Financiele situatie commissie 13mei24.pdf

FINANCIËLE SITUATIE 13 mei 2024

Marco Bennink portefeuillehouder financien

Alwin Pauptit concerncontroller

Disclaimer Alle informatie in deze presentatie is in concept en onder voorbehoud van besluitvorming college en accountantscontrole op de jaarrekening

Concept jaarrekening 2023 Concept voorjaarsnota 2025

Jaarstukken 2023 – kengetallen Weerstandscapaciteit (bedrag x € 1.000) a. Begrotingsruimte (post onvoorzien) b. Algemene reserves (na resultaatbestemming) c. Stille reserves Beschikbare weerstandscapaciteit Risico’s Weerstandsvermogen (weerst.cap. / risico's)

jrek 2021 jrek 2022 begr 2024 jrek 2023 49 49 49 49

Kengetallen

Rekening Rekening Begroting Rekening

24.918

26.869

26.382

26.718

1.000 25.967 7.057

1.000 27.918 8.001

1.000 27.431 9.852

1.000 27.767 12.501

368%

349%

278%

222%

2021 1a Netto schuldquote 1b Netto schuldquote gecorrigeerd 2 Solvabiliteitsratio 3 Grondexploitatie 4 Structurele exploitatieruimte 5 Belastingcapaciteit 6 Weerstandsvermogen

2022

92,20% 85,70% 82,96% 77,20% 19,62% 22,70% 7,01% 6,20% 1,40% 1,30% 97,21% 93,30% 368,00% 349,00%

2024

2023

118,90% 79,60% 109,60% 71,60% 15,90% 21,00% 16,60% 2,50% 0,65% -2,00% 96,70% 88,20% 278,00% 222,00%

Financiële positie is goed Risico’s nemen wel toe, weerstandsvermogen daalt hierdoor Structurele exploitatieruimte staat onder druk

Signaleringswaarden jrek 2023 Categorie Categorie Categorie A B C <90% 90-130% >130% <90% 90-130% >130% >50% 20-50% <20% <20% 20-35% >35% Jrek >0% Jrek >0% Jrek <0% <95% 95-105% >105% >100% 80-100% <80%

Beginstand voorjaarsnota 2025 Totaaloverzicht Saldo baten/lasten begroting 2024-2027 Reservemutaties

2025 0,8 0,1

2026 -6,9 0,6

2027 -7,4 -0,1

2028 -7,4 -0,1

0,8

-6,3

-7,4

-7,4

2025

2026

2027

2028

Algemene uitkering - septembercirculaire 2023

0,9

0,8

2,1

2,1

Algemene uitkering - decembercirculaire 2023

0,0

0,0

0,0

0,0

Algemene uitkering - taakmutaties CAO 2024 (akkoord december 2023)

-0,2 -0,5

-0,1 -0,5

-0,1 -0,5

-0,1 -0,5

Totaal

0,3

0,2

1,5

1,5

Startsaldo

1,1

-6,1

-5,9

-5,9

Begroting 2024-2027 Reeds bekende mutaties

x € 1 mln

Uitgangspunten voorjaarsnota Hoofdlijn financieel  Een sluitende begroting voor 2025  Na 2026 onzeker, bewust voorbereiden, maar geen paniek  Woonlastenstijging maximaal 3%  Weerstandsvermogen ratio minimaal 2,0 (200%) Algemeen  Wat we gestart zijn; eerst afmaken  Goed nadenken over basis (= sober) en plus  Kritisch kijken naar niet benutte middelen, anders inzetten  Geen nieuw beleid, tenzij … (goede reden / verplicht wettelijk) Investeringen  Kritisch kijken wat gaan we echt doen, wat uitstellen of financieel faseren  Geen p.m. posten, eerst besluit raad  Rentelast 3,5% rentelast voor nieuwe investeringen

Voorstellenlijst voorjaarsnota Ambtelijke lijst voorstellen, ter keuze aan college voorgelegd Grijs = opnemen, Algemene uitkering + CAO reeds bekend Groen = opnemen, onvermijdelijk of bestaand beleid

2025 2026

2027

2028

0,25

1,50

1,50

0,20

-1,07 -1,44

-1,40 -1,40

-0,10

-0,09 -0,13

-0,13 -1,34

-1,82 -2,14

-0,82 -2,68

-1,81 -2,17

0,13

Oranje = in principe niet opnemen Rood = niet opnemen Eerste concept Tweede concept Definitief x € 1 mln -/- = nadeel

23 april 2024 14 mei 2024 21 mei 2024

T

Concept stand van zaken (na eerste concept 23/4) Begroting 2024-2027

2025

2026

2027

2028

Incidenteel

-0,27

0,59

-0,06

-0,06

Structureel

1,12

-6,92

-7,38

-7,38

Totaal saldo

0,85

-6,33

-7,44

-7,44

Voorstellen “grijs”+”groen"

2025

2026

2027

2028

Incidenteel

0,04

-0,05

0,00

0,00

Structureel

-0,86

-1,19

0,10

0,09

Totaal saldo

-0,82

-1,24

0,10

0,09

Concept voorjaarsnota 2025

2025

2026

2027

2028

Incidenteel

-0,23

0,54

-0,06

-0,06

Structureel

0,26

-8,11

-7,28

-7,29

Totaal saldo

0,03

-7,57

-7,34

-7,35

x € 1 mln

Landelijke ontwikkelingen

Algemene uitkering Coalitieakkoord 2021 Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken.

