar maken van de financiële mogelijkheden. De belangrijkste regelingen voor particuliere woningen op dit moment; o o o o o o

Nationaal Warmtefonds: landelijk, met 0% rente voor inkomens tot € 60.000, - en met een lage rente voor inwoners met een hoger inkomen, TBW (Toekomstbestendig Wonen lening): een lening waar de gemeente en de provincie aan bijdragen. Het fonds is beperkt, ISA (Isolatie Subsidie Achterhoek): subsidies voor woningen met energielabel D of lager (met enkele andere voorwaarden), een landelijk budget, en wordt regionaal uitgevoerd, Oude IJsselstreek Isoleert – Plus: voor mensen met een inkomen onder modaal en een eigen woning (voorlopig tot eind 2025), Oude IJsselstreek Isoleert – Algemeen: voor iedereen die niet in aanmerking komt voor een andere subsidieregeling (voorlopig tot eind 2025), ISDE, de landelijke subsidie: 15 tot 30% subsidie op isolatiemaatregelen, warmtepompen e.a.

Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

Ondersteuning,

2024 –

- Inwonersadviseurs

1. Isolatie bij huishoudens

voorlichting bij

2030

Verduurzaming

2. Verwarming bij huishoudens

financiële

- Energieloket Achterhoek

3. Zon PV bij huishoudens

regelingen

- Beleidsmedewerker Energietransitie - Overige collega’s

3.2.3 Aanpak monumentale, historische woningen Met ruim 200 gemeentelijke monumenten en zo’n 50 rijksmonumenten telt Oude IJsselstreek veel historische, monumentale woningen of gebouwen. Ook deze gebouwen zullen uiteindelijk aardgasvrij moeten worden. Maar dat is vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Zo ontbreekt bijvoorbeeld in veel gevallen de spouwmuur, waardoor spouwmuurisolatie afvalt. Met een speciale aanpak en nieuwe ontwikkelingen in de verduurzamingsbranche zijn er echter mogelijkheden genoeg om ook hier de komende jaren stappen te zetten. Denk daarbij aan inventarisaties onder de woningen, het in beeld brengen van provinciale en landelijke subsidies en regelingen, het organiseren van informatiebijeenkomsten en/of collectieve inkoop, het aanschrijven en informeren van de doelgroep en het inhuren van een expert voor deze doelgroep. Wat

Wanneer

Aanpak

2026 –

monumentale

2028

historische woningen

-

Wie - Beleidsadviseur energietransitie - Adviseur monumenten en cultureel erfgoed - Adviseur vergunningen - Inwonersadviseurs Verduurzaming - Mogelijk inhuur expert

Speerpunt 1. Isolatie bij huishoudens 2. Verwarming bij huishoudens 3. Zon PV bij huishoudens 4. Besparing bij gebouwen

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

26

3.2.4 Aanpak VvE’s VvE’s (Verenigingen van Eigenaren) vormen een aparte doelgroep binnen duurzaam wonen die we apart benaderen. Oude IJsselstreek telt 110 VvE’s. Elke VvE bestaat uit meerdere wooneenheden (er zijn er minimaal 45 met zes of meer wooneenheden). Vaak gaat het om appartementen met andersoortige isolatievereisten. Voor VvE’s zijn er andere regelingen en subsidies dan voor particuliere woningeigenaren. Voor deze groep zijn de SCE en de SVVE8subsidieregeling van toepassing. We gaan een project uitvoeren voor deze VvE’s. Zij kunnen straks mogelijk gebruik maken van de kennis en kunde van een energie-adviseur die gespecialiseerd is in VvE’s. Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

VvE’s

2027 –

- Beleidsmedewerker

1. Isolatie bij huishoudens

2029

Energietransitie

2. Verwarming bij huishoudens

- Energieloket Achterhoek

3. Zon PV bij huishoudens

- Inwonersadviseurs Verduurzaming - Mogelijk inhuur specialist

3.2.5 DorpsUitvoeringsPlannen Silvolde en Varsseveld We zijn inmiddels in twee dorpen (Silvolde en Varsseveld) gestart met de DorpsUitvoeringsPlannen (DUPs). Deze plannen beschrijven de route naar aardgasvrij(klaar). Ze gaan zowel in op de techniek als op de manier waarop inwoners en ondernemers worden gestimuleerd om deze techniek te omarmen. Zodra de technische route duidelijk is, nemen we inwoners en ondernemers mee in de planvorming, zowel via fysieke bijeenkomsten en andere contactmomenten, als online. Vervolgens zetten we stappen met isolatie- en andere verduurzamingscampagnes. De lessen die we leren in Silvolde en Varsseveld gaan we de komende jaren gebruiken in de rest van de gemeente. Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

DorpsUitvoeringsPlannen

2024 –

- Beleidsmedewerker

1. Isolatie bij huishoudens

Silvolde en Varsseveld

2030

energietransitie

2. Verwarming bij huishoudens

- Energieloket

3. Zon PV bij huishoudens

Achterhoek - Inwonersadviseurs Verduurzaming - Overige collega’s

8

https://www.eigenhuis.nl/vve/bestuur-vve/financiering-vve/energiesubsidies-voor-vve-s

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

27

3.2.6 Aanpak Energiearmoede Een behoorlijk grote groep inwoners, met hoge energielasten en een smalle beurs, staat min of meer langs de kant als het gaat over de energietransitie. In onze gemeentelijke “Aanpak Energiearmoede” zorgen we ervoor dat zij óók mee kunnen doen in de energietransitie. Dit doen we met onder andere energiecoaches, een witgoedregeling én een aantrekkelijke isolatiesubsidie voor woningeigenaren. We werken hierbij samen met de collega’s van het Sociaal Domein en Stoer. De financiering is gegarandeerd tot eind 2025. We hebben besloten dat dit thema de komende jaren structurele aandacht krijgt bij het Energieloket Achterhoek. Wat

Wanneer

Aanpak

2024 – 2025

Energiearmoede

Vanaf 20262030 voortzetting via Energieloket

Wie Beleidsmedewerker Energietransitie Sociaal Domein Stoer BV Energieloket Achterhoek

Speerpunt 1. Isolatie bij huishoudens 2. Verwarming bij huishoudens

3.2.7 Actualiseren Transitievisie Warmte (Warmteprogamma) De in 2021 opgestelde gemeentelijke warmtevisie moet iedere vijf jaar worden geactualiseerd. In 2025 gaan we daar dan ook mee beginnen. Er zijn vanuit het Rijk en de provincie nieuwe inzichten en ontwikkelingen die we hierin meenemen, zoals aangepaste wetgeving, het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW) en het Gelders Warmte InfraBedrijf (GWIB). We hebben steeds beter in beeld welke warmte-oplossingen het meest waarschijnlijk zijn voor onze bestaande woningen. Wel zijn er nieuwe uitdagingen, met name de netcongestie, die ook in woonwijken op kan gaan spelen. Voor zowel woningeigenaren, woningcorporaties als bedrijven wordt het steeds belangrijker om duidelijkheid te krijgen over wat de waarschijnlijke warmte-oplossing wordt. Komt er een collectieve warmte-oplossing (warmtenet), of wordt het toch een individuele warmtepomp? Mogelijk kansrijke opties voor een duurzaam warmtenet, zoals de RWZI nabij Etten, of zonthermie, schuiven we nadrukkelijk naar voren om te onderzoeken. Waar mogelijk doen we dat in regionaal verband. Daarnaast gebruiken we de lessen uit de twee DUPs voor de rest van de gemeente. Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

Actualiseren TVW

2025 –

- Beleidsmedewerker en

1. Isolatie bij huishoudens

/ programma

2026

beleidsadviseur

2. Verwarming bij huishoudens

- Mogelijk externe inhuur

3. Zon PV bij huishoudens

- Overige collega’s: RO, economie e.d.

4. Besparing bij gebouwen

- Externe samenwerkingspartners

5. Zon op gebouwen

Warmte

(Liander, Wonion e.d.)