Consequenties voor gemeenten • Gemiddeld zo’n 8% minder middelen (varieert van 5-10%) • Groot deel begroting ligt vast, dus aandeel op vrije ruimte veel groter dan 8% • Voor Oude IJsselstreek gaat het om ongeveer € 6 miljoen

Vertaald in € 3 miljard korting op gemeentefonds

Ontwikkelingen (1)

 ALV’s 2023: inzet op herstel accres 2026, schrappen opschalingskorting, toereikende en stabiele indexering gemeentefonds voor loon/prijsstijging en stijging zorgvraag, geen nieuwe kortingen, minder SPUK’s en goede interbestuurlijke afspraken  BOFv: notitie incidenteel/structureel, doorpraten BBP-systematiek,  Sinds advies RRR 2021 weinig gebeurd om verhoudingen te voorbereiding voorjaarsnota/afschaffen opschalingskorting, herstellen: jeugdzorg korting - conflicten zijn blijven bestaan of niet opgelost (indexatie, ravijnjaar, jeugdzorg) - urgentie rond wonen, natuur, landbouw, infra, bestaanszekerheid, asiel, etc. - patroon: politieke problemen worden bestuurlijk weggeorganiseerd, bestuurlijke problemen worden in de FV weggeorganiseerd. Tot het spaak loopt  Meer geld is niet de oplossing voor problemen in financiële verhoudingen, het gaat om balans tussen taken, organisatie, bevoegdheden en bekostiging  Advies RRR opnieuw: maak fundamentele keuzes, leg spelregels indexering vast, breng bekostiging medebewind op orde, saneer in wildgroei spuk’s

Ontwikkelingen (2) Gemeenten worden steeds rijker, vermogen in 3 jaar tijd met 10 miljard gestegen!

Baten stijgen sneller dan lasten, hoe erg is ravijnjaar werkelijk?

Sociaal domein: lasten jeugdzorg/wmo stabiliseren:

Advies: focus op wendbaarheid (flexibiliteit/aanpassingsvermogen) en minder op weerbaarheid (weerstandsvermogen)

Ontwikkelingen (3) Inzet eigen vermogen (weerstandscapaciteit) als dekking •Bestaand: vormen van bestemmingsreserves voor investeringen ter dekking van de structurele kapitaallasten (bestaand) •Nieuw (notitie incidenteel/structureel): het surplus in de algemene reserve (wat niet nodig is voor afdekken risico’s) aanwenden voor structurele exploitatielasten (max 10%, mits solvabiliteit groter/gelijk is en blijft aan 20%) Voorjaarsnota Rijk 2024 • Opschalingskorting afgeschaft a € 675 miljoen = voor OUIJ circa € 1,3 miljoen • Maar ook invoering nieuwe bekostiging (BBP) systematiek 1 jaar vervroegd, maar compensatie pas vanaf 2026; lijkt dus op ravijn 1 jaar eerder (!) • Daarnaast ook e.e.a. rond extra compensatie WMO en index • Erg ingewikkeld, experts wagen zich nog niet aan doorrekening, meicirculaire

Ontwikkelingen (4) Begrotingsadvies VNG 1.Voer gesprek met gemeenteraad over effect tekort € 3 miljard (= € 6 mln OUIJ) 2.Bereid ombuigingen 2026 voor, maar voer ze niet door 3.Presenteer gevolgen daarvan in expliciet onderdeel in voorjaarsnota -ook als signaal naar onderhandelende partijen- en bezuinig daarbij vooral op medebewindstaken VNG komt nog met aanvullend advies na meicirculaire of regeerakkoord Kabinetsformatie 2024 …