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

28

3.2.9 Energietransitie en soortenbescherming We willen niet dat het belang van biodiversiteit de energietransitie in de weg zit en vice versa. Dit is helaas wel het geval als isolatiemaatregelen, zoals spouwmuurisolatie en isolatie van de buitenkant van het dak, beschermde soorten verstoren. Daarom gaan we op zoek naar oplossingen die zowel aan de energietransitie als de biodiversiteit bijdragen en die niet in strijd zijn met de Wet Natuurbescherming. Omdat soortenbescherming ook bij huurwoningen van belang is, betrekken we woningcorporatie Wonion hier ook bij. Wat

Wanneer

Wie

Speerpunt

Energietransitie

2024 – 2026

- Beleidsmedewerker

1. Isolatie bij huishoudens

en

Energietransitie

3. Zon PV bij huishoudens

soortbescherming

- Beleidsuitvoerder Natuur en Landschap - Wonion - Externe inhuur

3.3 Duurzame Gebouwen Bij duurzame gebouwen richten we ons projectmatig op maatschappelijke accommodaties, MKB-bedrijven én het gemeentelijk vastgoed. Centraal staat het verminderen van het aardgasverbruik door isolatie én het verduurzamen van de warmtevoorziening, zoals door de inzet van de warmtepomp.

3.3.1 Maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties zijn de jus van de samenleving, en mede om die reden een extra belangrijke partij om te ondersteunen. Gemeente Oude IJsselstreek zet daarom in op een verduurzamingsproject waarbij maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk en met eigen accommodatie, worden gestimuleerd en ontzorgd bij het verduurzamen van de accommodatie. Denk hierbij aan sportverenigingen, scouting, kerken en dorpshuizen. Hiervoor ontwikkelen we een projectplan. Wat

Wanneer

Maatschappelijke

2026 –

organisaties

2028

Wie - Beleidsmedewerker Energietransitie - Beleidsadviseur Sport - Gebiedsmakelaars

Speerpunt 4. Besparing bij gebouwen 5. Zon op gebouwen

Mogelijk inhuur expert en natuurlijk de verenigingen en stichtingen zelf

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

29

3.3.2 Bedrijfsleven (kantoren/MKB) en bedrijventerreinen Veel ondernemers willen aan de slag met het energiezuiniger maken van hun bedrijf, maar hebben soms onvoldoende kennis en middelen om de verduurzamingsslag te maken. Vaak liggen de prioriteiten ook elders. Regionaal is er een werkgroep die de aanpak voor bedrijven vormgeeft. Deze aanpak is deels informatief, stimulerend en deels handhavend. Er zijn meerdere organisaties actief geweest, zoals Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek (DOA). De samenwerkende Industriële Kringen Achterhoek (SIKA) en VNO-NCW Achterhoek zijn hiervan de drijvende krachten. In deze aanpakken is ruimte voor verbetering. Hier wordt regionaal en in samenwerking met de bedrijven aan gewerkt. De aanpak “Zonnige Bedrijven Achterhoek”, waarbij bedrijven ontzorgd worden bij het leggen van een zonnedak, is succesvol. Er zijn al zo’n 20 hectare (= 60.000 zonnepanelen) aan bedrijfsdaken opgelegd. Hier gaan we mee door. Ons doel is om nog een keer dit aantal zonnepanelen te realiseren. Als gemeente zijn we verder bezig met het revitaliseren en verduurzamen van bedrijventerreinen, zoals IJsselweide en (in later stadium) Hofskamp-Zuid. Ook hiermee gaan we door. Wat Bedrijfsleven