Reflectie en overwegingen

Kanttekeningen voorjaarsnota Concept voorjaarsnota 2025

2025

2026

2027

2028

Incidenteel

-0,23

0,54

-0,06

-0,06

Structureel

0,26

-8,11

-7,28

-7,29

Totaal saldo

0,03

-7,57

-7,34

-7,35

1. Uit begroting 2024 (bespreking sept 2023): Renteomslag 2,02% is voor komende jaren bij huidige renteniveaus van >3,5% niet realistisch, risico van meerdere miljoenen bij herfinanciering (die nodig is bij huidige investeringsbegroting). Dit speelt nog steeds, de hogere rekenrente is nu nog niet verwerkt in deze concept-cijfers. 2. In huidige cijfers zit verhoging afvalstoffenheffing 2025 met dekking reserve, vanaf 2026 terug naar oude niveau. Hierin zit wel risico op mogelijke stijging woonlasten. Terugbrengen tot max 3% betekent mogelijk dempen OZB, dat is nu nog niet verwerkt in cijfers. 3. VJN opgesteld op constante prijzen; indexeringen volgen in begroting en daar staat compensatie Rijk via meicirculaire tegenover. Reeel risico dat die compensatie onvoldoende is. 4. Rijk voert aanpassing bekostiging o.b.v. BBP al vanaf 2025 door. Dat leidt tot nadeel, gemeenten worden voor 2026 t/m 2029 daarvoor gecompenseerd. Voor 2025 niet, Rijk vind dat gemeenten dit zelf wel kunnen opvangen (ravijnjaar wordt feitelijk vervroegd). 5. Opschalingskorting schrapping is pas vanaf 2026, dus voor 2025 geen effect. 6. De € 3 miljard korting op gemeentefonds voor 2026 komt neer op zo’n € 6 mln voor gemeente van 40.000 inwoners. Het meerdere tekort is daarmee niet direct het Rijk aan te rekenen.

Inmiddels bekend dat opschalingskorting geschrapt wordt, dat betekent voor ons zo’n € 1,3 miljoen voordeel. Mogelijk komt er nog een aanvullend

Advies als concerncontroller 2025

2026-2028

1.2

2.0

1.0

0.0

0.8

begr 2026

vjn 2026

begr 2027

vjn 2027

begr 2028

“norm” **) vjn 2028

-2.0

0.6

advie s

0.4

advie s

-4.0

0.2 0.0 -0.2

begr 2025

vjn 2025

“norm” *)

-6.0 -8.0

-0.4 incidenteel

structureel

-10.0 incidenteel

*) vanuit toezicht provincie, die geldt echter pas bij de begroting 2025, dus niet al bij voorjaarsnota

structureel

**) vanuit toezicht provincie: zolang 2025 structureel sluitend is, geldt er geen norm voor de andere jaren, dus dit is vooral pro forma. Als 2025 niet sluitend is, dan moet tenminste het laatste jaar (2028) structureel sluitend zijn. Daarnaast is er intern een norm vanuit de begrotingsdoctrine om alle jaren sluitend te hebben, maar dat is vorig jaar al losgelaten

Aantal grotere risico’s nog niet verwerkt + reken niet zomaar op (grote) compensatie Rijk Daarom advies: 1) streef naar (min.) € 0,5 miljoen positief voor 2025 2) streef naar (max.) € 3,0 miljoen negatief voor 2026 e.v. 3) voer dit niet al door maar neem hoofdlijnen/denkrichtingen op: wat/waar/hoe qua beleid rigoureus anders (incl. doorrekening)? 4) ga geen grote structurele (nieuwe) verplichtingen aan en schuif waar mogelijk grote investeringen aantal jaar door (in verwachting lagere rente)

Bestuurlijke keuzes en dilemma’s Overwegingen/keuzes Geen paniek, niet nu al allemaal bezuinigen doorvoeren, ravijnjaar is nog niet zeker en dan geldt dat pas vanaf 2026.

Vragen/dilemma’s Hoe zorgen we wel voor sense of urgency en sorteren we voor op het in hoofdlijnen denkrichtingen opnemen?

Bij keuzes: geen kaasschaaf maar op aantal grote dossiers dingen écht rigoureus anders doen

Op welke onderdelen?

Goed en kritisch kijken naar investeringsagenda: wat kun je zonder meer aantal jaren doorschuiven tot moment dat rente lager is

Welke keuze maken we daar in, welke investeringen voorlopig niet?

Begroting op orde maken maar niet ten koste van alles; waar wil je uiteindelijk op termijn staan, wat zijn de gamechangers van existentiële aard, (speerpunten: economie, woningbouw, gemeenschapszin, bestaanszekerheid) die je nu wilt oppakken en wat kan ook later.

Wat voor gemeente willen we zijn?

VNG advies teruggeven medebewindtaken (welke?) volgen.

VNG weet desgevraagd zelf niet wat de medebewindstaken dan eigenlijk zijn, dus welke gaat het dan allemaal om? Hoe voorkomen we dat kwetsbaren dan niet juist de dupe worden?

Bedrag van € 3 tot € 6 miljoen bezuinigen/ombuigen is makkelijker gezegd dan gedaan Eventueel denken aan inkomstenverhoging kan ook, met besef dat: • Leges/heffingen e.d. zijn gemaximeerd tot 100% kosten • Opbrengst OBZ 2023 is totaal circa € 9 miljoen, dus 1% verhoging = € 90.000 extra opbrengst)

Vervolg

Mogelijke vervolgaanpak • In deze voorjaarsnota belangrijke stappen, met als doel 2025 sluitend • Meerjarig nu nog geen oplossing, wat te doen blijft lastig want is allemaal erg onzeker • Gesprek/input raad – hoofdlijnen/denkrichtingen • Mogelijkheden verkennen en uitwerken tot eind 2024/begin 2025, ter voorbereiding op eventuele keuzes bij voorjaarsnota 2026 en begroting 2026

Einde