Wanneer 2024 – 2030

Wie -

Beleidsmedewerker Energietransitie Adviseur economie Accountmanagers bedrijven

Speerpunt 4. Besparing bij gebouwen 5. Zon op gebouwen

3.3.3 Gemeentelijk vastgoed en installaties Als we willen dat bewoners, bedrijven en andere organisaties aan de slag gaan met energiebesparing en het inzetten van duurzame energie, dan zal de gemeente zelf haar beste beentje voor moeten zetten. Zeker bij haar eigen gebouwen en installaties. Dááraan zien inwoners namelijk of het de gemeente menens is met de energietransitie. De winst zit hier niet alleen in de daadwerkelijke energiebesparing, maar ook op het gebied van draagvlak. Naast gebouwen zijn pompen, gemalen en de openbare verlichting grote energieverbruikers voor de gemeente. We hebben in beeld wat het verbruik is en we zijn steeds alert om het energieverbruik verder te verlagen en waar mogelijk te verduurzamen. De afgelopen jaren hebben we op dit vlak al veel maatregelen doorgevoerd en hier gaan we de komende jaren mee door. Een aparte vermelding is de AGE (Agem Gemeentelijke Energie), een energiebedrijf waar alleen de acht Achterhoekse gemeenten eigenaar van zijn. De AGE koopt zelf op de markt energie in. Doel is het energieverbruik te verminderen én te verduurzamen. AGE heeft een model ontwikkeld voor zelflevering. Bij zelflevering heeft de AGE zelf de productiemiddelen in handen en leveren ze rechtstreeks aan de gemeenten. Hierdoor kan de energie tegen kostprijs geleverd worden.

Op dit moment is zelflevering beperkt tot een zonneveld, er wordt gezocht naar andere productiemiddelen die passen bij het gebruikersprofiel van de gemeenten. Te denken valt aan groengas, stortgas en windenergie. Wat

Wanneer

Gemeentelijk vastgoed en

2024 –

installaties

2030

Wie - Beleidsmedewerker Energietransitie - AGE - Adviseur accommodatiebeheer

Speerpunt 4. Besparing bij gebouwen 5. Zonnepanelen op gebouwen

- Adviseur Openbare verlichting - Adviseur riolering

GEMEENTELIJK UITVOERINGSPROGAMMA ENERGIETRANSITIE OUDE IJSSELSTREEK

30

3.4 Duurzame opwek Afspraken rond duurzame opwek zijn vastgelegd in de RES Achterhoek (zie paragraaf 2.2). Dit is een regionaal proces waarbij elke gemeente een opgave heeft. We hebben als gemeente ongeveer 66% van onze doelstelling voor 2030 behaald, nog 34%, (oftewel 0,074 TWh) te gaan. Daarbij moeten we wel opmerken dat hierin ook het zogenaamde niet-gealloceerde deel van de RES 1.0 opgave is meegenomen. Voor dat deel is de invulling nog niet bekend en niet bepaald. Voor de beeldvorming: de resterende 0,074 TWh kan gerealiseerd worden met vijf windturbines van 5 MW 9 of zo’n 70 hectare zonnepanelen10. Bij nieuwe, grotere windturbines ligt de opwekcapaciteit hoger waardoor het benodigde aantal lager komt te liggen. Je moet dan denken aan minimaal 6 tot 6,5 MW per turbine. Ook andere duurzame energiebronnen, zoals zonthermie, bodemwarmte, geothermie en biogas hebben daarbij onze nadrukkelijke aandacht, hoewel ze niet binnen de RES 1.0 van 1,35 TWh vallen.

3.4.1 Windenergie Met de 13 bestaande windturbines in Oude IJsselstreek (4 op de Papenkampseweg, 9,2 MW) en 9 op Den Tol (33 MW)) wekken we momenteel jaarlijks 121 GWh op, genoeg voor ruim 30.000 huishoudens. We hebben hiermee voldaan aan de 0.12 GWh die we in 2021 hebben toegezegd in de RES Achterhoek 1.0. Echter binnen de RES 1.0 is nog een niet-gealloceerd deel aan windenergie dat gezamenlijk ingevuld moet worden. We voelen ons verantwoordelijk om een deel van de opgave van het niet gealloceerde deel van de RES te realiseren en staan dan ook open voor nieuwe windinitiatieven. Binnen het vastgestelde (wind)ontwikkelgebied, is ruimte voor één of enkele nieuwe windmolens. De nieuwste turbines zijn hoger en wekken daardoor veel meer op. Het opgesteld vermogen per molen is bijvoorbeeld 5 MW i.p.v. de 3,6 MW per windmolen van Den Tol. Door één of enkele extra windmolens te plaatsen, nemen we verantwoordelijkheid en dragen we bij aan de invulling van het niet-gealloceerde deel van de RES. Voor nieuwe windinitiatieven moeten er nog vele stappen worden gezet volgens de gestelde voorwaarden in het gemeentelijke uitnodigingskader Lokale Duurzame Energie opwekking 2019/2020. Denk hierbij bijvoorbeeld aan procesparticipatie en financiële participatie.